Category: Uncategorized

  • Rusizi : Imodoka ebyiri zafashwe zipakiye magendu zirimo iyari itwaye amavuto ya mukoro #rwanda #RwOT

    Izi modoka zafashwe ku gicamunsi cyo ku wa Gatandatu tariki ya 6 Werurwe ahagana saa cyenda z’amanywa. Bafatiwe mu Karere ka Rusizi, Umurenge wa Giheke, Akagari ka Giheke.

    Umuvugizi wa Polisi mu Ntara y’Iburengerazuba, Chief Inspector of Police(CIP)Bonaventure Twizere Karekezi yavuze ko izo modoka zikomoka mu gihugu cya Tanzaniya zafashwe imwe itwaye ibizingo 258 by’insinga z’amashanyarazi indi ipakiyemo amoko 10 atandukanye y’amavuta ahindura uruhu. Yavuze ko n’ubwo abashoferi ari abanya Tanzaniya, ibicuruzwa byo byari iby’abanyarwanda baba mu Karere ka Rusizi ndetse nabo barafashwe.

    Yagize ati 'Abapolisi bari bafite amakuru ko hari imodoka z’abanyamahanga ziva gupakurura ibicuruzwa mu gihugu cya Repubulika iharanira Demokarasi ya Congo zagera mu Rwanda mu Karere ka Rusizi abacuruzi bakaziha akazi ko kubatwarira ibicuruzwa bya magendu babizana mu Mujyi wa Kigali. Hahise hatangira igikorwa cyo kubafata nibwo bafatiwe kuri bariyeri yashyizweho n’abapolisi.'

    CIP Karekezi akomeza avuga ko ikamyo imwe yari ipakiye insinga yari itwawe n’umushoferi witwa Emmanuel Ali ufite imyaka 31, ariko insinga zari iza Nsabimana Sylvestre w’imyaka 33 wo mu Karere ka Rusizi. Indi modoka yari itwawe n’uwitwa Masaanja George w’imyaka 39, iyi yo yari ipakiye amavuta atemewe mu Rwanda ahindura uruhu, nyiri amavuta yari Bahore Daniel.
    Umuvugizi wa Polisi mu Ntara y’Iburengerazuba yongeye kwibutsa abantu ko ubucuruzi bwa magendu butemewe mu mategeko y’u Rwanda n’ibicuruzwa baba bagiye gucuruza akenshi biba bitujuje ubuziranenge bikaba byagira ingaruka ku baturage bazabikoresha.

    Ati' Nka ziriya nsinga harimo ibizingo 205 bivugwa ko zikomoka mu gihugu cya Senegal kandi zitujuje ubuziranenge. Hari abantu bashobora kuzikoresha bashyira amashanyarazi mu nyubako nyuma y’igihe gito zigateza inkongi. Ikindi ariya mavuta atujuje ubuziranenge yangiza uruhu rw’uyakoresheje bitewe n’ikinyabutabire kibamo gihindura uruhu rw’umuntu, uyafatanwe we ashyikirizwa ubutabera.'

    Yakomeje yibutsa abantu ko ubucuruzi bwa magendu buhungabanya ubukungu bw’Igihugu kuko ababukora baba batatanze imisoro kandi ariyo yubaka Igihugu. Yakanguriye abaturage kujya bagaragaza abantu bakora bene ibyo bintu bitemewe.

    Bahore n’umushoferi bari kumwe ariwe Masaanja George bafatanwe amavuta atemewe mu Rwanda bahise bashyikirizwa Urwego rushinzwe ubugenzacyaha(RIB) ikorera muri sitasiyo ya Polisi ya Kamembe kugira ngo bakurikiranwe. Naho Nsabimana Sylvestre ariwe wari nyiri insinga we n’umushoferi bari kumwe ariwe Emmanuel Ali bashyikirijwe Ikigo cy’Igihugu gishinzwe imisoro n’amahoro kugira ngo bakorerwe amadosiye.

    Itegeko ry’umuryango w’ibihugu byo mu Karere k’Iburasirazuba rinakoreshwa mu Rwanda ingingo yaryo ya 199 rivuga ko ibicuruzwa bya magendu byafashwe bitezwa cyamunara. Iyo hari imodoka yakoreshejwe muri ubwo bucuruzi bwa magendu nayo itezwa cyamunara ndetse umushoferi wayo agacibwa amande angana n’ibihumbi bitanu by’amadorali y’Amerika (US$5000).

    Itegeko Nº68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange ingingo ya 266 mu gika cyayo cya 3 kivuga ibintu binoza cyangwa bisukura umubiri ; ivuga ko umuntu wese ukora, ugurisha, utanga ibintu bibujijwe.

    Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa igifungo kitari munsi y’umwaka umwe (1) ariko kitarenze imyaka ibiri (2) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya miliyoni eshatu (3.000.000 FRW) ariko atarenze miliyoni eshanu (5.000.000 FRW) cyangwa kimwe gusa muri ibyo bihano.

    Polisi y’u Rwanda imaze iminsi ifata abantu batandukanye hirya no hino mu gihugu bafite ibicuruzwa bya magendu ndetse na bimwe mu bicuruzwa bitemewe ku butaka bw’u Rwanda. Polisi y’u Rwanda ikangurira abantu gukora ubucuruzi bunyuze mu nzira zemewe mu rwego rwo kwirinda ibihano.

    Src : Urubuga-RNP

    UKWEZI.RW

    Source : http://www.ukwezi.rw/mu-rwanda/Amakuru-anyuranye/article/Rusizi-Imodoka-ebyiri-zafashwe-zipakiye-magendu-zirimo-iyari-itwaye-amavuto-ya-mukoro

  • Access Bank igiye kwizihiza umunsi w’abagore ifasha ba rwiyemezamirimo kunoza ibyo bakora –

    Ku wa 8 Werurwe buri mwaka Isi yizihiza umunsi mpuzamahanga w’abari n’abategarugori. Mu gufasha abagore b’Abanyarwanda kwizihiza uyu munsi no gukomeza kubashyigikira mu iterambere, Access Bank yateguye ibikorwa bigamije gutera ingabo mu bitugu abagore bitinyutse bagakora imishinga yo kwiteza imbere.

    Muri uku kwezi kwa Werurwe kunafatwa nk’uk’umugore, Access Bank yateguyemo amarushanwa azatuma abagore bazahiga abandi babasha gutsindira amafaranga agera kuri miliyoni 6 Frw ndetse no gutanga amahugurwa ku bagore 50, bafite imishinga y’iterambere.

    Aya mahugurwa azatangwa mu gihe cy’ukwezi, agamije guhugura abagore bafite ibikorwa biciriritse bibyara inyungu ku buryo bwo gushora imari. Azatangwa n’ikigo cyitwa “ITC SME Academy Online Training.

    Aya marushanwa azakorwa abagore bandika imishinga yabo y’iterambere bakayoherereza Access Bank nyuma nayo ikazakora ijonjora rigamije guhitamo imishinga yahize iyindi.

    Abazatsinda bazahabwa ibihembo by’amafaranga ndetse n’amahugurwa agamije kubongerera ubumenyi.

    Umugore uzahiga abandi muri ibi bihembo bya Access Bank azahembwa miliyoni 3 Frw, azamufasha kwagura ubikorwa bye, uwa kabiri azahembwa miliyoni 2 Frw, uwa gatatu ahabwe miliyoni 1 Frw mu gihe abandi basaga 50 bazashyirirwaho uburyo bw’amahugurwa.

    Mu guhitamo iyi mishinga Access Bank izibanda ku igamije guteza imbere ibikorerwa mu Rwanda (Made in Rwanda).

    Ibikorwa byo kwiyandikisha byaratangiye ndetse abagore bahamagarirwa kwiyandikisha banyuze kuri https://www.shetrades.online/survey/view.php?id=111206

    Ku wa 22 Werurwe nibwo hazaba igikorwa cyo guhitamo imishinga yahize indi, nyuma y’iminsi ibiri hazatangazwa abatsindiye ibihembo binyuranye biteganyijwe muri iri rushanwa.

    Muri uku kwezi Access Bank kandi irateganya ibikorwa bizibanda cyane ku buryo hatangwa serivisi z’imari zidaheza abagore. Ku wa 9 Werurwe hateganyijwe ikiganiro kizaba hifashishijwe ikoranabuhanga gifite insanganyamatsiko igira iti “Duhindure imibereho n’ubukungu muri Afurika binyuze mu guteza imbere uburinganire.”

    Iki kiganiro kizitabirwa n’abantu batandukanye barimo Umuyobozi Mukuru ushinzwe iterambere ry’ibikorwa by’ubucuruzi muri Access Bank Rwanda, Oluseun Onasoga, Umukozi muri Banki ya Afurika y’Amajyambere, Esther Dassanou na rwiyemezamirimo w’umugore Zakhia Mbabazi, uzagaragaza impamvu ibigo by’imari ari byo bikwiye kugabanya icyuho kigaragara mu ishoramari cyane cyane ku bagore.

    Mu rwego rwo kurushaho gutanga umusanzu mu rwego rw’ubuzima Access Bank nk’uko isanzwe ibigenza irateganya ibikorwa byo gutanga amaraso bizaba ku wa 17 no ku wa 18 Werurwe.

    Access Bank yatangaje ko amarembo afunguye kuri buri mugore wese wabashije gutinyuka akihangira umurimo n’ubwo ataba akorana nayo. iki gikorwa cyateguwe na Access Bank ku bufatanye n’Ikigo Mpuzamahanga cy’Ubucuruzi (ITC), She Trade Rwanda, Banki ya Afurika y’Amajyambere mu bikorwa byayo byo gutera inkunga abagore (AFAWA), ITC Academy, EIF, Minisiteri y’Ubucuruzi n’Inganda mu Rwanda n’abandi banyuranye.

    Access Bank yatangiye amarushanwa agamije gushyikira imishinga ya barwiyemezamirimo b’abagore : Ifoto: Imvaho

    Muri uku kwezi k’umugore Access Bank yateguye ikiganiro kizagaruka k’uko habaho serivisi z’imari zitabaheza

    Gahunda irambuye y’ibikorwa Access Bank iteganya muri uku kwezi k’umugore

  • Bugesera : Umusore w’imyaka 25 bamusanze amanitse yapfuye, birakekwa ko yishwe #rwanda #RwOT

    Byabereye mu Mudugudu wa Gasenda II, Akagari ka Nyamata Ville, mu Murenge wa Nyamata mu Karere ka Bugesera.

    Umuvugizi wa Police mu Ntara y’Iburasirazuba, CIP Hamdun Twizeyimana avuga ko hahise hatangira iperereza.

    CIP Hamdun Twizeyimana yagize ati 'Nsabigaba Jean Paul twasanze amanitse ntabwo tuzi icyamumanitse.'

    Uyu muvugizi wa Polisi mu Ntara y’Iburasirazuba, avuga ko bishobora kuba byabaye mu rukerera rwo kuri uyu wa Mbere tariki 08 Werurwe 2021.

    Umwe mu bari baziranye na nyakwigendera, yavuze ko ejo hari abantu bari baje kumusura aho yabanaga na mugenzi we, akabaherekeza ariko ntagaruke.

    Yagize ati 'Uwo babana araryama yibwira ko yatashye, mu gitondo umuturanyi yaje kumubona ku kibuga cy’umupira amanitse mu myenda.'

    Uyu muturage ukeka ko nyakwigendera yishwe, ababikoze bakajya kumumanika hariya 'kugira ngo bagaragaze ko yiyahuye.'

    Avuga ko mu rukerera rwo kuri uyu wa Mbere hari abaturage bo muri kariya gace bumvise imodoka ihinda ndetse ko n’aho yakandagije amapine n’ubu hakishushanyije.

    UKWEZI.RW

    Source : http://www.ukwezi.rw/mu-rwanda/Amakuru-anyuranye/article/Bugesera-Umusore-w-imyaka-25-bamusanze-amanitse-yapfuye-birakekwa-ko-yishwe

  • Access Bank igiye kwizihiza umunsi w'abagore ifasha ba rwiyemezamirimo kunoza ibyo bakora – #rwanda #RwOT

    Ku wa 8 Werurwe buri mwaka Isi yizihiza umunsi mpuzamahanga w'abari n'abategarugori. Mu gufasha abagore b'Abanyarwanda kwizihiza uyu munsi no gukomeza kubashyigikira mu iterambere, Access Bank yateguye ibikorwa bigamije gutera ingabo mu bitugu abagore bitinyutse bagakora imishinga yo kwiteza imbere.

    Muri uku kwezi kwa Werurwe kunafatwa nk'uk'umugore, Access Bank yateguyemo amarushanwa azatuma abagore bazahiga abandi babasha gutsindira amafaranga agera kuri miliyoni 6 Frw ndetse no gutanga amahugurwa ku bagore 50, bafite imishinga y'iterambere.

    Aya mahugurwa azatangwa mu gihe cy'ukwezi, agamije guhugura abagore bafite ibikorwa biciriritse bibyara inyungu ku buryo bwo gushora imari. Azatangwa n'ikigo cyitwa 'ITC SME Academy Online Training.

    Aya marushanwa azakorwa abagore bandika imishinga yabo y'iterambere bakayoherereza Access Bank nyuma nayo ikazakora ijonjora rigamije guhitamo imishinga yahize iyindi.

    Abazatsinda bazahabwa ibihembo by'amafaranga ndetse n'amahugurwa agamije kubongerera ubumenyi.

    Umugore uzahiga abandi muri ibi bihembo bya Access Bank azahembwa miliyoni 3 Frw, azamufasha kwagura ubikorwa bye, uwa kabiri azahembwa miliyoni 2 Frw, uwa gatatu ahabwe miliyoni 1 Frw mu gihe abandi basaga 50 bazashyirirwaho uburyo bw'amahugurwa.

    Mu guhitamo iyi mishinga Access Bank izibanda ku igamije guteza imbere ibikorerwa mu Rwanda (Made in Rwanda).

    Ibikorwa byo kwiyandikisha byaratangiye ndetse abagore bahamagarirwa kwiyandikisha banyuze kuri https://www.shetrades.online/survey/view.php?id=111206

    Ku wa 22 Werurwe nibwo hazaba igikorwa cyo guhitamo imishinga yahize indi, nyuma y'iminsi ibiri hazatangazwa abatsindiye ibihembo binyuranye biteganyijwe muri iri rushanwa.

    Muri uku kwezi Access Bank kandi irateganya ibikorwa bizibanda cyane ku buryo hatangwa serivisi z'imari zidaheza abagore. Ku wa 9 Werurwe hateganyijwe ikiganiro kizaba hifashishijwe ikoranabuhanga gifite insanganyamatsiko igira iti 'Duhindure imibereho n'ubukungu muri Afurika binyuze mu guteza imbere uburinganire.'

    Iki kiganiro kizitabirwa n'abantu batandukanye barimo Umuyobozi Mukuru ushinzwe iterambere ry'ibikorwa by'ubucuruzi muri Access Bank Rwanda, Oluseun Onasoga, Umukozi muri Banki ya Afurika y'Amajyambere, Esther Dassanou na rwiyemezamirimo w'umugore Zakhia Mbabazi, uzagaragaza impamvu ibigo by'imari ari byo bikwiye kugabanya icyuho kigaragara mu ishoramari cyane cyane ku bagore.

    Mu rwego rwo kurushaho gutanga umusanzu mu rwego rw'ubuzima Access Bank nk'uko isanzwe ibigenza irateganya ibikorwa byo gutanga amaraso bizaba ku wa 17 no ku wa 18 Werurwe.

    Access Bank yatangaje ko amarembo afunguye kuri buri mugore wese wabashije gutinyuka akihangira umurimo n'ubwo ataba akorana nayo. iki gikorwa cyateguwe na Access Bank ku bufatanye n'Ikigo Mpuzamahanga cy'Ubucuruzi (ITC), She Trade Rwanda, Banki ya Afurika y'Amajyambere mu bikorwa byayo byo gutera inkunga abagore (AFAWA), ITC Academy, EIF, Minisiteri y'Ubucuruzi n'Inganda mu Rwanda n'abandi banyuranye.

    Access Bank yatangiye amarushanwa agamije gushyikira imishinga ya barwiyemezamirimo b’abagore : Ifoto: Imvaho

    Muri uku kwezi k’umugore Access Bank yateguye ikiganiro kizagaruka k’uko habaho serivisi z’imari zitabaheza

    Gahunda irambuye y’ibikorwa Access Bank iteganya muri uku kwezi k’umugore


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/access-bank-igiye-kwizihiza-umunsi-w-abari-n-abategarugori-ifasha-ba

  • Young Africans ikinamo Haruna yirukanye umutoza wayo wanatoje Mukura #rwanda #RwOT

    Kaze Cédric wari umutoza mukuru wa Young Africans SC, yirukananywe n’abatoza bari bamwungirije bose nyuma yo kunganya uriya mukino wabaye kuri iki cyumweru.

    Uyu mutoza yari amaze iminsi ari mu bihe bibi kuko uyu mukino yanganije na Polisi Tanzania, wari wabanjirijwe n’undi yari yatsinzwemo na Coastal Union 2-1.

    Ubuyobozi bwa Young Africans SC bwasohoye itangazo rigira riti 'Turasaba abafana n’abanyamuryango ba Yanga SC gukomeza kwihangana mu gihe turi gushaka abandi batoza bashya mu gihe gito gishoboka.'

    Ubuyobozi bw’iyi kipe buherutse gutangaza ko bwifuza gutwara igikombe cya Shampiyona gusa uko iyi kipe yitwaye muri iyi mikino iheruka byatumye amahirwe agabanuka nubwo ikiri ku mwanya wa mbere n’amanota 50 mu mikino 23 mu gihe mukeba wayo Simba SC ifite amanita 45 mu mikino 19.

    Uyu mutoza Kaze yanyuze mu Rwanda mu makipe akomeye kuko muri 2013 yabaye umutoza mukuru wa Mukura Victory Sports.

    UKWEZI.RW

    Source : http://www.ukwezi.rw/Imikino/article/Young-Africans-ikinamo-Haruna-yirukanye-umutoza-wayo-wanatoje-Mukura

  • Kwihangira imirimo ku bagore bo mu cyaro biri kuri 17%, imyumvire ikiri hasi muri za nyirabayazana – #rwanda #RwOT

    Leta y'u Rwanda yagiye ishyiraho ingamba n'amategeko bigamije guteza imbere umugore no kumwubakira ubushobozi mu ngeri zose, gusa mu bijyanye n'abikorera birasa n'aho bitarumvikana neza nk'uko bimeze mu nzego za Leta.

    Uretse kuba umugore yarahawe agaciro yari yarambuwe mu gufata ibyemezo, inzego z'ubuvuzi, uburezi, ubwubatsi n'ibindi, abagore bashishikarizwa kwihangira imirimo kugira ngo bigire kandi be gutegera amaboko iteka ku bagabo babo ahubwo bafatanye mu iterambere.

    Raporo ya Migeprof ivuguruye ya 2021 igaragaza ko hakiri icyuho mu mirimo imwe n'imwe kuko hakigaragaramo umubare muto w'abagore, byagera kuri ba rwiyemezamirimo bikaba ibindi.

    Iyi raporo ivuga ko abagore batinyutse kwikorera ku giti cyabo mu mijyi bangana na 45% mu gihe mu bice by'icyaro bangana na 17%.

    Migeprof yatangaje ko kuba abagore bo mu bice by'icyaro bataraba benshi mu cyiciro cy'abikorera biterwa ahanini n'imyumvire ikire hasi no kwitinya kuri bamwe.

    Umukozi ushinzwe Uburinganire bw'ibanze n'ubukungu muri MIGEPROF, Ntagozera Emmanuel yavuze ko mu bituma ba rwiyemezamirimo b'abagore mu cyaro bakiri bake harimo n'imirimo bakora badahemberwa.

    Ati “Mu cyaro umugore aracyafite inshingano nyinshi zimureba mu rugo( unpaid care work) zituma atitabira uko bikwiye gahunda z'iterambere harimo no kwihangira imirimo, imyumvire n'ubumenyi bidahagije ku ihame ry'uburinganire n'iterambere ry'umugore muri rusange.”

    Ntagozera yakomeje avuga ko kugira ngo ibi bikemuke hakenewe n'uruhare rw'abagabo mu kuzamura abagore.

    Ati “Ikibazo cy'ubukene bukigaragara cyane cyane mu bagore nabyo ni imwe mu mbogamizi zituma batikorera, ariko hakenewe uruhare rw'abagabo mu gufasha kugirira abagore icyizere cyo gukora imishinga no gufatanya mu kubona ingwate mu gusaba inguzanyo.”

    Ntagozera kandi yagaragaje ko ahanini usanga abagore mu bice by'icyaro bagana iy'ubuhinzi buciriritse kandi ubuhinzi bwabo budashingiye ku iterambere uretse gutunga umuryango gusa.

    Kuba abagabo bikorera bakiri ku kigero cya 83% mu bice by'icyaro naho abagore bakaba bangana na 17% bigaragaza ko abagabo bagifite imyumvire yo kuba banyamwigendaho ariho Ntagozera ahera avuga ko mu iterambere ry'umuryango bose bakwiye gufatanya.

    Ati “Mu Kinyarwanda baca umugani ngo inkingi imwe ntigera inzu kandi ngo abishyize hamwe nta kibananira, niyo mpamvu ubufatanye bw'abagize umuryango bukwiye muri byose, nta n'umwe uvunishije undi kugira ngo tugere ku muryango utekanye kandi uteye imbere.”

    Migeprof kandi isanga kugira ngo imyumvire nk'iyi ikigaragara icike burundu bikwiye ko bakomeza kwigisha abakiri bato, abahungu n'abakobwa kugira ngo bakure bafatanya muri byose cyane cyane abitegura gushinga ingo.

    Gukomeza gukora no gukwirakwiza imfashanyigisho zisobanura ihame ry'uburinganire n'iterambere ry'abagore n'abakobwa ngo nibyo bizafasha mu kurandura iki kibazo burundu.

    Mu bindi byagaragajwe bikidindiza umugore ni uko kuba 83% by'ingo mu Rwanda bigikoresha ibikomoka ku biti mu guteka bituma umugoe atabasha kubona uko yiteza imbere.

    Ikibazo cy'uburinganire mu bikorera kiracyari ingutu

    Uretse muri cyaro muri rusange imibare igaragaza ko umubare w'abagore ba rwiyemezamirimo cyangwa se bari mu nzego z'abikorera ukiri muto

    Mu bushakashatsi bwakozwe mu 2018 ku bijyanye n'abakozi mu nzego zitandukanye z'abikorera bwagaragaje ko mu bakozi bose, abagore bafite ubwiganze bugera kuri 44.8%, gusa muri aba 28% nibo bari mu myanya y'ubuyobozi mu bigo bitandukanye, abandi usanga bafite imirimo yoroheje nko gukora amasuku no gucururiza abandi.

    Zimwe mu nzego z'abikorera hari aho usanga umubare w'abagore uri hasi cyane nk'aho mu bijyanye n'ubucukuzi na mine bangana na 6% mu gihe abagabo ari 94%, mu bwikorezi ho bangana na 3% mu gihe abagabo ari 97%, mu bijyanye n'amakuru n'itumanaho abagore bangana 26% abagabo 74%.

    Si muri izi inzego z'abikorera gusa umubare w'abagore ukiri muto kuko n'iyo ugeze mu bijyanye n'imirimo ya siyansi n'ikoranabuhanga usanga abagore ari 31% mu gihe abagabo ari 69%.

    Imibare y'abagore itangira kuzamuka iyo bigeze mu mirimo y'ubuhinzi n'iyo mu rugo isanzwe.

    Mu kiganiro IGIHE yagiranye n'Umuyobozi w'Urugaga rw'Abikorera, Robert Bafakulera mu 2020 yavuze koko ko hari ikibazo cy'umubare muto w'abagore bari mu nzego z'abikorera.

    Yagize ati 'Turabibona nko mu bwikorezi ni bake cyane, mu bucukuzi bw'amabuye y'agaciro ni bake cyane noneho wagenda ugasanga ahandi hataba inyungu nyinshi ni benshi cyane nko mu buhinzi n'ibindi […] nk'abikorera icyo cy'uho twarakibonye icyo dukora ni ugukangurira abagore tukabereka ko ntaho bahejwe.'

    Yakomeje avuga ko kuba abagore batagaragara muri iyi mirimo ko atari uko badashoboye.

    Ati 'Usanga bashoboye ariko ahanini usanga batarabyitabiriye wenda n'uko batigeze babona bagenzi babo babikora ngo babone ko babishobora ariko tumaze kubona abagore bashobora gutwara amakamyo nk'uko abagabo bayatwara, abagore bashoboye gutwara taxi nk'uko abagabo bazitwara, ahubwo ikibura ni ukubakangurira ko buri wese yabishobora n'abagabo tukabakangurira ko n'abagore babishoboye.'

    Mu rwego rwo kuziba iki cy'uho cy'ubusumbane bw'abagore n'abagabo mu nzego z'abikorera, Bapfakulera yavuze ko PSF yatangije gahunda y'imyaka itanu ifatanyije n'abandi bafatanyabikorwa batandukanye hagamijwe kureba inzitizi abagore bagira no kubafasha kugaragara cyane mu nzego z'abikorera.

    Guhugira mu kazi ko mu rugo badahemberwa n’imyumvire ikiri hasi bigaragazwa nka bimwe mu bikizitira abagore bo mu cyaro bikababuza kwikorera (Ifoto/ Integonews)


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/kwihangira-imirimo-ku-bagore-bo-mu-cyaro-biri-kuri-17-imyumvire-ikiri-hasi-muri

  • U Rwanda na Centrafrique byari bifitanye mubano ki mbere y’amatora ya 2020? –

    Kumva Umunyarwanda yirahirirwa guhashya umwanzi w’igihugu kirimo imvururu kuva mu 2013 ndetse zatumye 25% by’abaturage bava mu byabo, ni intsinzi n’ibigwi kuri RDF, ariko ni n’ikimenyetso cy’imikoranire myiza hagati y’ibihugu byombi.

    Hari benshi bamenye ko Centrafrique ifitanye umubano n’u Rwanda ari uko bumvise ko ingabo za RDF ziri ku isonga mu zahamagajwe ngo zifashe gucunga umutekano mu bihe by’amage muri icyo gihugu.

    Nyamara ibi bihugu ntabwo bihujwe n’aya matora ya 2020, ahubwo hari indi mikoranire byari bisanzwe bifitanye nubwo bamwe batayimenye, ahanini bishingiye ku kuba Centrafrique idafite izina rikomeye mu ruhando mpuzamahanga.

    Ni igihugu cyihagazeho ku mutungo kamere, ariko intambara z’urudaca n’ubukene bikirangwamo ni byo bikunze gutuma izina ryacyo ritubahwa nk’uko amazina y’ibindi bihugu bikungahaye ku mutungo kamere bubahwa.

    Ibihugu byombi bihurira ku kuba bidakora ku nyanja, gusa ugiye kureba nko ku buso usanga icyo gihugu gikubye u Rwanda inshuro 23.6 mu bunini, mu gihe u Rwanda rufite abaturage bakubye aba Centrafrique inshuro 2.6.

    Na none urebye ku bijyanye n’umutungo kamere, u Rwanda rucukura amabuye y’agaciro make arimo Cassiterite, Coltan, Wolfram, Zahabu n’andi make mu gihe Centrafrique yo ikungahaye ku butare bwa Uranium, ibikomoka kuri Peteroli (crude oil), amabuye arimo Zahabu, Diamant, Cobalt na Lumber.

    Nubwo icyo gihugu kiri mu bifite umutungo kamere mwinshi, gishyirwa ku mwanya wa 166 mu bihugu 167 bifite ubukungu buhagaze neza mu Isi, mu gihe u Rwanda ari urwa 104 kuri urwo rutonde rwa Legatum Prosperity index 2020.

    Icyo gihugu kandi umusaruro mbumbe (GDP) wacyo wabarirwaga muri miliyari 2.3$ mu Ukwakira 2020, naho GDP y’u Rwanda muri icyo gihe yari miliyari 10.4$, nk’uko Ikigega Mpuzamahanga cy’Imari (International Monetary Fund) kibigaragaza.

    Bigaragara ko harimo ikinyuranyo kinini ku buryo abatazi neza ibi bihugu bakeka ko u Rwanda rufite umutungo kamere mwinshi kurusha Centrafrique ariko si ko biri; ahubwo abasesenguzi bagaragaza ko ibibazo uruhuri icyo gihugu gihoramo kuva cyabona ubwigenge biri mu bidindiza ubukungu bwacyo.

    Centrafrique kuva yakwigobotora ingoma ya gikoroni mu 1960, yaranzwe n’akaduruvayo n’imvururu za politiki, iby’amadini [Abayisilamu n’Abakirisitu], ihirikwa ry’ubutegetsi rya hato na hato mu bihe bitandukanye ndetse n’ibibazo by’amoko.

    Ibyo ni bimwe mu byo abasesenguzi bagaragaza nk’ibyatumye itabasha kwiyubaka ku rwego rushimishije nk’ibindi bihugu bifite umutungo kamere utubutse.

    Nubwo u Rwanda narwo rufite amateka yihariye ndetse ashaririye rwanyuzemo, nyuma y’amateka mabi rwubatse urwego rw’umutekano, ikintu cyabaye inkingi ya mwamba mu kuzahura izindi nzego z’ubuzima bw’igihugu.

    Ubu rwahindutse intangarugero mu bikorwa binyuranye nk’umutekano, kugira umuvuduko mu kuzamura ubukungu, guteza imbere uburinganire n’ubwuzuzanye n’ibindi.

    Ibihugu byombi kandi bihuriye mu miryango mpuzamahanga ine irimo Afurika yunze Ubumwe (AU), Umuryango w’Abibumbye (UN), Umuryango Mpuzamahanga w’Ibihugu bikoresha Igifaransa (OIF), n’Umuryango wunze Ubukungu bw’Ibihugu bya Afurika yo Hagati (ECCAS).

    Umubano w’ibihugu umaze igihe kitari kinini ukomeye

    Amateka y’umubano w’u Rwanda na Centrafrique agaragaza ko umaze igihe kitari kirekire ugize ingufu, kuko mu myaka yabanje nta bufatanye bwihariye ibihugu byari bifite.

    Ugushyirahamwe kw’ibihugu byombi kwageze ku rwego rwo hejuru mu myaka mike ishize y’ubuyobozi bwa Perezida Kagame.

    Inzobere mu bya politiki n’umubano mpuzamahanga akaba n’Umwarimu muri Kaminuza y’u Rwanda, Dr. Ismaël Buchanan, yavuze ko mbere ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, ibihugu byombi bitari bifite umubano wihariye nk’uw’uyu munsi.

    Ati” Ntabwo wavuga ko hatari imibanire ariko ntiyari ikomeye cyane. Kubera ko [u Rwanda na Centrafrique] byose byari ibihugu bya Afurika kandi bihurira mu muryango umwe wa Afurika yunze Ubumwe (AU), urabyumva imibanire ntiyaburaga. Ariko nyine ntabwo ari ya mibanire wavuga ko byari bizwi mu mateka.”

    Dr. Buchanan yakomeje avuga ko muri iyo myaka ibihugu bya Afurika byinshi bitakunze kurangwa n’ubufatanye, aho buri kimwe wasangaga kiri muri gahunda zacyo, mbese ari nyamwigendaho.

    Ati “Kera n’ibihugu byari bya nyamwigendaho cyane, ariko ubu urabona ko bigenda bifatanya mu bibazo byose. Iyo kimwe kigize ikibazo, kigenzi cyacyo kiba gishaka kugifasha no kumenya uko kibayeho. Ubu rero twavuga ko umubano ari bwo uri hejuru cyane.”

    Mu bituma abayobozi b’ibihugu byombi bahuza bikaba byakomeza umubano, iyo nzobere isanga harimo kuba bombi bashaka kuzamura ibihugu byabo, kuzamura abaturage, guharanira amahoro, ndetse bagamije no guteza imbere ibihugu bayoboye.

    Ku Biro bya Perezida wa Repubulika ni aha, Abanyarwanda nibo basigaye baharinda

    Imigenderanire n’ubutwererane hagati y’ibihugu

    Kuwa 15 Ukwakira 2019, ni bwo Perezida w’ u Rwanda Paul Kagame yagiriye uruzinduko rwe rwa mbere i Bangui muri Centrafrique, ndetse ahabwa igikombe cya Grand Croix de la Reconnaissance, gihabwa umuntu wagize uruhare mu kuzana impinduka muri icyo gihugu.

    Ni uruzinduko yajyanyemo na bamwe mu bagize Guverinoma barimo Minisitiri w’Ubucuruzi; ushinzwe mine, gaz na peteroli; Minisitiri w’Ingabo ndetse na bamwe mu bahagarariye abikorera.

    Urwo ruzinduko rwaje rukurikiye urwa mugenzi we wa Centrafrique, Faustin Archange Touadera, yagiriye i Kigali ku wa 3 Nyakanga 2019, mu kwifatanya n’abanyarwanda kwizihiza ku nshuro ya 25 umunsi wo kwibohora, wizihizwa buri wa 4 Nyakanga.

    Perezida Touadera kandi Abanyarwanda bamuzi mu bikorwa byo kunamira inzirakarengane zazize Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, aho mu 2016 no mu 2019 yasuye Urwibutso rwa Kigali ruri ku Gisozi.

    Mu 2018 ubwo u Rwanda rwibukaga Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 ku nshuro ya 24, Touadera yifatanyije n’ingabo n’abapolisi b’Abanyarwanda bacunga umutekano mu gihugu cye, mu bikorwa bari bateguye byo kwibuka.

    Uretse ibikorwa byo gusura aba bakuru b’ibihugu bagiye bakora, u Rwanda nta ntumwa iruhagarariye cyangwa Ambasade rufite muri Centrafrique. Icyakora icyo gihugu cyo gifite ugihagarariye i Kigali.

    Imikoranire y’ibihugu byombi mu by’ubukungu n’ubuhahirane

    Ubwo perezida Kagame yasuraga Centrafrique mu 2019, RFI yatangaje ko mu byari bimujyanye we n’itsinda rya bamwe mu bagize guverinoma n’abikorera, harimo gusinya amasezerano y’imikoranire mu by’ubukungu n’ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro n’ibikomoka kuri peteroli.

    Nk’uko byagaragajwe hejuru, Centrafrique ifite umutungo kamere uhambaye, bityo u Rwanda rukaba rushobora kungukira mu mikoranire n’icyo gihugu mu bijyanye n’ubucukuzi bwawo.

    Ku wa 15 Ukwakira 2019, ni bwo ibihugu byombi byasinye amasezerano y’ubufatanye mu ngeri zavuzwe haruguru, hagamijwe kongera ubufatanye no gukorera hamwe kw’ibihugu byombi.

    Amaze gushyira umukono kuri ayo masezerano i Bangui, Perezida Kagame yavuze ko ayo masezerano ari igice gishya cy’ubufatanye hagati y’ibihugu byombi.

    Yagize ati” Uyu munsi twasinye amasezerano y’ingenzi, asaba ko impande zombi zihuza imbaraga. Iyi kandi ni intangiriro. Aya masezerano ashobora gushyirwa mu bikorwa mu buryo bunoze, tukayubakiraho tugira indi mikoranire mu myaka iri imbere.”

    Icyo gihe Perezida Kagame yibukije ko ibikoresho n’ibitekerezo Abanyafurika bakeneye, bishobora kugaragara imbere mu mugabane.

    Ati “Twizera cyane ko ukwishyira hamwe kw’ab’imbere muri Afurika ari byiza. Ibitekerezo ndetse n’ibikoresho dukeneye bishobora kuboneka kuri uyu mugabane wacu.”

    Muri ayo masezezerano ibihugu byombi biheruka gusinya hemeranyijwe ku bufatanye bw’ibihugu mu gushyigikira no guteza imbere ishoramari haba ku ruhande rwa Cenrafrique n’urw’u Rwanda.

    Hemeranyijwe kandi ubufatanye mu gushyigikira no guteza imbere ishoramari hagati ya Minisiteri y’Ubucuruzi n’Inganda ya Centrafrique n’Ikigo cy’Igihugu gishinzwe Iterambere (RDB).

    Indi ngingo irebana n’ubukungu iri muri ayo masezerano, ni ivuga ko guverinoma z’ibihugu byombi zizafatanya mu kunoza uburyo bw’ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro n’ibikomoka kuri peteroli.

    Impuguke mu by’ubukungu, Dr. Teddy Kaberuka, asanga Centrafrique ari andi mahirwe u Rwanda rwabonye yo kwagura ubucuruzi n’ubukungu bwarwo.

    Ati “Nubwo u Rwanda rwagiyeyo [muri Centrafrique] muri gahunda yo kubungabunga amahoro, ariko uko bigenda bihindagurika hari n’andi mahirwe agenda agaragara […] Aho rugereyeyo rwabonye ko ari igihugu ushobora gukorana nacyo ubucuruzi, wakoherezayo ibintu ugakurayo ibindi.”

    “Mwabonye ko na RwandAir yatangiye kujyayo kubera ko hari amahirwe yandi yari yahagaragaye.”

    Kaberuka yemeza ko kuba Centrafrique ifite umutungo kamere mwinshi n’u Rwanda rukaba rufite uruganda rutunganya amabuye y’agaciro, ari inzira nziza mu kuzamura ubukungu.

    Ati”U Rwanda nk’igihugu gishaka kubaka ubukungu bwacyo, urabizi rufite uruganda rushongesha zahabu n’urundi rw’amabuye y’agaciro rugiye gutangira. Kubera ko rero kiriya gihugu gifite umutungo kamere birashoboka ko hari byinshi byava hariya biza mu Rwanda kandi bikaba byakongera ubukungu bw’u Rwanda.”

    Kuba Centrafrique iri mu bihe by’intambara bigatuma ibikorwa bimwe na bimwe birimo n’iby’ubuhinzi bidakorwa uko bikwiye, ngo nayo yaba amahirwe u Rwanda rwabonamo isoko ry’ibyoherezwa hanze y’igihugu cyane cyane ibiribwa.

    Ati ”nubwo byaba ari ukohereza imboga, imbuto cyangwa ibirayi, rwoherejeyo indege ya buri cyumweru urumva ko ryaba ari isoko ryiza kandi ritari kure. Indege ihagenda amasaha atatu n’igice, rero si kimwe no kujya i Burayi hasanzwe hari isoko rya byinshi mu bihingwa […] Ni isoko riri hafi dushobora gukoresha tukaba twavanayo amadevize menshi.”

    Ku ruhande rwa Centrafrique, nayo ifite inyungu nyinshi mu mikoranire n’u Rwanda, kuko “kuba igihugu mwaganiriye cyangwa kikemera kugufasha mu by’umutekano kikaba kizi ikibazo ufite kikanagufasha, n’iyo habaye ubucuruzi cyangwa ishoramari biroroha kubera ko kirinda n’umutekano w’ibyacyo.”

    Na none kandi ngo Centrafrique izagira inyungu zo kugira ubwisanzure ku Rwanda nk’igihugu ikwiye kwigiraho kwiyubaka mu gihe intambara ziyirimo zizaba zirangiye. Aho harimo nk’uko u Rwanda rubigenza kugira ngo rworoherwe no kwakira ibicuruzwa bivuye i Mombasa, kuko n’icyo gihugu kinyuza ibicuruzwa byacyo ku cyambu cyo muri Cameroon.

    Kaberuka yasobanuye ko iterambere ry’inganda zishingiye ku mabuye y’agaciro mu Rwanda rizabera Centrafrique amahirwe yo kubyaza umusaruro no gutunganya neza umutungo kamere ifite ku bwinshi, ibintu bizayifasha kuzamura ubukungu.

    Imikoranire mu by’umutekano iri ku rwego rwo hejuru

    Umutekano ni rumwe mu nzego zashyizwemo ingufu cyane mu mikoranire y’ibihugu byombi, cyane ko kimwe gifatwa nk’intangarugero mu gihe ikindi kiri mu birangwamo umutekano muke mu Isi.

    Mu bikubiye mu masezerano ya 2019, harimo n’ingingo y’ubufatanye ndetse n’imikoranire mu by’umutekano n’igisirikare hagati y’ibihugu byombi.

    Nubwo u Rwanda rutakunze kwitabaza Centrafrique mu bikorwa by’umutekano, kuva mu 2014 rwo rwagiye rwohereza ingabo mu bikorwa byo kugarura amahoro muri icyo gihugu, nyuma y’imvururu zabaye muri icyo gihugu kuva mu 2013, ubwo François Bozizé yahirikwaga ku butegetsi akifatanya n’imitwe yitwaje intwaro ihungabanya umutekano w’igihugu.

    Mu 2016 ubwo habaga amatora y’umukuru w’igihugu yatsinzwe na Faustin Archange Touadera, Ingabo z’u Rwanda ni zo zahawe inshingano zo kumurinda kugeza n’ubu.

    Touadera wakunze kumvikana ashimira mugenzi we w’u Rwanda ku bwo kumufasha kugarura amahoro mu gihugu cye, kuva ku barinda amarembo y’ibiro bye kugeza ku murinzi we wa mbere ni Abanyarwanda.

    Ingabo z’u Rwanda zashimwe imikorere n’ubwitange zakomeje kugaragaza muri icyo gihugu, haba mu mboni ya rubanda, abayobozi b’igihugu ndetse n’umuyobozi w’ingabo za MINUSCA muri icyo gihugu.

    Ubwo aheruka kuganira na IGIHE, Umuyobozi w’Ingabo z’Umuryango w’Abibumbye ziri mu butumwa bw’Amahoro muri Centrafrique, Lt Gen Daniel Sidiki Traoré , yavuze ko Ingabo z’u Rwanda zikora akazi neza mu buryo bw’intangarugero.

    Ati “Ziri gukora akazi neza, yewe nanavuga ko ari mu buryo bw’intangarugero, kuva zagera hano kandi zishinzwe kurinda Perezida, ntabwo twigeze twumva ikibazo cy’umutekano muke wa Perezida.”

    Igisirikare cya Centrafrique gisa n’igifite imbaraga nke, cyane ko usibye kuba kiri kwiyubaka cyanagiye gikomanyirizwa ku isoko ry’ibikoresho bya gisirikare.

    Uretse kugoboka aho rukomeye, RDF n’abapolisi b’u Rwanda bamaze kumenyerwa n’Abanya-Centrafrique mu kugenzura umutekano mu masaha y’umugoroba ku mihanda itandukanye y’umurwa mukuru Bangui.

    Ingingo y’amasezerano ya 2019 ku bufatanye mu bya gisirikare hagati y’ibihugu, ivuga ko guverinoma zombi zemeranyije kugira imikoranire ya hafi mu bya gisirikare.

    Kugeza ubu u Rwanda ni cyo gihugu gifite umubare munini w’abasirikare muri Centrafrique, aho ruhafite 1369 n’abapolisi 438.

    Ni nyuma y’uko rwohereje umutwe w’ingabo zidasanzwe wo kurinda Abapolisi barwo bari mu nkambi zitandukanye muri icyo gihugu, ndetse hakoherezwayo n’izindi ngabo 300 zakuwe muri Sudani y’Epfo; bagiye biyongera ku bari baherutse koherezwayo ku busabe bwa Touadera.

    Nyuma y’ibihe bigoye, Centrafrique yigira ku Rwanda ko hari icyizere cyo kubaho

    Ubwo abakuru b’ibihugu byombi bagezaga ijambo ku baturage mu 2019 i Bangui, Perezida Touadera yavuze ko igihugu cye cyigira ku Rwanda, ndetse bizagifasha kwiyubaka no kugarura ub umwe mu benegihugu.

    Ati “Repubulika ya Centrafrique irashaka kwigira ku byo u Rwanda rwanyunzemo mu kubaka Leta ikomeye, y’ubumwe ndetse yubaka ubukungu.”


  • Impaka ku buringanire hagati y’umugabo n’umugore mu muryango nyarwanda –

    Ubusanzwe uburinganire n’ubwuzuzanye hagati y’umugabo n’umugore bivuze guhabwa uburenganzira bungana, amahirwe angana, ntihagire uvutswa ikintu na kimwe kubera igitsina cye.

    Mu kiganiro mpaka cyabereye kuri 1K Studio, abantu bavuze uko bumva uburinganire mu buryo butandukanye, ndetse abandi bavuga icyakorwa kugira ngo burusheho kwimakazwa mu Rwanda.

    Mu muco wa Kinyarwanda, bimenyerewe ko mu rugo umugabo ari umutware, adashobora guteka, koza amasahane, cyangwa gukora isuku kuko byamye ari imirimo y’abagore n’abakobwa. Iyo hari ugaragaye akora imwe muri iyo, bagenzi be bamuha urw’amenyo bakamwitwa inganzwa, umugore we bakamwita ingare.

    Uko iminsi igenda ishira ariko, imyumvire igenda ihinduka nubwo hakiri inzira ndende. Hari aho usanga abagabo bamwe bafasha abagore babo, ariko hakaba n’abandi batabikozwa kuko ari ko bakuze batozwa ko nta mugabo ukora imirimo yo mu rugo.

    Uwitwa Frank Munyaneza wari mu kiganiro yakomoje kuri ibi avuga ko mu muco wa kinyarwanda akazi k’umugore ari uguteka no kuhagira abana n’aho ak’umugabo kakaba kujya gushaka amafaranga.

    Mugenzi we amuca mu ijambo aramubwira ati aho sinemeranya nawe, n’umugabo yateka igihe cyose abizi neza.

    Frank amusubiza agira ati “Buri mugabo wese uzi guteka abikora ashaka amafaranga ntiyatekera umuryango, aba abishoboye ariko ntakwiye kubikora.”

    Uwitwa Iribagiza Katara, we yavuze ko aho ari ho ibintu biri gupfira muri iki gihe, aho usanga abagabo benshi bashyiraho ibimeze nk’amahame bati ‘niba nahashye nawe teka’ nta bwumvikane bubayeho.

    Herve Mbaraga wari mu kiganiro mpaka yavuze ko icyo yumva cyakorwa ari uguhuza imbaraga, buri wese akamenya aho afite imbaraga n’aho afite intege bagaterana ingufu maze bakuzuzanya nta guhangana kubayeho.

    Umugenzuzi w’iyubahirizwa ry’ihame ry’uburinganire n’ubwuzuzanye mu Rwanda, Rose Rwabuhihi, mu kiganiro aherutse kugira na Radio Rwanda cyavugaga ku bijyanye n’uburinganire n’ubwuzuzanye hagati y’umugabo n’umugore, yavuze ko ikibazo nyamukuru gituma bitagerwaho ijana ku ijana ari imyumvire iri mu bantu kuva kera ishingiye ku muco.

    Yavuze ko nubwo mu Rwanda umugore ahabwa amahirwe angana n’ay’umugabo hakiri imbogamizi ishingiye ku muco, aho usanga ko umugore yita ku byo mu rugo no ku bana umugabo akaba amuyobozi, rimwe na rimwe bikabangamira iterambere ryabo kuko bafite ibibatsikamira.

    Yatanze urugero agira ati “Ushobora gufata umuntu ukamubwira uti zamuka hariya ku musozi wa Jali, ukabwira n’undi uti zamuka umusozi wa Jali ariko ukamuha umufuka ku mugongo, ukamushyira igitebo ku mutwe, ukamuha umwana mu maboko, uti ngaho nawe zamuka, nawe yahazamuka akazahagera, cyangwa se akananirirwa mu nzira.”

    Yakomeje avuga ko kugira ngo umugabo n’umugore bagire ubwuzuzanye, ari uko imyumvire yahinduka mu mitwe y’abantu, bagashyira hamwe ubushake n’imbaraga mu kubaka iterambere ry’umugore hubahirizwa ihamwe ry’uburinganire n’ubwuzuzanye nta guhangana kubayeho.

    Abari mu kiganiro mpaka kuri 1k Studio bagiye impaka ku ihame ry’uburinganire n’ubwuzuzanye mu Rwanda

    Rose Rwabuhihi yavuze ko mu muryango nyarwanda hakiri imbogamizi zishingiye ku muco zituma ihame ry’uburinganire hagati y’umugabo n’umugore ritagerwaho

  • Kwihangira imirimo ku bagore bo mu cyaro biri kuri 17%, imyumvire ikiri hasi muri za nyirabayazana –

    Leta y’u Rwanda yagiye ishyiraho ingamba n’amategeko bigamije guteza imbere umugore no kumwubakira ubushobozi mu ngeri zose, gusa mu bijyanye n’abikorera birasa n’aho bitarumvikana neza nk’uko bimeze mu nzego za Leta.

    Uretse kuba umugore yarahawe agaciro yari yarambuwe mu gufata ibyemezo, inzego z’ubuvuzi, uburezi, ubwubatsi n’ibindi, abagore bashishikarizwa kwihangira imirimo kugira ngo bigire kandi be gutegera amaboko iteka ku bagabo babo ahubwo bafatanye mu iterambere.

    Raporo ya Migeprof ivuguruye ya 2021 igaragaza ko hakiri icyuho mu mirimo imwe n’imwe kuko hakigaragaramo umubare muto w’abagore, byagera kuri ba rwiyemezamirimo bikaba ibindi.

    Iyi raporo ivuga ko abagore batinyutse kwikorera ku giti cyabo mu mijyi bangana na 45% mu gihe mu bice by’icyaro bangana na 17%.

    Migeprof yatangaje ko kuba abagore bo mu bice by’icyaro bataraba benshi mu cyiciro cy’abikorera biterwa ahanini n’imyumvire ikire hasi no kwitinya kuri bamwe.

    Umukozi ushinzwe Uburinganire bw’ibanze n’ubukungu muri MIGEPROF, Ntagozera Emmanuel yavuze ko mu bituma ba rwiyemezamirimo b’abagore mu cyaro bakiri bake harimo n’imirimo bakora badahemberwa.

    Ati “Mu cyaro umugore aracyafite inshingano nyinshi zimureba mu rugo( unpaid care work) zituma atitabira uko bikwiye gahunda z’iterambere harimo no kwihangira imirimo, imyumvire n’ubumenyi bidahagije ku ihame ry’uburinganire n’iterambere ry’umugore muri rusange.”

    Ntagozera yakomeje avuga ko kugira ngo ibi bikemuke hakenewe n’uruhare rw’abagabo mu kuzamura abagore.

    Ati “Ikibazo cy’ubukene bukigaragara cyane cyane mu bagore nabyo ni imwe mu mbogamizi zituma batikorera, ariko hakenewe uruhare rw’abagabo mu gufasha kugirira abagore icyizere cyo gukora imishinga no gufatanya mu kubona ingwate mu gusaba inguzanyo.”

    Ntagozera kandi yagaragaje ko ahanini usanga abagore mu bice by’icyaro bagana iy’ubuhinzi buciriritse kandi ubuhinzi bwabo budashingiye ku iterambere uretse gutunga umuryango gusa.

    Kuba abagabo bikorera bakiri ku kigero cya 83% mu bice by’icyaro naho abagore bakaba bangana na 17% bigaragaza ko abagabo bagifite imyumvire yo kuba banyamwigendaho ariho Ntagozera ahera avuga ko mu iterambere ry’umuryango bose bakwiye gufatanya.

    Ati “Mu Kinyarwanda baca umugani ngo inkingi imwe ntigera inzu kandi ngo abishyize hamwe nta kibananira, niyo mpamvu ubufatanye bw’abagize umuryango bukwiye muri byose, nta n’umwe uvunishije undi kugira ngo tugere ku muryango utekanye kandi uteye imbere.”

    Migeprof kandi isanga kugira ngo imyumvire nk’iyi ikigaragara icike burundu bikwiye ko bakomeza kwigisha abakiri bato, abahungu n’abakobwa kugira ngo bakure bafatanya muri byose cyane cyane abitegura gushinga ingo.

    Gukomeza gukora no gukwirakwiza imfashanyigisho zisobanura ihame ry’uburinganire n’iterambere ry’abagore n’abakobwa ngo nibyo bizafasha mu kurandura iki kibazo burundu.

    Mu bindi byagaragajwe bikidindiza umugore ni uko kuba 83% by’ingo mu Rwanda bigikoresha ibikomoka ku biti mu guteka bituma umugoe atabasha kubona uko yiteza imbere.

    Ikibazo cy’uburinganire mu bikorera kiracyari ingutu

    Uretse muri cyaro muri rusange imibare igaragaza ko umubare w’abagore ba rwiyemezamirimo cyangwa se bari mu nzego z’abikorera ukiri muto

    Mu bushakashatsi bwakozwe mu 2018 ku bijyanye n’abakozi mu nzego zitandukanye z’abikorera bwagaragaje ko mu bakozi bose, abagore bafite ubwiganze bugera kuri 44.8%, gusa muri aba 28% nibo bari mu myanya y’ubuyobozi mu bigo bitandukanye, abandi usanga bafite imirimo yoroheje nko gukora amasuku no gucururiza abandi.

    Zimwe mu nzego z’abikorera hari aho usanga umubare w’abagore uri hasi cyane nk’aho mu bijyanye n’ubucukuzi na mine bangana na 6% mu gihe abagabo ari 94%, mu bwikorezi ho bangana na 3% mu gihe abagabo ari 97%, mu bijyanye n’amakuru n’itumanaho abagore bangana 26% abagabo 74%.

    Si muri izi inzego z’abikorera gusa umubare w’abagore ukiri muto kuko n’iyo ugeze mu bijyanye n’imirimo ya siyansi n’ikoranabuhanga usanga abagore ari 31% mu gihe abagabo ari 69%.

    Imibare y’abagore itangira kuzamuka iyo bigeze mu mirimo y’ubuhinzi n’iyo mu rugo isanzwe.

    Mu kiganiro IGIHE yagiranye n’Umuyobozi w’Urugaga rw’Abikorera, Robert Bafakulera mu 2020 yavuze koko ko hari ikibazo cy’umubare muto w’abagore bari mu nzego z’abikorera.

    Yagize ati “Turabibona nko mu bwikorezi ni bake cyane, mu bucukuzi bw’amabuye y’agaciro ni bake cyane noneho wagenda ugasanga ahandi hataba inyungu nyinshi ni benshi cyane nko mu buhinzi n’ibindi […] nk’abikorera icyo cy’uho twarakibonye icyo dukora ni ugukangurira abagore tukabereka ko ntaho bahejwe.”

    Yakomeje avuga ko kuba abagore batagaragara muri iyi mirimo ko atari uko badashoboye.

    Ati “Usanga bashoboye ariko ahanini usanga batarabyitabiriye wenda n’uko batigeze babona bagenzi babo babikora ngo babone ko babishobora ariko tumaze kubona abagore bashobora gutwara amakamyo nk’uko abagabo bayatwara, abagore bashoboye gutwara taxi nk’uko abagabo bazitwara, ahubwo ikibura ni ukubakangurira ko buri wese yabishobora n’abagabo tukabakangurira ko n’abagore babishoboye.”

    Mu rwego rwo kuziba iki cy’uho cy’ubusumbane bw’abagore n’abagabo mu nzego z’abikorera, Bapfakulera yavuze ko PSF yatangije gahunda y’imyaka itanu ifatanyije n’abandi bafatanyabikorwa batandukanye hagamijwe kureba inzitizi abagore bagira no kubafasha kugaragara cyane mu nzego z’abikorera.

    Guhugira mu kazi ko mu rugo badahemberwa n’imyumvire ikiri hasi bigaragazwa nka bimwe mu bikizitira abagore bo mu cyaro bikababuza kwikorera (Ifoto/ Integonews)

  • Gushwana n’abakinnyi bakuru mu ikipe, umusaruro nkene, byatumye umurundi n’abamwungirije bahambirizwa igicuku muri Yanga #rwanda #RwOT

    Nyuma y’amezi 5 agizwe umutoza mukuru wa Yanga yo muri Tanzania ikinamo kapiteni w’Amavubi Haruna Niyonzima, Umurundi Kaze Cedric yamaze gusezererwa n’iyi kipe kubera umusaruro nkene.

    Mu ijoro ryakenye nyuma yo kunganya na Polisi Tanzania 1-1, Yanga yahise isohora itangazo imenyesha abakunzi b’iyi kipe ko yamaze gutandukana n’uwari umutoza wayo Kaze Cedric ndetse n’abamwunirije bose.

    Intandaro yo kwirukanwa, ni umusaruro utari mwiza aho iyi kipe mu mikino 6 iheruka ya shampiyona batsinzemo umwe gusa banganya 4 batsindwa 1.

    Ibi rero ubuyobozi bw’iyi kipe bukaba bwananiwe kubyihanganira bituma basezerera abatoza. Amakuru aturuka mu gihugu cya Tanzania mu binyamakuru bitandukanye, avuga ko Kaze Cedric yaba atumvikanaga n’abakinnyi bakuru mu ikipe(senior players) bitewe n’uburyo ikipe yakinishwagamo ari nacyo cyatumye umusaruro ubura.

    Kuva mu Kwakira 2020 yafata iyi kipe, Kaze Cedric yayitoje imikino 18 yatsinzemo 10 anganya 7 atsindwa umukino 1.

    Kaze Cedric(ubanza ibumoso) n’abamwungirije bose birukanywe muri Yanga

    Yanga ikinamo kapiteni w’Amavubi

    Source : http://isimbi.rw/siporo/article/gushwana-n-abakinnyi-bakuru-mu-ikipe-umusaruro-nkene-byatumye-umurundi-n-abamwungirije-bahambirizwa-igicuku-muri-yanga