Blog

  • Kwihangira imirimo ku bagore bo mu cyaro biri kuri 17%, imyumvire ikiri hasi muri za nyirabayazana –

    Leta y’u Rwanda yagiye ishyiraho ingamba n’amategeko bigamije guteza imbere umugore no kumwubakira ubushobozi mu ngeri zose, gusa mu bijyanye n’abikorera birasa n’aho bitarumvikana neza nk’uko bimeze mu nzego za Leta.

    Uretse kuba umugore yarahawe agaciro yari yarambuwe mu gufata ibyemezo, inzego z’ubuvuzi, uburezi, ubwubatsi n’ibindi, abagore bashishikarizwa kwihangira imirimo kugira ngo bigire kandi be gutegera amaboko iteka ku bagabo babo ahubwo bafatanye mu iterambere.

    Raporo ya Migeprof ivuguruye ya 2021 igaragaza ko hakiri icyuho mu mirimo imwe n’imwe kuko hakigaragaramo umubare muto w’abagore, byagera kuri ba rwiyemezamirimo bikaba ibindi.

    Iyi raporo ivuga ko abagore batinyutse kwikorera ku giti cyabo mu mijyi bangana na 45% mu gihe mu bice by’icyaro bangana na 17%.

    Migeprof yatangaje ko kuba abagore bo mu bice by’icyaro bataraba benshi mu cyiciro cy’abikorera biterwa ahanini n’imyumvire ikire hasi no kwitinya kuri bamwe.

    Umukozi ushinzwe Uburinganire bw’ibanze n’ubukungu muri MIGEPROF, Ntagozera Emmanuel yavuze ko mu bituma ba rwiyemezamirimo b’abagore mu cyaro bakiri bake harimo n’imirimo bakora badahemberwa.

    Ati “Mu cyaro umugore aracyafite inshingano nyinshi zimureba mu rugo( unpaid care work) zituma atitabira uko bikwiye gahunda z’iterambere harimo no kwihangira imirimo, imyumvire n’ubumenyi bidahagije ku ihame ry’uburinganire n’iterambere ry’umugore muri rusange.”

    Ntagozera yakomeje avuga ko kugira ngo ibi bikemuke hakenewe n’uruhare rw’abagabo mu kuzamura abagore.

    Ati “Ikibazo cy’ubukene bukigaragara cyane cyane mu bagore nabyo ni imwe mu mbogamizi zituma batikorera, ariko hakenewe uruhare rw’abagabo mu gufasha kugirira abagore icyizere cyo gukora imishinga no gufatanya mu kubona ingwate mu gusaba inguzanyo.”

    Ntagozera kandi yagaragaje ko ahanini usanga abagore mu bice by’icyaro bagana iy’ubuhinzi buciriritse kandi ubuhinzi bwabo budashingiye ku iterambere uretse gutunga umuryango gusa.

    Kuba abagabo bikorera bakiri ku kigero cya 83% mu bice by’icyaro naho abagore bakaba bangana na 17% bigaragaza ko abagabo bagifite imyumvire yo kuba banyamwigendaho ariho Ntagozera ahera avuga ko mu iterambere ry’umuryango bose bakwiye gufatanya.

    Ati “Mu Kinyarwanda baca umugani ngo inkingi imwe ntigera inzu kandi ngo abishyize hamwe nta kibananira, niyo mpamvu ubufatanye bw’abagize umuryango bukwiye muri byose, nta n’umwe uvunishije undi kugira ngo tugere ku muryango utekanye kandi uteye imbere.”

    Migeprof kandi isanga kugira ngo imyumvire nk’iyi ikigaragara icike burundu bikwiye ko bakomeza kwigisha abakiri bato, abahungu n’abakobwa kugira ngo bakure bafatanya muri byose cyane cyane abitegura gushinga ingo.

    Gukomeza gukora no gukwirakwiza imfashanyigisho zisobanura ihame ry’uburinganire n’iterambere ry’abagore n’abakobwa ngo nibyo bizafasha mu kurandura iki kibazo burundu.

    Mu bindi byagaragajwe bikidindiza umugore ni uko kuba 83% by’ingo mu Rwanda bigikoresha ibikomoka ku biti mu guteka bituma umugoe atabasha kubona uko yiteza imbere.

    Ikibazo cy’uburinganire mu bikorera kiracyari ingutu

    Uretse muri cyaro muri rusange imibare igaragaza ko umubare w’abagore ba rwiyemezamirimo cyangwa se bari mu nzego z’abikorera ukiri muto

    Mu bushakashatsi bwakozwe mu 2018 ku bijyanye n’abakozi mu nzego zitandukanye z’abikorera bwagaragaje ko mu bakozi bose, abagore bafite ubwiganze bugera kuri 44.8%, gusa muri aba 28% nibo bari mu myanya y’ubuyobozi mu bigo bitandukanye, abandi usanga bafite imirimo yoroheje nko gukora amasuku no gucururiza abandi.

    Zimwe mu nzego z’abikorera hari aho usanga umubare w’abagore uri hasi cyane nk’aho mu bijyanye n’ubucukuzi na mine bangana na 6% mu gihe abagabo ari 94%, mu bwikorezi ho bangana na 3% mu gihe abagabo ari 97%, mu bijyanye n’amakuru n’itumanaho abagore bangana 26% abagabo 74%.

    Si muri izi inzego z’abikorera gusa umubare w’abagore ukiri muto kuko n’iyo ugeze mu bijyanye n’imirimo ya siyansi n’ikoranabuhanga usanga abagore ari 31% mu gihe abagabo ari 69%.

    Imibare y’abagore itangira kuzamuka iyo bigeze mu mirimo y’ubuhinzi n’iyo mu rugo isanzwe.

    Mu kiganiro IGIHE yagiranye n’Umuyobozi w’Urugaga rw’Abikorera, Robert Bafakulera mu 2020 yavuze koko ko hari ikibazo cy’umubare muto w’abagore bari mu nzego z’abikorera.

    Yagize ati “Turabibona nko mu bwikorezi ni bake cyane, mu bucukuzi bw’amabuye y’agaciro ni bake cyane noneho wagenda ugasanga ahandi hataba inyungu nyinshi ni benshi cyane nko mu buhinzi n’ibindi […] nk’abikorera icyo cy’uho twarakibonye icyo dukora ni ugukangurira abagore tukabereka ko ntaho bahejwe.”

    Yakomeje avuga ko kuba abagore batagaragara muri iyi mirimo ko atari uko badashoboye.

    Ati “Usanga bashoboye ariko ahanini usanga batarabyitabiriye wenda n’uko batigeze babona bagenzi babo babikora ngo babone ko babishobora ariko tumaze kubona abagore bashobora gutwara amakamyo nk’uko abagabo bayatwara, abagore bashoboye gutwara taxi nk’uko abagabo bazitwara, ahubwo ikibura ni ukubakangurira ko buri wese yabishobora n’abagabo tukabakangurira ko n’abagore babishoboye.”

    Mu rwego rwo kuziba iki cy’uho cy’ubusumbane bw’abagore n’abagabo mu nzego z’abikorera, Bapfakulera yavuze ko PSF yatangije gahunda y’imyaka itanu ifatanyije n’abandi bafatanyabikorwa batandukanye hagamijwe kureba inzitizi abagore bagira no kubafasha kugaragara cyane mu nzego z’abikorera.

    Guhugira mu kazi ko mu rugo badahemberwa n’imyumvire ikiri hasi bigaragazwa nka bimwe mu bikizitira abagore bo mu cyaro bikababuza kwikorera (Ifoto/ Integonews)

  • Impaka ku buringanire hagati y’umugabo n’umugore mu muryango nyarwanda –

    Ubusanzwe uburinganire n’ubwuzuzanye hagati y’umugabo n’umugore bivuze guhabwa uburenganzira bungana, amahirwe angana, ntihagire uvutswa ikintu na kimwe kubera igitsina cye.

    Mu kiganiro mpaka cyabereye kuri 1K Studio, abantu bavuze uko bumva uburinganire mu buryo butandukanye, ndetse abandi bavuga icyakorwa kugira ngo burusheho kwimakazwa mu Rwanda.

    Mu muco wa Kinyarwanda, bimenyerewe ko mu rugo umugabo ari umutware, adashobora guteka, koza amasahane, cyangwa gukora isuku kuko byamye ari imirimo y’abagore n’abakobwa. Iyo hari ugaragaye akora imwe muri iyo, bagenzi be bamuha urw’amenyo bakamwitwa inganzwa, umugore we bakamwita ingare.

    Uko iminsi igenda ishira ariko, imyumvire igenda ihinduka nubwo hakiri inzira ndende. Hari aho usanga abagabo bamwe bafasha abagore babo, ariko hakaba n’abandi batabikozwa kuko ari ko bakuze batozwa ko nta mugabo ukora imirimo yo mu rugo.

    Uwitwa Frank Munyaneza wari mu kiganiro yakomoje kuri ibi avuga ko mu muco wa kinyarwanda akazi k’umugore ari uguteka no kuhagira abana n’aho ak’umugabo kakaba kujya gushaka amafaranga.

    Mugenzi we amuca mu ijambo aramubwira ati aho sinemeranya nawe, n’umugabo yateka igihe cyose abizi neza.

    Frank amusubiza agira ati “Buri mugabo wese uzi guteka abikora ashaka amafaranga ntiyatekera umuryango, aba abishoboye ariko ntakwiye kubikora.”

    Uwitwa Iribagiza Katara, we yavuze ko aho ari ho ibintu biri gupfira muri iki gihe, aho usanga abagabo benshi bashyiraho ibimeze nk’amahame bati ‘niba nahashye nawe teka’ nta bwumvikane bubayeho.

    Herve Mbaraga wari mu kiganiro mpaka yavuze ko icyo yumva cyakorwa ari uguhuza imbaraga, buri wese akamenya aho afite imbaraga n’aho afite intege bagaterana ingufu maze bakuzuzanya nta guhangana kubayeho.

    Umugenzuzi w’iyubahirizwa ry’ihame ry’uburinganire n’ubwuzuzanye mu Rwanda, Rose Rwabuhihi, mu kiganiro aherutse kugira na Radio Rwanda cyavugaga ku bijyanye n’uburinganire n’ubwuzuzanye hagati y’umugabo n’umugore, yavuze ko ikibazo nyamukuru gituma bitagerwaho ijana ku ijana ari imyumvire iri mu bantu kuva kera ishingiye ku muco.

    Yavuze ko nubwo mu Rwanda umugore ahabwa amahirwe angana n’ay’umugabo hakiri imbogamizi ishingiye ku muco, aho usanga ko umugore yita ku byo mu rugo no ku bana umugabo akaba amuyobozi, rimwe na rimwe bikabangamira iterambere ryabo kuko bafite ibibatsikamira.

    Yatanze urugero agira ati “Ushobora gufata umuntu ukamubwira uti zamuka hariya ku musozi wa Jali, ukabwira n’undi uti zamuka umusozi wa Jali ariko ukamuha umufuka ku mugongo, ukamushyira igitebo ku mutwe, ukamuha umwana mu maboko, uti ngaho nawe zamuka, nawe yahazamuka akazahagera, cyangwa se akananirirwa mu nzira.”

    Yakomeje avuga ko kugira ngo umugabo n’umugore bagire ubwuzuzanye, ari uko imyumvire yahinduka mu mitwe y’abantu, bagashyira hamwe ubushake n’imbaraga mu kubaka iterambere ry’umugore hubahirizwa ihamwe ry’uburinganire n’ubwuzuzanye nta guhangana kubayeho.

    Abari mu kiganiro mpaka kuri 1k Studio bagiye impaka ku ihame ry’uburinganire n’ubwuzuzanye mu Rwanda

    Rose Rwabuhihi yavuze ko mu muryango nyarwanda hakiri imbogamizi zishingiye ku muco zituma ihame ry’uburinganire hagati y’umugabo n’umugore ritagerwaho

  • U Rwanda na Centrafrique byari bifitanye mubano ki mbere y’amatora ya 2020? –

    Kumva Umunyarwanda yirahirirwa guhashya umwanzi w’igihugu kirimo imvururu kuva mu 2013 ndetse zatumye 25% by’abaturage bava mu byabo, ni intsinzi n’ibigwi kuri RDF, ariko ni n’ikimenyetso cy’imikoranire myiza hagati y’ibihugu byombi.

    Hari benshi bamenye ko Centrafrique ifitanye umubano n’u Rwanda ari uko bumvise ko ingabo za RDF ziri ku isonga mu zahamagajwe ngo zifashe gucunga umutekano mu bihe by’amage muri icyo gihugu.

    Nyamara ibi bihugu ntabwo bihujwe n’aya matora ya 2020, ahubwo hari indi mikoranire byari bisanzwe bifitanye nubwo bamwe batayimenye, ahanini bishingiye ku kuba Centrafrique idafite izina rikomeye mu ruhando mpuzamahanga.

    Ni igihugu cyihagazeho ku mutungo kamere, ariko intambara z’urudaca n’ubukene bikirangwamo ni byo bikunze gutuma izina ryacyo ritubahwa nk’uko amazina y’ibindi bihugu bikungahaye ku mutungo kamere bubahwa.

    Ibihugu byombi bihurira ku kuba bidakora ku nyanja, gusa ugiye kureba nko ku buso usanga icyo gihugu gikubye u Rwanda inshuro 23.6 mu bunini, mu gihe u Rwanda rufite abaturage bakubye aba Centrafrique inshuro 2.6.

    Na none urebye ku bijyanye n’umutungo kamere, u Rwanda rucukura amabuye y’agaciro make arimo Cassiterite, Coltan, Wolfram, Zahabu n’andi make mu gihe Centrafrique yo ikungahaye ku butare bwa Uranium, ibikomoka kuri Peteroli (crude oil), amabuye arimo Zahabu, Diamant, Cobalt na Lumber.

    Nubwo icyo gihugu kiri mu bifite umutungo kamere mwinshi, gishyirwa ku mwanya wa 166 mu bihugu 167 bifite ubukungu buhagaze neza mu Isi, mu gihe u Rwanda ari urwa 104 kuri urwo rutonde rwa Legatum Prosperity index 2020.

    Icyo gihugu kandi umusaruro mbumbe (GDP) wacyo wabarirwaga muri miliyari 2.3$ mu Ukwakira 2020, naho GDP y’u Rwanda muri icyo gihe yari miliyari 10.4$, nk’uko Ikigega Mpuzamahanga cy’Imari (International Monetary Fund) kibigaragaza.

    Bigaragara ko harimo ikinyuranyo kinini ku buryo abatazi neza ibi bihugu bakeka ko u Rwanda rufite umutungo kamere mwinshi kurusha Centrafrique ariko si ko biri; ahubwo abasesenguzi bagaragaza ko ibibazo uruhuri icyo gihugu gihoramo kuva cyabona ubwigenge biri mu bidindiza ubukungu bwacyo.

    Centrafrique kuva yakwigobotora ingoma ya gikoroni mu 1960, yaranzwe n’akaduruvayo n’imvururu za politiki, iby’amadini [Abayisilamu n’Abakirisitu], ihirikwa ry’ubutegetsi rya hato na hato mu bihe bitandukanye ndetse n’ibibazo by’amoko.

    Ibyo ni bimwe mu byo abasesenguzi bagaragaza nk’ibyatumye itabasha kwiyubaka ku rwego rushimishije nk’ibindi bihugu bifite umutungo kamere utubutse.

    Nubwo u Rwanda narwo rufite amateka yihariye ndetse ashaririye rwanyuzemo, nyuma y’amateka mabi rwubatse urwego rw’umutekano, ikintu cyabaye inkingi ya mwamba mu kuzahura izindi nzego z’ubuzima bw’igihugu.

    Ubu rwahindutse intangarugero mu bikorwa binyuranye nk’umutekano, kugira umuvuduko mu kuzamura ubukungu, guteza imbere uburinganire n’ubwuzuzanye n’ibindi.

    Ibihugu byombi kandi bihuriye mu miryango mpuzamahanga ine irimo Afurika yunze Ubumwe (AU), Umuryango w’Abibumbye (UN), Umuryango Mpuzamahanga w’Ibihugu bikoresha Igifaransa (OIF), n’Umuryango wunze Ubukungu bw’Ibihugu bya Afurika yo Hagati (ECCAS).

    Umubano w’ibihugu umaze igihe kitari kinini ukomeye

    Amateka y’umubano w’u Rwanda na Centrafrique agaragaza ko umaze igihe kitari kirekire ugize ingufu, kuko mu myaka yabanje nta bufatanye bwihariye ibihugu byari bifite.

    Ugushyirahamwe kw’ibihugu byombi kwageze ku rwego rwo hejuru mu myaka mike ishize y’ubuyobozi bwa Perezida Kagame.

    Inzobere mu bya politiki n’umubano mpuzamahanga akaba n’Umwarimu muri Kaminuza y’u Rwanda, Dr. Ismaël Buchanan, yavuze ko mbere ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, ibihugu byombi bitari bifite umubano wihariye nk’uw’uyu munsi.

    Ati” Ntabwo wavuga ko hatari imibanire ariko ntiyari ikomeye cyane. Kubera ko [u Rwanda na Centrafrique] byose byari ibihugu bya Afurika kandi bihurira mu muryango umwe wa Afurika yunze Ubumwe (AU), urabyumva imibanire ntiyaburaga. Ariko nyine ntabwo ari ya mibanire wavuga ko byari bizwi mu mateka.”

    Dr. Buchanan yakomeje avuga ko muri iyo myaka ibihugu bya Afurika byinshi bitakunze kurangwa n’ubufatanye, aho buri kimwe wasangaga kiri muri gahunda zacyo, mbese ari nyamwigendaho.

    Ati “Kera n’ibihugu byari bya nyamwigendaho cyane, ariko ubu urabona ko bigenda bifatanya mu bibazo byose. Iyo kimwe kigize ikibazo, kigenzi cyacyo kiba gishaka kugifasha no kumenya uko kibayeho. Ubu rero twavuga ko umubano ari bwo uri hejuru cyane.”

    Mu bituma abayobozi b’ibihugu byombi bahuza bikaba byakomeza umubano, iyo nzobere isanga harimo kuba bombi bashaka kuzamura ibihugu byabo, kuzamura abaturage, guharanira amahoro, ndetse bagamije no guteza imbere ibihugu bayoboye.

    Ku Biro bya Perezida wa Repubulika ni aha, Abanyarwanda nibo basigaye baharinda

    Imigenderanire n’ubutwererane hagati y’ibihugu

    Kuwa 15 Ukwakira 2019, ni bwo Perezida w’ u Rwanda Paul Kagame yagiriye uruzinduko rwe rwa mbere i Bangui muri Centrafrique, ndetse ahabwa igikombe cya Grand Croix de la Reconnaissance, gihabwa umuntu wagize uruhare mu kuzana impinduka muri icyo gihugu.

    Ni uruzinduko yajyanyemo na bamwe mu bagize Guverinoma barimo Minisitiri w’Ubucuruzi; ushinzwe mine, gaz na peteroli; Minisitiri w’Ingabo ndetse na bamwe mu bahagarariye abikorera.

    Urwo ruzinduko rwaje rukurikiye urwa mugenzi we wa Centrafrique, Faustin Archange Touadera, yagiriye i Kigali ku wa 3 Nyakanga 2019, mu kwifatanya n’abanyarwanda kwizihiza ku nshuro ya 25 umunsi wo kwibohora, wizihizwa buri wa 4 Nyakanga.

    Perezida Touadera kandi Abanyarwanda bamuzi mu bikorwa byo kunamira inzirakarengane zazize Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, aho mu 2016 no mu 2019 yasuye Urwibutso rwa Kigali ruri ku Gisozi.

    Mu 2018 ubwo u Rwanda rwibukaga Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 ku nshuro ya 24, Touadera yifatanyije n’ingabo n’abapolisi b’Abanyarwanda bacunga umutekano mu gihugu cye, mu bikorwa bari bateguye byo kwibuka.

    Uretse ibikorwa byo gusura aba bakuru b’ibihugu bagiye bakora, u Rwanda nta ntumwa iruhagarariye cyangwa Ambasade rufite muri Centrafrique. Icyakora icyo gihugu cyo gifite ugihagarariye i Kigali.

    Imikoranire y’ibihugu byombi mu by’ubukungu n’ubuhahirane

    Ubwo perezida Kagame yasuraga Centrafrique mu 2019, RFI yatangaje ko mu byari bimujyanye we n’itsinda rya bamwe mu bagize guverinoma n’abikorera, harimo gusinya amasezerano y’imikoranire mu by’ubukungu n’ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro n’ibikomoka kuri peteroli.

    Nk’uko byagaragajwe hejuru, Centrafrique ifite umutungo kamere uhambaye, bityo u Rwanda rukaba rushobora kungukira mu mikoranire n’icyo gihugu mu bijyanye n’ubucukuzi bwawo.

    Ku wa 15 Ukwakira 2019, ni bwo ibihugu byombi byasinye amasezerano y’ubufatanye mu ngeri zavuzwe haruguru, hagamijwe kongera ubufatanye no gukorera hamwe kw’ibihugu byombi.

    Amaze gushyira umukono kuri ayo masezerano i Bangui, Perezida Kagame yavuze ko ayo masezerano ari igice gishya cy’ubufatanye hagati y’ibihugu byombi.

    Yagize ati” Uyu munsi twasinye amasezerano y’ingenzi, asaba ko impande zombi zihuza imbaraga. Iyi kandi ni intangiriro. Aya masezerano ashobora gushyirwa mu bikorwa mu buryo bunoze, tukayubakiraho tugira indi mikoranire mu myaka iri imbere.”

    Icyo gihe Perezida Kagame yibukije ko ibikoresho n’ibitekerezo Abanyafurika bakeneye, bishobora kugaragara imbere mu mugabane.

    Ati “Twizera cyane ko ukwishyira hamwe kw’ab’imbere muri Afurika ari byiza. Ibitekerezo ndetse n’ibikoresho dukeneye bishobora kuboneka kuri uyu mugabane wacu.”

    Muri ayo masezezerano ibihugu byombi biheruka gusinya hemeranyijwe ku bufatanye bw’ibihugu mu gushyigikira no guteza imbere ishoramari haba ku ruhande rwa Cenrafrique n’urw’u Rwanda.

    Hemeranyijwe kandi ubufatanye mu gushyigikira no guteza imbere ishoramari hagati ya Minisiteri y’Ubucuruzi n’Inganda ya Centrafrique n’Ikigo cy’Igihugu gishinzwe Iterambere (RDB).

    Indi ngingo irebana n’ubukungu iri muri ayo masezerano, ni ivuga ko guverinoma z’ibihugu byombi zizafatanya mu kunoza uburyo bw’ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro n’ibikomoka kuri peteroli.

    Impuguke mu by’ubukungu, Dr. Teddy Kaberuka, asanga Centrafrique ari andi mahirwe u Rwanda rwabonye yo kwagura ubucuruzi n’ubukungu bwarwo.

    Ati “Nubwo u Rwanda rwagiyeyo [muri Centrafrique] muri gahunda yo kubungabunga amahoro, ariko uko bigenda bihindagurika hari n’andi mahirwe agenda agaragara […] Aho rugereyeyo rwabonye ko ari igihugu ushobora gukorana nacyo ubucuruzi, wakoherezayo ibintu ugakurayo ibindi.”

    “Mwabonye ko na RwandAir yatangiye kujyayo kubera ko hari amahirwe yandi yari yahagaragaye.”

    Kaberuka yemeza ko kuba Centrafrique ifite umutungo kamere mwinshi n’u Rwanda rukaba rufite uruganda rutunganya amabuye y’agaciro, ari inzira nziza mu kuzamura ubukungu.

    Ati”U Rwanda nk’igihugu gishaka kubaka ubukungu bwacyo, urabizi rufite uruganda rushongesha zahabu n’urundi rw’amabuye y’agaciro rugiye gutangira. Kubera ko rero kiriya gihugu gifite umutungo kamere birashoboka ko hari byinshi byava hariya biza mu Rwanda kandi bikaba byakongera ubukungu bw’u Rwanda.”

    Kuba Centrafrique iri mu bihe by’intambara bigatuma ibikorwa bimwe na bimwe birimo n’iby’ubuhinzi bidakorwa uko bikwiye, ngo nayo yaba amahirwe u Rwanda rwabonamo isoko ry’ibyoherezwa hanze y’igihugu cyane cyane ibiribwa.

    Ati ”nubwo byaba ari ukohereza imboga, imbuto cyangwa ibirayi, rwoherejeyo indege ya buri cyumweru urumva ko ryaba ari isoko ryiza kandi ritari kure. Indege ihagenda amasaha atatu n’igice, rero si kimwe no kujya i Burayi hasanzwe hari isoko rya byinshi mu bihingwa […] Ni isoko riri hafi dushobora gukoresha tukaba twavanayo amadevize menshi.”

    Ku ruhande rwa Centrafrique, nayo ifite inyungu nyinshi mu mikoranire n’u Rwanda, kuko “kuba igihugu mwaganiriye cyangwa kikemera kugufasha mu by’umutekano kikaba kizi ikibazo ufite kikanagufasha, n’iyo habaye ubucuruzi cyangwa ishoramari biroroha kubera ko kirinda n’umutekano w’ibyacyo.”

    Na none kandi ngo Centrafrique izagira inyungu zo kugira ubwisanzure ku Rwanda nk’igihugu ikwiye kwigiraho kwiyubaka mu gihe intambara ziyirimo zizaba zirangiye. Aho harimo nk’uko u Rwanda rubigenza kugira ngo rworoherwe no kwakira ibicuruzwa bivuye i Mombasa, kuko n’icyo gihugu kinyuza ibicuruzwa byacyo ku cyambu cyo muri Cameroon.

    Kaberuka yasobanuye ko iterambere ry’inganda zishingiye ku mabuye y’agaciro mu Rwanda rizabera Centrafrique amahirwe yo kubyaza umusaruro no gutunganya neza umutungo kamere ifite ku bwinshi, ibintu bizayifasha kuzamura ubukungu.

    Imikoranire mu by’umutekano iri ku rwego rwo hejuru

    Umutekano ni rumwe mu nzego zashyizwemo ingufu cyane mu mikoranire y’ibihugu byombi, cyane ko kimwe gifatwa nk’intangarugero mu gihe ikindi kiri mu birangwamo umutekano muke mu Isi.

    Mu bikubiye mu masezerano ya 2019, harimo n’ingingo y’ubufatanye ndetse n’imikoranire mu by’umutekano n’igisirikare hagati y’ibihugu byombi.

    Nubwo u Rwanda rutakunze kwitabaza Centrafrique mu bikorwa by’umutekano, kuva mu 2014 rwo rwagiye rwohereza ingabo mu bikorwa byo kugarura amahoro muri icyo gihugu, nyuma y’imvururu zabaye muri icyo gihugu kuva mu 2013, ubwo François Bozizé yahirikwaga ku butegetsi akifatanya n’imitwe yitwaje intwaro ihungabanya umutekano w’igihugu.

    Mu 2016 ubwo habaga amatora y’umukuru w’igihugu yatsinzwe na Faustin Archange Touadera, Ingabo z’u Rwanda ni zo zahawe inshingano zo kumurinda kugeza n’ubu.

    Touadera wakunze kumvikana ashimira mugenzi we w’u Rwanda ku bwo kumufasha kugarura amahoro mu gihugu cye, kuva ku barinda amarembo y’ibiro bye kugeza ku murinzi we wa mbere ni Abanyarwanda.

    Ingabo z’u Rwanda zashimwe imikorere n’ubwitange zakomeje kugaragaza muri icyo gihugu, haba mu mboni ya rubanda, abayobozi b’igihugu ndetse n’umuyobozi w’ingabo za MINUSCA muri icyo gihugu.

    Ubwo aheruka kuganira na IGIHE, Umuyobozi w’Ingabo z’Umuryango w’Abibumbye ziri mu butumwa bw’Amahoro muri Centrafrique, Lt Gen Daniel Sidiki Traoré , yavuze ko Ingabo z’u Rwanda zikora akazi neza mu buryo bw’intangarugero.

    Ati “Ziri gukora akazi neza, yewe nanavuga ko ari mu buryo bw’intangarugero, kuva zagera hano kandi zishinzwe kurinda Perezida, ntabwo twigeze twumva ikibazo cy’umutekano muke wa Perezida.”

    Igisirikare cya Centrafrique gisa n’igifite imbaraga nke, cyane ko usibye kuba kiri kwiyubaka cyanagiye gikomanyirizwa ku isoko ry’ibikoresho bya gisirikare.

    Uretse kugoboka aho rukomeye, RDF n’abapolisi b’u Rwanda bamaze kumenyerwa n’Abanya-Centrafrique mu kugenzura umutekano mu masaha y’umugoroba ku mihanda itandukanye y’umurwa mukuru Bangui.

    Ingingo y’amasezerano ya 2019 ku bufatanye mu bya gisirikare hagati y’ibihugu, ivuga ko guverinoma zombi zemeranyije kugira imikoranire ya hafi mu bya gisirikare.

    Kugeza ubu u Rwanda ni cyo gihugu gifite umubare munini w’abasirikare muri Centrafrique, aho ruhafite 1369 n’abapolisi 438.

    Ni nyuma y’uko rwohereje umutwe w’ingabo zidasanzwe wo kurinda Abapolisi barwo bari mu nkambi zitandukanye muri icyo gihugu, ndetse hakoherezwayo n’izindi ngabo 300 zakuwe muri Sudani y’Epfo; bagiye biyongera ku bari baherutse koherezwayo ku busabe bwa Touadera.

    Nyuma y’ibihe bigoye, Centrafrique yigira ku Rwanda ko hari icyizere cyo kubaho

    Ubwo abakuru b’ibihugu byombi bagezaga ijambo ku baturage mu 2019 i Bangui, Perezida Touadera yavuze ko igihugu cye cyigira ku Rwanda, ndetse bizagifasha kwiyubaka no kugarura ub umwe mu benegihugu.

    Ati “Repubulika ya Centrafrique irashaka kwigira ku byo u Rwanda rwanyunzemo mu kubaka Leta ikomeye, y’ubumwe ndetse yubaka ubukungu.”


  • Gushwana n’abakinnyi bakuru mu ikipe, umusaruro nkene, byatumye umurundi n’abamwungirije bahambirizwa igicuku muri Yanga #rwanda #RwOT

    Nyuma y’amezi 5 agizwe umutoza mukuru wa Yanga yo muri Tanzania ikinamo kapiteni w’Amavubi Haruna Niyonzima, Umurundi Kaze Cedric yamaze gusezererwa n’iyi kipe kubera umusaruro nkene.

    Mu ijoro ryakenye nyuma yo kunganya na Polisi Tanzania 1-1, Yanga yahise isohora itangazo imenyesha abakunzi b’iyi kipe ko yamaze gutandukana n’uwari umutoza wayo Kaze Cedric ndetse n’abamwunirije bose.

    Intandaro yo kwirukanwa, ni umusaruro utari mwiza aho iyi kipe mu mikino 6 iheruka ya shampiyona batsinzemo umwe gusa banganya 4 batsindwa 1.

    Ibi rero ubuyobozi bw’iyi kipe bukaba bwananiwe kubyihanganira bituma basezerera abatoza. Amakuru aturuka mu gihugu cya Tanzania mu binyamakuru bitandukanye, avuga ko Kaze Cedric yaba atumvikanaga n’abakinnyi bakuru mu ikipe(senior players) bitewe n’uburyo ikipe yakinishwagamo ari nacyo cyatumye umusaruro ubura.

    Kuva mu Kwakira 2020 yafata iyi kipe, Kaze Cedric yayitoje imikino 18 yatsinzemo 10 anganya 7 atsindwa umukino 1.

    Kaze Cedric(ubanza ibumoso) n’abamwungirije bose birukanywe muri Yanga

    Yanga ikinamo kapiteni w’Amavubi

    Source : http://isimbi.rw/siporo/article/gushwana-n-abakinnyi-bakuru-mu-ikipe-umusaruro-nkene-byatumye-umurundi-n-abamwungirije-bahambirizwa-igicuku-muri-yanga

  • Nirisarike na Rwatubyaye basoje icyumweru mu gahinda, Haruna agaruka muri 11, ikipe ya Yannick iva ku mwanya wa nyuma #rwanda #RwOT

    Impera z’icyumweru zari nziza kuri bamwe mu bakinnyi b’u Rwanda bakina hanze yarwo nka Haruna Niyonzima wari wagarutse muri 11 nyuma y’igihe kinini n’ubwo batabonye amanota 3, ni mu gihe abandi nka Nirisarike Salomon bitagenze neza kuko yanitsinze igitego.

    Ku wa Gatandatu w’icyumweru gishize nibwo umutoza w’ikipe y’igihugu yahamagaye abakinnyi 31 azifashisha mu mikino ibiri yo gushaka itike y’igikombe cy’Afurika cya 2021, muri bo 8 bakina hanze y’u Rwanda.

    Muri iyi nkuru turarebera hamwe uko bamwe mu bakinnyi b’abanyarwanda bakina hanze yarwo uko bitwaye n’amakipe yabo.

    Haruna Niyonzima – Yanga(Tanzania)

    Ku munsi w’ejo ku Cyumweru tariki ya 7 Werurwe 2021, nyuma y’igihe aza mu kibuga asimbura, Haruna Niyonzima yari yabanje mu kibuga mu mukino wa shampiyona Yanga yanganyijemo na Polisi Tanzania 1-1.

    Yanga niyo iyoboye urutonde rwa shampiyona n’amanota 50, ikurikiwe na Simba SC ifite 45 ariko imaze gukina imikino 19 mu gihe Yanga ari 23.

    Mugiraneza Jean Baptiste Migi – KMC(Tanzania)

    KMC ya Migi ku wa Cyumweru yanganyije 0-0 mu mukino wa shampiyona bari basuyemo Costal Union.

    KMC ubu iri ku mwanya wa 6 n’amanota 32, mu gihe Yanga ya mbere ifite 50.

    Meddie Kagere – Simba (Tanzania)

    Rutahizamu w’umunyarwanda Meddie Kagere ukinira Simba SC yo muri Tanzania, ku wa Gatandatu ubwo ikipe ye yari yasuye Al Merrikh yo muri Sudani mu mukino w’itsinda A rya CAF Champions League, yinjiye mu kibuga asimbura Chris Mugalu ku munota wa 89. Umukino warangiye ari 0-0.

    Simba SC niyo iyoboye itsinda n’amanota 7, AS Vita Club 4 inganya na Al Ahly mu gihe Al Merreikh ifite 1.

    Ally Niyonzima – Azam FC (Tanzania)

    Ku wa Gatandatu, Ally Niyonzima yari yabanje ku ntebe y’abasimbura ubwo Azam FC yanganyaga na Mwadui 0-0 mu mukino wa shampiyona. Azam FC iri ku mwanya wa 3 n’amanota 41.

    Emery Mvuyekure – Tusker FC(Kenya)

    Ku wa Gatanu w’icyumweru gishize, Emery Mvuyekure yari mu izamu rya Tusker FC ubwo yatsindaga Ulinzi Stars 1-0 mu mukino wa shampiyona.

    Tusker FC niyo iyoboye urutonde n’amanota 35.

    Cassa Mbungo Andre – Bandari FC(Kenya)

    Ku wa Gatandatu Bandari FC y’umutoza Cassa Mbungo Andre yanganyije na Nzoia Sugar 1-1. Ubu iri ku mwanya wa 4 n’amanota 26, Tusker FC ya mbere ifite 35.

    Mitima Isaac – Sofapaka (Kenya)

    Mitima Isaac yari mu kibuga ku wa Gatandatu ubwo ikipe ye ya Sofapaka yanganyaga na Bidco 0-0. Ubu bari ku mwanya wa 10 n’amanota 19.

    Nizeyimana Mirafa – Zanaco FC(Zambia)

    Ntabwo Nizeyimana Mirafa uherutse gusinyira Zanaco FC yari mu bakinnyi iyi kipe yifashishije mu mukino batsinzemo Nkwazi 2-0 ku wa Gatatu w’icyumweru gishize.

    Zesco United niyo iyoboye urutonde n’amanota 40, Zanaco ni iya kabiri ifite 36.

    Nirisarike Salomon – Urartu FC(Armenia)

    Ntizari impera z’icyumweru nziza kuri Nirisarike Salomon nyuma y’uko ku wa Gatandatu batsinzwe na Van FC ibitego 3-1 mu mukino wa shampiyona, ni umukino Nirisarike yaje kwitsinda igitego ku munota wa 78(cyari igitego cya 3 cya Van).

    Urartu FC iri ku mwanya wa 6 n’amanota 18, Ararat ya mbere ifite 25.

    Rwatubyaye Abdul – FC Shkupi(Macedonia)

    Ku munsi w’ejo hashize ku Cyumweru, Rwatubyaye Abdul yari yabanje mu kibuga ku mukino wa shampiyona batsindiwe mu rugo na Rabotnicki 2-0.

    Shkëndija niyo ya mbere n’amanota 47, FC Shkupi niyo ya kabiri n’amanota 40.

    Yannick Mukunzi – Sandvikens IF(Sweden)

    Ejo hashize ku Cyumweru, Sandvikens IF ya Yannick Mukunzi batsinze GIF Sundsvall 3-2, ni mu mukino w’itsinda F mu gikombe cy’igihugu ndetse Yannick Mukunzi yakinnye iminota 90.

    Gutsinda uyu mukino byabafashije kuva ku mwanya wa nyuma bafata uwa 3 n’amanota 3, Norrköping ya mbere ifite 7, Göteborg ya kabiri ifite 7, ni mu gihe GIF Sundsvall ya nyuma ifite 1.

    Bizimana Djihad – Waasland Beveren(Belgium)

    Gukandagira mu kibuga bikomeje kuba inzozi kuri Bizimana Djihad muri Waasland Beveren.

    Ku wa Gatandatu ubwo batsindwaga na Beerschot 2-1 muri shampiyona, Djihad ntiyari muri 18.

    Waasland Beveren ubu ni iya nyuma n’amanota 25, Club Brigge ya mbere ifite 66.

    Source : http://isimbi.rw/siporo/nirisarike-na-rwatubyaye-basoje-icyumweru-mu-gahinda-haruna-agaruka-muri-11-ikipe-ya-yannick-iva-ku-mwanya-wa-nyuma

  • Guturika gukomeye mu mujyi mukuru wa Equatorial Guinea abantu benshi bahatakaje ubuzima #rwanda #RwOT

    Abantu bagera kuri 15 bahatakaje ubuzima abandi babarirwa muri magana barakomereka mu guturika gukurikiranye byabereye muri Equatorial Guinea, nk'uko bivugwa na minisiteri y'ubuzima.

    Abagera kuri 500 bakomeretse kubera ibyo bintu byaturikiye hafi y'ikigo cya gisirikare mu mujyi munini w'iki gihugu Bata ku cyumweru.

    Uko guturika byatewe 'n'uburangare' buvuye ku kubika nabi intambi muri icyo kigo cya gisirikare, nk'uko byatangajwe na perezida. Ku mbuga nkoranyambaga hakwiriye amashusho y'imyotsi myinshi n'ibyangiritse nyuma y'uko guturika.

    Televiziyo y'igihugu yerekanye abantu bari gushakisha abarokotse mu nzu zasenyutse.
    Mu itangazo, Perezida Teodoro Obiang Nguema yavuze ko ibi byaturitse 'byangije ibintu hafi mu nzu zose n'inyubako muri Bata', asaba ubufafasha bw'amahanga.

    Yongeyeho ko ibi bishobora kuba byatewe no gutwika imirima ikikije ikigo cya gisirikare bikozwe n'abahinzi.

    Mu makuru yashyizwe kuri Twitter na minisiteri y'ubuzima, yasabye abakorerabushake mu buvuzi kujya gutanga ubufasha mu bitaro bikuru bya Bata. Isaba kandi no gutanga amaraso yo gufasha inkomere.

    Ibitaro bimwe muri uyu mujyi byarengewe n'inkomere zahoherejwe, nk'uko bivugwa na TVGE. Yerekanye amashusho y'inkomere zirambaraye mu birongozi by'ibitaro.

    Amashusho yashyizwe ku mbuga nkoranyambaga nyuma y'uku guturika yerekanye abantu bagize ubwoba banyuranamo bahunga aha hantu.

    Umwe mu batuye aha yabwiye ibiro ntaramakuru AFP ati: 'Twumvise guturika tubona n'imyotsi, ariko ntituzi ibiri kuba.'

    Mu butumwa kuri Twitter, ambasaderi Olivier Brochenin w'Ubufaransa yihanganishije ababuze ababo, avuga ko ibyabaye ati 'akaga'.

    Mi más sentido pésame por la catástrofe que acaba de producirse en Bata. Mis pensamientos están con todas las víctimas. Solidaridad. @AngueSimeon @MCooperacion pic.twitter.com/01dx7518i2

    — Brochenin Olivier (@O_Brochenin) March 7, 2021

    Ambasade ya Espagne yasabye abaturage b'icyo gihugu bahari kuguma mu ngo zabo inatanga telephone y'abakeneye ubutabazi. Equatorial Guinea yakoronijwe na Espagne kugeza ibonye ubwigenge mu 1968.
    Inkuru ya BBC

    Source : https://impanuro.rw/2021/03/08/guturika-gukomeye-mu-mujyi-mukuru-wa-equatorial-guinea-abantu-benshi-bahatakaje-ubuzima/

  • Igitego Cédric Amissi yantsinze akiri muri Rayon Sports kiracyanzenguruka mu mutwe nk’isereri – Emery Mvuyekure #rwanda #RwOT

    Umunyezamu w’umunyarwanda ukinira ikipe ya Tusker FC muri Kenya, Emery Mvuyekure avuga ko rutahizamu wamutsinze igitego n’uyu munsi kikaba kikimurya ari umurundi, Cédric Amissi ubwo yakiniraga Rayon Sports we ari muri AS Kigali.

    Uyu munyezamu wanyuze mu makipe atandukanye, aganira n’ikinyamakuru ISIMBI, yavuze ko impamvu iki gitego cyamuriye byatewe n’uko uyu rutahizamu yari yiharaje gutsinda ibitego bya garrincha(gusimbuka ugaterera umupira mu kirere uteye umugongo izamu), we ahiga ko atazakimutsinda, birangira agitsinzwe.

    Ati'umuntu navuga ko yantsinze igitego kikandya bitewe n’agaciro uwo mukino wari ufite, ni Cédric Amissi, icyo gihe nari nkiri muri AS Kigali dukina na Rayon Sports, Cédric yantsinze igitego cyarambabaje na n’ubu kiracyanzenguruka mu mutwe nk’isereri.'

    'Icyo gihe Amissi yari hiraje gutsinda ibitego bya garrincha, yari amaze kubitsinda bigera muri 5, nkajya nicara nkavuga nti iki gitego ntabwo yazakintsinda ntabwo bishoboka, ikintu cyambabaje ni uko nanjye yaje kukintsinda rero.'

    Emery Mvuyekure ni umunyezamu wakiniye amakipe atandukanye hano mu Rwanda arimo AS Kigali, Police FC na APR FC, ubu ari mu bakinnyi 31 umutoza Mashami Vincent aherutse guhamagara azifashisha mu mikino 2 ya Mozambique na Cameroun mu ushaka itike y’igikombe cy’Afurika cya 2021.

    Emery Mvuyekure ngo igitego Amissi Cedric yamutsinze ntikizamuva mu mutwe

    Amissi Cedric ni umwe muri ba rutahizamu bateye ubwoba abanyezamu benshi ubwo yakinaga mu Rwanda

    Source : http://isimbi.rw/siporo/igitego-cedric-amissi-yantsinze-akiri-muri-rayon-sports-kiracyanzenguruka-mu-mutwe-nk-isereri-emery-mvuyekure

  • Cyusa Ibrahim yashyize ahagaragara indirimbo nshya yise 'Mama' ivuga ubutwari ndetse no kwigomwa kw'ababyeyi ngo abana babeho neza. #rwanda #RwOT

    Umuhanzi wo mu njyana gakondo Cyusa Ibrahim yasohoye indirimbo igaruka cyane ku babyeyi b'abamama uburyo ari intwali ndetse n'urukundo bagaragariza abana babo mu gihe cyo kubyiruka.

    Mu kiganiro twagiranye n'uyu muhanzi umaze kwamamara cyane mu njyana gakondo yavuze ko ari indirimbo yahimbiye ababyeyi muri rusange, yagize ati 'Ni indirimbo nahimbiye ababyeyi muri rusange; mvuga ubutwari bwabo, ukwigomwa kwabo kugirango tubeho neza twe abana'.

    Iyi ndirimbo kandi Cyusa avuga ko ayituye ababyeyi b'aba mama bakora umurimo wo kurera abana babo batari kumwe n'abyeyi b'abagabo, ati 'Nyituye ababyeyi bakora umurimo wo kuba se w'umwana akaba na nyina w'umwana (single mother)'.

    Iyi ndirimbo yita ku butwari bw'ababyeyi b'aba mama isohotse mbere y'uko kuri uyu wa mbere tariki ya 8 Werurwe ari umunsi mpuzamahanga w'umugore.

    Uyu muhanzi ashyize hanze iyi ndirimbo nyuma y'izindi yagiye amenyekanamo harimo Marebe, Umwiza yafatanyije na Riderman, Umubabaro ndetse n'imparamba.

    Reba hano amashusho y'indirimbo 'Mama' ya Cyusa Ibrahim:

    The post Cyusa Ibrahim yashyize ahagaragara indirimbo nshya yise 'Mama' ivuga ubutwari ndetse no kwigomwa kw'ababyeyi ngo abana babeho neza. appeared first on RUSHYASHYA.

    Source : https://rushyashya.net/cyusa-ibrahim-yashyize-ahagaragara-indirimbo-nshya-yise-mama-ivuga-ubutwari-ndetse-no-kwigomwa-kwababyeyi-ngo-abana-babeho-neza/