Tag: featured

  • Imirenge ya Bwishyura na Rwamiko yakuwe muri #GumaMuRugo –

    Iyi mirenge ibiri yari yashyizwe muri gahunda ya Guma mu Rugo ku wa 5 Gicurasi 2021, nyuma yo kugaragaramo ubwandu bukabije bwa Coronavirus nk’uko byagaragazwaga n’imibare ya Minisiteri y’Ubuzima.

    Itangazo ryashyizweho umukono na Minisitiri w’Ubutegetsi bw’Igihugu, Gatabazi Jean Marie Vianney, kuri uyu wa 1 Kamena rivuga ko iyi mirenge ikuwe muri Guma mu rugo guhera ku wa Gatatu tariki 2 Kamena 2021.

    Minisiteri y’Ubutegetsi bw’Igihugu yibukije ko mu Karere ka Karongi, ingendo zibujijwe guhera saa Moya z’ijoro kugeza saa Kumi za mu gitondo.

    Yakomeje iti “Inzego z’ibanze n’iz’umutekano zirasabwa gukurikirana ishyirwa mu bikorwa ry’aya mabwiriza.”

    Minisiteri y’Ubutegetsi bw’Igihugu yasabye abaturarwanda bose gukomeza kubahiriza amabwiriza yo kwirinda Coronavirus yatanzwe n’inzego zishinzwe ubuzima mu gihugu.

    Umurenge wa Bwishyura wavanywe muri gahunda ya Guma mu rugo nyuma y’isesengura ryakozwe n’inzego z’ubuzima ku miterere y’icyorezo cya Coronavirus

  • Amagambo RIB yashingiyeho ita muri yombi Karasira Aimable –

    RIB yamutaye muri yombi ku wa 31 Gicurasi 2021, ivuga ko imukurikiranyeho icyaha cyo guhakana no guha ishingiro Jenoside yakorewe abatutsi n’icyaha cyo gukurura amacakubiri. Byose bifitanye isano n’ibiganiro yagiye atambutsa ku mbuga nkoranyambaga by’umwihariko YouTube.

    Nta myaka ibiri irashira Karasira Aimable atangiye gutanga ibiganiro ku rubuga rwa YouTube rwe bwite ariko akanifashisha indi miyoboro y’abamuha rugari ngo anyuzeho ibitekerezo bye.

    Ku wa 23 Gicurasi 2021, Karasira yakoze ikiganiro mpaka n’Umunyamakuru Agnès Uwimana Nkusi maze bagishyira ku miyoboro ya YouTube ya Karasira yitwa UKURI MBONA TV, gifite umutwe ugira uti “Karasira avuze ku bumwe n’ubwiyunge. Ni inde wiyunga n’undi, nta kuri n’amateka, ntibizagerwaho”.

    Muri icyo kiganiro, Karasira hari aho yumvikanisha ko FPR Inkotanyi ari yo iri inyuma y’ihanurwa ry’indege yari itwaye uwari Umukuru w’Igihugu, Habyarimana Juvénal ndetse akavuga ko ari byo byabaye imbarutso ya Jenoside yakorewe Abatutsi.

    Hari aho agira ati “Intambara yatangijwe na FPR Inkotanyi ishaka gutaha no gufata ubutegetsi mu 1990 mu gihe bari barasinye amasezerano buri ruhande rwizeye ko bagiye guhuza ingabo. Indege ya Habyarimana iraraswa, irashwe byabaye imbarutso, ni ukuvuga ngo abarashe iriya ndege bamenyekanye na bo bakagiye mu mateka.”

    Akomeza agira ati “Kuko ni indege yari irimo umukuru w’igihugu wari umukozi ntabwo twamunenga yakoreraga u Rwanda n’undi mukuru w’igihugu wakoreraga u Burundi n’Abafaransa bari barimo n’ibiki byose […] ubwo rero ni bwo hahise haba imbarutso, Jenoside iraba.”

    Ni muri iki kiganiro kandi avugamo ko Jenoside yakorewe Abatutsi itigeze itegurwa kuko ngo ‘nta nama itegura Jenoside yigeze ikorwa’.

    Ati “Abantu badukurikiye bajye batekereza [….] njya numva Bizimana [Dr Bizimana Jean Damascène, Umunyamabanga Nshingwabikorwa wa Komisiyo y’Igihugu yo kurwanya Jenoside, CNLG] avuga ukuntu Jenoside yatangiye, ngo abazungu baje mu 1959, 1973 yari Jenoside, ntabwo nshaka guhakana ibyo bintu.”

    “Ariko kuki FPR itera mu ngingo zayo yari ifite iya Jenoside itari irimo, Jenoside yayishyizemo nyuma, FPR itera ntiyigeze ivuga ko Jenoside iri gutegurwa, ntabwo FPR yigeze ivuga iti muhagarike Jenoside […]’’

    Yakomeje agira ati “Ndumva no mu rubanza rwa Bagosora Urukiko rwa Arusha rwarabyanze rwemeza ko Jenoside itateguwe ariko ino ntiwabivuga, ugomba kugendera kuri CNLG, kugira gute…”

    Karasira na Uwimana kandi bumvikanisha ko kuva na kera Abatutsi bahoze basubiranamo barwanira ubutegetsi, agatanga urugero rw’Intambara yo ku Rucunshu.

    Ati “Ibyabereye ku Rucunshu, ni Abatutsi bamaranye, nta muzungu wari uhari, ni Abatutsi bapfaga ingoma; Abanyiginya n’Abega. Barimo uyu mugore usa nk’aho afatwa nk’umuntu w’umugome cyane, ni byo batwigishaga […], Kanjogera bavuga ngo yajyaga azamukira ku mpinja. Ni ibintu bavuga.”

    Karasira kandi hari aho agera muri icyo kiganiro akavuga ko ubwo Jenoside yari irangiye, abasirikare ba FPR bagiye bica abantu mu rwego rwo kwihorera.

    Ati “Jenoside irabaye, irarangira itwaye abantu benshi. Mu kurangira byaravuzwe harimo abantu bahunze bajya Congo […] bamwe mu basirikare ba FPR kandi ndabumva, banavuga ko babihaniwe, barazaga bagasanga abantu babo babamaze bakihorera. Kugeza ubu ninde wari wiyunga n’undi muri ibyo byose ndi kuvuga ngo biyunge?”

    Ni ibintu bitandukanye n’ukuri kuko nk’uko bizwi ingabo za FPR Inkotanyi zahagaritse Jenoside ndetse zitabara abicwaga n’Interahamwe.

    Hari ikindi kiganiro Karasira yumvikanyemo atesha agaciro akazi gakomeye kakozwe n’Inkiko Gacaca aho agaragaza ko uburyo abazikoragamo nk’Abacamanza uburyo bashyizweho budasobanutse ibintu agereranya no kuba abantu babiri barwanaga nyuma umwe agacira undi urubanza.

    Ati “Abantu baburaniye inaha muri Gacaca, bashyizweho, ni ibanga gusa tubyihorere […] ni ibintu twibikira, ariko Gacaca ibyo yakoze […] hari hakwiriye kubamo abanyamahanga baza […] abantu babiri barwanaga noneho umwe ari hejuru y’undi, undi aramubyukanye noneho wa muntu uri hejuru ye ngo ajye kumucira urubanza? Ibyo bintu se, ntabwo kenshi byumvikana.”

    Amategeko ateganya iki?

    RIB itangaza ko ibyaha ikurikiranyeho Karasira biteganywa kandi bigahanwa n’ingingo ya 5 n’iya 7 y’itegeko nº 59/2018 ryo ku wa 22/8/2018 ryerekeranye n’icyaha cy’ingengabitekerezo ya Jenoside n’ibyaha bifitanye isano na yo.

    Itegeko risobanura ko bifatwa nko guhakana Jenoside ku muntu ukorera mu ruhame igikorwa kigamije kuvuga cyangwa kugaragaza ko Jenoside atari Jenoside; kugoreka ukuri kuri Jenoside agamije kuyobya rubanda; kwemeza ko mu Rwanda habaye Jenoside ebyiri, kuvuga cyangwa kugaragaza ko Jenoside itateguwe.

    Ukoze ibyo aba akoze icyaha, iyo ahamijwe n’urukiko gukora kimwe muri ibyo bikorwa ahanishwa igifungo kitari munsi y’imyaka itanu ariko kitarenze imyaka irindwi n’ihazabu y’atari munsi y’ibihumbi 500 Frw ariko atarenze miliyoni 1 Frw.

    Umuntu ufatwa nk’uha ishingiro Jenoside ni umuntu ukorera mu ruhame kandi ku bushake igikorwa kigamije gushimagiza Jenoside, gushyigikira Jenoside, kwemeza ko Jenoside yari ifite ishingiro.

    Uwo muntu iyo ahamijwe n’urukiko gukora kimwe muri ibyo bikorwa ahanishwa igifungo kitari munsi y’imyaka itanu ariko kitarenze imyaka irindwi n’ihazabu y’atari munsi y’ibihumbi 500 Frw ariko atarenze miliyoni 1 Frw.

    Mbere yo gutabwa muri yombi, Karasira yari yaratumiwe n’Ubugenzacyaha yihanangirizwa ku magambo yari akunze gutangaza ku mbuga nkoranyambaga yaganishaga ku gupfobya Jenoside.

    Karasira Aimable akurikiranyweho ibyaha birimo icyo guhakana no guha ishingiro Jenoside yakorewe abatutsi n’icyaha cyo gukurura amacakubiri

  • Impamvu utubari dukomeje gufungwa –

    Mu ngamba zo kwirinda ikwirakwira rya Covid-19, zashyizweho n’Inama y’Abaminisitiri yo ku wa 31 Gicurasi 2021, hafunguwe bimwe mu bikorwa birimo ibirori byo kwiyakira ku bakora ubukwe n’ibindi.

    Ku rundi ruhande ariko utubari two tuzakomeza gufunga nubwo ibikorwa by’ubukwe bwo gusaba no gukwa byemewe, abavuye gusezerana imbere y’amategeko n’imbere y’Imana bakaba bemerewe kwiyakira.

    Minisitiri Gatabazi wari kuri RBA yabisobanuye agira ati “Ngira ngo ibijyanye n’utubari nk’uko twabisobanuye mu bihe byatambutse, utubari ni twinshi ntushobora kutugenzura, ntushobora kugenzura abanywa, ntushobora guhagarika umupolisi cyangwa umuyobozi kuri buri kabari, ibyo ntabwo byashoboka, ubushobozi ntabwo bwaboneka.”

    Yakomeje agira ati “Tukaba dusaba abantu kuko kunywa ntabwo bibujijwe, niba ashobora kugura inzoga kuri butiki cyangwa kuri hoteli akayijyana mu rugo, ntabwo kunywa bibujijwe. Ikibujijwe ni ukujya guhurira ahantu, abantu bakanywa bagasabana kandi uko agenda anywa niko agenda atakaza ubushobozi bwo kubahiriza ya mabwiriza.”

    Minisitiri Gatabazi yavuze ko muri rusange abaturage basabwa kubahiriza amabwiriza by’umwihariko abakora imihango yo kwiyakira nyuma y’ubukwe.

    Ati “Ngira ngo abantu bakwihangana, abantu nibamara kwikingiza ari benshi, hari ibindi byemezo bizafatwa. Ibijyanye n’ubukwe nabyo turaza gufata ibindi byemezo by’uko butazajya bumara amasaha menshi hato nabwo butazahinduka nk’akabari.”

    Mu zindi ngamba zafashwe harimo kuba Akarere ka Karongi kashyiriweho isaha ya saa moya z’umugoroba nk’iyo kuba batemerewe gukora ingendo.

    Minisitiri w’Ubuzima, Dr Ngamije Daniel, yavuze ko mu Karere ka Karongi mu minsi 30 ishize mu Murenge wa Bwishyura hagaragaye ubwandu bwinshi bwa Covid-19.

    Ati “Hari hafashwe ingamba zo kubashyira mu kato bituma mu isuzuma twakozwe mu cyumweru kirangiye, imibare yaragabanyutse bifatika kuko twagendaga dupima abantu 100 muri buri Murenge. Ikigaragara ni uko muri Bwishyura imibare yaragabanyutse igera kuri 5%.”

    Ati “Usanga mu yindi Mirenge ya Karongi hari abantu bake bake bagifite ubwandu ku buryo tugicukumbura dufata ibindi bipimo kugira ngo tumenye niba bitava muri Bwishyura bijya mu yindi Mirenge.”

    Minisitiri Dr Ngamije yavuze ko muri aka karere ka Karongi mu minsi ishize hagiye hagaragara abantu bafatirwa mu birori n’ibindi bikorwa by’ubusabane ari nayo mpamvu hafashwe icyemezo cyo kugira ngo bajye bataha saa moya.

    Minisitiri Gatabazi JMV yavuze ko imicungire y’utubari igoye cyane ku buryo kubahiriza ingamba zo kwirinda Covid-19 bisa n’ibidashoboka turamutse dufunguye

  • Ingingo zibumbatiye ingamba nshya zijyanye n’imihango yo gusaba no gukwa –

    Iki cyemezo cyafashwe nyuma y’umwaka urenga imihango y’ubukwe ijyanye no gusaba no gukwa ndetse no kwiyakira ihagaritswe mu kwirinda ko abantu bakwanduzanya.

    Ikomorerwa ry’ibi bikorwa ryakiriwe neza kuko hari hemewe ishyingirwa rikorewe imbere y’ubuyobozi no mu nsengero ariko rikitabirwa n’abantu batarenze 20 kandi hubahirizwa ingamba zo kwirinda COVID-19.

    Inama y’Abaminisitiri yanzuye ko kuri ubu ibirori byo gusaba no gukwa n’ibyo kwiyakira kw’abitabiriye ubukwe bizajya bikorwa ariko itangaza ko amabwiriza mashya kuri iyi ngingo azatangwa na Minisiteri y’Ubutegetsi bw’Igihugu.

    Mu itangazo ryashyizweho umukono na Minisitiri w’Ubutegetsi bw’Igihugu, Gatabazi Jean Marie Vianney, kuri uyu wa 1 Kamena 2021, yatangaje ingingo esheshatu zikubiyemo ingamba zizajya zubahirizwa ku bitabira ibi birori.

    Rigira riti “Umuhango wo gusezerana imbere y’amategeko cyangwa mu rusengero witabirwa n’abantu 30 gusa.’’

    Yakomeje ati “Imihango yo gusaba, gukwa no kwiyakira yabereye muri hoteli cyangwa ubusitani ntigomba kurenza 30% by’ubushobozi bwo kwakira abantu bw’aho bateraniye ariko buri wese akabanza kwerekana ko yipimishije COVID-19 kandi atanduye.’’

    Amabwiriza mashya ya Minisiteri y’Ubutegetsi bw’Igihugu yanateganyije ibigomba gukurikizwa mu gihe iyo mihango yabereye mu rugo.

    Rikomeza riti “Iyo imihango ibereye mu rugo hakirwa abantu 30 gusa kandi bagakomeza kubahiriza amabwiriza yose asanzwe yo kwiri nda COVID-19; kugira ngo imihango ibere mu rugo bisaba kubimenyesha ubuyobozi bw’umurenge nibura iminsi itanu mbere y’uko umuhango uba kugira ngo bukurikirane ko iyo mihango yubahiriza amabwiriza yo kwirinda COVID-19.’’

    Mu rwego rwo gukaza ingamba zo kwirinda kandi abanyamahoteli n’abafite ibikorwa by’ishoramari byakira abakoze ibirori basabwe kubahiriza amabwiriza yo kwirinda harimo no kwipimisha.

    Itangazo rivuga ko “Abafite hoteli n’ubusitani byakira abantu bagomba gukorana na Minisiteri y’Ubuzima ku bijyanye no kugenzura ko abantu bapimwe kandi bafite ibisubizo bigaragaza ko batanduye COVID-19 bitarengeje byibuze iminsi itanu.’’

    Minisiteri y’Ubutegetsi bw’Igihugu yibukije inzego z’ibanze n’iz’umutekano kongera imbaraga mu gukurikirana ko amabwiriza mashya n’andi asanzwe yo kwirinda COVID-19 yubahirizwa nk’uko yagenwe.

    Ibirori byo kwiyakira nyuma y’ubukwe byari bibujijwe ndetse ababirengagaho bahanwaga. Hari ingero nyinshi z’abafashwe mu bihe bitandukanye bakajyanwa muri stade, bakigishwa hanyuma bagacibwa amande bagataha.


  • Abashoye imari mu mikino y’amahirwe bicinye icyara nyuma yo gukomorerwa –

    Ibikorwa by’imikino y’amahirwe bizwi nka ’betting’ biri mu byashegeshwe cyane na Covid-19 kuko kuva igihugu cyafata ingamba zo gukumira ikwirakwira ryayo, zirimo kudahurira hamwe kw’abantu benshi, ababikora bahise bafunga imiryango kugeza n’ubu byari bitarasubukurwa.

    Mu myanzuro y’Inama y’Abaminisitiri yateraniye muri Village Urugwiro harimo ko n’ibikorwa by’imikino y’amahirwe bizafungurwa ariko gahunda y’uko bizakorwa ikazatangwa na Minisiteri y’Ubucuruzi n’Inganda nyuma yo kugenzura ko byubahirije amabwiriza yo kwirinda Covid-19.

    Mu minsi ishize abashoye imari yabo muri betting n’abahoze bazikoramo bari batakambiye Leta basaba ko bafungurirwa kuko bari kugorwa n’ubuzima bitewe n’uko aho bakuraga amaramuko hari hafunze.

    Umuyobozi w’Ihuriro ry’ibigo bikora mu by’imikino y’amahirwe, Rwanda Gaming Association (RGAA), Safari Gahizi icyo gihe yabwiye IGIHE ko kuba bakomeje gufungirwa ibikorwa biri kugira ingaruka ku buzima bw’abasaga 5000 bakoraga muri urwo rwego.

    Yagize ati “Hari abakozi barenga 5000 bakoraga mu mikino y’amahirwe bahagarikiwe akazi, byaviriyemo imanza za hato na hato abakoresha babo, bakaregwa kubera ubwishyu bw’imishahara y’abakozi itakiboneka. Ntitukibasha kwishyura ubukode bw’inzu twakoreragamo.”

    Uyu mugabo yakomeje ashima uyu mwanzuro wo kwemererwa kongera gufungura ibikorwa byabo, kuko bigiye kubafasha kuzahura ubukungu.

    Uretse abakora muri uru rwego hari n’abandi bagiriye ibihombo mu ifungwa rya betting harimo ba nyiri nzu zakodeshwaga ngo zikorerwemo ibi bikorwa, aho uyu muyobozi yavuze ko byibuze muri Kigali no hanze yayo habarurwa inzu 1000 zikorerwamo ibikorwa by’imikino y’amahirwe , kandi ko nibura ubaze amafaranga izo nzu zakodeshwaga ku kwezi, agera kuri miliyoni 300 Frw.

    Abashoye imari mu mikino y’amahirwe bakomorewe nyuma y’igihe kinini barafunze imiryango

    Abakoraga mu mikino y’amahirwe bavugaga ko bashegeshwe no kuba ibi bikorwa bifunze

  • Mushikiwabo yasuye abagore bahoze mu buzunguzayi –

    Uyu muryango ukorera mu Murenge wa Nyamirambo mu Karere ka Nyarugenge usanzwe uterwa inkunga na OIF mu bikorwa bigamije kuzamura imibereho myiza n’iterambere ry’umugore.

    Aganira n’abanyamuryango ba WEEAT, Mushikiwabo yavuze ko iterambere ridaheza ari ryo rishobora kuzamura imibereho myiza y’umuryango, anagaragaza ko ibikorwa byose byakorwa umugore yibagiranye ntacyo byamara.

    Mushikiwabo yanashimangiye ko umuryango ayoboye uzakomeza gufasha mu bikorwa by’iterambere mu bihugu binyamuryango ndetse ko umugore azakomeza kuza imbere.

    Yanagaragaje ko nyuma y’aho icyorezo cya COVID-19 kiziye, bigaragara ko cyagize ingaruka zikomeye ku mibereho y’abantu cyane cyane abagore anashimangira ko Francophonie yashyizeho miliyoni 3 z’Amayero muri gahunda yo gufasha imishinga itandukanye igamije gufasha abagizweho ingaruka na COVID-19. Binyuze muri iyi gahunda WEEAT nayo yahawe asaga miliyoni 40 Frw.

    Umuyobozi wa WEEAT, Uwamwiza Julie, yabwiye IGIHE ko bishimiye cyane kuba Mushikiwabo yarabasuye, anashimangira ko inkunga y’asaga miliyoni 40 Frw bahawe azafasha aba bagore bahoze ari abazunguzayi kwiteza imbere.

    Yagize ati “ Inkunga twahawe tuzabaguriramo inkwavu aho buri tsinda tuzariha inkwavu 50 kuko ari amatsinda atatu noneho zibafashe kwiteza imbere kuko bazajya bazorora bajye kuzigurisha ku isoko bibafashe kwiteza imbere badasubiye mu muhanda.”

    Uwamwiza yakomeje avuga ko bamaze amezi atatu bahawe amafaranga agera kuri 80% y’ayo bagomba guhabwa kandi bamaze gukoresha agera kuri 50%.

    Ati “Twamaze kuguramo ubutaka i Nyamirambo n’i Ndera, ubu turi no gutegura ibiraro ahantu hatandukanye, tugiye kugura amatungo n’ibindi.”

    Yongeyeho ko aya mafaranga azajya anakoreshwa mu bijyanye no guhugura aba bagore bahoze ari abazunguzayi gukora indi mirimo itandukanye kugira ngo babashe kwiteza imbere kurushaho binabarinda gusubira mu muhanda.

    Umunyamabanga Mukuru wa OIF, Louise Mushikiwabo yaganiriye n’aba bagore, abizeza ko umuryango ayoboye uzakomeza guharanira guteza imbere umugore

    Mushikiwabo aganiriza abanyamuryango n’abayobozi ba WEEAT

    Mushikiwabo yeretswe imwe mu mishinga ikorwa n’aba bagore bahoze ari abazunguzayi

    Nyuma yo gusura ibikorwa byabo, Mushikiwabo yafatanye ifoto y’urwibutso n’aba bagore

  • U Rwanda rwakiriye dose z’urukingo rwa Pfizer zirenga ibihumbi 100 –

    Leta y’u Rwanda yashyikirijwe izi nkingo mu ijoro ryo ku wa 31 Gicurasi 2021. Izi nkingo zisanga izindi dose 247 za AstraZeneca u Rwanda rwahawe zirimo izigera 117 000 zabonetse ku bufatanye na Guverinoma y’u Bufaransa.

    Ibikorwa byo gukingira COVID-19 mu Rwanda byasubukuwe ku wa 29 Gicurasi 2021, nyuma y’uko icyiciro cya mbere cy’inkingo igihugu cyari cyahawe cyarangiye hamaze gutangwa izigera ku 350 400. Uwo munsi warangiye abagera kuri 69 591 biganjemo abakuze n’abafite indwara zitandura bahawe dose ya kabiri.

    Muri icyi cyiciro cya kabiri abari kwibandwaho ni abari barahawe dose ya mbere kandi bagejeje igihe cyo guhabwa iya kabiri, nubwo Minisiteri y’Ubuzima ivuga ko gahunda yo gutanga inkingo izakomereza no kubatarabona dose n’imwe.

    Gahunda yo gukingira COVID-19 iri gukorerwa ku bigo nderabuzima birenga 500 byo hirya no hino mu gihugu.

    U Rwanda rwateganyije ko ibikorwa byo kugura inkingo no kuzikwirakwiza mu gihugu hose bizatwara miliyoni 120$ kandi bizaba byarangiye mbere y’uko umwaka utaha urangira. Ni mu gihe muri uyu mwaka, nibura uzarangira 30% by’Abanyarwanda bamaze gukingirwa.

    Muri rusange, u Rwanda rubarwa nka kimwe mu bihugu byitwaye neza mu guhangana na COVID-19, kuko kugeza ubu abakingiwe ari 350 400. Mu Rwanda iki cyorezo kimaze guhitana abantu 353 mu gihe abasaga barenga ibihumbi 26 banduye.

    U Rwanda rwahawe dose 100 600 z’urukingo rwa Pfizer

    Izi nkingo zahise zijyanwa mu bubiko bwabugenewe

    Zashyizwe mu byuma bizirinda kwangirika kugira ngo zizatangwe zujuje ubuziranenge

  • Prof Silas Lwakabamba yagarutse: Yagizwe Umuyobozi wa Kaminuza ya Coventry –

    Lwakabamba asanzwe ufite inararibonye mu bijyanye n’uburezi ku Mugabane wa Afurika, akazaba ashinzwe ibikorwa byose bya Kaminuza ya Coventry ku Mugabane wa Afurika, birimo iby’imiyoborere, ibikorwa by’ubushakashatsi, ibijyanye no guhanga udushya ndetse n’imikoranire hagati y’iyo kaminuza n’abazayirangizamo.

    Uyu mugabo kandi azakoresha iyi nararibonye mu guteza imbere ubucuruzi, nka kimwe mu bintu by’ingenzi amasomo y’iyi kaminuza azibandaho. Azagira uruhare mu gushyiraho imikoranire hagati y’iyi kaminuza ndetse n’ibindi bigo bitandukanye, ku buryo abanyeshuri bayo bazajya babona ubumenyi butari ubwo mu ishuri gusa.

    Gutangiza Ishami mu Rwanda biri mu mugambi mugari wa Kaminuza ya Coventry wo kugira amashami hirya no hino ku Isi. Ishami ryayo ryo mu Rwanda rizaba riri muri Kigali Height, rikazaba ari ryo shami ryayo rya mbere igize muri Afurika, nyuma y’andi abiri ifite muri Singapore na Dubai.

    Lwakabamba yavuze ko yishimiye kuba umwe mu bazagira uruhare mu bikorwa bya Kaminuza ya Coventry byitezweho kuzateza imbere ubukungu bwa Afurika.

    Yagize ati “Nishimiye gukorana na Kaminuza ya Coventry, imwe muri kaminuza izwiho guteza imbere ibikorwa by’ubucuruzi. Nishimiye kuba umwe mu bagize iyi kaminuza ifite ubushobozi bwo kuzana impinduka mu bukungu bwa Afurika.”

    Prof. Mohamed Loufti, Intumwa y’Umuyobozi wa Kaminuza ya Coventry, bihisemo gukorana na Lwakabamba kubera ubunararibonye afite mu burezi bw’ibihugu byo muri Afurika.

    Yagize ati “Twishimiye kwakira Prof Silas Lwakabamba nk’Umuyobozi wacu wa mbere ku Ishami ryacu ryo muri Afurika. Ni umuyobozi udasanzwe, ufite uburambe bukomeye mu bihugu byo munsi y’Ubutayu bwa Sahara. Ubwo bunararibonye bwe ndetse n’uburyo afatwa nk’umuyobozi wubashywe, bizafasha Kaminuza ya Coventry mu kurushaho gusobanukirwa [imikorere y’uburezi ku Mugabane wa Afurika] ndetse no kubaka imikoranire n’abandi.”

    Iyi kaminuza ikomoka mu Bwongereza yari iherutse kwinjira mu mikoranire n’Urwego Rushinzwe Guteza Imbere Ubucuruzi n’Ishoramari (CWEIC) mu Muryango w’Ibihugu bikoresha ururimi rw’Icyongereza, Commonwealth, ikaba ari nayo ya mbere yinjiye mu bufatanye narwo.

    Prof. Silas Lwakabamba ni muntu ki?

    Prof. Silas Lwakabamba yavutse mu 1947, avukira muri Tanzania. Ni Umunyarwanda ariko ufite ubwenegihugu bw’inkomoko muri Tanzania.

    Yigiye muri Tanzania amashuri abanza ariko aminuriza muri Kaminuza ya Leeds mu Bwongereza mu ishami rijyanye n’ubukanishi (Mechanical Engineering).

    Mu 1971 ni bwo yarangije amashuri ahanitse muri Kaminuza ya Leeds, mu 1975 arangiza amashuri y’ikirenga muri Mechanical Engineering na bwo ayigiye muri Kaminuza ya Leeds mu Bwongereza.

    Yakoze imirimo myinshi muri Tanzania ndetse no ku rwego rwa Afurika mbere y’uko aza mu Rwanda.

    1997: Umuyobozi Mukuru w’iyahoze ari KIST

    2006: Umuyobozi Mukuru wa Kaminuza y’u Rwanda

    Gashyantare 2013 – Nyakanga 2014: Minisitiri w’Ibikorwaremezo

    Nyakanga 2014 –Kamena 2015: Minisitiri w’Uburezi

    Ukwakira 2015 – Nzeri 2017: Umuyobozi wa INATEK


  • Abagabo beretswe ko gukingiza abana atari igisebo –

    Imirire y’abana ndetse no gukingiza na byo biri mu bintu akenshi biharirwa abagore. Mu mirimo ikorwa n’abagore harimo kurera abana aho usanga abagabo benshi bigira ntibindeba mu kurera abana, kugeza n’aho iyo umugore adahari ngo ajye gukingiza umwana urwo rukingo yarusiba.

    Nyuma yo kubona ko hari imbogamizi ziterwa n’ibijyanye n’imyumvire y’uburinganire (gender), umuryango utegamiye kuri Leta witwa Girl Effect, ubinyujije muri porogaramu yawo yitwa Ni Nyampinga wagendeye ku bushakashatsi bwakozwe utegura ubukangurambaga bise “Akurane Itoto”.

    Uhagarariye Girl Effect, Tiva Kananura, yavuze icyo ubu bukangurambaga bwari bugamije ari uguhugura abana babyaye imburagihe ku bijyanye n’imirire myiza n’inkingo.

    Ati “Twibanze ku guhugura abana babyaye imburagihe ndetse n’ababyeyi bakiri bato, bafite guhera ku myaka 15 kugeza kuri 24, ku bijyanye n’imirire ndetse n’inkingo.”

    Ubu bukangurambaga kandi bwibanze no ku ruhare rw’abagabo babyaye bakiri bato ndetse na sosiyete muri rusange hagamijwe ko abana bose bari munsi y’imyaka ibiri babasha gufata inkingo zose uko bigenwe kandi bakarya uko bikwiye.

    Ubu bukangurambaga bwabereye mu turere twose tw’ u Rwanda ariko hibandwa ku turere turindwi ari two Gakenke, Huye, Kamonyi, Muhanga, Nyamagabe, Nyabihu, Ruhango. Ubusanzwe u Rwanda ruba rufite imibare myiza mu bijyanye n’uko inkingo zifatwa muri rusange ariko utu turere twatoranyijwe kuko ari two dufite imibare mike y’abana bafata inkingo ugereranyije n’utundi turere.

    Aba bose bigishijwe ibyiza byo gukingiza umwana kandi ku gihe, uburyo bwo gutegura indyo yuzuye ndetse n’akamaro ifitiye ubuzima bw’umwana mu mikurire ye.

    Ni Nyampinga yateguye ubu bukangurambaga yavuze ko mu Rwanda hari amahirwe yo gufasha abana bakura neza binyuze mu nkingo ariko ugasanga hari abatagira amahirwe yo kuyakoresha neza uko bikwiye.

    Mu kiganiro na IGIHE, Irangeneye Aurore, impuguke mu by’ihame ry’uburinganire n’ubwuzuzanye (gender’) akaba n’umushakashatsi, yavuze ko u Rwanda rufite inkingo zihagije ariko usanga hari abataziha abana babo uko bikwiye kubera kutagira amakuru ahagije.

    Ati “U Rwanda rufite inkingo zigenewe abana bose ariko hari abadafite amakuru kuri zo, twateguye ubu bukangurambaga mu rwego rwo guhindura imyitwarire kugira ngo ababyeyi (abagore ndetse n’abagabo), bamenye impamvu bagomba gukingiza, igihe nyacyo cyo gukingiza ndetse n’uburyo bwo gutegura indyo yuzuye.”

    Uhagarariye itangwa ry’ibinyamakuru bya Ni Nyampinga akaba n’umushakashatsi, Jolie Umunyana yabwiye IGIHE ko bakoresheje uburyo bwo kwigisha ababyeyi bakiri bato bakanabaha utunyamakuru duto turimo inyigisho zikoze mu buryo bworoshye kumva.

    Ati “Twabahaye inyigisho zitandanye twereka abagabo ko abagore atari bo bakwiye gukingiza abana gusa, ngo usange umwana asibye urukingo kandi umugabo ahari ngo ni uko umugore adahari.”

    “Twabigishije kandi ko gutegura indyo yuzuye bidasaba kuba ukize, tubereka uko wakwifashisha ibyo ufite ukayitegura neza. Twabahaye n’ibinyamakuru bikubiyemo amakuru atandukanye ndetse tumanika ibyapa ku bigo nderabuzima, ndetse dutanga n’impapuro zigenewe abagabo kugira ngo barusheho kumva ko uruhare rwabo ari ingenzi.”

    Ku ruhande rw’itsinda ry’abateguye ubu bukangurambaga, Ilaria Buscaglia, yavuze ko hari byinshi bakoze ariko urugendo rukiri rurerure kugira ngo abantu bumve agaciro ko kurera abana neza.

    Ati “Twakoze ubukangurambaga ariko ntabwo ibintu byose byahinduka umunsi umwe, haracyari urugendo rurerure kugira ngo buri mugabo yumve ko gukingiza umwana ari inshingano ze na we. Twese rero dukwiye gusenyera umugozi umwe mu gutanga amakuru akenewe kugira ngo abana bahabwe inkingo zose, barye neza kandi bakure uko bikwiye.”

    N’ubwo urugendo rukiri rurerure, ubu bukangurambaga bwageze ku bakobwa babyaye bakiri bato 9 635, abahungu 7 783, abahungu babyaye ari bato 1 424 ndetse bugera no ku babyeyi bakuru 9 932.

    Amakuru ajyanye n’inkingo ndetse n’imirire atangwa na Ni Nyampinga ashobora kuboneka no mu byumba by’amashuri bifite mudasobwa 63,000 ndetse n’ahandi hantu 348 hari mudasobwa mu turere turindwi ubu bukangurambaga bwibanzeho, ndetse no ku rubuga rwitwa 8-4-5 rushobora guhamagarwa ukoresheje telefoni isanzwe.

    Aba bose bitabiriye ubu bukangurambaga bavuze ko hari ibyo bakoraga bitewe no kuba nta makuru ahagiije bafite, gusa nyuma yo guhabwa amahugurwa bagiye kurushaho kugira uruhare mu kurera abana babo neza.

    Umukobwa wo mu Karere ka Huye wabyaye afite imyaka 17, yavuze ko mbere yo guhabwa ubu bukangurambaga yari azi ko umwana akenera inkingo ebyiri gusa.

    Ati “Mbere yo gusoma ikinyamakuru Ni Nyampinga yise ‘Ni Bo Ejo’, nari nzi ko umwana iyo afashe inkingo ebyiri biba bihagije, Akurane Itoto yamfashije kumenya ko nari naribeshye ndetse banyigisha ko umwana ahabwa inkingo kugeza ku mezi 15.”

    Hari umugabo wo mu Karere ka Nyabihu wavuze ko yajyaga aseka abagabo bajyana abana gufata inkingo.

    Ati “Ubukangurambaga nahawe bwangiriye akamaro, mbere najyaga nseka abagabo bajyanaga abana babo kubakingiza, ubu nahinduye imitekereze. Mu cyumweru gishize nagiye gukingiza umwana urukingo yari yasibye mu mezi abiri ashize. Abaganga barambonye barishima cyane.”

    Ubu bukangurambaga bwakozwe ku nkunga ya Gavi, umuryango ushinzwe iby’inkingo ku isi, ku bufatanye na Ministeri y’Ubuzima binyuze mu kigo RBC, ndetse n’imiryango itandukanye ari yo Girl Guides, Minisiteri y’Urubyiruko n’Umuco, binyuza mu nteko y’igihugu y’urubyiruko, Minisiteri y’Uburezi binyuze muri REB, Gender Monitoring Office (ikigo gishinzwe iyubahiriza ry’ihame ry’uburinganire bw’abagabo n’abagore mu iterambere ry’igihugu), ActionAid, AEE, AVSI Rwanda, Duhozanye, Empower Rwanda, Komera, Miracle Corners, PACT, ndetse na RWAMREC.

    Ababyeyi bakiri bato n’abakobwa babyaye imburagihe mu itangwa ry’akanyamakuru kabagenewe

    Abahungu babyaye bakiri bato basoma inyandiko zabagenewe kugira ngo bumve ko ikibazo cyo kwita ku bana kibareba

    Ambasaderi wa Ni Nyampinga n’ababyeyi bakiri bato bamaze kumanika icyapa ku kigo nderabuzima

    Umuhungu wo mu karere ka Gakenke asoma inyandiko zagenewe ingimbi

  • Prof Silas Lwakabamba yagarutse: Yagizwe Umuyobozi wa Kaminuza ya Coventry –

    Lwakabamba usanzwe ufite ubunararibonye buhambaye mu bijyanye n’uburezi ku Mugabane wa Afurika, azaba ashinzwe ibikorwa byose bya Kaminuza ya Coventry ku Mugabane wa Afurika, birimo iby’imiyoborere, ibikorwa by’ubushakashatsi, ibijyanye no guhanga udushya ndetse n’imikoranire hagati y’iyo kaminuza n’abayirangijemo.

    Prof. Silas Lwakabamba ni muntu ki?

    Prof. Silas Lwakabamba yavutse mu 1947, avukira muri Tanzania. Ni Umunyarwanda ariko ufite ubwenegihugu bw’inkomoko muri Tanzania.

    Yigiye muri Tanzania amashuri abanza ariko aminuriza muri Kaminuza ya Leeds mu Bwongereza mu ishami rijyanye n’ubukanishi (Mechanical Engineering).

    Mu 1971 ni bwo yarangije amashuri ahanitse muri Kaminuza ya Leeds, mu 1975 arangiza amashuri y’ikirenga muri Mechanical Engineering na bwo ayigiye muri Kaminuza ya Leeds mu Bwongereza.

    Yakoze imirimo myinshi muri Tanzania ndetse no ku rwego rwa Afurika mbere y’uko aza mu Rwanda.

    1997: Umuyobozi Mukuru w’iyahoze ari KIST

    2006: Umuyobozi Mukuru wa Kaminuza y’u Rwanda

    Gashyantare 2013 – Nyakanga 2014: Minisitiri w’Ibikorwaremezo

    Nyakanga 2014 –Kamena 2015: Minisitiri w’Uburezi

    Ukwakira 2015 – Nzeri 2017: Umuyobozi wa INATEK