Category: Uncategorized

  • Gitifu w'Umurenge wa Kigali yahuye n'uruva gusenya akubitwa n' insoresore #rwanda #RwOT

    Umunyamabanga Nshingwabikorwa w'umurenge wa Kigali mu karere ka Nyarugenge, Niyibizi Jean Claude, yahuye n'uruva gusenya akubitwa n' insoresore ubwo yarari mu kazi mu mudugudu w'ikitegererezo wa Karama watujwemo abaturage batishoboye bahoze batuye mu manegeka.
    Aya mpahano yabaye mu mpera z'icyumweru gishize, ubwo uyu Muyobozi wari mu kazi yasabaga umukobwa kwambara agapfukamunwa aho kubahiriza ibyo amusabye aramusuzugura ndetse aranamutuka.

    Niyibizi Jean Claude yashatse gushyira uyu mukobwa mu modoka y'umutekano ngo ajye kumufunga, itsinda ry'insoresore zishyira gitifu ku munigo.

    Gitifu Niyibizi mu kiganiro yagiranye na BTN TV impanuro.rw ikesha iyi nkuru yavuze ko atari ubwa mbere asagarirwa muri aka gace, kuko ngo hari ikindi gihe yahaje mu kazi asiga imodoka hafi y'uyu mudugudu wa Karama agarutse asanga amapine bayapfumuye ashiramo umwuka. Ati 'Hariya Karama hari bamwe mu basore n'inkumi bafite imyitwarire itari myiza, abantu batinyuka guhangara ababakuriye, gusa si bose ariko umuntu muto akwiye kubaha umukuru.'

    Hari amakuru avuga ko abakoze ibyo bashyikirijwe Polisi ariko nta rwego rubifitiye ububasha rurabyemeza.

    Gitifu yahuye n'uruva gusenya akubitwa n' insoresore

    Source : https://impanuro.rw/2021/03/10/gitifu-wumurenge-wa-kigali-yahuye-nuruva-gusenya-akubitwa-n-insoresore/

  • Ubundi budasa! Umuvuduko wo gukingira Covid-19 mu Rwanda urenze uwa bimwe mu bihugu i Burayi – #rwanda #RwOT

    Mu buryo busanzwe bw'ibiganiro, nari nzi ko ibyo mbajije byumvikana kuko nk'uko twese twabyibwiraga, u Burayi bwashegeshwe cyane na Coronavirus, bwari mu ba mbere ku Isi bagiranye amasezerano n'inganda zikora inkingo za Coronavirus, ndetse kuko izo nganda zimwe zikorera kuri uwo mugabane, ntawatekereje ko kubona inkingo byari kuba ibintu bigoye, kuri uyu mugabane ukize, ufite intego yo gukingira 70% by'abawutuye bitarenze mu mpeshyi y'uyu mwaka.

    Mu kunsubiza rero, yaranyitegereje abanza guseka muri 'video call' twarimo tugirana, maze ambwira ko uko nibwira ibintu atari ko bimeze, kuko ibibengerana byose atari zahabu, ati 'shahu byihorere, iyo uba uri inaha ntuba uri kwivugisha ayo'.

    Abonye nsa nk'ukibigira urwenya, yaransobanuriye ambwira ko atazi igihe azabonera urukingo, kuko ibikorwa byo gutanga inkingo byarimo kugenda gahoro cyane, ku buryo atishyiraga mu ba hafi bazaruhabwa vuba, n'ubwo arukeneye cyane kuko akora ubucuruzi bumusaba gukora ingendo nyinshi kandi akaba ari umugabo umaze kugera mu za bukuru.

    Nashatse kumubaza impamvu u Burayi tuzi ko bukize, bufite inganda hafi aho kandi bwanasegeshwe cyane na Coronavirus, bwirashe mu kirenge budindiza ibikorwa byo kugeza inkingo ku bazikeneye, maze ntararangiza anca mu ijambo ati 'Kugira inkingo gusa ntibihagije, kuko bisaba no kugira uburyo bwo kuzikwirakwiza, hagategurwa abazitanga, abazazihabwa, aho zizatangirwa n'uko zizabikwa, kandi byose bigakorwa mbere y'igihe inkingo zitaragera aho zizatangirwa'.

    Yunzemo ati 'Rero ibyo ntibizanwa n'ubukire cyangwa ubukene, bishingira ku bushake n'ubwitange bwa Leta, ba uretse uzarebe ko nizigera i Kigali ibyo bibazo uzabyumva'.

    Coronavirus; igipimo cy'ubushobozi bw'imiyoborere y'ibihugu ku Isi

    Bitewe n'uburyo icyorezo cya Coronavirus cyageze ku Isi hose, kandi kikaba ari indwara yica, umubare w'abo yica ugaterwa n'ingamba zo kuyirinda ziri mu gice runaka, hari benshi, barimo n'ikigo cy'ubushakashatsi cya Brookings, bemeza ko muri rusange, ibihugu bifite imiyoborere myiza, byanagize amahirwe menshi yo kurwanya Coronavirus kurusha ibihugu bidafite imiyoborere ihamye.

    Birumvikana ko utakumira abantu kwicwa n'indwara nshya y'icyorezo kandi itagira umuti n'urukingo (mbere y'uko bivumburwa), ariko kuko Coronavirus ari indwara isaba kwitwararika no gufatanya hagati ya Leta n'abaturage mu kubahiriza ingamba zo kwirinda ikwirakwira ryayo, ibihugu bifite inzego zikomeye kandi zikorana n'abaturage, byagaragaje ikigero cyiza cyo guhangana na Coronavirus kurusha ibindi.

    Kuva ku wa 14 Werurwe, u Rwanda narwo rwinjiye mu rugamba rutoroshye rwo guhangana na Coronavirus kuko ari bwo umuntu wa mbere yageze mu gihugu agasangwamo icyo cyorezo.

    Mu buryo busa nk'ubwari bwiteguwe mbere, Leta yahise ishyiraho ingamba za Guma mu Rugo yatangiye ku wa 21 Werurwe, u Rwanda ruba igihugu cya mbere gishyizeho izo ngamba ku Mugabane wa Afurika ndetse imara iminsi 45 yose, na bwo iba iya mbere yamaze igihe kinini muri Afurika, muri ayo mezi ya mbere ya Coronavirus ku Mugabane.

    Hari abatekereje ko izo ngamba zarimo 'ugukabya' kuko mu Rwanda n'ubundi hari umubare muto w'abarwaye Coronavirus, bakavuga ko u Rwanda 'rwarimo kwigana u Burayi' na bwo bwari mu bihe nk'ibyo bya Guma mu Rugo, ariko rukirengagiza ingaruka z'ubukungu zizanwa no gufunga ibikorwa byose mu gihugu, ibyo bamwe banavuze ko byari bigamije 'kwiyerekana neza imbere y'amahanga ngo arushime'.

    Ibi ariko si ko bimeze, kuko kuva ku barimo Umukuru w'Igihugu, bagiye bagaruka kenshi ku ngaruka zo gufunga ibikorwa by'abaturage, kuko bituma ubukungu bwabo budindira ndetse bamwe bagasubira mu bukene, kandi nyamara byaratwaye amikoro menshi kugira ngo babukurwemo.

    Ejo bundi na bwo Perezida Paul Kagame aherutse kugaruka kuri iyi ngingo, mu kiganiro yagiranye na Evgeny Lebedev, Umuyobozi Mukuru w'Ikigo cya Lebedev Holdings Ltd gifite ibinyamakuru birimo The Independent cyo mu Bwongereza. Muri icyo kiganiro, Perezida Kagame yasobanuye ko ubuyobozi buzi ingaruka z'ingamba za Guma mu Rugo, kuko Coronavirus 'yagabanyije ubukungu buto dufite'.

    Yanavuze kandi ko Leta ibizi neza ko abantu bahungabana cyane muri ibi bihe bya Guma mu Rugo, ati 'Hari abantu benshi bakeneye kubona inyungu ya buri munsi kugira ngo bigaburire n'imiryango yabo, kandi tukabasaba kuguma mu rugo'.

    Ibi kubikora gutya si ukundi kwirengagiza, ahubwo ni uko ari bwo buryo bwiza bwo kwirinda ikwirakwira ridasanzwe ry'icyorezo cya Coronavirus, ryagira ingaruka zikomeye kandi z'igihe kirekire mu gihe icyorezo cyaramuka kirenze ubushobozi bw'igihugu bwo kukigenzura.

    Inyungu ya mbere yamaze kugaragara, ni igabanuka ry'impfu zikomotse kuri Covid-19, kuko kugeza ubu, u Rwanda rumaze gutakaza abantu 270 gusa, bari ku kigero cya 1,4% ugereranyije n'abanduye icyo cyorezo bose mu gihugu, ikigero kiri munsi y'icyo ku rwego rw'Isi, kingana na 3%.

    Mu gihugu gituwe na miliyoni hafi 12,7, uwavuga ko umubare w'abantu bapfuye ari muto ugereranyije n'uw'Abanyarwanda bose, ntabwo yaba agiye kure y'ukuri.

    Umuvuduko w'ikingira mu Rwanda urenze uw'i Burayi

    Kera kabaye, nyuma yo gusiragizwa inshuro nyinshi, u Rwanda, kimwe n'ibindi bihugu bya Afurika, byakiriye inkingo za mbere za Coronavirus.

    Ku itariki ya Gatatu Werurwe, u Rwanda rwakiriye inkingo 342.960 muri gahunda ya Covax igamije gusaranganya inkingo ku Isi, zirimo 240.000 zakozwe n'uruganda rwa AstraZeneca ndetse n'izindi 102.960 zakozwe n'uruganda rwa Pfizer.

    Rwaje no kwakira izindi nkingo 50.000 zatanzwe n'u Buhinde, ndetse mbere yaho rwari rwatanze inkingo 1 000 muri gahunda yihariye itandukanye na Covax.

    Ku giteranyo cyose, u Rwanda rumaze kwakira inkingo 393 960 zizarangira hakingiwe abantu 196 980, kuko buri wese azakingirwa inshuro ebyiri.

    Nyuma yo kuzakira, bukeye bwaho ku wa 4 Werurwe, Leta yatangiye gukwirakwiza inkingo hirya no hino mu gihugu, igikorwa cyari giteguwe neza ku buryo inkingo uwo munsi zaraye zigejejwe aho zagombaga kugezwa hose mu turere 30 tw'igihugu, bikorwa vuba kuko hifashishijwe indege za kajugujugu z'igisirikare cy'u Rwanda (RDF).
    Ku munsi wakurikiyeho, u Rwanda rwahise rutangira gutanga inkingo ku baturage, hibandwa ku bafite ibyago byo kwandura Coronavirus kurusha abandi, barimo abakora mu nzego z'ubuzima, abakuze n'abasanganywe indwara zidakira.

    Nyuma y'iminsi itanu, kugera ku wa 9 Werurwe, u Rwanda rwari rumaze gutanga inkingo 220 048 mu gihugu hose, bivuze ko ku mpuzandengo y'iminsi itanu, u Rwanda rwatanze inkingo 44 009 ku munsi umwe.

    Icyatunguye benshi muri ibi bikorwa by'ikingira, ni uburyo byari biteguye neza ku rwego rwo hejuru. Bitwara iminota 20 kugira ngo umuntu abe amaze gukingirwa no kwemererwa gukomeza imirimo ye.

    Iyo umuntu yinjiye ahatangirwa inkingo, abanza kunyura ahantu habugenewe bakareba ko ari muri mudasobwa, kuko abantu bahabwa inkingo mu Rwanda barazwi kandi bamaze gutegurwa, ku buryo bagera ahatangirwa inkingo bategerejwe, nta bya bindi byo kwiba umugono bizwi kuri ba rusahurira mu nduru.

    Iyo rero basanze uri muri mudasobwa, uratambuka imbere ukinjira aho inkingo zitangirwa ugaterwa urwawe, byose bigakorwa mu gihe kiri munsi y'iminota itanu.

    Nyuma yaho, umuntu ajya kwicara ahabugenewe, agategereza iminota 15 kugira ngo harebwe niba nta ngaruka y'ako kanya agira kubera urukingo. Aho kandi haba hari abantu baryamiye amajanja, ku buryo umwe mu bakingiwe aramutse agize ikibazo cyihutirwa, ahita yitabwaho rugikubita, akajyanwa kwitabwaho byihariye.

    Mu gihe ya minota 15 ishize nta kibazo kibayeho, haba hari umuntu ushinzwe kubwira abantu ko iminota yarangiye. Bitewe n'uko baba bahageze mu bihe bitandukanye, uwo muntu ahamagara buri umwe mu bakingiwe akamusaba gutaha, ibi bigakorwa hashize iminota 15, itaburaho cyangwa ngo irengeho.

    U Rwanda rufite intego yo kuzakingira nibura 60% by'abaturage barwo bamaze kuba miliyoni 12 955 736, nk'uko bigaragazwa n'Ikigo cy'Igihugu cy'Ibarurishamibare, NISR. 60% by'abaturage b'u Rwanda ni miliyoni 7 773 441 bakenera inkingo zingana na 15 546 882, kuko umuntu umwe aterwa inkingo ebyiri.

    Biramutse bigenze neza rero, u Rwanda rugakomeza gukorera kuri uyu muvuduko w'ikingira kandi rukabona inkingo zikenewe, rwakingira 60% by'abaturage barwo mu gihe kitarenze amezi arindwi gusa.

    Ushobora gukeka ko gutanga inkingo zingana gutyo ari ibintu bisanzwe, kuko wenda zihari kandi n'ubundi ari cyo zagenewe, ariko ibi si ko bimeze kuko urebye umuvuduko inkingo ziri gutangirwaho mu Rwanda, uri hejuru kurusha uwakoreshejwe n'ibihugu binateye imbere.

    Nk'urugero, mu cyumweru cya mbere cy'ikingira, u Bufaransa bwakingiye gusa abantu 500, mu gihe u Budage bwakingiye abantu 200 000.

    Imbogamizi yo kubona inkingo zihagije

    Kimwe mu bibazo bikomereye Afurika n'u Rwanda muri rusange, si ubushobozi bwo gukingira, ahubwo ni ubushobozi bwo kubona inkingo.

    Ikibabaje muri byose, ni uko ibihugu by'i Burayi n'ibindi bikize, byihariye inkingo ziri ku isoko kabone n'ubwo ibihugu biri mu nzira y'amajyambere birimo kwishyura igiciro gikubye gatatu igiciro gisanzwe cy'urukingo.

    Ikirushaho gutuma ibintu bijya habi kurushaho, ni uko ibihugu by'u Rwanda biri gukoresha inkingo zemejwe n'Ishami ry'Umuryango w'Abibumbye ryita ku Buzima, OMS, ari na zo ziri gutangwa muri gahunda ya Covax, ibituma Afurika isigarana amahitamo macye kuko hari inkingo zakozwe n'ibihugu by'u Bushinwa n'u Burusiya ariko zitaremerwa na OMS.

    Nk'urugero, amakuru agaragaza ko u Burayi nibuhabwa inkingo zose bwatumije, buzabona izishobora gukingira abaturage babwo inshuro ebyiri zose (buri nshuro yatewe inkingo ebyiri zikenewe). Canada nayo yamaze kugura inkingo zikubye inshuro eshanu iz'umubare w'abaturage b'icyo gihugu, mu gihe Leta Zunze Ubumwe za Amerika yamaze kugura inkingo miliyari 2,6, zizakingira miliyoni 331 z'Abanyamerika gusa.

    Ubu bwikubire rero ni bwo butuma ibihugu bikiri mu nzira y'amajyambere, bibura inkingo zo guha abaturage babyo, kuko ibihugu bikize, bituwe na 16% by'abatuye Isi, byamaze kugura 70% by'inkingo za Coronavirus zimaze kwemezwa.

    Ikindi giteye agahinda, ni uko izo nkingo atari ko zose zikoreshwa, kuko harimo zimwe muri zo zipfa ubusa kuko igihe cyazo cyarangiye cyangwa se zibitswe nabi.

    Nko muri Leta ya Texas muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika, haherutse kumvikana umuganga wahaye inkingo abagenzi mu muhanda, kuko zendaga kurangiza igihe zakorewe zigapfa ubusa, mu gihe izindi nkingo zirenga 16 000 ziherutse kwangirika muri Leta ya Michigan na Maine muri Amerika.

    Izi nkingo zangirika ahanini kubera kubikwa nabi kuko zibikwa igihe kirekire, aho bimwe mu bihugu bikize kuri ubu byabitse inkingo zizakoreshwa mu mezi ari imbere, ibintu bitumvikana uhereye ku buryo izi nkingo zikenewe ku Isi muri ibi bihe turimo, aho kuba ibizaza.

    Ku bwa Tao Lina, impuguke mu bijyanye n'inkingo ukorera i Shanghai mu Bushinwa, yavuze ko ibikorwa byo kubika inkingo igihe kirekire kandi hari aho zidakoreshwa bidakwiriye.

    Aherutse kubwira Global Times ati 'Ariko si ngombwa kwikubira inkingo. Bizatwara ibyumweru ndetse n'amezi kugira inkingo miliyoni (zabitswe zitangwe). Iyaba ibihugu bikize byakwemera gusangira inkingo n'ibihugu biri mu nzira y'amajyambere, gutanga inkingo byakorohera ibihugu bikiri mu nzira y'amajyambere'.

    Abarenga 1 000 barengeje imyaka 65 barakingiwe mu Mujyi wa Kigali

    Abakora mu nzego z’ubuvuzi bari mu bakingiwe mbere

    Abakuze bari mu bibasirwa na Coronavirus kurusha abandi

    Mu bakingiwe harimo abakuze cyane

    Mbere yo gukingirwa, umuntu asinya urupapuro rutanga uburenganzira bw’uko akingirwa

    Abatanga inkingo baba bambaye uturindantoki

    Abakozi ba RwandAir bari mu bamaze guhabwa urukingo rwa mbere

    Abarinda umutekano bari mu bahura n’abantu benshi, barakingiwe

    Abatwara amagare mu Mujyi wa Kigali barakingiwe

    Abanyonzi bari mu bahura n’abantu benshi mu Mujyi wa Kigali

    Abamotari bari mu bahawe inkingo mu ba mbere

    Imfungwa n’abagororwa bo muri gereza ya Mageragere barakingiwe

    Icyiciro cya mbere cy’abamotari cyamaze gukingirwa

    Paul Rusesabagina ari mu bakingiwe

    Bamwe mu bakuze bagiye guhabwa inkingo baherekejwe kubera iza bukuru

    Mbere yo gukingirwa, abantu babanza kwireba ku rutonde, basanga barateguwe, bagakomeza bajya guhabwa urukingo

    Ingabo z’u Rwanda zatangiye guhabwa urukingo

    Louise Mushikiwabo uyoboye Umuryango wa Francophonie uhuriza hamwe ibihugu bikoresha Igifaransa, yasuye ibitaro by’umwami Faisal areba uko abaganga bahabwa inkingo

    Abarimu bari mu bahawe inkingo mu ba mbere

    Indege za gisirikare ni zo zagejeje inkingo mu bice bya kure


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/ubundi-budasa-umuvuduko-wo-gukingira-covid-19-mu-rwanda-urenze-uwa-bimwe-mu

  • Uko gupimira ADN mu Rwanda byakuye akangononwa ku baganaga inkiko rwabuze gica –

    Iyi laboratwari itanga serivisi z’ibipimo bya gihanga bikoreshwa mu nkiko hagamijwe kumenya ukuri kwizewe, ikomoka kuri Kigali Forensic Laboratory yatangiye mu 2005 ariko idafite ubushobozi buhagije bwo gufata ibimenyetso byose ku buryo hari ibyoherezwaga mu mahanga.

    Mu 2011, yongerewe ubushobozi na Polisi y’u Rwanda itangira gutanga serivisi zirimo gupima ADN hagamijwe guhuza ibimenyetso n’ahabereye icyaha cyangwa umuntu n’abo bafitanye amasano ya hafi hifashishijwe uturemangingo.

    Itanga na serivisi zo gupima ibyashobora guhumanya umuntu bikaba byanamuviramo urupfu nk’igihe yarozwe. Hari kandi serivisi zo kugaragaza ingano ya alcool iri mu maraso nk’igihe umuntu akekwaho kuba yasinze birengeje urugero kandi atwaye ikinyabiziga.

    Iyi laboratwari yaje ari igusubizo kuko u Rwanda rwari rusanzwe rwohereza ibizamini bigera kuri 800 buri mwaka mu Budage. Nibura ikizamini cya ADN cyatwaraga hagati y’ibihumbi 300 Frw n’ibihumbi 600 Frw bikamarayo nibura amezi atatu kugira ngo bigaruke mu Rwanda.

    Kuba yaraje ari igisubizo ku bantu bakenerega ibimenyetso bya gihanga mu butabera cyane icya AND, bigaragazwa n’imibare itangwa na Rwanda Forensic Laboratory, yerekana ko mu 2018 yafashe ADN zivuye mu nkiko zingana na 260, mu 2019 ifata 841 naho mu 2020 yakira 979.

    Umuvugizi wa Rwanda Forensic Laboratory, Samvura Pierre, yabwiye IGIHE ko iyi laboratwari yashyizweho ikenewe kuko ibimenyetso bya gihanga bibasha kugaragaza ukuri ntashidakanwaho.

    Yagize ati “Iyi laboratwari yorohereza ubutabera cyane, kuko ni yo ibasha gutanga ibimenyetso ntashidikanywaho. Nk’abantu bafitanye isano ADN niyo igaragaza ko umwana ari uwa se cyangwa nyina, ndetse ikaba yabasha kugaragaza ahabereye icyaha neza.”

    Abihuje na Akayezu Christine, wari waraburanye n’umuryango we muri Jenoside yakorewe Abatutsi nyuma akaza kuwobona hakozwe ADN.

    Ati “ Ndashimira cyane Rwanda Forencis laboratory kuko yaje ari igisubizo. Mbere umuntu yakenerega ADN bigafata imyaka myinshi byarajyanywe mu mahanga ariko mbikoresha byabonetse nyuma y’ibyumweru bibiri.”

    “Ni ikintu cyo kwishimira kuba mu Rwanda hari uburyo bwizewe umuntu abasha kubona abo bafitanye isano. Mbere abantu barambeshyaga ngo dufite ibyo dupfana ariko nyuma yo kuyikoresha nabonye abo dufitanye isano y’ukuri.”

    ADN isabwa ryari mu rukiko?

    Mu rukiko hakoreshwa ibimenyetso bitandukanye birimo inyandiko, ubuhamya, ibimenyetso bicukumbuye, ibimenyetso bya gihanga n’ibindi bishobora kugaragaza ukuri ku byabaye nk’uko bigarara mu itegeko ryo mu 2004 ryerekeye ibimenyetso .

    Iyo mu rukiko hari uruhande rumwe rugaragaza ko hari isano rufitanye n’urundi ariko rwo rutabyemera, ababuranyi batabasha kugaragaza neza ukuri, bisaba kwifashisha bya bimenyetso by’abahanga, nibwo urukiko rufata umwanzuro wo gusaba ko hakorwa ADN mu kubasha kumenya ukuri.

    Ishobora gusabwa kandi mu gihe hari ahantu habereye icyaha bashaka guhuza ibimenyetso byabo n’uwakoze icyaha.

    Urukiko iyo rufashe umwanzuro wo gukoresha ibimenyetso bya gihanga hakurikiraho kubifata byumvikanyweho n’ababuranyi, bigakorwa mu buryo bwizewe, hagategerezwa ko abahanga bagaragaza ukuri kuri bya bimenyetso.

    Ibisubizo byavuye muri bya bimenyetso bya gihanga nibyo bishingirwaho n’umucamanza mu bushishozi bwe n’ububasha ahabwa n’itegeko bumwemerera gufata umwanzuro ku rubanza.

    Bamwe mu banyamategeko baganiriye na IGIHE, bagaragaje ko kuba mu nkiko z’u Rwanda hakoreshwa ibimenyetso bya gihanga ari ibyo kwishimirwa kuko bifasha umucamanza guca urubanza mu bushishozi bunyuze mu mucyo.

    Umunyamategeko Tuyizere Polycalpe, yavuze ko u Rwanda rwagize amahirwe yo kuba rufite laboratwari ibasha kugaragaza isano kuko nta kindi gishobora kwemeza isano riri hagati y’umuntu n’undi.

    Ati “Kuba u Rwanda rufite laboratwari ifata ibipimo nk’ibi ni amahirwe akomeye kuko n’umubyeyi ubwe biragoye kwemeza ko umwana ari uwe, kuba hari ikibyemeza byorohereza ubutabera.”

    Ibi abyumva kimwe n’undi utifuje ko amazina ye agaragazwa wavuze ko nubwo umucamanza aba afite umwanzuro mu biganza bye, ariko ataba akwiye kujya kure y’ibisubizo bya ADN kuko ariko kuri kudashidikanywaho.

    Ati “Iyo ADN yafashwe, umwanzuro uba uri mu maboko y’umucamanza, ariko ntaba akwiye gutandukira kuri bya bisubizo kuko abahanga baba batanze umwanzuro wizewe.”

    “Sinumva ukuntu umucamanza na we ubwe udashobora guhagarara ngo yemeze ko umwana ari uwe nta ADN ikozwe, yabasha kumenya niba ababurana bafitanye isano.”

    Yakomeje avuga ko iyo habayeho kwirengagiza ukuri kw’ibyavuye muri ADN ahenshi umucamanza aba afite inyungu ze bwite akurikiranye zihabanye n’ubutabera.

    Yagize ati “Ubwo umucamanza ujya kure y’ukuri nyako kuri ADN yarategetswe n’urukiko aba afite ikindi akurikiye muri urwo rubanza, usibye ko mu Rwanda ntekereza ko bitabaho ariko aho biba nko hanze usanga hakurikiwe inyungu bwite zihabanye cyane n’ubutabera.”

    Ibi ni byo ashingiraho avuga ko ibindi bimenyetso birimo nk’ubuhamya n’inyandiko byose bikwiye gushingira kuri ADN kuko yo nta buriganya bujya buyibamo nko ku bindi.

    Ati “Buriya abantu bagira inyungu nyinshi mu kwemeza amasano abantu bafitanye, ariko ADN yo nta buriganya ikoranwa ni cyo gituma mbona uwayirengagije yakozwe aba afite ibindi akurikiye bitari ubutabera.”

    ADN igaragaza isano riri hagati y’abantu ku kigero cya 99.99%, ibi bikaba bigaragaza ko ari ikimenyetso simusiga ku isano riri hagati y’abantu mu gihe bikenewe nko mu rukiko.

    Ibyuma biri muri iyi Laboratwari biyifasha mu gupima ibimenyetso mu buryo bwa gihanga

  • Kurwanira umutungo, ubusinzi n'imyumvire mibi mu biteza amakimbirane mu ngo z'i Nyaruguru – #rwanda #RwOT

    Amakimbirane ashingiye ku mutungo, ubusinzi, abatumva neza uburinganire n'ubwuzuzanye hagati y'umugabo n'umugore ndetse n'ingo zibana zitarasezeranye ni bimwe mu bibangamiye imiryango yo mu Karere ka Nyaruguru.

    Byatangajwe n'Umuhuzabikorwa w'Inama y'Igihugu y'Abagore mu Karere ka Nyaruguru, Nyirabahinyuza Mediatrice, mu kiganiro kigaruka ku munsi mpuzamahanga w'umugore cyatambutse kuri Radio Salus.

    Yavuze ko igenzura ryakozwe ryagaragaje ko amakimbirane yo mu ngo muri ako karere ashingiye ku bintu bine aribyo umutungo, imyumvire mibi ku buringanire n'ubwuzuzanye, ubusinzi ndetse n'ingo z'ababana batarasezeranye.

    Ati 'Twasanze ashingiye ku bintu bitatu; icya mbere ni umutungo, icya kabiri ni imyumvire, ha handi umugabo aba yumva ari kamara muri byose mu rugo yumva nta wamuvuga cyangwa ngo amutereho inkunga mu rugo.'

    'Icya gatatu mu minsi ishize cyari ubusinzi, gusa uyu munsi cyaragabanutse kuko utubari tutarimo gukora. Ikindi ni ingo zibana zitarasezeranye, umugabo yamara kumuzana yaramubonaga ari umukobwa mwiza, bamarana iminsi akabona aramuhaze akamubwira ati 'sinkigushaka'. Iyo niyo nkomoko y'amakimbirane manini agaragara mu karere.'

    Yakomeje avuga ko mu Karere ka Nyaruguru ba mutima w'urugo (abagore) bihaye umuhigo wo gukemura amakimbirane yo mu ngo batanga ubujyanama kandi ngo hari intambwe nini imaze guterwa.

    Ati 'Iyo nzira rero twayinyuzemo tubona irimo kuduha umusaruro ku kigero cy'uko mu ngo zari hejuru ya 560 twari twabaruye zifite amakimbirane, uyu munsi izigera kuri 395 zimaze kuyavamo binyuze mu babyeyi b'abaturanyi babagira inama. N'izisigaye turakomeza ubakangurambaga kugira ngo ziyavemo.'

    Bamwe mu bafite ingo zahoragamo amakimbirane mu Karere ka Nyaruguru babwiye IGIHE ko yabateye ubukene ariko nyuma yo gufashwa kuyasohokamo basigaye babanye neza kandi n'iterambere batangiye kurigeraho.

    Dusabe Jeanne wo mu Murenge wa Nyagisozi avuga ko we n'umugabo we Murangizi Théoneste bahoraga mu ntonganya no kurwana bikamuviramo kwahukana kenshi.

    Yagize ati 'Yazaga yasinze akankubita no mu buriri akampohotera. Nta kintu twari dufite nta n'itungo na rimwe twari tworoye kuko twahoraga mu nduru gusa.'

    Murangizi Théoneste na we avuga ko hari n'ubwo yazaga yasinze batinda kumukingurira agasenya idirishya ry'inzu akarinyuramo agakubita umugore.

    Ati 'Ibyacu byari ibibazo gusa kuko nta munsi wiraga tutagiranye ibibazo. Turashimira ubuyobozi bwadufashije bukatwigisha bukatugira inama, ubu tubanye neza nta kibazo.'

    Nyuma yo gusohoka mu makimbirane, uyu muryango wabashije kwiyubakira inzu zikodeshwa zifite agaciro ka miliyoni esheshatu. Boroye inka, ingurube n'ihene byose bibafasha mu iterambere.

    Inyubako y’Ibiro by’Akarere ka Nyaruguru

    [email protected]


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/kurwanira-umutungo-ubusinzi-n-imyumvire-mibi-mu-biteza-amakimbirane-mu-ngo-z-i

  • Musanze: Umwana w'imyaka ibiri yapfiriye mu mwobo ufata amazi – #rwanda #RwOT

    Amakuru y'urupfu rw'uyu mwana yamenyekanye mu gitondo cyo kuri uyu wa kabiri tariki 9 Werurwe 2021, abwo ababyeyi be bari bagiye guhinga bakamusiga mu rugo ari kumwe na mukuru we ufite imyaka 10. Ngo yaje gucika mukuru we agwa muri uwo mwobo ufata amazi.

    Umwe mu baturanyi bahageze ubwo iyi mpanuka yari ikimara kuba akaba n'ushinzwe umutekano muri uyu Mudugudu, Nsengiyumva Simeon, yagize ati 'Ababyeyi bari bagiye guhinga umwana bamusigana na mukuru we w'imyaka nk'icumi, aka kana kacitse mukuru wako gasohoka igipangu nyuma aza gusanga kaguye mu kizenga kiri hafi aho, agira ngo ni imyenda katayemo.'

    'Nyuma yo kubona ko ari murumuna we waguyemo yaje gutabaza. Iki kizenga cyajyaga gikoreshwa n'abaturage mu kubumba amatafari, urumva cyari cyuzuye kandi gifite nka metero y'ubujyakuzimu.'

    Umunyamabanga Nshingwabikorwa w'Umurenge wa Remera, Twagirimana Edouard, yagiriye inama abaturage, abasaba ko bakwiriye kujya baba hafi abana kugira ngo bizere umutekano wabo.

    Ati “Turabanza kwihaganganisha uyu muryango wabuze umwana. Ibi bibaye twari twaratangiye gahunda yo kuganira n'abaturage ku buryo bwo kubungabunga iyi myobo twirinda ko yajya hafi cyane y'inzira nyabagendwa kugira ngo abana bataba bayikiniraho, ikindi ni ukureba uburyo yazitirwa. Icyo dusaba ababyeyi ni ugukomeza gukurikirana abana babo.'

    Umurambo w'uyu mwana wajyanwe ku Bitaro Bikuru bya Ruhengeri kugira ngo ukorerwe isuzuma mbere y'uko ushyingurwa.

    N'ubwo nta mubare uzwi neza w'abantu biganjemo abana bamaze gutakaza ubuzima baguye mu bidendezi biri mu bice bitandukanye muri aka Karere ka Musanze, hakunze kuvugwa inkuru z'abantu batari bake bahitanwa nabyo, abaturage bagasaba ko byajya bipfundikirwa mu gihe bicukuwe cyangwa aho biri hakazitirwa.


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/musanze-umwana-w-imyaka-ibiri-yapfiriye-mu-mwobo-ufata-amazi

  • Perezida Magufuli aravugwaho kuba arwaye COVID-19 yakunze gucyerensa #rwanda #RwOT

    Ni amakuru yatangiye gucicikana kuri uyu wa Kabiri ubwo havugwaga inkuru y’umukuru w’Igihugu cyo muri Africa urembye ariko ntatangazwe izina.

    Dr John Pombe Magufuli wakunze kuvuga ko nta ngamba zidasanzwe azafata mu rwego rwo kwirinda icyorezo cya COVID-19, amaze iminsi atagaragara mu ruhame.

    Bwana Tindu Lissu utavuga rumwe na Leta ya Magufuli, avuga ko ubuyobozi bwa kiriya gihugu bukwiye gusobanurira rubanda ibyerekeye ubuzima bw’umukuru w’Igihugu cyabo.

    Yagiye atanga ingero z’uko ubuyobozi bwa kiriya gihugu bwagiye bumenyesha abaturage ibyerekeye ubuzima bw’abakuru ba kiriya gihugu mu bihe binyuranye ariko akaba atumva impamvu ku byerekeye Magufuli, ntacyo bari gutangaza.

    Ibinyamakuru byo muri Kenya na byo kandi bikomeje gutangaza ko hari umukuru w’Igihugu urwariye muri bimwe mu bitaro by’i Nairobi ariko bimwe bikirinda gutangaza amazina ye.

    Abakoresha imbuga nkoranyambaga ndetse na bimwe mu binyamakuru byo bivuga ko Perezida Dr John Pombe Magufuli ari we urembeye muri Kenya.

    Perezida John Pombe Magufuli yigeze kuvuga ko nta COVID-19 iri mu gihugu cye ndetse kiriya gihugu nticyakunze gutangaza imibare y’abandura.

    Ubuyobozi bukuru bwa kiriya gihugu bwavuze ko butazakenera inkingo z’iki cyorezo ahubwo bugashishikariza abaturage kwikingira bakoresheje imiti ya gakondo.

    UKWEZI.RW

    Source : http://www.ukwezi.rw/Mu-mahanga/Politiki/article/Perezida-Magufuli-aravugwaho-kuba-arwaye-COVID-19-yakunze-gucyerensa

  • Urukundo muri Siporo rwageze no mu Banyamakuru…Axel wa Radio 10 agiye kurongora #rwanda #RwOT

    Kuri uyu wa Kabiri tariki 09 Werurwe, ku mbuga nkoranyambaga za Horaho Axel ndetse n’iz’inshuto ze za hafi, hagaragaye amafoto y’uyu munyamakuru ari kumwe n’umukunzi we yamuhereje indabyo.

    Uyu mukunzi wa Axel waje mu Rwanda kuri uyu wa Mbere ndetse akajya kwakirwa n’umukunzi we, yamuhaye indabo ariko nta mpeta yamwambitse nk’uko yabitangaje.

    Gusa inshuti za hafi za Axel zitangaza ko uyu munyamakuru ari na hafi kurushingana n’uyu mukunzi we dore ko ngo hari imyiteguro amazemo iminsi.

    Ndetse izi nshuti zivuga ko no kwambika impeta umukunzi we ari na byo bimuzanya mu Rwanda ku buryo n’indi mihango yo kubana nk’umugore n’umugabo na yo iri mu bihe biri imbere bitarambiranye.

    Masera Nicole umaze umwaka umwe ari mu munyenga w’urukundo na Axel, asanzwe aba muri Leta ya Texas muri Leta Zunze Ubumwe za America.

    Mu ruganda rw’imikino hamaze iminsi hagaragara urukundo ruganisha mu kubaka urugo rw’umugore n’umugabo.

    Uheruka ni Bizimana Djihad uherutse gusaba umukunzi we kumubera umugore ndetse na Kimenyi Yves wasabye Miss Muyango ko barwubakana, naho mukuru wabo Tuyisenge Jacques we yanamaze gusezerana imbere y’amategeko.

    UKWEZI.RW

    Source : http://www.ukwezi.rw/Imikino/article/Urukundo-muri-Siporo-rwageze-no-mu-Banyamakuru-Axel-wa-Radio-10-agiye-kurongora

  • KNC yahurije hamwe abaraperi bakomeye mu Rwanda mu ndirimbo yise ‘Toka Shitani’ #rwanda #RwOT

    Kakoza Nkuriza Charles uzwi nka KNC yahurije hamwe abaraperi batatu bakomeye mu ndirimbo yise ‘Toka Shitani’, ni nyuma y’imyaka hafi itatu atumvikana mu muziki.

    Kuva muri 2018 ubwo yamurikaga album ya mbere mu gitaramo yari yatumiyemo Yvonne ChakaChaka, uyu mugabo ntabwo yongeye kumvikana cyane mu muziki.

    Toka Shitani ni indirimbo yarkoze yifashishije Neg G The General, Pacson na Jay Polly ikaba igaruka cyane ku bibazo urubyiruko rwo muri iyi minsi ruhura nabyo.

    Ku munsi w’ejo nibwo yayimuritse bwa mbere kuri Radio 1 abereye umuyobozi, akaba yaravuze ko iri mu mushinga w’indirimbo 5 ashaka gukora zigamije guha urubyiruko ubutumwa bwiza, ariko ibyo akabikora yifashishije abahanzi bahuye n’ibibazo urubyiruko rw’ubu rushobora kuba ruhura nabyo..

    Yavuze ko uretse aba baraperi ateganya gukorana n’abarimo Bull Dogg, Green P, Fireman na P Fla.

    KNC yahurije hamwe abaraperi batatu bakomeye mu Rwanda bakorana indirimbo yise ‘Toka Shitani’

    Source : http://isimbi.rw/imyidagaduro/article/knc-yahurije-hamwe-abaraperi-bakomeye-mu-rwanda-mu-ndirimbo-yise-toka-shitani

  • Ubundi budasa! Umuvuduko wo gukingira Covid-19 mu Rwanda urenze uwa bimwe mu bihugu i Burayi –

    Mu buryo busanzwe bw’ibiganiro, nari nzi ko ibyo mbajije byumvikana kuko nk’uko twese twabyibwiraga, u Burayi bwashegeshwe cyane na Coronavirus, bwari mu ba mbere ku Isi bagiranye amasezerano n’inganda zikora inkingo za Coronavirus, ndetse kuko izo nganda zimwe zikorera kuri uwo mugabane, ntawatekereje ko kubona inkingo byari kuba ibintu bigoye, kuri uyu mugabane ukize, ufite intego yo gukingira 70% by’abawutuye bitarenze mu mpeshyi y’uyu mwaka.

    Mu kunsubiza rero, yaranyitegereje abanza guseka muri ‘video call’ twarimo tugirana, maze ambwira ko uko nibwira ibintu atari ko bimeze, kuko ibibengerana byose atari zahabu, ati “shahu byihorere, iyo uba uri inaha ntuba uri kwivugisha ayo”.

    Abonye nsa nk’ukibigira urwenya, yaransobanuriye ambwira ko atazi igihe azabonera urukingo, kuko ibikorwa byo gutanga inkingo byarimo kugenda gahoro cyane, ku buryo atishyiraga mu ba hafi bazaruhabwa vuba, n’ubwo arukeneye cyane kuko akora ubucuruzi bumusaba gukora ingendo nyinshi kandi akaba ari umugabo umaze kugera mu za bukuru.

    Nashatse kumubaza impamvu u Burayi tuzi ko bukize, bufite inganda hafi aho kandi bwanasegeshwe cyane na Coronavirus, bwirashe mu kirenge budindiza ibikorwa byo kugeza inkingo ku bazikeneye, maze ntararangiza anca mu ijambo ati “Kugira inkingo gusa ntibihagije, kuko bisaba no kugira uburyo bwo kuzikwirakwiza, hagategurwa abazitanga, abazazihabwa, aho zizatangirwa n’uko zizabikwa, kandi byose bigakorwa mbere y’igihe inkingo zitaragera aho zizatangirwa”.

    Yunzemo ati “Rero ibyo ntibizanwa n’ubukire cyangwa ubukene, bishingira ku bushake n’ubwitange bwa Leta, ba uretse uzarebe ko nizigera i Kigali ibyo bibazo uzabyumva”.

    Coronavirus; igipimo cy’ubushobozi bw’imiyoborere y’ibihugu ku Isi

    Bitewe n’uburyo icyorezo cya Coronavirus cyageze ku Isi hose, kandi kikaba ari indwara yica, umubare w’abo yica ugaterwa n’ingamba zo kuyirinda ziri mu gice runaka, hari benshi, barimo n’ikigo cy’ubushakashatsi cya Brookings, bemeza ko muri rusange, ibihugu bifite imiyoborere myiza, byanagize amahirwe menshi yo kurwanya Coronavirus kurusha ibihugu bidafite imiyoborere ihamye.

    Birumvikana ko utakumira abantu kwicwa n’indwara nshya y’icyorezo kandi itagira umuti n’urukingo (mbere y’uko bivumburwa), ariko kuko Coronavirus ari indwara isaba kwitwararika no gufatanya hagati ya Leta n’abaturage mu kubahiriza ingamba zo kwirinda ikwirakwira ryayo, ibihugu bifite inzego zikomeye kandi zikorana n’abaturage, byagaragaje ikigero cyiza cyo guhangana na Coronavirus kurusha ibindi.

    Kuva ku wa 14 Werurwe, u Rwanda narwo rwinjiye mu rugamba rutoroshye rwo guhangana na Coronavirus kuko ari bwo umuntu wa mbere yageze mu gihugu agasangwamo icyo cyorezo.

    Mu buryo busa nk’ubwari bwiteguwe mbere, Leta yahise ishyiraho ingamba za Guma mu Rugo yatangiye ku wa 21 Werurwe, u Rwanda ruba igihugu cya mbere gishyizeho izo ngamba ku Mugabane wa Afurika ndetse imara iminsi 45 yose, na bwo iba iya mbere yamaze igihe kinini muri Afurika, muri ayo mezi ya mbere ya Coronavirus ku Mugabane.

    Hari abatekereje ko izo ngamba zarimo ‘ugukabya’ kuko mu Rwanda n’ubundi hari umubare muto w’abarwaye Coronavirus, bakavuga ko u Rwanda ‘rwarimo kwigana u Burayi’ na bwo bwari mu bihe nk’ibyo bya Guma mu Rugo, ariko rukirengagiza ingaruka z’ubukungu zizanwa no gufunga ibikorwa byose mu gihugu, ibyo bamwe banavuze ko byari bigamije ‘kwiyerekana neza imbere y’amahanga ngo arushime’.

    Ibi ariko si ko bimeze, kuko kuva ku barimo Umukuru w’Igihugu, bagiye bagaruka kenshi ku ngaruka zo gufunga ibikorwa by’abaturage, kuko bituma ubukungu bwabo budindira ndetse bamwe bagasubira mu bukene, kandi nyamara byaratwaye amikoro menshi kugira ngo babukurwemo.

    Ejo bundi na bwo Perezida Paul Kagame aherutse kugaruka kuri iyi ngingo, mu kiganiro yagiranye na Evgeny Lebedev, Umuyobozi Mukuru w’Ikigo cya Lebedev Holdings Ltd gifite ibinyamakuru birimo The Independent cyo mu Bwongereza. Muri icyo kiganiro, Perezida Kagame yasobanuye ko ubuyobozi buzi ingaruka z’ingamba za Guma mu Rugo, kuko Coronavirus ‘yagabanyije ubukungu buto dufite’.

    Yanavuze kandi ko Leta ibizi neza ko abantu bahungabana cyane muri ibi bihe bya Guma mu Rugo, ati “Hari abantu benshi bakeneye kubona inyungu ya buri munsi kugira ngo bigaburire n’imiryango yabo, kandi tukabasaba kuguma mu rugo”.

    Ibi kubikora gutya si ukundi kwirengagiza, ahubwo ni uko ari bwo buryo bwiza bwo kwirinda ikwirakwira ridasanzwe ry’icyorezo cya Coronavirus, ryagira ingaruka zikomeye kandi z’igihe kirekire mu gihe icyorezo cyaramuka kirenze ubushobozi bw’igihugu bwo kukigenzura.

    Inyungu ya mbere yamaze kugaragara, ni igabanuka ry’impfu zikomotse kuri Covid-19, kuko kugeza ubu, u Rwanda rumaze gutakaza abantu 270 gusa, bari ku kigero cya 1,4% ugereranyije n’abanduye icyo cyorezo bose mu gihugu, ikigero kiri munsi y’icyo ku rwego rw’Isi, kingana na 3%.

    Mu gihugu gituwe na miliyoni hafi 12,7, uwavuga ko umubare w’abantu bapfuye ari muto ugereranyije n’uw’Abanyarwanda bose, ntabwo yaba agiye kure y’ukuri.

    Umuvuduko w’ikingira mu Rwanda urenze uw’i Burayi

    Kera kabaye, nyuma yo gusiragizwa inshuro nyinshi, u Rwanda, kimwe n’ibindi bihugu bya Afurika, byakiriye inkingo za mbere za Coronavirus.

    Ku itariki ya Gatatu Werurwe, u Rwanda rwakiriye inkingo 342.960 muri gahunda ya Covax igamije gusaranganya inkingo ku Isi, zirimo 240.000 zakozwe n’uruganda rwa AstraZeneca ndetse n’izindi 102.960 zakozwe n’uruganda rwa Pfizer.

    Rwaje no kwakira izindi nkingo 50.000 zatanzwe n’u Buhinde, ndetse mbere yaho rwari rwatanze inkingo 1 000 muri gahunda yihariye itandukanye na Covax.

    Ku giteranyo cyose, u Rwanda rumaze kwakira inkingo 393 960 zizarangira hakingiwe abantu 196 980, kuko buri wese azakingirwa inshuro ebyiri.

    Nyuma yo kuzakira, bukeye bwaho ku wa 4 Werurwe, Leta yatangiye gukwirakwiza inkingo hirya no hino mu gihugu, igikorwa cyari giteguwe neza ku buryo inkingo uwo munsi zaraye zigejejwe aho zagombaga kugezwa hose mu turere 30 tw’igihugu, bikorwa vuba kuko hifashishijwe indege za kajugujugu z’igisirikare cy’u Rwanda (RDF).

    Ku munsi wakurikiyeho, u Rwanda rwahise rutangira gutanga inkingo ku baturage, hibandwa ku bafite ibyago byo kwandura Coronavirus kurusha abandi, barimo abakora mu nzego z’ubuzima, abakuze n’abasanganywe indwara zidakira.

    Nyuma y’iminsi itanu, kugera ku wa 9 Werurwe, u Rwanda rwari rumaze gutanga inkingo 220 048 mu gihugu hose, bivuze ko ku mpuzandengo y’iminsi itanu, u Rwanda rwatanze inkingo 44 009 ku munsi umwe.

    Icyatunguye benshi muri ibi bikorwa by’ikingira, ni uburyo byari biteguye neza ku rwego rwo hejuru. Bitwara iminota 20 kugira ngo umuntu abe amaze gukingirwa no kwemererwa gukomeza imirimo ye.

    Iyo umuntu yinjiye ahatangirwa inkingo, abanza kunyura ahantu habugenewe bakareba ko ari muri mudasobwa, kuko abantu bahabwa inkingo mu Rwanda barazwi kandi bamaze gutegurwa, ku buryo bagera ahatangirwa inkingo bategerejwe, nta bya bindi byo kwiba umugono bizwi kuri ba rusahurira mu nduru.

    Iyo rero basanze uri muri mudasobwa, uratambuka imbere ukinjira aho inkingo zitangirwa ugaterwa urwawe, byose bigakorwa mu gihe kiri munsi y’iminota itanu.

    Nyuma yaho, umuntu ajya kwicara ahabugenewe, agategereza iminota 15 kugira ngo harebwe niba nta ngaruka y’ako kanya agira kubera urukingo. Aho kandi haba hari abantu baryamiye amajanja, ku buryo umwe mu bakingiwe aramutse agize ikibazo cyihutirwa, ahita yitabwaho rugikubita, akajyanwa kwitabwaho byihariye.

    Mu gihe ya minota 15 ishize nta kibazo kibayeho, haba hari umuntu ushinzwe kubwira abantu ko iminota yarangiye. Bitewe n’uko baba bahageze mu bihe bitandukanye, uwo muntu ahamagara buri umwe mu bakingiwe akamusaba gutaha, ibi bigakorwa hashize iminota 15, itaburaho cyangwa ngo irengeho.

    U Rwanda rufite intego yo kuzakingira nibura 60% by’abaturage barwo bamaze kuba miliyoni 12 955 736, nk’uko bigaragazwa n’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare, NISR. 60% by’abaturage b’u Rwanda ni miliyoni 7 773 441 bakenera inkingo zingana na 15 546 882, kuko umuntu umwe aterwa inkingo ebyiri.

    Biramutse bigenze neza rero, u Rwanda rugakomeza gukorera kuri uyu muvuduko w’ikingira kandi rukabona inkingo zikenewe, rwakingira 60% by’abaturage barwo mu gihe kitarenze amezi arindwi gusa.

    Ushobora gukeka ko gutanga inkingo zingana gutyo ari ibintu bisanzwe, kuko wenda zihari kandi n’ubundi ari cyo zagenewe, ariko ibi si ko bimeze kuko urebye umuvuduko inkingo ziri gutangirwaho mu Rwanda, uri hejuru kurusha uwakoreshejwe n’ibihugu binateye imbere.

    Nk’urugero, mu cyumweru cya mbere cy’ikingira, u Bufaransa bwakingiye gusa abantu 500, mu gihe u Budage bwakingiye abantu 200 000.

    Imbogamizi yo kubona inkingo zihagije

    Kimwe mu bibazo bikomereye Afurika n’u Rwanda muri rusange, si ubushobozi bwo gukingira, ahubwo ni ubushobozi bwo kubona inkingo.

    Ikibabaje muri byose, ni uko ibihugu by’i Burayi n’ibindi bikize, byihariye inkingo ziri ku isoko kabone n’ubwo ibihugu biri mu nzira y’amajyambere birimo kwishyura igiciro gikubye gatatu igiciro gisanzwe cy’urukingo.

    Ikirushaho gutuma ibintu bijya habi kurushaho, ni uko ibihugu by’u Rwanda biri gukoresha inkingo zemejwe n’Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye ryita ku Buzima, OMS, ari na zo ziri gutangwa muri gahunda ya Covax, ibituma Afurika isigarana amahitamo macye kuko hari inkingo zakozwe n’ibihugu by’u Bushinwa n’u Burusiya ariko zitaremerwa na OMS.

    Nk’urugero, amakuru agaragaza ko u Burayi nibuhabwa inkingo zose bwatumije, buzabona izishobora gukingira abaturage babwo inshuro ebyiri zose (buri nshuro yatewe inkingo ebyiri zikenewe). Canada nayo yamaze kugura inkingo zikubye inshuro eshanu iz’umubare w’abaturage b’icyo gihugu, mu gihe Leta Zunze Ubumwe za Amerika yamaze kugura inkingo miliyari 2,6, zizakingira miliyoni 331 z’Abanyamerika gusa.

    Ubu bwikubire rero ni bwo butuma ibihugu bikiri mu nzira y’amajyambere, bibura inkingo zo guha abaturage babyo, kuko ibihugu bikize, bituwe na 16% by’abatuye Isi, byamaze kugura 70% by’inkingo za Coronavirus zimaze kwemezwa.

    Ikindi giteye agahinda, ni uko izo nkingo atari ko zose zikoreshwa, kuko harimo zimwe muri zo zipfa ubusa kuko igihe cyazo cyarangiye cyangwa se zibitswe nabi.

    Nko muri Leta ya Texas muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika, haherutse kumvikana umuganga wahaye inkingo abagenzi mu muhanda, kuko zendaga kurangiza igihe zakorewe zigapfa ubusa, mu gihe izindi nkingo zirenga 16 000 ziherutse kwangirika muri Leta ya Michigan na Maine muri Amerika.

    Izi nkingo zangirika ahanini kubera kubikwa nabi kuko zibikwa igihe kirekire, aho bimwe mu bihugu bikize kuri ubu byabitse inkingo zizakoreshwa mu mezi ari imbere, ibintu bitumvikana uhereye ku buryo izi nkingo zikenewe ku Isi muri ibi bihe turimo, aho kuba ibizaza.

    Ku bwa Tao Lina, impuguke mu bijyanye n’inkingo ukorera i Shanghai mu Bushinwa, yavuze ko ibikorwa byo kubika inkingo igihe kirekire kandi hari aho zidakoreshwa bidakwiriye.

    Aherutse kubwira Global Times ati “Ariko si ngombwa kwikubira inkingo. Bizatwara ibyumweru ndetse n’amezi kugira inkingo miliyoni (zabitswe zitangwe). Iyaba ibihugu bikize byakwemera gusangira inkingo n’ibihugu biri mu nzira y’amajyambere, gutanga inkingo byakorohera ibihugu bikiri mu nzira y’amajyambere”.

    Abarenga 1 000 barengeje imyaka 65 barakingiwe mu Mujyi wa Kigali

    Abakora mu nzego z’ubuvuzi bari mu bakingiwe mbere

    Abakuze bari mu bibasirwa na Coronavirus kurusha abandi

    Mu bakingiwe harimo abakuze cyane

    Mbere yo gukingirwa, umuntu asinya urupapuro rutanga uburenganzira bw’uko akingirwa

    Abatanga inkingo baba bambaye uturindantoki

    Abakozi ba RwandAir bari mu bamaze guhabwa urukingo rwa mbere

    Abarinda umutekano bari mu bahura n’abantu benshi, barakingiwe

    Abatwara amagare mu Mujyi wa Kigali barakingiwe

    Abanyonzi bari mu bahura n’abantu benshi mu Mujyi wa Kigali

    Abamotari bari mu bahawe inkingo mu ba mbere

    Imfungwa n’abagororwa bo muri gereza ya Mageragere barakingiwe

    Icyiciro cya mbere cy’abamotari cyamaze gukingirwa

    Paul Rusesabagina ari mu bakingiwe

    Bamwe mu bakuze bagiye guhabwa inkingo baherekejwe kubera iza bukuru

    Mbere yo gukingirwa, abantu babanza kwireba ku rutonde, basanga barateguwe, bagakomeza bajya guhabwa urukingo

    Ingabo z’u Rwanda zatangiye guhabwa urukingo

    Louise Mushikiwabo uyoboye Umuryango wa Francophonie uhuriza hamwe ibihugu bikoresha Igifaransa, yasuye ibitaro by’umwami Faisal areba uko abaganga bahabwa inkingo

    Abarimu bari mu bahawe inkingo mu ba mbere

    Indege za gisirikare ni zo zagejeje inkingo mu bice bya kure

  • Kurwanira umutungo, ubusinzi n’imyumvire mibi mu biteza amakimbirane mu ngo z’i Nyaruguru –

    Amakimbirane ashingiye ku mutungo, ubusinzi, abatumva neza uburinganire n’ubwuzuzanye hagati y’umugabo n’umugore ndetse n’ingo zibana zitarasezeranye ni bimwe mu bibangamiye imiryango yo mu Karere ka Nyaruguru.

    Byatangajwe n’Umuhuzabikorwa w’Inama y’Igihugu y’Abagore mu Karere ka Nyaruguru, Nyirabahinyuza Mediatrice, mu kiganiro kigaruka ku munsi mpuzamahanga w’umugore cyatambutse kuri Radio Salus.

    Yavuze ko igenzura ryakozwe ryagaragaje ko amakimbirane yo mu ngo muri ako karere ashingiye ku bintu bine aribyo umutungo, imyumvire mibi ku buringanire n’ubwuzuzanye, ubusinzi ndetse n’ingo z’ababana batarasezeranye.

    Ati “Twasanze ashingiye ku bintu bitatu; icya mbere ni umutungo, icya kabiri ni imyumvire, ha handi umugabo aba yumva ari kamara muri byose mu rugo yumva nta wamuvuga cyangwa ngo amutereho inkunga mu rugo.”

    “Icya gatatu mu minsi ishize cyari ubusinzi, gusa uyu munsi cyaragabanutse kuko utubari tutarimo gukora. Ikindi ni ingo zibana zitarasezeranye, umugabo yamara kumuzana yaramubonaga ari umukobwa mwiza, bamarana iminsi akabona aramuhaze akamubwira ati ‘sinkigushaka’. Iyo niyo nkomoko y’amakimbirane manini agaragara mu karere.”

    Yakomeje avuga ko mu Karere ka Nyaruguru ba mutima w’urugo (abagore) bihaye umuhigo wo gukemura amakimbirane yo mu ngo batanga ubujyanama kandi ngo hari intambwe nini imaze guterwa.

    Ati “Iyo nzira rero twayinyuzemo tubona irimo kuduha umusaruro ku kigero cy’uko mu ngo zari hejuru ya 560 twari twabaruye zifite amakimbirane, uyu munsi izigera kuri 395 zimaze kuyavamo binyuze mu babyeyi b’abaturanyi babagira inama. N’izisigaye turakomeza ubakangurambaga kugira ngo ziyavemo.”

    Bamwe mu bafite ingo zahoragamo amakimbirane mu Karere ka Nyaruguru babwiye IGIHE ko yabateye ubukene ariko nyuma yo gufashwa kuyasohokamo basigaye babanye neza kandi n’iterambere batangiye kurigeraho.

    Dusabe Jeanne wo mu Murenge wa Nyagisozi avuga ko we n’umugabo we Murangizi Théoneste bahoraga mu ntonganya no kurwana bikamuviramo kwahukana kenshi.

    Yagize ati “Yazaga yasinze akankubita no mu buriri akampohotera. Nta kintu twari dufite nta n’itungo na rimwe twari tworoye kuko twahoraga mu nduru gusa.”

    Murangizi Théoneste na we avuga ko hari n’ubwo yazaga yasinze batinda kumukingurira agasenya idirishya ry’inzu akarinyuramo agakubita umugore.

    Ati “Ibyacu byari ibibazo gusa kuko nta munsi wiraga tutagiranye ibibazo. Turashimira ubuyobozi bwadufashije bukatwigisha bukatugira inama, ubu tubanye neza nta kibazo.”

    Nyuma yo gusohoka mu makimbirane, uyu muryango wabashije kwiyubakira inzu zikodeshwa zifite agaciro ka miliyoni esheshatu. Boroye inka, ingurube n’ihene byose bibafasha mu iterambere.

    Inyubako y’Ibiro by’Akarere ka Nyaruguru

    [email protected]