Blog

  • ORYX Energies Rwanda yamuritse Lisansi idasa… – #rwanda #RwOT

    Kampani ya ORYX Energies Rwanda imaze kuba nta makemwa ku isoko ry’ibikomoka kuri peteroli kuva yagera mu Rwanda mu mwaka wa 2016, irakataje mu nzira yo kongera no guhanga udushya ku isoko.

    Ku mugoroba wo kuri uyu wa Gatanu tariki 28 Werurwe 2025, kuri Sheraton Hotel, habereye igikorwa cyo kumurika ku mugaragaro Lisansi nshya bise “Ever Max” ni amagambo ari mu rurimi rw’Icyongereza yumvikanisha ko umuntu abonera rimwe ibintu byose ntacyo asigaje (maximum).

    Ever Max ni Lisansi nshya itandukanye n’izari zisanzwe ku isoko kuko yo ifite umwihariko wo kuba irinda ibinyabiziga ndetse igatuma uyigura yizigamira amafaranga.

    Iyi Lisansu irimo ibinyabutabire byihariye bifasha:

     • Gusukura no kurinda moteri, bikayongerera imbaraga.

     • Kugabanya ibicanwa bikenewe, bityo bigatuma imodoka igenda intera ndende kuri Lisansi nkeya. 

     • Kugabanya imyuka ya CO₂ isohoka, bigafasha kurengera ibidukikije.

    Alex Bwankarikari, ushinzwe ubucuruzi bugera ku mukiriya uzwi nka B2C Manager, yasobanuye ko ibicuruzwa byose by’ibikomoka kuri peteroli bigenda birutana bityo ibi  bishya bashyize hanze bizafasha abakiriya babo kandi bifite quality nziza.

    Yagize ati “Ever Max ni izina ryiza rijyanye no gutanga ibintu byinshi cyane haba kwizigama, gukora cyane. Ibi bicuruzwa twazanye ni ibigaragaza ko dutandukanye n’abandi.”

    Akomeza agira ati “Icyo twe twifuza ni ugufasha ba nyiri ibinyabiziga kurinda ibinyabiziga byabo kuko ikintu itandukaniyeho n’izindi ni uko irinda ikanasukura moteri, gufasha gukoresha amafaranga mu buryo bwiza. Kubera imikorere yayo haba mu kurinda moteri no gukora neza kandi igihe kirekire, bituma umuntu abika amafaranga.” 

    Umuyobozi wa ORYX Energies Rwanda, Sunday Uffiah yashimiye u Rwanda ko ari igihugu gifasha kandi gishyigikira abashoramari bityo abakiriya ba ORYX Energies Rwanda bakaba bashyizwe igorora ku bicuruzwa bya Ever Max.

    Yagize ati “Twazanye Ever Max kugira ngo duhe agaciro amafaranga y’abakiriya bacu kandi tunabahe ibirenze ibyo bifuzaga.”

    Yasobanuye ko mu Rwanda ORYX Energies Rwanda yatangiye mu mwaka wa 2016 kandi ko bagiye bagura ibikorwa byabo haba mu Rwanda ndetse no hanze yarwo kandi bigarurira imitima ya benshi.

    Iradukunda Liliane wabaye Nyampinga w’u Rwanda mu mwaka wa 2018, yavuze ko iyi Ever Max ari nziza cyane kandi ko mu gihe amaze bakorana, ORYX Energies Rwanda yasanze yita ku bakiriya ndetse n’ibyo babaha.

    Yagize ati “Ever Max izagufasha kwizigama amafaranga, ntabwo yangiza moteri y’imodoka zacu. Muri make, muzagereyo namwe muzabyibonera.”

    Evermax ni ubwoko bushya bwa lisansi (essence) bwashyizwe ku isoko na ORYX Energies, bugamije kongera imikorere inoze y'imodoka no kugabanya imyuka ihumanya ikirere. 

    Evermax yabanje kugezwa ku isoko muri Uganda mu Kuboza 2024, aho yabaye ihari mu bwoko bwa lisansi na mazutu, itanga inyungu ku batwara ibinyabiziga by'ubwoko bwose.

    ORYX Energies Rwanda irangwa n’amabara y’umweru, umutuku ndetse n’umukara, bakaba bagurisha lisansi, amavuta, gas yo gutekesha ndetse hamwe na hamwe kuri sitasiyo zabo bakaba baramaze kuhageza ikawa y’umwimerere izagenda igera hose mu minsi iri imbere.

    Umuyobozi wa ORYX Energies Rwanda yatangaje ko u Rwanda rworohereza abashaka gukora ubucuruzi kandi ko Ever Max bazanye iri mu ngamba zo gushyira imbere umukiriya n’ibyo yifuza

    Alex ushinzwe ibihabwa umukiriya wa nyuma, yavuze ko Ever Max ifite umwihariko wo kurinda moteri no gufasha umukiriya wa ORYX Energies Rwanda kwizigamira 

    Miss Iradukunda Liliane yatangaje ko igihe amaze akorana na ORYX Energies Rwanda, yasanze iyi sitasiyo ishyize imbere ibyifuzo by’umukiriya

    Bamwe mu bakozi ba ORYX Energies Rwanda bari babukereye muri iki gikorwa cyo kumurika ku mugaragaro Ever Max 

    Source : https://inyarwanda.com/inkuru/154038/oryx-energies-rwanda-yamuritse-lisansi-idasanzwe-ya-ever-max-mu-birori-byarimo-miss-iraduk-154038.html

  • Kuva M23 ifashe Goma, abakoresha imipaka ihuza Rubavu na RDC biyongereyeho ibihumbi 18 – #rwanda #RwOT

    Iyi mipaka irimo uwa Grande Barrière uzwi nka 'La Corniche', Petite Barrière na Kabuhanga ihuza Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, RDC, n'u Rwanda. Isigaye ifungurwa Saa Kumi n'Ebyiri za mu gitondo igafungwa Saa Yine z'ijoro.

    Mbere ya Covid-19, iyi mipaka itatu yakoreshwaga n'abarenga ibihumbi 50 ku munsi, nk'uwa Grande Barrière ugakora amasaha 24 ku yandi .

    Nyuma gato y'aho Intambara ya M23 itangiriye, Kinshasa yashyizeho amabwiriza y'uko ku ruhande rwayo umupaka uzajya ufungurwa Saa Kumi n'Ebyiri z'igitondo ugafungwa Saa Cyenda z'amanywa.

    M23 ifashe Goma yahise ifungura imipaka yo ku butaka, mu gihe gito ifungura n'inzira z'amazi, ibyatumye urujya n'uruza rwongera kugaragara muri uyu mujyi, ndetse n'ubucuruzi burakomeza nk'uko byahoze.

    Bamwe mu bagore bakora ubucuruzi buciriritse bwambukiranya umupaka mu Karere ka Rubavu, mu kiganiro bagiranye na IGIHE, bavuze ko kuva M23 yafata Umujyi wa Goma, yongereye amasaha ku mupaka, ndetse ica burundu udutsiko twabakumiraga gucuruza bisanzuye, kuko isoko ryasaga nk'aho rifitwe n'abantu bamwe batagira uwo bahanganye.

    Muhorakeye Françoise, atuye mu Karere ka Rubavu, Umurenge wa Gisenyi ati “Abanye-Congo bari barashyizeho amatsinda anyuzwamo ibicuruzwa ku buryo tutabashaga kwihurira n'abaguzi. Cyari nk'urukuta ku bacuruzi bo mu Rwanda bikadusaba kubasigira ibicuruzwa bakaducururiza bakaduha ayo bashaka, abenshi muri twe bikadushyira mu gihombo.'

    Uwimana Ange Gabriella ati “Kuva M23 yafata Goma igaca udutsiko twanyuzwagamo ibicuruzwa, ubu urangura dodo za 2000 Frw wazambutsa ugakuramo 4000 Frw, ukaba wanagaruka ukarangura izindi ugasubira kuzicuruza, kuko uba utarwana n'amasaha ukabasha kugaburira abana, ukanizigamira. Mbere byanyuzwaga muri matsindfa y'Abanye-Congo ntugire icyo utahana.”

    Umuyobozi w'Akarere ka Rubavu Wungirije ushinzwe Iterambere ry'Ubukungu, Nzabonimpa Deogratias, yabwiye IGIHE ko kuba amasaha yo gufunga umupaka yariyongereye, biri mu byatumye imibare yiyongera, yemeza ko ubu ubuhahirane hagati ya Rubavu na Goma bumeze neza.

    Ati 'Urujya n'uruza rwarazamutse. Ubu abaturage bagera ku bihumbi 38 bakoresha imipaka iduhuza na RDC ku munsi, ibi bigaragaza ko igihe ari amafaranga kandi gihenze. Iyi mibare yavuye ku bihumbi 20 by'abambukaka nyuma ya Covid-19, bihamya ko ubuhahirane hagati y'imijyi yombi bumeze neza.'

    Avuga kandi ko abaturanyi b'i Goma basohokera i Gisenyi ku bwinshi kandi bagataha kubera ko bisanzura badasiganwa n'amasaha, ibifasha hoteli n'utubari kwinjiza amafaranga.

    Yaboneyeho no gukangurira abanyamafaranga gushora imari mu bucuruzi, kuko hari abakeneye ibintu kandi isoko kurihaza byarananiranye.

    Umuyobozi w'Akarere ka Rubavu Wungirije ushinzwe iterambere ry'ubukungu, Nzabonimpa Deogratias, yavuze ko kuva M23 yafata Goma abakoresha imipaka ihuza RDC na Rubavu biyongereyeho ibihumbi 18

    Ubucuruzi hagati ya Rubavu na Goma bwatangiye gusubira mu buryo


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/kuva-m23-ifashe-goma-abakoresha-imipaka-ihuza-rubavu-na-rdc-biyongereyeho

  • Abaguzi basobanuriwe uruhare rwabo mu kubungabunga ibidukikije – #rwanda #RwOT

    Uyu munsi wizihizwa ku wa 15 Werurwe buri mwaka ku Isi yose, mu Rwanda wizihijwe ku wa 28 Werurwe 2025, ku nsanganyamatsiko igira iti 'Uruhare rw'abaguzi mu kubungabunga ibidukikije.'

    Ubu bukangurambaga bwatangiye ku wa 1-28 Werurwe 2025, bwari bugamije gusobanurira abaturage uburenganzira bwabo nk'abaguzi, inshingano bafite mu kurengera ibidukikije n'uruhare muri Gahunda y'Igihugu yo kwihutisha Iterambere, Icyiciro cya Kabiri (NST2).

    Umuyobozi Mukuru wa RICA, Mbabazi Antoinette, yavuze ko intego nyamukuru y'ubu bukangurambaga ari ukwibutsa abaguzi kugira uruhare mu kubungabunga ibidukikije, no gukomeza kuzamura imyumvire y'abaguzi mu kurinda no kwita ku bidukikije.

    Ati 'Barushijeho gusobanukirwa uburenganzira bwabo burimo guhabwa ibyujuje ibipimo kandi byujuje ubuziranenge, barushaho kumenya ko bafite uburenganzira bwo guhabwa amakuru y'ibicuruzwa bagiye kugura, bakanamenya ko bagomba gusaba inyemezabwishyu.'

    Akomeza agira ati 'Abaguzi barushijeho kumenya gutanga amakuru y'ibyo babona bibangamiye uburenganzira bwabo kubera ko mu turere twakoreyemo twose abaguzi bahawe imirongo ya telefoni bahamagaraho mu gihe uburenganzira bwabo butubahirijwe.'

    Umuyobozi w'Akarere ka Nyabihu, Mukandayisenga Antoinette, yavuze ko nk'akarere kari mu twakorewemo ubu bukangurambaga, bugiye gutuma uburenganzira bw'abaguzi bwubahirizwa kurushaho.

    Ati 'Akenshi abaguzi bamwe ntibamenyaga ko bagomba kureba ko igicuruzwa kitarangije igihe, ntibasabaga inyemezabwishyu cyangwa ngo bahabwe amakuru ajyanye n'igicuruzwa bagiye kugura harimo n'igiciro cy'icyo gicuruzwa, ariko ubu bazasobanukirwa n'uburenganzira bwabo bikazatuma bwubahirizwa.'

    Umuyobozi Nshingwabikorwa w'Ihuriro ry'Ibigo by'Imari Iciritse mu Rwanda (AMIR), Kwikiriza Jackson, yavuze ko ubukangurambaga bw'uyu mwaka bwibanze ku burenganzira bw'abaguzi mu bijyanye na serivisi z'imari, by'umwihariko mu buryo bwo kubona serivisi z'imari zitabangamira ibidukikije.

    Yagize ati “Binyuze mu mushinga wa SERVE uterwa inkunga na Mastercard Foundation, ugamije guhanga imirimo mu rubyiruko ruri mu bikorwa by'uruhererekane nyongeragaciro mu buhinzi bw'urusenda, inyanya, imiteja n'ubworozi bw'inkoko, twafatanyije n'ibigo by'imari iciritse mu gukangurira abahinzi, aborozi n'abandi baturage ku burenganzira bwabo mu bijyanye na serivisi z'imari, tunabashishikariza kumenya uko ubuhinzi n'ubworozi bujyana no kurengera ibidukikije.”

    Umunyamabanga Nshingwabikorwa w'Umuryango ADECOR, Damien Ndizeye, yavuze ko abantu batekereza ko kurengera ibidukikije ari inshingano za Leta n'inganda gusa, nyamara buri muntu afite uruhare mu kugera kuri iyo ntego.

    Yagize ati 'Uku kwezi k'ubukangurambaga dusoje kuratwibutsa ko buri cyemezo dufata, n'iyo cyaba gito, gishobora kugira uruhare mu kurengera ibidukikije ku nyungu z'abazadukomokaho.'

    RICA nk'ikigo gifite mu nshingano kurengera umuguzi mu Rwanda, izakomeza ibikorwa byo gukurikirana iyubahirizwa ry'uburenganzira bw'umuguzi nk'uko biteganywa n'itegeko ryo mu 2012 rigena ihiganwa mu bucuruzi no kurengera umuguzi.

    Abaturage basobanuriwe uruhare bashobora kugira mu kurengera ibidukikije

    Ubu bukangurambaga bwakorewe mu Nteko rusange z’abaturage

    Abayobozi bari kumwe n’abaturage, aho baganiriye ku buryo abaguzi barushaho kurengera ibidukikije


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/abaguzi-basobanuriwe-uruhare-rwabo-mu-kubungabunga-ibidukikije

  • Muhanga: Umusore aracyekwaho kwica mugenzi we bapfa ibiceri 300 Frw – #rwanda #RwOT

    Ibyo byabereye mu Mudugudu wa Gisoro, mu Kagari ka Nyamirambo mu Murenge wa Rongi wo mu Karere ka Muhanga.

    Umunyamabanga Nshingwabikorwa w'Agateganyo w'Umurenge wa Rongi, Ndayisenga Placide, yemereye TV1 ko ayo makuru ari yo, anasobanura uko byagenze.

    Ati 'Muri rusange bapfuye 300 Frw nayo atari ayabo. Umwe yashatse kugurira undi icupa, asanga ari kuburaho 200 Frw ahitamo kuguza mama w'uwapfuye, na we amuha 500 Frw.'

    Yakomeje ati 'Uwapimaga inzoga yasubije uwo musore 300 Frw, mugenzi we rero yashatse kuyamusaba kuko yari aya nyina undi yanga kuyamuha ahubwo ayasubiza uwo mugore wari wamugurije kuko yari akeneye 200 Frw. Ni aho imirwano yatangiriye.'

    Yavuze ko abasangiraga barwanye bikagera aho bose bajya kwa muganga ariko umwe muri bo ahita apfa, byatumye uwo bari kumwe ashyikirizwa Urwego rw'Igihugu rw'Ubugenzacyaha.

    Ati 'Byarangiye bose bagiye kwa muganga mu gitondo tumenya ko umwe yitabye Imana birangira dushakishije uwo kuko na we yamaze kumenya ko mugenzi we yapfuye ahita atoroka, turamushaka tumujyana kuri RIB.'

    Ndayisenga yasabye abaturage kwirinda ubusinzi kuko buganisha ku makimbirane atari ngombwa kandi yashoboraga no kwirindwa.

    Abaturage bari muri ako kabari nabo bavuga ko abo basore bashyamiranye koko bapfuye ayo mafaranga 300 Frw bikarangira umwe apfiriye mu bitaro nyuma y'iyo mirwano nk'uko umucuruzi wo muri ako kabari bari bari kunyweramo yabivuze.

    Ati 'Bapfuye amafaranga 300 Frw yari agujije mama w'uwo wapfuye yaguriye icupa kuko basangiraga, ubwo imirwano ihera aho.'

    Itegeko riteganya ibyaha n'ibihano muri rusange ko umuntu, abishaka, ukomeretsa undi, umukubita cyangwa umusagarira ku buryo bwa kiboko bubabaje aba akoze icyaha.

    Iyo gukubita cyangwa gukomeretsa byateye urupfu, igihano kiba igifungo kitari munsi y'imyaka 10 ariko kitarenze imyaka 20 n'ihazabu itari munsi ya 3.000.000 Frw ariko itarenze 5.000.000 Frw.

    Umusore w'i Muhanga aracyekwaho kwica mugenzi we bapfa ibiceri 300 Frw


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/muhanga-umusore-aracyekwaho-kwica-mugenzi-we-bapfa-ibiceri-bya-300-frw

  • IBUKA yanenze icyemezo cy'Inteko y'u Bubiligi cyo kutakira inama yo kwibuka Jenoside – #rwanda #RwOT

    Uyu muryango wasobanuye ko wakiriye 'email' tariki ya 26 Werurwe, iwumenyesha ko iyi nama yari iteganyijwe tariki ya 27 Werurwe itakibereye mu ngoro y'Inteko y'u Bubiligi bitewe n'umubano w'iki gihugu n'u Rwanda wahagaze.

    Byaje kurangira inama ibereye muri European Press Club i Bruxelles kuko mu Nteko bitashobotse.

    IBUKA yagaragaje ko habura isaha ngo yohererezwe iyi 'email', yabonye amatsinda y'abarwanya ubutegetsi bw'u Rwanda batangariza iki cyemezo ku mbuga nkoranyambaga.

    Uwo munsi, nk'uko yakomeje ibisobanura, umudepite Michel de Maegd uhagarariye ishyaka MR yayisabye gukura izina rye ku rutonde rw'abavugira ijambo muri iyi nama.

    Depite Michel yagaragaje ko impamvu yatumye iyi nama ikurwa mu ngoro y'Inteko ari uko IBUKA yafashe icyemezo cyo kongeramo ijambo rya Minisitiri w'Ubumwe bw'Abanyarwanda n'Inshingano Mboneragihugu, Dr. Bizimana Jean Damascène.

    IBUKA yasobanuye ari umuryango utivanga muri politiki, igaragaza ko bidakwiye ko Inteko Ishinga Amategeko y'u Bubiligi iyisanisha n'amakimbirane iki gihugu gifitanye n'u Rwanda.

    Iti 'Kuri iyi nama nk'izindi zabanje, IBUKA itegura iyi gahunda mu bwigenge, igatumira mu bwisanzure abantu hashingiwe ku bumenyi, inararibonye n'ubuzobere bafite ku ngingo z'ikiganiro.'

    IBUKA yasobanuye ko Depite Michel abizi neza ko atagize uruhare mu gutegura iyi nama, igaragaza ko nta mpamvu yari afite yo gushinja uyu muryango kongeramo ijambo rya Minisitiri Bizimana, atabimenyeshejwe.

    Iti 'Minisitiri Jean Damascène Bizimana arasanzwe mu nama zacu, yitabiriye kenshi nk'uvuga ijambo ku kwibuka, ubutabera no kurwanya guhakana Jenoside bijyanye na Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda mu 1994.'

    Iyi nama ngarukamwaka yimuriwe muri European Press Club i Bruxelles

    Ambasaderi w’u Rwanda mu muryango w’Ubumwe bw’u Burayi, Igor Cesar, yitabiriye iyi nama


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/ibuka-yanenze-icyemezo-cy-inteko-y-u-bubiligi-cyo-kutakira-inama-yo-kwibuka

  • Umusaruro w'inganda z'u Rwanda wageze kuri miliyari 1680 Frw – #rwanda #RwOT

    Mu byanya by'inganda biri hirya no hino mu gihugu, hamaze kugeramo inganda 230 zatangiye gukora neza kandi zirimo gutanga umusaruro, naho inganda zigera 98 ziracyubakwa.

    Imibare igaragaza ko Abanyarwanda bakora mu rwego rw'inganda bavuye ku bihumbi 180 mu mwaka wa 2017 bagera ku bihumbi 259 mu mwaka wa 2024.

    Ni mu gihe mu mwaka w'ingengo y'imari wa 2023/2024, inganda zinjirije igihugu imisoro irenga gato miliyari 495 Frw.

    Minisitiri w'Ingebe, Dr. Edouard Ngirente, yabwiye Inteko Ishinga Amategeko ko umusaruro w'inganda wikubye gatatu kugeza mu 2024.

    Ati 'Umusaruro w'ibikorerwa mu nganda wariyongereye, wikubye inshuro eshatu kuva twatangira gahunda ya NST1, kugeza uyu mwaka turangije wa 2024, uyu musaruro rero wavuye kuri miliyari 591 Frw ugera kuri miliyari 1680 Frw.'

    Umusaruro w'ibiribwa watunganyirijwe mu nganda wikubye hafi inshuro eshatu, uva kuri miliyari 210 Frw mu 2017 ugera kuri miliyari 616 Frw mu 2024.

    Ati 'Icyiciro cy'inganda zikomoka ku buhinzi ni cyo kibarizwamo inganda nyinshi mu Rwanda, kirimo inganda zitunganya umusaruro w'ibinyampeke, ibikomoka ku bworozi nk'amata, izitunganya amavuta yo guteka, izitunganya icyayi n'izindi.'

    Dr. Ngirente yavuze ko umusaruro w'ibikomoka ku buhinzi byatunganyirijwe mu nganda wiyongereye, uva kuri miliyari 369 Frw mu 2017 ugera kuri miliyari 1080 Frw mu 2024.

    Umusaruro w'ibinyobwa utunganyirizwa mu nganda wavuye kuri miliyari 159 Frw ugera kuri miliyari 465 Frw mu 2024.

    Umusaruro w'izi nganda zikora ibikoresho bitandukanye wavuye kuri miliyari 222 Frw mu 2017 ugera kuri miliyari 599 Frw mu 2024, by'umwihariko, umusaruro w'inganda zikora imyenda n'ibikomoka ku mpu wikubye inshuro zigera kuri eshanu, aho wavuye kuri miliyari 34 Frw mu 2017 ukagera kuri miliyari 154 Frw mu 2024.

    Dr. Ngirente ati 'Uku kwiyongera kw'inganda n'umusaruro wazo bifite uruhare rufatika mu iterambere ry'ubukungu bw'igihugu cyacu. Uruhare rwazo ahanini rugaragarira mu gusimbuza ibyo dutumiza mu mahanga, guhanga imirimo, kongera ingano y'ibyoherezwa mu mahanga no kwinjiza imisoro.'

    U Rwanda rushyira imbaraga mu kongerera agaciro ibyo rwohereza hanze, ndetse agaciro k'ibicuruzwa byongerewe agaciro rwohereje mu mahanga, harimo ibikomoka ku bihingwa ngandurarugo kavuye kuri miliyoni 71$ kagera kuri miliyoni 141$ mu 2024.

    Umusaruro w'ibindi bicuruzwa harimo amabuye y'agaciro, ibikoresho by'ubwubatsi n'imyenda wavuye kuri miliyoni 146 $ mu 2017 ugera kuri miliyari zirenga 1,72$ mu 2024.

    Umusaruro w'ibihingwa ngengabukungu ugizwe n'ikawa, icyayi n'ibireti na wo wongerewe agaciro, wavuye kuri miliyoni 283 $ ugera kuri miliyoni 442 $ mu mwaka wa 2024, bivuze ko wiyongereye ku kigero cya 56%.

    Urwego rw'inganda zitunganya ibikomoka ku buhinzi n'ubworozi ni rwo rubarizwamo inganda nyinshi, kuko harimo inganda nini 85 n'into 908, mu gihe inganda zikora ibikoresho bitandukanye nini ari 91, inganda nto zikaba 398, inganda zikora ibikoresho by'ubwubatsi nini ni 38, mu gihe into ari 82.

    Minisitiri w’Intebe Dr. Ngirente yavuze ko umusaruro w’inganda wikubye gatatu

    Mu byanya by’inganda harimo izirenga 230 zikora neza


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/umusaruro-w-inganda-z-u-rwanda-wageze-kuri-miliyari-1680-frw

  • I Huye hatahuwe imibiri 237 bikekwa ko ari iy'abishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi – #rwanda #RwOT

    Iyo mibiri imaze kubonwa mu bice bitandukanye, ahagiye hajya ibikorwa by'abaturage nk'inyubako n'ubuhinzi.

    Ni igikorwa cyatangiye ku wa 13 Werurwe 2025, mu Mudugudu wa Kamucuzi, Akagari ka Matyazo, Umurenge wa Ngoma, ahavanywe imibiri ine yakuwe mu bwiherero bw'umuturage wari warahaguze nyuma ya Jenoside.

    Byakomereje mu butaka bw'uwitwaga Kimandwa Sarah (utakiriho), n'umuturanyi we Mukakibibi Spéciose wahigwiga muri Jenoside, bikavugwa ko ikibanza cya Kimandwa cyaje kugurwa n'undi muturage nyuma yo mu 2000.

    Hombi hakuwe imibiri isaga 170 yari mu ntanzi z'urugo n'ahandi hubatswe ubwiherero. Bikekwa ko Abatutsi bishwe bakahajugunywa , bikanakekwa ko byakozwe n'abuzukuru ba Kimandwa Sarah kuko ngo bari interahamwe zikomeye mu gihe cya Jenoside.

    Nyuma yo gukomeza gukusanya amakuru, gushakisha iyo mibiri byakomereje mu Mudugudu wa Rurenda, mu isambu ya Kanamugire Callixte bahimbaga Super, aho mu mbago z'urugo rwe hatahuwe indi mibiri, kugeza ubu imibare ikaba igaragaza ko hamaze kuboneka igera kuri 237 yose hamwe.

    Umwe mu barokotse Jenoside yakorewe Abatutsi, utuye muri aka gace, witwa Rutayisire Eugène, yabwiye IGIHE ko nta gitangaza ko hafi y'urugo rwa Kanamugire haboneka imibiri y'abishwe muri Jenoside kuko ari we wari ufite ububiko bw'imihoro myinshi akajya ayitanga ku nterahamwe zari aho.

    Rutayisire yavuze ko Kanamugire wari umucuruzi ukomeye, wari ufite inzu itunganya amafato mu Mujyi wa Butare, yatanze imihoro yifashishijwe mu kwica Abatutsi babaga bari guhungira kuri Paruwasi Gatolika ya Ngoma, n'ababaga barokotse amasasu y'ahitwaga kuri 'Dispensaire' ubu hubatse Ikigo Nderabuzima cya Matyazo.

    Ati 'Aha kwa Super ni ho imipanga yatangiwe, hari ububiko bwayo, mu ijoro ry'umunsi Jenoside yatangiyemo, amasasu yaraye avuga za Mpare, Runga, Ngoma, no mujyi hose, tukajya tubona ibintu byaka mu kirere tukabona ni nk'indodo ziri kwaka kubera kubera ubwinshi bwayo.'

    Rutayisire yakomeje avuga ko kuba aya makuru y'iyi mibiri yarakomeje guhishwa byaraturutse ku bushake buke bw'abo mu muryango wa Super, kuko ibyabaga bari babizi.

    Amakuru IGIHE yamenye ni uko uyu Kanamugire (Super) yakatiwe n'inkiko Gacaca enye zitandukanye adahari, harimo urwa Matyazo rwamukatiye burundu y'umwihariko, urwa Gishamvu rwamukatiye gufungwa imyaka 19, n'iza Ngoma na Butare zamukatiye imyaka 15, bikavugwa ko yaba yarahungiye muri Kenya cyangwa Uganda.

    Perezida wa IBUKA mu Karere ka Huye, Siboyintore Théodate, yatangarije IGIHE ko imirimo yo gushakisha iyo mibiri igikomeje, bikaba byarakomotse ku makuru yagiye akusanywa.

    Ati 'Murabizi ko mu mwaka washize, twabonye imibiri myinshi mu isambu y'umuturage witwa Hishamunda, nyuma bituma abantu bagenda baza badutungira agatoki ahantu henshi, ariko tukabanza kubikorera isesengura kugira ngo twinjiremo tunashakisha ibihamya.'

    Siboyintore yakomeje avuga ko kuba Jenoside yakorewe Abatutsi imaze imyaka 31 ihagaritswe, ikanakurikirwa ariko bikaba byose byarasize icyuho amakuru yose adatanzwe, ari ibintu bigayitse ku badatanga amakuru.

    Yaboneyeho umwanya wo kwihanganisha abarokotse Jenoside ykorewe Abatutsi by'umwihariko bo mu Karere ka Huye, abasaba gukomera no gutwaza muri ibi bihe Igihugu kigiye kwinjiramo byo Kwibuka ku nshuro ya 31.

    Kugeza ubu uwitwa Ntirushwamaboko Marie Providence, umugore wa Kanamugire Callixte Alias Super ni we watawe muri yombi akekwaho guhisha amakuru y'imibiri yabonetse hafi y'urugo rwe.

    Mu 2024 igihe nk'iki mu Murenge wa Ngoma hatawuhe imibiri isaga 2000 y'abishwe yaje gushyingurwa mu cyubahiro.

    Indi nkuru bifitanye isano:

    Mu isambu y'umuturage hamaze kuboneka imibiri 2060 y'abazize Jenoside yakorewe Abatutsi

    Perezida wa IBUKA mu Karere ka Huye, Siboyintore Théodate, yasabye abarokotse Jenoside gukomera bakishimira ko hari imibiri ibonetse igiye gushyingurwa mu cyubahiro gikwiye umuntu

    Imirimo yo gushakisha imibiri y’Abishwe muri Jenoside iracyakomeje

    Ku rugo rwo Kanamugire Callixte witwaga Super, habonywe imibiri y’abishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi

    Bamwe mu bagize itsinda rikurikira imirimo yo gushakisha imibiri muri aka Kagari ka Matyazo, mu Murenge wa Ngoma

    Aha ni munsi y’inzu kwa Kanamugire Callixte Super bivugwa ko yatangaga imihoro yo kwica Abatutsi Jenoside. Hamaze kuboneka imibiri y’abishwe ndetse ibikorwa byo gushakisha indi biracyakomeje


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/i-huye-hatahuwe-imibiri-237-bikekwa-ko-ari-iy-abishwe-muri-jenoside-yakorewe

  • Abafite ubumuga bwo kutabona bagaragaje uko inkoni zera bahawe na MTN Rwanda zabahinduriye ubuzima – #rwanda #RwOT

    Inkoni zera bazihawe binyuze muri gahunda ngari ya MTN Rwanda yiswe Twese Initiative ikubiyemo uburyo bunyuranye bwo kudaheza abafite ubumuga kuri serivise zayo no kubafasha kwisanga mu muryango mugari.

    Ni gahunda yatangiye mu 2021, hatangwa inkoni zera mu gikorwa cyiswe 'Dinner in The Dark' aho abantu b'ingeri zitandukanye bacyitabira bagasangira n'abafite ubumuga bwo kutabona mu ndetse bagahabwa izo nkoni zera.

    Kuva icyo gihe iyo gahunda imaze gutangirwamo inkoni zera zirenga 800.

    Mu kiganiro na IGIHE, bamwe mu bahawe izo nkoni bavuze ko batari kubona amikoro yo kuzigurira, ku buryo bamwe muri bo bari baratangiye kwiheba.

    Bagaragaje uburyo byari urugamba kugira ngo bagere aho bageze uyu munsi mbere y'uko bamenya umuryango Ubumwe Nyarwanda bw'Abatabona (RUB).

    Ugiriwabo Julienne utuye mu Murenge wa Jali yasobanuye ko yagize ubu bumuga mu 2013 ubwo yari umubyeyi, abihuriramo n'ingorane nyinshi kuko yamaze imyaka itatu nta nkoni afite.

    Ati 'Abafite ubumuga bwo kutabona nababonaga ku muhanda bamwe basabiriza, bimbayeho nananiwe kwiyakira. Narigunze nkajya mpamagara abantu ngo baze kuntwara, ngasa n'ubabereye umutwaro cyangwa nkagenda nteze moto gusa.'

    Yakomeje ati 'Nyuma naje kumenya RUB, ndayigana, mbasha guhabwa inkoni yera. Kuva mu 2016 bayimpa, ahantu hose njyayo nijyanye muri Kigali no mu ntara. Njya no hanze y'igihugu nijyanye. Iyi nkoni yambereye ubuzima, turashima MTN yadutekerejeho.'

    Nyaminani Abraham utuye mu Murenge wa Nyarugunga yavuze ko yagize ubumuga ubwo yari afite imyaka 23, akiri ingaragu, gusa agira amahirwe umuryango we ntiwamutererana.

    Yasobanuye ko mu 2017 ari bwo yamenye ko inkoni yera ibaho, ndetse aranayihabwa.

    Inkoni yera ifasha abafite ubumuga kugenda mu nzira bakamenya icyababangamira mbere y'uko bakigeraho ndetse ikaburira ababona ko mu gace barimo ko hari umuntu ufite ubumuga bwo kutabona bityo bagomba kumworohera.

    Ati 'Baduhaye amahugurwa yo gukoresha inkoni yera, baranayiduha kuva icyo gihe mpinduka umuntu w'umumaro. Natangiye gufata inkoni nkamanuka imisozi njya kuvoma. Hari n'isoko twari duturanye, nkabasha kujyayo ndetse nkanafasha ababyeyi mu mirimo yo guhinga kuko twabaga mu cyaro.'

    Mukabunani Uwera Ernestine utuye i Nyarugunga yasobanuye ko byari imbogamizi kubaho adafite inkoni yera, agaragaza ko nyuma yo kuyihabwa, ubu ashobora kwiyobora, akanayobora abandi.

    Ati 'Nagize ubumuga njya muri koma, nyimaramo amezi atandatu, nkanguka imboni zarangiritse, ndahuma. Mvuye mu bitaro byari bigoye kuko nashoboraga kugenda nkagwa mu cyobo, mu biziba se cyangwa nkagonga ikintu kiri imbere yanjye. Aho mboneye inkoni byaranyoroheye kwiyobora nkaba nanayobora n'abandi.'

    Kabalinda Emmanuel utuye mu Murenge wa Gatenga akaba n'umwalimu muri RP/Kicukiro College yatangaje ko inkoni yera yahawe yamufashije gukomeza akazi no gutunga umuryango we.

    Ati 'Mu buzima, abafite ubumuga si bo bafite ibibazo bonyine kuko n'abatabufite hari ibyo badashoboye. Ni uburwayi bushobora kuza kandi butabuza ubuzima gukomeza kuko ukorana n'abandi mukuzuzanya.'

    Umukangurambaga muri RUB, Uwizeyimana Tite, yatangaje ko uyu muryango ufatanya n'abafatanyabikorwa batandukanye mu guha inkoni zera abanyamuryango bawo, ku buryo ubu abazihawe bageze kuri 40%.

    Kuri MTN Rwanda nk'umwe mu bafatanyabikorwa bakomeye bafasha RUB, Uwizeyimana yagize ati 'Mu Rwanda turashima MTN cyane kuko ni yo imaze kuduha inkoni nyinshi kurusha abandi baterankunga bose dufite. Nko mu bantu 40% twahaye inkoni, abagera kuri 20% ni yo yadufashije kuzibaha.'

    Uwizeyimana yasabye abandi bafatanyabikorwa gufasha RUB mu kugurira abafite ubumuga bwo kutabona inkoni kuko abenshi ari abatazifite dore ko abarenga 50% by'abafite ubumuga mu gihugu hose nta zo bafite.

    Gutanga inkunga y'inkoni zera bisaba kugana aho RUB aho ikorera ku Muhima mu Mujyi wa Kigali cyangwa ukabahamagara kuri nomero itishyurwa 8100.

    Twese Initiative itegenya kwita ku bafite ubumuga mu buryo bunyuranye harimo kuba amatangazo yamamaza ya MTN azajya yongerwamo umuntu ubasemurira, kongera abafite ubumuga muri gahunda ya MTN yitwa Global Graduate Program gutunganya amashami ya MTN Rwanda ku buryo abasha kwakira n'abafite ubumuga.

    Binyuze muri Twese Initiative kandi kuva mu 2021 bamwe mu bakozi ba MTN batangiye kwigishwa ururimi rw'amarenga ngo babashe kujya bakira abafite ubumuga ndetse hari na nomero ya WhatsApp yo gufashirizaho abakiliya bafite ubumuga bwo kutavuga yashyizweho.

    Abafite ubumuga bwo kutabona barishimira intambwe bamaze gutezwa n’inkoni yera MTN yabahaye


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/abafite-ubumuga-bwo-kutabona-bagaragaje-uko-inkoni-zera-bahawe-na-mtn-rwanda

  • Torsten Spittler yavuze impamvu yatumye aseze… – #rwanda #RwOT

    Spittler yari amaze umwaka umwe atoza Ikipe y'Igihugu y'u Rwanda, kandi yari amaze kuyubaka neza kuko yari ku mwanya wa mbere mu itsinda C ry'amajonjora y'Igikombe cy'Isi cya 2026. Nyamara, ibyatunguranye ni uko yahisemo gutandukana n'iyi kipe nubwo yari mu nzira nziza yo kugera ku nzozi zo gukina Igikombe cy'Isi.

    Ibimenyetso byatangiranye n'ibihuha bivuga ko uyu mutoza yasezeye kuko FERWAFA yanze kongera umushahara we. Gusa, mu kiganiro yagiranye na Times Sport kuri uyu wa Gatanu, tariki ya 28 Werurwe 2025, Spittler yabihakanye, avuga ko icyamubabaje ari uburyo ibiganiro byo kongera amasezerano byagenze nabi.

    Yagize ati “Twari twemeranyije ko ibiganiro bitangira muri Nzeri 2024, ariko FERWAFA yatangiye kubiganiraho mu Gushyingo,”

    Yongeyeho ko atigeze asaba kongera umushahara we inshuro ebyiri nk'uko byavuzwe.

    Uyu mutoza yasobanuye ko mbere y'uko aza gutoza Amavubi mu Gushyingo 2023, yagiranye inama n'abayobozi ba FERWAFA kuri FC Bayern Campus i Munich, bemeranya umushahara yagombaga guhembwa. Nyamara, ubwo yageraga i Kigali gusinya amasezerano, yasanze amafaranga bemeranyijweho yaragabanyijwe.

    Yakomeje agira ati “Igihe ibiganiro byo kongera amasezerano byatangiraga, nasabye gusa ibyo twari twumvikanyeho”. Yavuze ko igitekerezo cy'uko yari gusaba kongererwa umushahara inshuro ebyiri kitari ukuri. Ahubwo, ibyo yifuzaga byari byaragenwe ko azahabwa inyongera y'umushahara gusa mu gihe u Rwanda rwaba rwabonye itike yo kujya mu Gikombe cy'Isi, akazajya ahabwa ayo mafaranga kuva muri Mutarama 2026 kugeza muri Nyakanga 2026.

    Mu gushimangira impamvu yahisemo gutandukana n'Amavubi, Spittler yavuze ko FERWAFA yari ikwiye gukomezanya umwe mu batoza bamwungirije kugira ngo afashe umutoza mushya, Adel Amrouche, kubona amakuru y'ingenzi y'ikipe. 

    Yatanze urugero rwe, agaragaza uko yifashishije Jimmy Mulisa kugira ngo amufashe kumenya byinshi kuri iyi kipe igihe yari atangiye kuyitoza.

    Yanagarutse ku kibazo cy'igihe gito cyo kwitegura imikino ya Nigeria na Lesotho, avuga ko cyatumye ikipe idategurwa neza.

    Spittler yasobanuye ko amategeko y'imisoro mu Budage yamutegekaga kumara nibura iminsi 183 hanze y'icyo gihugu kugira ngo adakatwa umusoro wuzuye.

    Ibi byatumaga bidashoboka ko aguma mu Budage akaza mu Rwanda gusa mu gihe cy'imikino, bityo ahitamo gutandukana n'Amavubi.

    Iri yegura rya Spittler ryateye impaka mu bakunzi b'umupira w'amaguru mu Rwanda, aho bamwe bagaragaje impungenge ko bishobora kugira ingaruka ku mikino yo gushaka itike y'Igikombe cy'Isi.

    Kugeza ubu, amaso ahanzwe ku mutoza mushya, Adel Amrouche, kugira ngo arebe uko yakomeza urugendo rwo gushaka itike ya 2026.

     

    Trosten Frank Spitller yavuze ko atasezeye ku Amavubi kubera gusaba gukubirwa kabiri umushahara nk’uko byavugwaga

    Frank Spitller yavuze ko akigera mu Rwanda atabaniwe aho yasanze umushahara yari yemerewe atariwo uri mu masezerano

    Source : https://inyarwanda.com/inkuru/154014/torsten-spittler-yavuze-impamvu-yatumye-asezera-mu-amavubi-154014.html

  • Ibiyaga bitanu by'u Rwanda birimo Kivu byashyiriweho uburyo bizabyazwa umusaruro – #rwanda #RwOT

    Ibiyaga byakorewe inyigo ku ikubitiro ni Kivu, Burera na Ruhondo, Muhazi na Mugesera, kuko ari byo bikoreshwa mu mirimo itandukanye kurusha ibindi. RWB ihamya ko ibiyaga byose bizakorerwa inyigo hakerekanwa imirimo igomba kubikorerwaho.

    Igishushanyo mbonera kigaragaza ko ikiyaga cya Kivu kigenewe gukorerwamo ubucukuzi bwa gaz, uburobyi rusange, ubworozi bw'amafi, ubukerarugendo n'inzira z'ubwato.

    Muri Muhazi, Burera na Ruhondo na Mugesera hazakorerwa ubworozi bw'amafi, uburobyi rusange, ubukerarugendo, inzira z'ubwato. Gusa Muhazi yihariye ibyo gukwirakwiza amazi meza ku baturage.

    Igishushanyo mbonera kigaragaza aho buri gikorwa kigomba gukorerwa ku buryo nta kibangamira ikindi.

    Umuyobozi Mukuru wa RWB, Nyirishema Richard, yabwiye IGIHE ko mu gihe bakora izo nyigo harebwa imiterere y'ikiyaga, amazi acyinjiramo n'agisohokamo n'izindi ngingo zatuma kibungabungwa kuko amazi yacyo ari agisigaramo nyuma y'uko hari ayinjiye n'asohotse.

    Yashimangiye ko imirimo itandukanye ikorerwa mu biyaga idashobora gukorerwa mu gace kamwe.

    Ati 'Kororera amafi ahantu hanakorerwa imyidagaduro yo mu mazi ntabwo bikwiye, usanga kimwe kibangamiye ikindi. Rero igishushanyo mbonera kigena uburyo buri gikorwa kigira aho gikorerwa habugenewe nta na kimwe kibangamiye ikindi.'

    Igishushanyo mbonera cyakozwe hagendewe ku bikorwa bisanzwe byaragenwe n'igishushanyo mbonera cy'imikoreshereze y'ubutaka icy'ubukerarugendo, harebwa imiterere ya buri kiyaga nk'ubujyakuzimu, ubushyuhe cyangwa ubukonje, n'ibindi.

    Nyirishema yavuze ko bashyize imbere gusaranganya ubuso bukorerwaho imirimo itandukanye mu biyaga kugira ngo buri rwego rubashe kugera ku ntego zarwo.

    Ati 'Icyo kintu cyo kumenya gusaranganya, ni amakuru dukunze gutanga mu nyigo tukavuga ngo niba ikiyaga gihuriweho n'ubuhinzi n'ubworozi n'ubukerarugendo byose bikeneye amazi buri rwego rurafata amazi angana gute? Rero akenshi iyo ubihaye urwego rumwe ibyo bifuza ni uko amazi yose bayatwara ariko ukavuga ngo nibayatwara ba bantu baba bakeneye kuhatwara ubwato, kuhakorera ubukerarugendo, hari amazi nibura make aba akenewe kugira ngo n'abandi babyaze umusaruro icyo kiyaga cyagenewe.'

    Imirimo igaragara ku gishushanyo mbonera ni ikorerwa ku buso bw'amazi y'ikiyaga gusa, ikorerwa hanze y'ikiyaga nko kuhira, gukwirakwiza amazi mu ngo, mu nganda n'ibindi byo ntibigaragaraho.

    Nyirishema yahamije ko ibiyaga bifite amazi atuje, bitagira imigezi yirohamo cyangwa bifite mike nk'ibyo mu Burasirazuba atari byiza kubikoresha mu bikorwa binini byo kuhira kuko amazi yabyo ashobora gushiramo bigakama.

    Ati 'Muri iyo nyigo dutanga uko amazi yasaranganywa, inzego zatezwa imbere kurusha izindi, hari aho usanga ikiyaga tuvuga tuti ubuhinzi ntibukwiye kujyaho, hakorwa ibikorwa byo kuhira ku butaka buto, bidatwaye amazi menshi nk'ayo tuba dukeneye mu guhinga umuceri cyangwa ibindi.'

    U Rwanda rufite ibiyaga 40, bibitse amazi angana na metero kibe miliyari 225,1 bingana na 99,96% by'ububiko bw'amazi yose mu gihe ibiyaga bihangano bingana na 0,04%.

    Hateganyijwe no gukoreramo ubworozi bw’amafi

    Ibiyaga byo mu Rwanda bikorerwamo imirimo itandukanye irimo n’uburobyi

    Harimo ibice byagenewe inzira z’amazi zijya ku mahoteli ahubatse no ku bindi bikorwa bikorerwa mu kiyaga

    Amafoto: RWB


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/ibiyaga-bitanu-by-u-rwanda-birimo-kivu-byashyiriweho-uburyo-bizabyazwa