Jeanne la Folle: Umwamikazi Amateka Ashobora Kuba Yarenganyije

Written by

in

 

Iyo wumvise izina Jeanne la Folle cyangwa Juana la Loca mu rurimi rw’Icyesipanyoli, benshi bahita batekereza umugore wafungiwe mu gihome, wasaze azize urukundo rw’umugabo we wapfuye. Mu bitabo byinshi by’amateka, yagaragajwe nk’umwamikazi watakaje ubwenge.

Ariko se koko ni ko byari bimeze?

Iyo usesenguye amateka ya Jeanne I wa Castile, usanga inkuru ye irenze kure izina yiswe. Hari benshi mu bahanga bemeza ko ashobora kuba atari yarasaze nk’uko amateka yakomeje kubivuga, ahubwo ko yabaye igitambo cya politiki n’intambara zo gushaka ubutegetsi.

Umwamikazi wari ufite ubushobozi budasanzwe

Jeanne yavutse mu mwaka wa 1479. Yari yarize neza, azi indimi nyinshi kandi yari afite ubumenyi mu bya dipolomasi n’imiyoborere. Yari yitezweho kuyobora ubwami bwa Castile, bumwe mu bwari bukomeye cyane ku mugabane w’u Burayi muri icyo gihe.

Nyamara, kuva akiri muto, yatangiye kuvugwaho ko afite imyitwarire idasanzwe. Ibyo byaturukaga ahanini ku kuba yari umuntu ugaragaza amarangamutima ye nta kwihishanya, ibintu bitari bisanzwe ku bagore bo mu muryango w’abami muri icyo gihe.

Urukundo rwahinduye amateka

Jeanne yashakanye na Philip le Beau (Philip the Handsome), wari uzwiho guca inyuma umugore we kenshi. Nubwo yababazwaga n’iyo myitwarire, yakomeje kumukunda no kumubera indahemuka.

Mu mwaka wa 1506, Philip yapfuye mu buryo butunguranye. Jeanne yagize agahinda gakomeye cyane. Inkuru zakwirakwijwe zivuga ko yanze gutandukanywa n’umurambo w’umugabo we, ibintu byatumye benshi batangira kuvuga ko yasaze.

Ariko se, kugira agahinda gakabije nyuma yo kubura uwo wakundaga byaba bihagije kugira ngo umuntu yitwe umusazi?

Abasesenguzi bamwe bavuga ko amarangamutima ya Jeanne yakoreshejwe nk’urwitwazo rwo kumwambura ububasha.

Politiki ishobora kuba yaramurenganyije

Se wa Jeanne, Ferdinand wa Aragon, ndetse nyuma n’umuhungu we Charles V, bombi bungukiye ku kuba Jeanne yarafatwaga nk’udafite ubushobozi bwo gutegeka.

Mu gihe abantu bakomezaga kumwita “umusazi”, ni bo bakomeje kuyobora ubwami mu izina rye.

Nubwo bamwe bavugaga ko yagiraga ihindagurika ry’amarangamutima, nta bimenyetso bifatika byerekana ko yaba yarakoze ibyaha, yateguye umugambi wo guhirika ubutegetsi cyangwa ngo ateze igihugu umutekano muke. Icyakora yafungiwe imyaka myinshi, atandukanywa n’ubuzima bwa politiki.

Ese Jeanne yari umusazi cyangwa yarahohotewe n’amateka?

Uyu munsi, amateka akomeje gusubirwamo n’abashakashatsi benshi. Hari abemeza ko Jeanne ashobora kuba yarabaye igitambo cy’amarushanwa y’ubutegetsi kurusha uko yari umurwayi wo mu mutwe.

Inkuru ye itwibutsa ko amateka akunze kwandikwa n’abatsinze, kandi ko rimwe na rimwe amazina abantu bahabwa ashobora kudahuza n’ukuri kw’ibyababayeho.

Nubwo amateka yamwise “Jeanne la Folle” cyangwa “Jeanne Umusazi”, hari impamvu zituma benshi batekereza ko yari umugore wakunze byimazeyo, akababara bikomeye, hanyuma politiki ikamuhindura uwo atari we.

Inkuru ya Jeanne ikomeza kwibutsa ko rimwe na rimwe ukuri kwihishe inyuma y’ibivugwa n’amateka kurushaho gushimisha kandi kukababaza kurusha imigani yamwamamaje.

Comments

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *