Raporo ngarukakwezi y'umusaruro w'inganda, IIP (Index of Industrial Production), yasohotse kuri uyu wa 9 Mata 2025, yagaragaje ko inzego zirimo ubucukuzi bw'amabuye y'agaciro na kariyeri, amashanyarazi, amazi n'isukura biri mu byiyongereye ku gipimo kinini.
Umusaruro w'amashanyarazi wiyongereyeho 21,5% muri Gashyantare 2025, ugereranyije na Gashyantare 2024, umusarururo w'amazi n'isukura wiyongereyeho17%, umusaruro w'ubucukuzi bw'amabuye y'agaciro na kariyeri wiyongeraho 14%, mu gihe umusaruro w'ibikorwa n'inganda wiyongereyeho 0,7%.
Urwego rw'Igihugu rushinzwe Mine, Peteroli na Gaz (RMB) ruherutse kugaragaza ko ibikorwa byo kongerera agaciro amabuye y'agaciro ari imwe mu ntwaro zizatuma amafaranga rwinjiza agera kuri miliyari 1,3$ mu mwaka w'ingengo y'imari wa 2024/2025.
Mu mihigo ya RMB y'umwaka wa 2024/2025, hagaragaramo uwo kongera ingano n'ubwiza bw'amabuye yoherezwa hanze, bikazatuma yinjiriza igihugu agera kuri miliyari 1,3$ mu 2024/2025 avuye kuri miliyari 1,2 yinjiye mu 2023/2024.
RMB igaragaza ko buri gihembwe amabuye y'agaciro azajya yinjiriza u Rwanda miliyoni 325$.
Ku bijyanye n'izamuka ry'umusaruro w'ibikorwa n'inganda wazamutseho 0,7%, NISR yatangaje ko byashyigikiwe n'izamuka rya 26% ku ikorwa ry'ibyuma, imashini n'ibindi bifitanye isano, izamuka rya 28,2% ku ikorwa ry'ibikoresho bikomoka ku mabuye. Gusa umusaruro w'ikorwa ry'imyenda, ibitambaro n'ibikomoka ku ipamba wagabanyutseho 15,8%.
Minisitiri w'Intebe Dr. Edouard Ngirente yabwiye Inteko Ishinga Amategeko, ku wa 28 Werurwe 2025, ko guverinoma y'u Rwanda yatangaje ko iri gushyira imbaraga mu guteza imbere inganda zikorera imyenda imbere mu gihugu, ku buryo abo zambika bava kuri 5% by'Abanyarwanda bose, bakagera kuri 100%.
Minisitiri w'Intebe Dr. Ngirente yavuze ko Inama y'Abaminisitiri yo ku wa 26 Werurwe 2025 yaganiriye ku ngingo yo kongerera ingufu inganda zikora ibitambaro ku buryo abadoda bajya babibona bitabagoye.
Yabitangaje ku wa 8 Mata 2025 ubwo yari yifatanyije n'inzego zitandukanye mu gikorwa cyo kwibuka ku nshuro ya 31 Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, cyabereye muri Kaminuza y'u Rwanda, Ishami rya Busogo, riherereye mu Karere ka Musanze mu Murenge wa Busogo.
Yavuze ko abihayimana bagize uruhare rutari rwiza, aho bigishije ivangura rivuga ko Umututsi ari umwanzi, akaba inyangarwanda.
Yatanze urugero ku ba padiri 15 bari aba Diyosezi ya Ruhengeri bandikiye Papa Pawulo II ku wa 05 Werurwe 1993 bamubwira ko mu Rwanda hari intambara yatejwe n'Abanya-Uganda.
Abo bihayimana babwiye Umushumba Mukuru wa Kiliziya Gatolika ko Inkotanyi zikwiriye gusubira iwabo (muri Uganda), ko ari abanzi b'u Rwanda, ndetse ko n'imiryango y'Abatutsi yasigaye mu Rwanda ari abafatanyacyaha bagomba kwicwa.
Dr. Bizimana yavuze urwo ruhare rw'abihayimana ruri mu byatumye Jenoside yihuta na nyuma yayo bagira uruhare mu bikorwa byo kuyihakana no kuyipfobya.
Ati 'Inyandiko za mbere zipfobya Jenoside yakorewe Abatutsi zanditswe n'abihayimana. Hari n'uwanditse igitabo avuga ko Abatutsi ari babi no mu mimerere yabo, mu gihe Abahutu ari abanyakuri ndetse bishe Abatutsi barimo kwirwanaho bikiza umwanzi.'
Yanagarutse ku rundi rugero rw'abapadiri 28 bishyize hamwe ku wa 02 Kanama 1994 bakandika inyandiko bakayishyikiriza Papa na Musenyeri wabo irimo ibitekerezo byabo bibi.
Yasabye kandi abaturage kurushaho kumva ko Jenoside yakorewe Abatutsi itaje nk'impanuka, ahubwo yabibwe ndetse igashyirwa mu bikorwa kubera politiki mbi yigishijwe Abanyarwanda.
Theophilla Nyirahonora, wavutse mu 1962 watanze ubuhamya nk'uwarokokeye mu yahoze ari Komini ya Mukingo (Umurenge wa Gataraga w'ubu) yavuze ko kubera politiki mbi yo kudafata abantu kimwe, biri mu byatije umurindi Jenoside yakorewe Abatutsi, ahamya ko batotejwe kuva kera.
Yavuze ko yatotejwe kuva mu mashuri abanza, aho ishuri yigagaho rya Gataraga, abayobozi baryo babafataga bakabazengurutsa ikigo cyose hagamijwe kwerekana uko Umututsi yasaga.
Minisitiri w'Ubumwe bw'Abanyarwanda n'Inshingano Mboneragihugu, Dr. Bizimana Jean Damascène yagaragaje uruhare rw’abihayimana muri Jenoside yakorewe Abatutsi
Abayobozi batandukanye bitabiriye igikorwa cyo kwibuka ku nshuro ya 31 Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, cyabereye muri Kaminuza y'u Rwanda, Ishami rya Busogo, riherereye mu Karere ka Musanze mu Murenge wa Busogo
Abaturage batandukanye bitabiriye igikorwa cyo kwibuka ku nshuro ya 31 Jenoside yakorewe Abatutsi cyabereye i Busogo muri Kaminuza y’u Rwanda
Mu bitabiriye igikorwa cyo kwibuka cyabereye i Musanze mu Murenge wa Busogo harimo n’urubyiruko
Muri iki gihe ibirayi bisigaye ari imari ishyushye ku isoko ry'u Rwanda kuko ikilo gisigaye kigura hejuru ya 600 Frw hirya no hino, hari n'aho usanga cyageze kuri 800 Frw ariko byagera ku birayi bya Kinigi byo bikaba ibindi bindi.
Ibi ariko usanga byungukirwamo n'abacuruza ibirayi aho abahinzi benshi bo usanga barira ayo kwarika kuko ngo iyo bagereranyije ibyo bashora mu mirima n'amafaranga bahabwa usanga bidahura neza.
Mpayimana Aloyz uhinga ibirayi mu Mudugudu wa Nyarubande mu Kagari ka Rungu mu Murenge wa Gataraga mu Karere ka Musanze, avuga ko muri iki gihe ibirayi ikilo bari kubagurira kuri 400 Frw nyamara ngo kuva ku murima kubigeza ku muhanda usanga bibahenda cyane ku buryo nta nyungu babibonamo.
Ati 'Nk'ubu gukura ibirayi ku murima kubigeza ku muhanda, abikorezi ikilo baduca 20 Frw cyangwa 25 Frw, kubikura ku muhanda kubigeza mu Byangabo naho baduca andi mafaranga, noneho ugasanga ikilo baraguhera 400 Frw kandi wateye imiti, waguze ifumbire, washyizemo abahinzi ni ibintu rero bikitugoye cyane.''
Habimana Theoneste we avuga ko akenshi abungukira mu masoko y'ibirayi ari abacuruzi kuko babibagurira kuri make bakagurisha amafaranga bashaka, yasabye Leta kujya ibegereza imbuto nziza zera mu mezi make mu kubafasha guhinga ibirayi byiza kandi byera vuba.
Guverineri Mugabowagahunde yavuze ko babanje gusuzuma ikibazo gituma imbuto y'ibirayi izamuka aho akenshi basanze hari abatubura imbuto bagiye babireka nyamara bari babitangiye neza, ibi ngo bituma hari imbuto z'ibirayi zibura bigatuma ibirayi biba bike ku isoko.
Ati 'Akenshi iyo ibirayi bizamuye igiciro usanga abakabitubuye babireka bakajyana ya mbuto ku isoko noneho ibirayi byari guterwa ugasanga nibyo bigiye kuribwa, ubundi ni ngombwa ko ibiciro by'ibirayi byo kuribwa n'iby'imbuto bitangana. Imbuto ikwiriye kugira igiciro kiri hejuru gato kugira ngo n'abahinzi babone ko imbuto ihenze.''
Ni filime mbarankuru yerekaniwe ku Rwibutso rwa Jenoside rwa Kigali, ku wa 8 Mata 2025, igaruka ku mateka y'u Rwanda cyane cyane aya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994.
Ishimwe Albine Noella, yabwiye IGIHE ko hari bimwe bikubiye mu mateka ya Jenoside bigoye kubyiyumvisha ariko byose bibaha isomo.
Yagize ati 'Hari aho batweretse muri gacaca uwarokotse Jenoside yicaranye n'uwamwiciye, nabwiye bagenzi banjye ngo biriya njye sinabikora, gusa kuba ababyeyi bacu barabikoze ni kimenyetso cyo gukomera no kudaheranwa n'amateka, kandi iryo ni isomo rikomeye.'
Mutabazi Erick we yavuze ko kubona filime mbarankuru zivuga ku mateka y'u Rwanda ari amahirwe ku rubyiruko, kuko uba ari umwanya wo kwiga bakamenya amateka n'uburyo bwo kuyarinda.
Yagize ati 'Nk'ubyiruko mu buryo bwo kubaka amahoro dukwiye guhura na bagenzi bacu tukigishanya tugasura ibigo, inzibutso, n'ahandi tukarushaho kumenya amateka. Aha turi umubare munini ariko abatabonetse nibo benshi, niba naje aha n'undi wese wahaje dufite inshingano zo kujya gusangiza abandi ibyo twabonye uyu munsi.'
Ambasaderi wa Israel mu Rwanda, Einat Weiss, yavuze ko ibyabaye mu Rwanda bibabaje ariko atungurwa no kubona urubyiruko rw'u Rwanda ruba rushishikajwe no kumenya amateka ndetse kuyasigasira.
Avuga ko igihugu cye na cyo kiri mu byabayemo Jenoside yakorewe Abayahudi, gusa icyo urubyiruko rw'u Rwanda rurusha urw'ahandi ari gufata amateka nk'ayabo aho kuba amateka y'ibintu byabaye ku babyeyi babo.
Yagize ati 'Kuva ejo nahoze ndeba ukuntu abantu bakozwe ku mutima n'inkuru ziri kuvugwa, kandi abenshi ni abavutse nyuma ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994. Icyantangaje ni uko Jenoside atari inkuru babwiwe n'ababyeyi gusa ahubwo ni ibintu bameze nk'abanyuzemo, ni ikintu bagendana.'
Uwakoze iyi Filime, Zion Mukasa Matovu Sulaiman, avuga ko igitekerezo cyo gukora iyi filime cyavuye ku kureba ibyabaye mu myaka 31 ishize, n'aho u Rwanda rugeze rwiyubaka, yumva ari isomo n'amahanga akwiye kwiga.
Yagize ati 'Aba bantu nta mafaranga bari bafite, Inkotanyi zitabara ntizaje zizanye amafaranga, bivuze ko bafashe inshingano bakiyibagiza umubabaro baciyemo bakavuga bati ubu dufite inshingano zo kubaka iki gihugu.'
Zion avuga amateka y’u Rwanda yarakeneye no kubarwa nka filime kuko atangaje
Urubyiruko bwiyemeje gukomeza guhugurana ku bijyanye n’amateka ya Jenoside
Amabasaderi wa Israel mu Rwanda yavuze ko yatangajwe n’uburyo urubyiruko rwo mu Rwanda rwita ku mateka
Beyond the Genocide ni filime igaragaza amateka ya Jenoside, uko yateguwe, uko yashyizwe mu bikorwa n’urugendo rwo kwiyubaka nyuma yayo
Igitabo gikubiyemo indirimbo zigaragaza uko Jenoside yakorewe Abatutsi yagiye igira ingaruka zitazibagirana ku buzima bw'abantu. Indirimbo zitandukanye zikubiyemo ubuhamya bw'ababaye muri ibyo bihe, zigaragaza akababaro, intambara y'ubuzima ndetse n'uburyo abantu biyubaka no gukomeza gushyira hamwe mu cyerekezo cyo kwiyubaka no gukomera ku ndangagaciro z'ubumuntu.Â
Mu kiganiro na InyaRwanda, Munyanshoza yavuze ko mu myaka 30 ishize 'Maze gukora indirimbo 100. Izo ndirimbo rero 100 ni iz'udusozi naririmbye. Uyu mwaka nta ndirimbo nshya nakoze, kubera ko nari nitaye kuri icyo gitabo.'
Uyu mugabo yavuze ko ateganya ko ateganya kumurika iki gitabo yise 'Indirimbo 100, imisozi 100' hagati ya Gicurasi na Kamena 2025 mu rwego rwo gufasha abakiri bato kumenya amateka.
Munyanshoza yavuze ko bimufasha imyaka ibiri yandika iki gitaramo, kandi yagiteguye nk'umusanzu we mu kubaka u Rwanda, ndetse no kubika ibihangano bye neza.
Yavuze ko ariwe wagize igitekerezo cyo gukora igitabo, ariko kandi yashingiye cyane mu murongo wo gufasha buri wese ushaka kumenya amagambo aba aririmba mu ndirimbo.
Munyanshoza yagaragaje ko udusozi twatoranyijwe mu gitabo atari ukugaragaza gusa ubwiza nyaburanga, ahubwo n'ibyabereye kuri buri gace byabaye isoko y'ibitekerezo n'ubutwari.
Munyanshoza Dieudonne, wamenyekanye nka Mibirizi, yatangiye urugendo rwe rw'ubuhanzi mu bihe byari bikomeye nyuma ya Jenoside.
Yizeye ko indirimbo zifatwa nk'inzira yo gukiza imitima ndetse no kuzirikana amateka, bityo akaba yarahisemo gukoresha ijwi rye mu guhuza no guhumuriza abakomeje kugira ihuriro n'amateka mabi y'ibyo bihe.
Yagize uruhare rukomeye mu gushimangira umurage w'ubuhanzi bwibutsa amateka, aho indirimbo ze zabaye igikoresho gikomeye mu kwigisha abakiri bato ndetse n'abandi banyarwanda uburyo ibyabaye mu mwaka wa 1994 bitakwiye gusubirwamo.
Ubuhanga bwe bwahaye amahirwe yo gutanga ubutumwa bw'ubumwe, ubwiyunge ndetse no gukangurira abantu guharanira amahoro n'ubwiyunge mu muryango nyarwanda.
Mibirizi yabaye icyitegererezo ku bahanzi batangiye gukoresha ubuhanzi bwabo mu guhangana n'ibibazo by'amateka, abigaragarije mu ndirimbo ze zikubiyemo ubuhamya, ibitekerezo by'imibabaro ndetse n'uburyo abantu bashobora gusabana n'amateka.
Uruhare rwe rugaragara cyane mu buryo yagiye akora indirimbo zifasha mu kumvikanisha isomo rikomeye ryo kutibagirwa amateka ya Jenoside.
Indirimbo 100 ziri mu gitabo zitanga ubuhamya bw'ibyakorewe Abatutsi, zikaba uburyo bwo kubungabunga amateka no kwirinda ko ibihe bya Jenoside bisubira.
Ubutumwa buri mu ndirimbo bugamije gukangurira abantu gukomeza gushimangira ubumwe n'ubwiyunge mu muryango nyarwanda, ndetse no gushyigikira ibikorwa bigamije amahoro.
Igitabo kigaragaza ko kubika no gusakaza amateka ya Jenoside ari ingenzi, kugira ngo abakomoka ku baturage bagumane isomo ryo guhora biteguye gukumira ko amateka yongera kwisubiramo.
Umwami w'u Bwongereza wigeze kuba igikomangoma, Prince Harry, yakuwe mu rukiko n'abamurinda nyuma y'uko umugore asakuje ati 'Ndagushyigikiye!
Uyu munsi, Prince Harry yakuwe mu rukiko rw'i Londres arinzwe bikomeye n'abasirikare bamurinda nyuma y'uko umugore usa n'uwarakaye avugiye hejuru amagambo amushyigikira, bikarangira asohowe n'abashinzwe umutekano.
Uyu mugore ugaragara nk'uw'imyaka iri mu 50, afite uruhu rwirabura, atogosheje umutwe, yambaye amadarubindi kandi ari muto mu gihagararo yinjiye atinze mu cyumba cy'urukiko, aho yakomeje kwikanga, guhinduranya imyanya, no gukina na telefoni ebyiri ndetse n'agakarita k'inyandiko.
Abarinzi ba Prince Harry, barimo umukuru w'umutekano we witwa David Langdown, w'imyaka 57, babaye maso cyane ku bijyanye n'uwo mugore, bibaza niba ashobora gutera ikibazo ku mutekano w'igikomangoma.
Mu gihe Prince Harry yamucagaho hafi cyane, uwo mugore yahise avuga amagambo yumvikanye nabi ariko bisa nk'aho yavugaga ati: 'Ndagushyigikiye Prince Harry!'
Uko yavanwaga aho byihuse, uwo mugore yahindukiye areba abanyamakuru aravuga ati: 'Niba muri abanyamakuru, ni mwe mpamvu atakiri mu Bwongereza.'
Nyuma y'uko bamukuyeho, Prince Harry yasubiye mu rukiko, acungiwe hafi n'abamurinda, ngo hatangire igice cy'urubanza cy'ibanga kijyanye n'umutekano we.
Mbere yaho, mu gihe Minisitiri w'Umutekano w'imbere mu gihugu yari atangiye kuburana, Prince Harry yagaragaye nk'uwarakaye cyane, amena ikaramu hasi anerekana isura y'ukudashira amazinda.
Urukiko Rukuru rwasobanuriwe ko Prince Harry yambuwe uburinzi bushingiye ku misoro y'abaturage nyuma y'uko afashe icyemezo kidasanzwe cyo kuva mu nshingano za cyami no gutura hanze y'igihugu.
Yavuye i California agiye i Londres mu Rukiko Rukuru rwa Royal Courts of Justice, agiye kurwanira uburenganzira bwo kurindwa we n'umuryango we n'ubwo atakiri igikomangoma gifite inshingano.
Prince Harry avuga ko yibasiwe agahabwa serivisi nkeya nkomoka ku cyemezo cyafashwe na RAVEC mu kwezi kwa Kabiri 2020, ubwo we na Meghan batangazaga ko beguye ku nshingano za cyami.
Ariko Sir James Eadie KC, uhagarariye Minisiteri y'Umutekano, yavuze ko RAVEC yari ifite ububasha bwo kumwambura uburinzi buhoraho nta nama yagishijwe n'inama ya RMB ishinzwe kugenzura ibyago by'umutekano.
Yagize ati: 'Icyemezo cya RMB gisanzwe gikoreshwa mu manza zisanzwe. Ariko ibyatangajwe na Prince Harry mu kwezi kwa mbere 2020, ko ava mu nshingano za cyami no kuba agiye gutura hanze, ntibyari ibisanzwe.'
Prince Harry yageze ku rukiko ahagana saa yine za mu gitondo, asuhuza abafana be bari baje kumureba hanze. Yicaye inyuma y'abamwunganira, afite agakarita k'inyandiko, ikaramu n'icupa ry'amazi.
Me Shaheed Fatima KC, umunyamategeko wa Prince Harry, yavuze ko RAVEC yananiwe gukurikiza amategeko yayo bwite, kuko yari ikwiye gusaba isesengura ry'umutekano wa Prince Harry kuri RMB, ariko ntiyabikoze.
Yagize ati: 'Prince Harry ntiyemera ko 'bespoke' bivuze ibintu byiza. Ahubwo we abibona nk'ivangura rishingiye ku kumuha serivisi zidashamaje nk'iz'abandi.'
Sir James, uhagarariye Minisiteri, yagaragaje ko uburyo bwihariye bwafashwe kuri Harry bwari bugamije kumufasha, atari ukumuhutaza. Yavuze ko RAVEC ifite uburambe mu by'umutekano kandi ko icyemezo cyayo cyari gishingiye ku buryo budasanzwe Harry yaretse inshingano ze za cyami.
Prince Harry yanditse ku gapapuro gashya ubusesenguzi bwinshi maze akamuha umwe mu banyamategeko be, kugeza gihaye Ms Fatima KC, umutegarugori wamenyekanye cyane kuko yabaye umwavoka wa mbere w'umuyisilamukazi wambara Hijab mu Bwongereza.
Yongeyeho ati: 'Iki kirego kijyanye n'uburenganzira bw'ibanze bwo kugira umutekano ku mubiri no ku buzima.'
Yabwiye urukiko ko kuva ku ya 8 Mutarama 2020, Prince Harry na Meghan bumvaga batagikingiwe n'Urugo rwa cyami, bityo bagahitamo kwegura ku nshingano zabo, ariko bashaka gukomeza gufasha Umwamikazi mu buryo bwigenga.
Ariko, Minisitiri w'Umutekano avuga ko Harry yananiwe gutandukanya ibikomeye n'ibitari byo, aho akomeza kwibanda ku bintu bito.
Urubanza ruri imbere y'abacamanza batatu barimo Sir Geoffrey Vos, Lord Justice Bean, na Lord Justice Edis, rukaba rusozwa uyu munsi, icyemezo kizatangazwa nyuma mu nyandiko.
Hari amakuru ko Umwami Charles atahuriye n'umuhungu we ubwo yageraga mu Bwongereza ku cyumweru avuye muri Amerika. Nyamara, Umwami Charles we yahise yerekeza i Roma n'Umwamikazi Camilla bitegura urugendo rwa Leta.
Umwami Charles n'Umwamikazi Camilla
Prince Harry, ku rundi ruhande, yavuze ko we n'umuryango we badashobora gutekereza gutura cyangwa kujya mu Bwongereza nta burinzi buhagije, by'umwihariko abana be Prince Archie na Princess Lilibet.
Muri urwo rwandiko, bagaragaje ko guhera mu 1990 kugera mu 1994, Umuryango w'Abibumbye wimye amatwi ibitero byagabwaga ku Batutsi, ubifata nk'ibidafite ishingiro, hirengagizwa imvugo z'urwango zakwirakwizwaga n'itangazamakuru, imyitozo yari yarahawe Interahamwe ndetse n'ibikorwa by'ubwicanyi byakorwaga.
Bakomeje bagira bati 'Abateguye Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda batewe imbaraga no kutita ku bikorwa by'ivangura byakorwaga ku rwego mpuzamahanga, banzura ko bashobora kwica miliyoni y'Abatutsi. Jenoside batangije ku itariki ya 7 Mata 1994 yahagaritswe n'uko Ingabo za FPR Inkotanyi zafashe igihugu ku ngufu z'igisirikare.'
Bagaragaje ko ubwo imiryango y'Abatutsi yicwaga, u Bwongereza n'ibindi bihugu by'ibihangange byabatereranye, ahubwo bisaba ko habaho guhagarika imirwano kuri FPR.
Ati 'Basaba ko habaho guhagarika imirwano ibintu byari kuba ikimenyetso cy'iherezo ryacu. Ni ibyo gushimirwa kuba FPR yarirengagije ibyo Akanama ka Loni k'Umutekano kasabaga ikadukiza.'
Bakomeje berekana ko nyuma ya Jenoside yakorewe Abatutsi, abayigizemo uruhare bahungiye mu bihugu bitandukanye birimo na Zaire (RDC uyu munsi).
Kuri ubu hari abarenga 500 bakurikiranyweho kugira uruhare muri Jenoside yakorewe Abatutsi bakidegembya muri icyo gihugu, ibintu bigaragara nk'icyasha ku butabera kandi bitagakwiye kuba byihanganirwa n'ibihugu bitandukanye birimo na n'u Bwongereza.
Berekanye ko imbuto z'umutekano muke muri RDC zabibwe mu myaka myinshi ishize kandi n'u Bwongereza bwabishyigikiye.
Mu 1994 Abayobozi ba Congo bahaye ubuhingiro Abasize bakoze Jenoside yakorewe Abatutsi, biyegerezwa cyane mu kurwanya Abatutsi bo muri RDC no guhangabanya u Rwanda.
Aba Banyarwanda bongeye kwibutsa ko mu 2022 amasasu yavuye muri RDC yaguye ku butaka bw'u Rwanda mu Ntara y'Amajyaruguru mu gihe cy'Inama y'Abakuru b'Ibihugu na za Guverinoma bo mu Muryango w'Ibihugu bikoresha Icyongereza (CHOGM) yaberaga mu Rwanda.
Berekanye ko Umuryango Mpuzamahanga utakaza miliyari nyinshi mu butumwa bwo kugarura amahoro muri RDC, ariko ukaba warananiwe ahubwo ukomeza gukorana n'imitwe ifite intego yo gukora Jenoside.
Bagaragaje ko abagize imitwe yitwaje intwaro bakomeje gukora barebererwa na Loni, aho irenga 100 kuri ubu ikorera mu Burasirazuba bwa RDC kandi ishyigikiwe na Guverinoma yayo.
Ati 'Ibitero bigabwa ku Batutsi b'Abanye-Congo bikomeje guteshwa agaciro n'imiryango iharanira uburenganzira bwa muntu n'itangazamakuru nk'uko byakorwaga kuri twe mu Rwanda.'
Nko ku wa 23 Werurwe 2009 ni bwo umutwe wa CNDP wasinyanye amasezerano na Guverinoma ya RDC agamije kubahiriza uburenganzira bw'Abatutsi ariko yaje kwangizwa na Guverinoma ya Congo kandi ntiyigeze ibazwa uko kunanirwa kubahiriza ibyo yemeye. Ibyo byatumye nyuma y'imyaka itatu hashingwa umutwe wa M23 wari ugamije kurinda Abatutsi b'Abanye-Congo.
Uwo mutwe washyizweho ndetse unitwa iryo zina, mu rwego rwo kugaragaza y'amasezerano atarashyizwe mu bikorwa no kugaragaza ko amahoro adashobora kuboneka hatabayeho gukemura ibibazo muzi.
Aba Banyarwanda bavuze ko imvugo z'urwango zibasira Abatutsi no gusaba ko Jenoside ibakorerwa yahagarara muri Congo ari ibintu byatangiye imyaka myinshi mbere y'ivuka rya M23.
Kuri ubu Abarokotse Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda, bari gufasha Abatutsi b'Abanye-Congo bahungiye mu Rwanda hashingiwe ku byo banyuzemo bari kubona uyu munsi bagenzi babo banyuramo, berekana ko gutwika abantu ari bazima, kubarya n'ibindi byari ibimenyetso simusiga.
Bakomeje bati 'Mu gihe mwahannye u Rwanda ntabwo mwigeze mugira icyo mukora kuri abo bagaba ibitero kuri M23 n'Abatutsi b'Abanye-Congo b'abasivili, rero kurwanya ibisubizo bya gisirikare bigaragara nko kwirengagiza ubuzima bw'abasivili.'
Beretse Minisitiri David Lammy ko Guveronoma y'u Bwongereza yananiwe gufatira ibihano RDC byo kuba iha intwaro umutwe wa FDLR kandi ibyo byawuhaye uburenganzira bwo gukora ibyo ushaka.
Ati 'Niba u Bwongereza budafite ubushake bwo kurinda abavandimwe bacu bo muri RDC mu by'ukuri ntibwakabaye bunitambika abashaka guhagarika akandi kaga kameze k'akarimbuye imiryango myinshi mu Rwanda mu 1994, Isi yose irebera.'
Iyo baruwa yasinyweho n'abarimo Beatha Uwazaninka, Apolinaire Kageruka, Bosco Ngabo, Chantal Uwamahoro, Egide Ruhashya, Eric Murangwa, Jean Claude Mujyambere, Julienne Mukabalisa, Naila Amida, Philomene Uwamaliya, Pierre Rurengatabaro, Stephanie Kayirangwa, Leonard Mutangana, Jimmy Kanyambo, Diocre Rwabutogo na Theo Nzabakirana.
Abarokotse Jenoside bandikiye David Lammy w'u Bwongereza wafashe uruhande ku bibera muri RDC
Ni mu gihe abasore n'inkumi bakunze kwinemfagusa ubuhinzi ari nabyo bituma usanga ubuhinzi bubyara amafaranga nk'ubw'icyayi na kawa bukorwa gusa n'abantu bakuze, ku buryo hari impungenge ko mu myaka iri imbere ibi bihingwa bishobora kuzabura ababyitaho.
Tariki 4 Mata 2025, mu ishuri ryisumbuye rya Rugabano habereye igikorwa cyo guha impamyabushobozi abahinzi b'icyayi 598 bize guhinga icyayi bagahinduka abahinzi b'icyayi b'umwuga.
Abitabiriye aya masomo biganjemo abantu bakuze kuko ari bo benshi bari mu buhinzi bw'icyayi.
Umuyobozi wa ES Rugabano, akaba n'umuhinzi w'icyayi, Frodouard Ndihokubwimana yavuze ko kuba umurimashuri w'ubuhinzi bw'icyayi warashyizwe muri iki kigo cyigaho abanyeshuri 508 bizatuma bakunda ubuhinzi bw'icyayi kuko bazamenya uko gihingwa, uko gikatwa n'uko gisoromwa.
Ati “Ubuhinzi bw'icyayi ni inkomoko y'amafaranga, haba ku bagihinga no ku bagisoroma, kugeza no ku bagitunganya mu ruganda, kuba abana babimenye biratuma bagikunda kugira ngo igihe bazava ku ntebe y'ishuri abe yagihinga cyangwa abe yagikangurira n'ababyeyi be aho aturuka mu mu muryango”.
Ndihokubwimana uyobora imwe muri koperative zikomeye z'ubuhinzi bw'icyayi mu Karere ka Karongi yavuze ko biteye impungenge kuba ubuhinzi bw'icyayi bukorwa n'abantu bakuru.
Ati “Mu gihe urubyiruko rutakwibona mu buhinzi abakuze baburimo bagenda basaza bazasazana na bwo, birakwiye rero ko dushyira imbaraga mu rubyiruko kugira ngo abakuze nibavamo urubyiruko rujye rubasimbura”.
Umuyobozi w'Akarere ka Karongi, Muzungu Gerald yavuze ko amakuru yahawe n'abakora kinyamwuga ubuhinzi bw'icyayi ari uko kuri hegitari imwe havamo miliyoni 6Frw.
Ati “Ni akazi keza cyane, turashishikariza urubyiruko rwacu rero kuba bashyiramo imbaraga bakitabira ubuhinzi bwa kijyambere'.
Meya Muzungu yavuze ko u Rwanda rufite urubyiruko rumaze gusobanukirwa kuko rwigishijwe ku buryo rushobora kumenya guhingira isoko mu gihe abakuze bamenyereye guhinga ibyo kujyana mu rugo.
Ati 'Urubyiruko rufite n'ubumenyi bwo gushakisha hirya no hino impinduka zigenda zibaho mu bijyanye n'amasoko n'ubucuruzi mpuzamahanga, byaborohera kuba ari bo bafata iya mbere kugira ngo bakore ubuhinzi kandi bw'umwuga”.
Ku wa 19 Kanama ni bwo Monica Geingos w'imyaka 48 yagizwe Umuyobozi w'Icyubahiro wa Kepler College.
Geingos yize ibijyanye n'Amategeko, aho binyuze mu bumenyi bwe yakoreye inzego zitandukanye zaba iz'abikorera ndetse n'iza Leta.
Yabaye umuyobozi ndetse n'umunyamigabane w'ikigo cya mbere muri Namibia cy'abikorera gikorana n'abashoramari mu bijyanye no kugura imigabane.
Monica Geingos yabaye umugore wa Perezida wa Namibia kuva mu 2015 ubwo yasezeranaga kubana nk'umugabo n'umugore na Hage Geingob wayoboye iki gihugu kugeza muri Gashyantare mu 2024, ubwo yitabaga Imana azize uburwayi.
Mu kiganiro yagiranye na The NewTimes yagarutse ku ngingo zitandukanye zirebana n'uburyo yabonye u Rwanda ndetse avuga ko agiye gushinga ikigo cy'imiyoborere mu Rwanda.
Abajijwe icyo icyo kigo gisobanuye ndetse n'impamvu yahisemo kukizana mu Rwanda, yavuze ko mu Rwanda borohereza abashoramari ndetse hakaba ahari n'ubuyobozi bufite intego
Ati 'Impamvu ni ukubera ko nizera ko u Rwanda rworohereza abashoramari. Ubuyobozi bwubakitse neza, budaheza ndetse no kuba bushingira ku bikorwa aho kuba amagambo, ibyo byose ni byo bigira Kigali ahantu heza ho gukorera.'
Icyo kigo cyiswe Leadership Lab Yetu.
Geingos ati 'Ni twe tugomba kugena uko ubuyobozi butubereye bugomba kugenda n'icyo busobanuye. Intego ni ukubakira ubushobozi urubyiruko rwa Afurika rugahabwa ubushobozi burufasha kuyobora mu nzego zitandukanye.'
Yavuze ko icyo kigo kizajya gitanga amahugurwa yibanda ahanini ku bijyanye n'ubuyobozi. Azahabwa abari mu itangazamakuru, politiki, ubucuruzi, ndetse n'izindi nzego zitandukanye.
Ibi byose bizaba ari ukubafasha uburyo bahangana n'ingorane zitandukanye ziza mu buyobozi ari na ko baharanira inyungu z'inzego bayobora.
Monica Geingos yagaragaje ko ubu yamaze gusinyana amasezerano y'imikorere na Minisiteri y'Urubyiruko n'Iterambere ry'ubuhanzi ndetse n'abandi Banyafurika ku buryo bigenze neza icyo kigo kizamurikwa muri Nzeri 2025.
Monica Geingos yahishuye ko agiye gushinga ikigo cyigisha imiyoborere mu Rwanda
Hashize imyaka myinshi imiryango mpuzamahanga igaragaza ko mu Karere k'Ibiyaga bigari na Afurika y'Iburasirazuba hakwirakwiza imvugo z'urwango n'ibindi bimenyetso mpuruza bisa n'ibyagaragaye hategurwa Jenoside yakorewe Abatutsi, ariko hari benshi banze kubyumva bakomeza kubipfukiranira mu bibazo bya politike.
Arkiyepiskopi wa Kigali, Antoine Cardinal Kambaba yavuze ko nta muntu uhitamo umuryango avukiramo ahubwo ari Imana iwumugenera.
Ati 'Ni umugambi w'Imana ku buryo ari yo mpamvu usanga ari ikibazo gikomeye, ari ibintu bibabaje cyane kugira ngo umuntu azire uko yavutse atahisemo, biba ari no guhinyuza Imana kuko ari yo igenera umuntu umuryango avukamo.'
Yavuze ko Abatutsi barenga miliyoni bishwe babaye ibitambo by'inabi, urwango n'amacakubiri yabibwe n'abakoloni bigasenya ubumwe n'ubuvandimwe by'Abanyarwanda, ndetse abasigaye ntibagira amahirwe yo kubaherekeza ari na yo mpamvu yo gufata igihe cyo kubibuka kuva ku wa 7 Mata kugeza iminsi 100 irangiye.
Cardinal Kambanda yanenze amahanga yahumwe amaso n'inyungu z'ibintu ntakure isomo kuri Jenoside yakorewe Abatutsi, ku buryo n'ubu hari ahantu hagaragara imvugo zibiba urwango.
Ati 'Haracyari abafite umutima unangiye n'amahanga yakagombye kuba yigira ku mateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi areba inyungu zayo bigatuma yirengagiza ukuri. Dukomeze rero cyane cyane gutegura abato no kurera Abanyarwanda b'ejo ngo umurage w'ubumwe n'ubuvandimwe abe ari wo bazakuriramo ibyabaye bitazongera.'
Yashimangiye ko ibihe byo kwibuka buri mwaka bihurirana n'igihe cya Pasika bikongera kwibutsa Abakisitu ko inabi itaganza ineza, umwijima utatsinda urumuri.
Ati 'Buri mwaka iki gihe cyo kwibuka gihura n'ibihe bya Pasika, nk'Abakirisitu dufite ukwizera ko nubwo icyaha n'urupfu byagaragaje ubukana bukomeye no muri Jenoside by'umwihariko twarabibonye ariko Kirisitu yarabidutsindiye, yemera kudupfira ku musaraba. Ibi rero biduha ukwizera ko ikibi kitarusha icyiza imbaraga, urwango rutarusha urukundo imbaraga, urupfu rutarusha ubuzima imbaraga, urumuri rurusha imbaraga umwijima.'