Ubunyobwa tugiye kuvuga hano ni ubwitwa arachides mu gifaransa, bukitwa peanuts mu cyongereza. Gusa hariho ibindi byitwa ubunyobwa nka cashew nuts, almonds n' utundi kandi intungamubiri zirimo inyinshi bizihuriraho. Buribwa bukaranze, wabukoramo isupu, ndetse hari n'ababuhekenya ari bubisi.
Akamaro k'ubunyobwa ku buzima
Ni isoko ya za aside zo mu bwoko bwa omega-3. Muri zo twavuga linoleic acid, alpha-linoleic acid, eicosapentaneonic acid, n'izindi. Izi aside zose zizwiho kurinda kubyimbirwa no kuribwa, kugabanya ibyago byo kugira umuvuduko ukabije w'amaraso, indwara z'umutima, kanseri y'amabere, iy'amara ndetse na kanseri ya prostate, izi aside kandi zinarinda rubagimpande, ibisazi (Schizophrenia), ndetse no kwibagirwa cyane (Alzheimer's disease), no kudatuza.
Ubunyobwa bukaranze ni isoko nziza ya zinc. Uyu mwunyungugu ugirira akamaro abagabo n'abagore nubwo akamaro kayo kaboneka cyane ku bagore kurenza abagabo. Zinc ifasha umubiri kwirinda ibyuririzi n'izindi mikorobe zibasira umubiri, mu gukorwa kwa DNA na RNA, mu gutuma twumva uburyohe, gukira kw'ibisebe no mu gukura k'urusoro mu nda, zinc inafasha kandi mu mikorere y'imisemburo igenga imyororokere (ubanza ariyo mpamvu bavuga ko ubunyobwa bwongera amasohoro), ikindi kandi ifasha urwagashya mu gukora no kurekura insulin.Â
Ibyo twanyuzemo, akazi dukora, abo dukorana n'izindi mpamvu zinyuranye bijya biba inzitizi zo kubaho ubuzima bushimishije mu muryango.
Usanga kwiyahura, kwibera mu kabari cyangwa kumera nk'uhungiye mu rusengero ari byo biri gufata umwanya w'imbere mu ngo zimwe na zimwe ndetse gucana inyuma bigakurikiraho.
Ibi byose nyamara ntibyakabayeho kuko no mu bihe bigoye kandi bishishana urukundo n'ubusabane hagati y'umuryango nta cyagakwiye kubyivangamo.
Buri wese nubwo afite uko acunga urugo rwe, nyamara hari ibintu runaka twagakwiye kumenya ko tubikoze neza twagira umunezero mu ngo zacu
Iyo utangiye umuryango, usanga muba munezerewe dore ko muba mugihararanye kandi mukiri bacye. Nyamara uko umuryango waguka, niko inshingano ziyongera ndetse na bimwe bigahinduka nuko umugabo agataha asanga isahani mu muryango, nawe yakuramo inkweto akazirambika aho ngaho, umwana akaba yitumye mu ntebe cyangwa ku itapi, ibi byose kuko utabikuraho, uba ugerageza kubana na byo no kubikosora buhoro buhoro
Muri iyi nkuru twaguteguriye ibintu binyuranye abo mu rugo bari bakwiriye kwitaho ngo urugo rwabo rukomeze rubanezeze.
Amabanga 10 yo kugira urugo runezerewe
1. Huza akazi n'ubuzima bwo mu rugo
Nubwo bitoroshye kuringaniza ubuzima ubamo ku kazi no mu rugo, ariko uburyo ubibamo, uko ubyitwaramo bifite icyo bivuze kinini. Menya ko nubwo ugomba gushaka ibitunga urugo, ariko no mu rugo urakenewe. Igihe rero uri mu rugo, habe koko, ureke kuba mbuze mpari
2. Iyiteho
Usanga akenshi ababyeyi cyane cyane abagore bamara umwanya munini bita ku bana babo, babafurira, babagaburira, babatekera, nyamara ugasanga bo ntibari gufata umwanya wo kwiyitaho. Nyamara uko utiyitaho ugeraho nawe ugatangira kwisuzugura, ndetse ugasanga usigaye wumva ko ikiri imbere ari urubyaro gusa. Oya, ibi bihindure ugire akanya nawe ko kwiyitaho, wisukure binatume uwo mubana akomeza kubona ko uri ingenzi mu maso ye. Niyo yaba iminota icumi gusa ubonye, kora icyihuse ariko wiyibuke
3. Ikinyabupfura
Ntuzihutire kwereka abana ko ikintu cyose gihanishwa inkoni, ndetse nuwo mwashakanye wibona ko ari uwo guhanwa mu gihe yakosheje.
Menyereza umwana inzira nyayo azayikuriramo
Ahubwo uko utoza abana ikinyabupfura, nawe ubabere urugero rwiza mbese babone ko ibintu bikozwe neza, bigira umusaruro mwiza
No mu gihe ufite uburakari si byiza guhita uhana ahubwo banza utuze noneho werekane uko ikintu cyari gukorwa mu buryo buri bwo. Ibi bizakosora kurenza gutontoma no kugaragaza uburakari
Ntuzabuza umwana gutaha nyuma ya saa moya nyamara na we utaha bucyeye, nta kazi wari urimo.
Ariko numubwira igituma agomba kugendera kuri gahunda iyi n'iyi bizagufasha nawe kandi bimufashe mu gihe kizaza.
Iyi mipaka ntigarukira ku bana gusa kuko n'abakuze babikora, nubwo bo babikora nyuma yo kubiganiraho. Mushobora kumvikana umubare w'amacupa y'inzoga umugabo atagomba kurenza mu cyumweru, amasaha Atari akwiye kurenza ari mu kabari, amasaha umugore adakwiye kurenza Atari mu rugo, n'ibindi binyuranye
Ibi bituma umutimanama urushaho kubona ko inshingano za mbere ari mu rugo
Ganiriza abana, utababwira ibibazo byawe, ahubwo ubereka ubuzima, uko wiriwe mu kazi, mbese babone ko nubwo utari uhari ariko aho wari uri byari mu nyungu zabo
Ganira nuwo mwashakanye, munabone uko mupanga gahunda z'iminsi iri imbere. Aha ni naho azakubwirira nawe ukamubwirira amakosa mubonanaho, ibyifuzo, bayaba ibyanyu cyangwa iby'abana, ndetse ni naho muzafatanya gupanga imishinga ibyara inyungu mu rugo
6. Ubusabane
Niba kubera akazi utabona akanya ko kuba mu rugo ngo usangire n'umuryango ku meza, gerageza mu gihe bigushobokeye usabane n'umuryango. Iki gihe niho uzabonana n'umuryango wose, muganire, museke, mu bushobozi bwanyu bibe ari nk'umunsi mukuru.
Niba utaha muri wikendi gusa wikigumira mu buriri n'uwo mwashakanye, keretse mu gihe mutaragira abana.
Gusabana no gusangirira hamwe byongera umunezero mu rugo
Niba utaragira abana bakuze ibi birakureba wowe nuwo mwashakanye. Nyamara niba ufite abana bakuru, iki ni cyo gihe ngo nabo bagire uruhare mu gufata imyanzuro y'ibibera mu rugo.
Nubwo hari imipaka ariko uko umwana agenda akura, azahabwa uburenganzira bwo guhitamo afatanyije n'ababyeyi, gusa kuko muri bakuru muzamufasha igikwiriye aricyo gikorwa kandi abone ko imipaka mwashyizeho mutakinaga mwari mukomeje
8. Guhumuriza
Guhumuriza uwawe biramuruhura
Mu bihe bikomeye, ibihe by'uburwayi se, igihombo, kubura cyangwa kwirukanwa ku kazi nibyo bihe uwo mubana aba akeneye ko umuba hafi kurenza indi minsi. Umwana watsinzwe mu ishuri, nicyo gihe akeneye kwerekwa ko mumuri hafi.
Kumuganiriza umuhumuriza ndetse unamukomeza bizatuma yumva ko Atari wenyine kandi binatume abasha kwiyakira bimurinde kwiheba no kwigunga dore ko biri mu byongera ibyago byo kwiyanga no kwiyahura kuri bamwe.
9. Wikigira intakoreka
Abagabo n'abagore bamwe usanga ari intakoreka, intagondwa mbese mu rugo ari intare. Ugasanga umwana mu rugo afite uwo yisanzuraho undi aramubona akiruka cyangwa agahunga. Ikizakubwira ko umwana akwishimira kandi akwisanzuyeho nuko iyo uri mu rugo aba yumva atakuva iruhande, wanagenda akababara. Ni kimwe no kuwo mwashakanye. Igihe cyose uzasanga iyo uri mu rugo aba atakwikoza, nuko bury aba atakwishimiye cyangwa atakwisanzuraho. Gerageza rero koroha, icyubahiro ugomba ugihabwa nuko witwara mu rugo ntugihabwa nuwo uri we.
Aha rero ni ho ruzingiye kuko niyo ibindi byose byagenda neza ariko mu cyumba cyanyu bikagenda nabi, ntabwo umunezero uzaboneka kandi bizagaragarira buri wese.
Ibuka ko inshingano ya mbere mu bashakanye ari ugusangira umunezero. Umunezero wanyu, uko ubanye nuwo mwashakanye nibyo abana banyu bazakura bigana, kuko natwe ubu twigana ibyo twabonye ku babyeyi bacu.
Aha iyo byapfuye n'ibindi ntibikunda, gusa iyo ibindi bimeze neza no mu buriri biremera
Mu buriri ibuka ko Atari igikorwa ngirira cyangwa ngirisha ahubwo ni igikorwa ngirana. Buri wese agomba kubigiramo uruhare kandi akabikora atagamije ibyishimo bye gusa ahubwo agamije ibyishimo bya mugenzi we.
Usanga abagabo bashinja abagore babo ngo ntibabanezeza, ngo ntibanyara, abagore bagashinja abagabo babo ngo ntibabashimsiha, ugasanga umugore abyaye nka kane ariko ngo atazi uko barangiza. Ibi aho bipfira ni mu buryo bikorwamo kuko iyo buri wese ashyize imbere ibyishimo byamugenzi we, mukaganira ku gikorwa, buri wese akavuga ibimushimisha, niho bigenda neza.
Guhorana no kwishimana niwo muryango
Ibi byose rero tuvuze, dore ko tuvuze bicye muri byinshi bikwiriye, kubyubahiriza niryo shingiro ryo kugira umuryango n'urugo runezerewe. Ibi ntabwo ari ihame gusa ni bimwe mu byafasha umuryango wawe guhora unezerewe.
Abadepite b'abagore ba Malawi batangaje abantu benshi bambara impuzankano cyangwa uniform z'abanyeshuri b'abakobwa mu gutanga ubutumwa bwabo.
Abadepite 193 b'inteko ya Malawi ubusanzwe bagira itegeko rikomeye ry'imyambarire, ariko kuwa kabiri abadepite 43 b'abagore bararyoroheje.
Umwe muri bo Gotani Hara yavuze ko ako gashya bakoze kagamije gutanga ubutumwa bukomeye buvuye ku bagore bahiriwe n'umurimo ko 'mu gukora cyane byose bishoboka'.
Ubushakashatsi bwerekana ko 15% by'abakobwa muri Malawi bava mu ishuri mbere yo kurangiza amashuri abanza â” bitewe n'impamvu zirimo ubukene, guterwa inda cyangwa gushyingirwa ku ngufu.
Abantu bamwe babonye iyi myambarire nk'igikorwa cyiza, Gusa abandi babineze, bavuga ko hakenewe ibikorwa birenze iki mu gufasha abakobwa kuguma mu mashuri.
Munyakazi Sadate n'umunyamakuru w'imikino Sam Karenzi bateranye amagambo kuri Twitter. Ni nyuma yuko Munyakazi Sadate yari amaze gutangaza amagambo agira ati ” Twifurije ishya n'ihirwe mu mirimo mishya abavandimwe bari mu Rukiko rwo kuri @Radiotv10rwanda. Bruno Taifa nzahora nemera ko uri Umunyamakuru mwiza mubihe byose genda uremere icyo gisata bakoherejemo ucyubakire Izina, mugenzi wawe nizere ko kuva kuri Micro ari Promotion nziza “.
Nyuma yuko Munyakazi Sadate atangaje aya magambo, Sam Karenzi yahise amusubiza mu magambo agira ati ” Ni promotion nziza cyane haburaga gato ngo irute imwe baguhaye muri @rayon_sports bakugira perezida wa fan club “.
Hari abagore bamwe usanga bamara ukwezi cyangwa kunarenga batogosha insya ukibaza niba bashaka kuzasukamo ibituta cyangwa kuzidefuriza. Ubundi ibyiza nuko wagakwiye kogosha insya bitarenze icyumweru. Ibi akamaro kabyo nuko bikurinda icyuya cyinshi muri iyo myanya, ari cyo cyaba indiri ya za mikorobi mbi zitera indwara.
5. Ibuka kwisuzumisha byibuze buri mwaka
Nubwo ushobora kumva ko ujya kwa muganga ari uko urwaye cyangwa utwite, nyamara gusuzumisha ngo urebe uko uhagaze ni ingenzi kuko bituma umenya ahari ikibazo ukahakosora hakiri kare bitaraba uburwayi. Aha unabona akanya ko gusobanuza ibijyanye n'imyorokere ufitiye amatsiko cyangwa udasobanukiwe neza
6. Sobanukirwa uko imibonano ikorwa
Aha niho uwo mwashakanye cyangwa mukorana imibonano agomba kumenya ibimureba. Ese mu gutegurana niba akoresha intoki mu gitsina cyawe yibuka kubanza gukaraba intoki? Wibuke ko intoki ari kimwe mu bice by'umubiri cyuzuye mikorobi dore ko tuba twasuhuje benshi twanakoze henshi hanyuranye.
Ikindi ibuka ko igitsina atari mu kibuno cyangwa mu kanwa. Niba muhisemo kuhakoresha hose mbere yo kuva hamwe mujya ahandi mugomba kongera gusukura igitsina cyanyu cyangwa guhindura agakingirizo.
Rwose igitsina ni umwanya wo kwitonderwa rero kujabatamo uko wiboneye ni ukwikururira ibibazo byinshi
7. Ibuka ibyongera ububobere
Ububobere ni ingenzi mu kurinda ubuzima bw'igitsina cyawe kuko uko bugabanyuka niko byongerera ingufu mikorobe kuba zakororoka bigatuma uburwayi buziraho. Gusa hari imiti imwe n'imwe ituma ububobere bugabanyuka, imwe muri yo ni iyivura depression, iyo kuboneza urubyaro, na antihistamine.
Niba ariko bimeze, ni byiza kuganira n'umufasha wawe mbere yo gukora imibonano kugirango atabikora wumye akaba yagukomeretsa cyangwa we agakomereka. Nibiba ngombwa ko mubikora ubanze ukoreshe imiti ituma horoha, gusa nanone wibuke ko kunywa amazi ahagije ari kimwe mu bigufasha guhorana ububobere.
Byigero yagizwe Umuyobozi Mukuru wa Wasac ku wa 15 Ukuboza 2020, bivuze ko itangazo rya Minisitiri w’Intebe rimwirukana ryasohotse amaze nibura amasaha 4752 ari Umuyobozi w’Ikigo gishinzwe Amazi, Isuku n’Isukura.
Minisitiri w’Intebe yatangaje ko Perezida Kagame mu bubasha bwe ariwe wirukanye Byigero akamusimbuza by’agateganyo Umuhumuza Gisèle.
Umuhumuza yari asanzwe ari Umuyobozi Mukuru wungirije wa Wasac ndetse amaze igihe kinini ari mu Nama y’Ubutegetsi y’iki kigo.
Nta mpinduka zigaragarira amaso Byigero asize muri Wasac kubera igihe gito yari amazemo. Yari yagiye kuri uyu mwanya asimbuye Eng Aimé Muzola.
Wasac ifite abakozi bagera ku 1500 ku biro bikuru byayo, amashami 20 ndetse n’inganda 25 zitunganya amazi hirya no hino mu gihugu. Intego yayo ni uko abanyarwanda bose bazaba bagerwaho n’amazi meza mu 2024.
Ibi bisobanuye ko nibura umuntu azaba akora intera itarenga metero 200 kugira ngo agere ahari amazi, aho ni ku batuye mu Mijyi. Naho abo mu cyaro, nta gukora urugendo rwa metero 500 kugira ngo bagere ku ivomero.
Ubu bibarwa ko abaturage bose bagerwaho n’amazi meza bagera kuri 86%.
Wasac ni kimwe mu bigo bya leta byakunze kurangwamo ibibazo bishingiye ku micungire mibi y’umutungo wa leta. Raporo y’Umugenzuzi Mukuru w’Imari ya Leta ya 2019 igaragaza ko iki kigo cyahombye 2.918.096.648 Frw.
Ibi kandi byiyongeraho imicungire mibi ishingiye ku kuba hakiri ingano nini y’amazi apfa ubusa n’akoreshwa ariko ntiyishyurwe. Urugero ni nk’aho mu 2020, amazi yatunganyijwe ari meterokibe 52.399.537 ariko ayakoreshejwe akishyurwa ni meterokibe 30.781.422 bivuze ko angana na meterokibe 21.618.115 yakoreshejwe ariko ntiyishyurwe.
Ayo mazi atarishyuwe yahombeje iki kigo asaga miliyari 6,3 Frw mu gihe meterokibe imwe waba uyibariye 323 Frw nk’igiciro gito naho wayabarira ku giciro cyo hejuru cya 895 Frw bikagaragara ko igihombo cyabaye miliyari 17,4 Frw.
Iki kigo kandi cyahombye asaga miliyoni 627,7 Frw binyuze mu kwishyuza abakiliya amazi ariko cyifashishije ibiciro bitandukanye n’ibigenwa na RURA.
Ibihombo muri Wasac ntibikiri inkuru
Inkuru ubundi isobanurwa nk’ikintu gishya. Muri Wasac ibihombo bimaze kumenyerwa ku buryo bitakibarizwa mu cyiciro cy’inkuru.
Mu 2019, iki kigo cyari cyahombye miliyari 2,7 Frw, make ugereranyije n’ayo cyari cyahombye mu 2018 aho yari miliyari 7,4 Frw.
Raporo y’Umugenzuzi Mukuru w’Imari ya Leta igaragaza ko mu 2020 honyine cyahombye miliyari 9,4 Frw. Umubare munini wayo ni amazi apfa ubusa n’atishyurwa abarirwa miliyari 6,3 Frw.
Minisiteri y’Uburezi yahise ishyiraho uburyo abanyeshuri bo mu bice bitandukanye bagomba gutaha cyane ko ibigo byinshi byari byarangije ibizamini bisoza umwaka, bategereje kubona indangamanota naho abandi biga mu mwaka wa gatatu w’icyiciro rusange n’abasoza amashuri yisumbuye bari bategereje gukora ibizamini bya Leta.
Mu gitondo cyo kuri uyu wa Kane, tariki ya 1 Nyakanga 2021, abanyeshuri batandukanye baturutse mu bice by’Amajyepfo, Uburengerazuba n’Umujyi wa Kigali bahurizwaga i Nyamirambo kuri Stade ya Kigali kugira ngo boherezwe iwabo.
IGIHE yazengurutse hirya no hino muri Kigali ireba uko abanyeshuri bari gutaha hubahirizwa n’ingamba zo kwirinda ikwirakwira ry’icyorezo cya Covid-19 kugira ngo abataha batayijyana mu bo basanze mu rugo.
Umunyeshuri wo muri Lycée de Kigali, Dushime Benjamin, wiga mu Mwaka wa gatanu mu bijyanye n’Amateka, Ubukungu n’Ubumenyi bw’Isi, yabwiye IGIHE ko batishimiye gutaha igihe cyagenwe kitaragera ariko bavuga ko bafite ingamba zo kwirinda kugira ngo bataba intandaro z’ubwiyongere bwa Covid-19 mu Rwanda.
Yagize ati “Ni ukubyakira twihanganye kuko turi guhangana n’icyorezo kandi si Abanyarwanda gusa ahubwo ni Isi yose. Turi kugerageza uko dushoboye n’ubwo byaturemerera ariko tuzi icyo duhangana nacyo. Ntitwavuga ko turi guhomba byinshi ahubwo turi kwihangana kuko turabizi ko imbere nidukomeza tuzabitsinda. Iyo haje ibintu runaka nk’iki cyorezo bigatuma udindira ntibikunezeza ariko tubasha kwihangana tugashikama tukanakirwanya kuko ni twe maboko y’iki gihugu.”
Ababyeyi bazindutse bajya gucyura abana babo nabo bemeza ko n’ubwo abanyeshuri batashye ari umukoro ukomeye kuri bo kugira ngo bataza kurenga ku ngamba ziri kubahirizwa zirimo gutaha saa Kumi n’ebyiri, gusuhuzanya no gusurana.
Abanyeshuri bahurijwe muri Stade ya Kigali
Muri Stade ya Kigali i Nyamirambo ni ho abanyeshuri bava n’abagana mu bice bitandukanye by’igihugu biga mu turere tw’Umujyi wa Kigali, Amajyepfo muri Huye, Gisagara, Nyamagabe na Nyaruguru, mu Ntara y’Iburengerazuba ni abiga mu Karere ka Nyamasheke, Rusizi, Karongi na Rutsiro n’abo mu Bugesera.
Abenshi bavuze ko bababajwe no gutaha ariko bakomeza gushimangira ko bagomba kubahiriza amabwiriza yo kwirinda Covid-19 ndetse bemeza ko bagiye gutanga umusanzu mu guhangana n’icyorezo aho kuba intandaro yo kugikwirakwiza.
Umuyobozi ushinzwe kugenzura serivisi zo gutwara abantu mu Rwego Ngenzuramikorere, RURA, Anthony Kuramba, yavuze ko nta mpungenge zihari mu gucyura abanyeshuri cyane ko ibiciro bitigeze byongerwa.
Ati “Ubutumwa bwo kwirinda ni bwo dushyize imbere cyane kuko uburyo bwo kugenda bwo burahari nta mpungenge zihari. Nibyo koko turi kwerekeza mu bice bitandukanye by’igihugu, amasaha ashobora kubafata ariko nabwo ntabwo twareka ngo abana barare muri stade, ubwo icyo gihe inzego zose zirebwa n’icyo kibazo zirahari kugira ngo tuze kubiganiraho turebe igikwiye gukorwa. Dushobora no kubacumbikira ku bigo biri hano hafi bakazataha ejo.”
Umuyobozi Mukuru w’Ikigo gishinzwe Ibizamini n’Ubugenzuzi bw’amashuri (NESA), Dr. Bernard Bahati, yasabye ababyeyi kugaragaza umusanzu wabo mu gucyura abanyeshuri no kubageza mu rugo neza.
Ati “Abasigaye ku bigo by’amashuri, turakeka ko ahubwo ingamba zo kwirinda Covid-19 zishobora kurushaho kubahirizwa kurusha uko byari bisanzwe. Hari abanyeshuri bategurira ibizamini mu rugo ariko n’ubundi abo bari basanzwe bataha. Icyo dusaba ababyeyi ni ukugumya gufasha abana bari gutegurira ibizamini mu rugo bakabaha ibyo basabwa nabo bakitegura neza ibizamini.”
Yasabye abanyeshuri bari kwitegura ibizamini bari mu rugo gukomeza kwirinda icyorezo kugira ngo hatazagira ucikanwa no gukora ibizamini bya Leta kubera ko yarwaye Covid-19 ndetse n’abiga baba mu bigo nabo basabwe gukomeza ubwirinzi.
Abanyeshuri bazakomeza gutaha kuri uyu wa Gatanu no ku wa Gatandatu naho nyuma hazarebwe uburyo abarimu n’abanyeshuri ba Kaminuza bifuza gutaha bazafashwa.
Abafasha gushyira mu iyubahirizwa ry’amabwiriza yo kwirinda mu bikorwa nabo bari babukereye
Ababyeyi bari babukereye ngo bafashe abana babo kugera mu rugo nta nkomyi
Abamotari bari benshi bategereje ko babona icyashara
Abanyeshuri babanzaga gukaraba intoki mbere yo kwinjira muri Stade ya Kigali
Abanyeshuri bahabwaga impanuro mbere yo kwerekeza iwabo
Abashyira amafaranga ku ikarita y’urugendo izwi nka Tap and Go, uyu munsi babonye icyashara
Abataha mu bice by’i kigali bahitagamo kwifatira moto bagataha
Abatambaye impuzankano bagowe no kwinjira muri stade
Abatwaza abantu imizigo ku mutwe na bo babonye akazi
Imizigo y’abanyeshuri yatwawe mu buryo bukwiye
Abashinzwe inzego z’umutekano bari maso
Ubwo abanyeshuri bari bategereje kwerekeza iwabo, bari bafite amatsiko menshi
Yasobanuriraga umumotari aho yerekeza, banavugana ku biciro
Abihutaga bahise batega moto kugira ngo bagere mu rugo hakiri kare
Kujya kuri moto byasabaga gukorana ibakwe
Kwinjira muri stade byasabaga kunyura ku murongo no kubahiriza ingamba zo kwirinda COVID-19
Mbere yo kwinjira muri Stade ya Kigali buri wese yabanzaga gupimwa umuriro
Uhereye ibumoso: Meya w’Umujyi wa Kigali, Rubingisa Pudence; Umuyobozi Mukuru w’Ikigo gishinzwe Ibizamini n’Ubugenzuzi bw’amashuri (NESA), Dr. Bernard Bahati, n’Umuyobozi ushinzwe Imiyoborere muri Polisi, Ishami ryo mu Muhanda, ACP Teddy Ruyenzi
Abanyeshuri bitegura ibizamini bya Leta basabwe gukomeza kwitwararika
Ni inka yahawe n’Urugaga rw’Abakora Umwuga wo kuvura Amatungo mu Rwanda muri gahunda yo kuremera no kwita ku bahoze bakora uyu mwuga bishwe muri Jenoside.
Musabyemariya Assoumpta wari ufite umugabo witwa Mucumbitsi Ildephonse wakoraga akazi ko kuvura amatungo muri Komini Muhazi, ubu ni mu Karere ka Rwamagana mu Murenge wa Muhazi ni we watoranyijwe kugira ngo ahabwe inka mu kuzirikana ibikorwa byiza umugabo we yakoraga.
Uyu mugabo wishwe tariki ya 12 Mata 1994 muri Jenoside yakorerwaga Abatutsi hirya no hino mu gihugu, abaturage bavuga ko yakundaga kwitanga cyane mu kubafasha dore ko ngo yakoraga muri komini yose ari umukozi umwe ariko akabasha kubavurira amatungo no kubagira inama z’uburyo bayafata neza.
Umugore wa nyakwigendera, Musabyemariya avuga ko umugabo we yishwe urw’agashinyaguro kuko yaciwemo ibice ndetse ukuguru kwe kukajyanwa n’Interahamwe zivuga ko kuriho imari ishyushye kuko ngo yari yarashyizwemo inyunganirangingo.
Umukozi ushinzwe Ishami ry’Ubworozi mu Karere ka Rwamagana, Niyitanga Jean de Dieu, yavuze ko Mucumbitsi Ildephonse bahisemo kuremera umuryango we mu buryo bwo kumwibuka no kuzirikana ku akazi keza yakoreye igihugu.
Ati “Twifuje ko umuryango Mucumbitsi yasize tuwuha inka ihaka mu rwego rwo kumwibuka tunazirikana akazi keza yakoze. Ubu yakagombye kuba ari mukuru wacu uri kutwerekera uko umwuga ukorwa ariko ntibyakunze ni yo mpamvu tumuzirikana twifatanya n’umuryango we.”
Yakomeje avuga ko inka yahawe umuryango we ari igihango cyerekana uko nyakwigendera akizirikanwa n’abakora umwuga w’ubuvuzi bw’amatungo mu Rwanda.
Musabyemariya Assoumpta umugore wa nyakwigendera yavuze ko yanejejwe no kuba igihugu kikizirikana akazi keza umugabo we yakoraga nubwo yishwe muri Jenoside, avuga ko kuba ahawe inka bigiye kumufasha kwiteza imbere.
Umuyobozi wa Ibuka mu Karere ka Rwamagana, Musabyeyezu Dative, yavuze ko mu izina ry’abarokotse Jenoside yakorewe Abatutsi, yashimiye abibumbiye mu Rugaga rw’Abakora Ubuvuzi bw’Amatungo ku gufasha no kuremera umugore wa nyakwigendera.
Yasabye buri wese kujya akura isomo ku bikorwa byiza biba byabaye byo gufasha abarokotse Jenoside avuga ko bishimishije kubona abantu bafite umutima mwiza wo kuzirikana bamwe mu bishwe muri Jenoside bakoraga akazi kabo neza ariko bakaza kwicwa.
Umunyamabanga Nshingwabikorwa w’Umurenge wa Muhazi, Muhamya Aman, yashimiye abo mu Rugaga rw’Abakora Ubuvuzi bw’Amatungo, avuga ko guha inka uwarokotse Jenoside ari ukunganira Leta mu bikorwa bibateza imbere.
Yavuze ko nyakwigendera yavuraga amatungo y’abandi baturage mu bwitange bwinshi, gufasha umuryango we rero ngo ni ukuzirikana akazi keza yakoze.
Uretse kuremera inka ihaka umugore wa nyakwigendera, aba bakozi bashinzwe kuvura amatungo banasuye Urwibutso rwa Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 rwa Muhazi rushyinguyemo imibiri irenga 9000, banemera inkunga yo gukomeza kurwubaka.
Musabyemariya yavuze ko inka yahawe igiye kumufasha kwiteza imbere
Niyitanga Jean de Dieu wari uhagarariye Urugaga rw’Abakora Ubuvuzi bw’Amatungo yavuze ko bazakomeza gufasha imiryango y’abarokotse Jenoside yakorewe Abatutsi
Umunyamabanga Nshingwabikorwa w’Umurenge wa Muhazi, Muhamya Aman, yavuze ko kuremera uwarokotse Jenoside ari ugufasha Leta gukomeza kubaba hafi no kubereka ko batari bonyine
Babigarutseho mu kiganiro cyatambutse kuri Televiziyo y’Igihugu ku wa 30 Kamena 2021 cyagarutse ku Kwibohora mu gihe habura iminsi ine ngo uyu munsi wizihizwe ku nshuro ya 27.
Ni ikiganiro cyari gifite insanganyamatsiko igira iti “Kubaka u Rwanda Twifuza: Ubudasa n’ubudaheranwa bw’Abanyarwanda.”
Bamporiki yavuze ko abanyapolitiki bayoboye u Rwanda mbere ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 bagiye bareba ibibazo bihari bakabyitwaza kugira ngo babone umwanya ariko batagiye kubikemura.
Ati “Ingorane zari mu Rwanda uhereye ku kwirukana abaturage mu gihugu [mu 1959], rwari rwatangiye korama. Noneho n’izo ngorane zari zihari z’uduce n’udutsiko urebera ku Majyepfo n’Amajyaruguru uvuga ngo uratonesha aba ngaba, u Rwanda rwari ruri kujya ahabi.”
“Ushingiye kuri ibyo bibazo byari bihari, Habyarimana yakoze imbwirwaruhame nziza cyane yo kuvuga ngo ingorane zihari ngiye kuzikemura; ahawe umwanya ahubwo akora politiki yo kuzisonga. Asonga u Rwanda.”
Sheikh Harerimana yavuze ko kuba FPR Inkotanyi yo itarafashe ubutegetsi ngo ikomereze muri iyo nzira ari ubudasa.
Ati “Kuba tutarakomeje kujya muri iriya nzira ni ubudasa. Iyi Leta yaje noneho ivuga iti ‘dore gahunda twavuze ni izi kandi tuzazikora’; baranazikoze koko.”
Iyo nararibonye yasobanuye ko ubwo FPR Inkotanyi yamaraga guhagarika Jenoside hari ibyashoboraga gutuma u Rwanda rusa n’ahandi birimo uko igihugu cyari cyarangiritse n’Abatutsi barenga miliyoni imwe bamaze kwicwa, ubukungu bwari bwahungabanye, ndetse na ¾ by’Abanyarwanda “bakuwe mu gihugu”.
Yagaragaje ko ibyo byose byashoboraga gutuma u Rwanda rusa n’ibindi bice by’Isi byagiye bibamo intambara kandi rugaheranwa ariko “rwagize ubudasa n’ubudaheranwa kubera ubuyobozi bwiza rwari rufite”.
Yagize ati “Simvuga ubuyobozi bwa mbere ya 1994, ndavuga ubwahagaritse Jenoside. Ubu buyobozi bukuriwe na Paul Kagame bwaje buvuga buti ‘oya! Jenoside turayihagaritse kandi ntabwo tuzaheranwa n’aya mateka. Tuzahora tuyibuka, ni ayacu, ni mabi ariko tuzakora ibishoboka byose dutere intambwe ndende cyane zishoboka.”
“Mu magambo ye [Perezida Kagame] aravuga ati ‘twageze habi cyane hatagira ahandi munsi yaho’. Igihe cyari kigeze rero ko tuzamuka kandi tukazamukana ibakwe.”
U Rwanda ruri mu myiteguro yo kwizihiza umunsi wo Kwibohora uba buri wa 4 Nyakanga, hazirikanwa ubutwari bwa FPR Inkotanyi yahagaritse Jenoside yari imaze guhitana ubuzima bw’Abatutsi barenga miliyoni imwe mu minsi 100 gusa.
Mu mboni y’inararibonye ubudasa bwa FPR Inkotanyi bushingiye ku kuba yarasanze igihugu mu bibazo ikizeza Abanyarwanda kubikemura kandi ikabikora
Umukuru w’Igihugu yabigarutseho mu butumwa yagejeje ku bayobozi mu nzego za Leta z’ibihugu bitandukanye ku Isi, abahagarariye imiryango iharanira uburenganzira bw’abagore, impirimbanyi z’uburinganire n’abandi bitabiriye Ihuriro rusange ku Buringanire [Generation Equality Forum].
Iri huriro riri kubera i Paris kuva ku wa 30 Kamena rizageza ku wa 2 Nyakanga 2021, hifashishijwe ikoranabuhanga, ryitabiriwe n’abarimo Perezida w’u Bufaransa, Emmanuel Macron na Perezida wa Mexique, Andrés Manuel López Obrador.
Mu bandi bayobozi bitabiriye iri huriro harimo Umuyobozi w’Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye rishinzwe Abagore, Phumzile Mlambo-Ngcuka; Umuyobozi wa Bill & Melinda Gates Foundation, Mark Suzman n’abandi.
Umukuru w’Igihugu yashimiye Perezida Macron na López ku bw’umuhate bagize ndetse avuga ko u Rwanda rwishimiye kuba muri iri huriro rigamije guharanira ko abagore n’abakobwa nabo bajyana n’abandi muri urwo rugendo rw’ikoranabuhanga na inovasiyo.
Perezida Kagame yabwiye abitabiriye iri huriro ko u Rwanda rwiyemeje ko mu 2026 ruzaba rwaramaze kuziba icyuho kikigaragara mu buringanire, ikoranabuhanga na inovasiyo.
Ati “Reka mbabwire ku byerekeye gahunda n’umuhate by’u Rwanda muri uru rwego; icya mbere dufite intego yo kuba twamaze kuvanaho icyuho mu bijyanye n’uburinganire mu ikoranabuhanga mu 2026.”
Yakomeje agira ati “Tuzakora ibi mu nzego eshatu zihariye; gutunga telefoni zigezweho, ikoranabuhanga muri serivisi z’imari ndetse n’amasomo y’ubumenyi, ikoranabuhanga n’imibare kugeza ku rwego rw’amashuri yisumbuye.”
Umukuru w’Igihugu yavuze kandi ko u Rwanda rwatangiye gukangurira ibihugu byo mu Muryango wa Afurika y’Uburasirazuba kwinjira muri urwo rugamba rwo guharanira ko umuntu wese agera ku nzozi ze hatitawe ku gitsina cye.
Ati “Kugera ku buringanire mu ikoranabuhanga na inovasiyo ni kimwe mu bigize urugamba rwagutse rwo guharanira uburenganzira n’amahirwe angana ku bagore n’abakobwa. Umuntu wese, hatitawe ku gitsina, agomba kubaho mu buzima yahisemo.”
Binyuze muri gahunda zitandukanye zagiye zishyirwaho na Guverinoma y’u Rwanda, abakobwa bitabira amashami y’imibare, ubumenyi n’ikoranabuhanga bagiye biyongera kuko bavuye kuri 56.7% mu 2015 bagera kuri 63.9% mu 2018.
Perezida Kagame yavuze ko kugera ku buringanire mu ikoranabuhanga na inovasiyo ari urugamba rusaba ubufatanye