Category: Uncategorized

  • 'Urukiko rwirengagije cyane imbogamizi Munyenyezi yatanze'-Me Buhuru umwunganira #rwanda #RwOT

    Amaze gusomerwa umwanzuro w'urukiko kuri uyu wa mbere nimugoroba, Madamu Munyenyezi yagize ati: “Sinishimiye icyemezo cy'urukiko, ntangaje ko nkijuririye.”

    Umwunganira mu mategeko,yabwiye Umuryango ko bakiriye umwanzuro wa Munyenyezi bagiye gukora imyanzuro bagategereza ubujurire.

    Ati 'Yahise ajurira iki cyemezo, nta kindi twakora uretse gukora imyanzuro hanyuma tukazashaka itariki yo kuburana mu rwego rw'ubujurire.'

    Abajijwe niba hari impamvu batanze yaba yirengagijwe n'urukiko,Me Buhuru yagize ati 'Impamvu twatanze urukiko rwazirengagije cyane rwose, kubera y'uko hari ingingo imwe ikomeye mu zatanzwe y'uko abatangabuhamya hafi ya bose bemeje ko Munyenyezi Beatrice yari umunyeshuri muri kaminuza,ko bamuzi neza.

    Icyo kintu umucamanza yacyirengagije,ntacyo yakivuzeho.Icyo gisenya za mpamvu abantu bavuzeho kuko niba abantu [abatangabuhamya] bahushije bakavuga ngo turamuzi ngo yari umunyeshuri muri kaminuza y'u Rwanda,bikagaragara ko abo bantu batamuzi,waba umunyeshuri muri kaminuza y'u Rwanda utarigeze urangiza amashuri yisumbuye?.Udafite dipolome,utarakoze ikizamini cya Leta ngo ubone kujya muri Kaminuza?.

    Baba bariya n'abagiye muri amerika, kuko hari abatangabuhamya umunani bagiye muri Amerika kumushinja kandi nta kindi bagiye kumushinja uretse kuvuga ko bamubonaga kuri bariyeri yica abantu,ibyo bavuze ntabwo bigomba gushingirwaho.'

    Uyu mwunganizi wa Munyenyezi yavuze ko Jenoside yabaye aribwo ari kwiyandikisha mu mwaka wa 6 w'amashuri yisumbuye gusa ntiyabasha kwiga kubera ko yari atwite.

    Mu rubanza ku ifungwa n'ifungurwa ry'agateganyo rwabaye kuwa gatatu tariki 05 Gicurasi 2021, Maitre Pierre Celestin Buhuru na Gatera Gashabana bunganira Munyenyenzi batanze inzitizi babaza uko yagejejwe mu Rwanda no mu rukiko.

    Aba bunganizi bavuze ko nta nyandiko n'imwe igaragaza uko yazanywe mu Rwanda, uko yafashwe agafungwa n'uko ubu ari mu rukiko.

    Bavuga ko urukiko rwo muri leta ya New Hampshire rwahamije Munyenyezi icyaha cyo “kugira uruhare muri jenoside akabihisha inzego z'abinjira n'abasohoka za Amerika”.

    Ahawe umwanya ngo yiregure ku byaha aregwa, Madamu Munyenyezi yavuze ko ibyaha byose aregwa atabyemera, atanga ingingo zirimo amagara ye muri jenoside n'abatangabuhamya.

    Yavuze ko abatanze ubuhamya bumushinja bamubeshyeye ko yigaga muri kaminuza kandi ngo we atarigeze anarangiza amashuri yisumbuye.

    Ibi abunganizi be babizamukiyeho bavuga ko abatangabuhamya ari “abanyabinyoma kuko na Arusha [urukiko rwa UN] hari ubuhamya bwabo bwateshejwe agaciro kubera kubeshya”.

    Ubushinjacyaha bwavuze ko hari ahabayeho kwibeshya ku batanze ubuhamya kuko umugabo wa Munyenyezi – Sharom Ntahobari – ari we wigaga muri kaminuza i Butare atari umugore we.

    Uruhande rw'uregwa rwavuze ko hari ubuhamya bwanditse bw'abavuga biganaga nawe kandi babeshya, bakavuga ko ibirego ku mukiriya wabo bishingiye ku buhamya bw'ibinyoma.

    Uyu munsi,Urukiko rwavuze ko rwasuzumye inzitizi zazamuwe n'uruhande rw'uregwa, rusuzuma impamvu zikomeye zagaragajwe n'Ubushinjacyaha, rusuzuma kandi niba uregwa yakurikiranwa afunzwe cyangwa yidegembya mbere y'urubanza mu mizi.

    Ashingiye ku ngingo z'amategeko, Umucamanza yavuze ko impamvu zikomeye ari ibyagezweho bihagije mu iperereza bituma umuntu akekwaho ibyaha aregwa.Yavuze kandi ko ibyaha aregwa bihanishwa igifungo kiri hejuru y'imyaka ibiri.

    Naho kuba Munyenyezi avuga ko kongera gufungwa bitewe n'ibibazo by'ubuzima afite bitamugwa amahoro, Umucamanza avuga ko uregwa ntacyo ashingiraho agaragaza ibyo avuga.

    Nyuma y'izo mpamvu n'izindi yasobanuye, umucamanza yanzuye ko asanga hari impamvu zikomeye zituma Munyenyezi akekwaho ibyaha bya Jenoside akurikiranyweho. Yategetse ko aba afunzwe by'agateganyo mu gihe cy'ukwezi muri gereza mbere y'urubanza mu mizi mu gihe ubushinjacyaha bukimukoraho iperereza.

    Munyenyezi akurikiranyweho icyaha cyo kwica nk'icyaha cya Jenoside, gucura umugambi wo gukora Jenoside, gutegura Jenoside, gushishikariza ku buryo butaziguye abantu gukora Jenoside, ubufatanyacyaha muri Jenoside, kurimbura nk'icyaha cyibasiye inyokomuntu n'ubufatanyacyaha mu gusambanya ku gahato nk'icyaha cyibasiye inyokomuntu.

    Source : http://umuryango.rw/amakuru/mu-rwanda/ubutabera/article/urukiko-rwirengagije-nkana-imbogamizi-munyenyezi-yatanze-me-buhuru-umwunganira

  • Patrick de Saint-Exupéry yakuye igihu ku kinyoma cya Jenoside ebyiri cyahimbwe na Guverinoma ya Mitterand –

    Intwaro imwe yari isigaranywe n’abahakana bakanapfobya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, ni ikinyoma cy’uko mu Rwanda habaye ‘Jenoside ebyiri cyahimbwe na Guverinoma y’u Bufaransa yari iyobowe na Perezida François Mitterrand.

    Kuva mu 1994, u Bufaransa ni bwo bwabaye ku isonga mu gukwiza ko mu Rwanda habaye Jenoside ebyiri, ko usibye Abatutsi bishwe hari n’Abahutu bishwe. Ibyo byakorwaga mu guhunga uruhare rwabwo, gupfobya ibyabaye no gukomeza umugambi bwari bwaratangiye wo gutera ingabo mu bitugu Guverinoma yateguye umugambi wo gutsemba Abatutsi.

    Gukwirakwiza icyo kinyoma cy’uko mu Rwanda habayeho ubwicanyi bwakorewe Abatutsi n’ubwibasiye Abahutu, byakozwe n’agatsiko k’abantu bo mu buyobozi bwo hejuru muri politiki no mu gisirikare cy’u Bufaransa mu myaka ya za 1990 kugera muri za 2000.

    Umunyamakuru akaba n’umwanditsi w’Umufaransa, Patrick de Saint-Exupéry waje mu Rwanda yoherejwe n’ikinyamakuru Le Figaro avuga neza uko yiboneye neza ko mu 1994, yari mu kazi ke ko gutara inkuru ariko by’umwihariko akurikira amakuru kuri Jenoside.

    Uyu mugabo w’imyaka 58 yanditse igitabo yise ‘La Traversée’ kigaragaza urugendo yakoze ari kumwe n’ingabo z’Abafaransa bava i Kigali berekeza i Kibeho, rukomereza i Goma, Walikale, Osso, Lubutu, Kisangani, Ubundu, Mbandaka, Tingi-Tingi na Kinshasa.

    Mu cyiswe ‘Mapping Report’ cyasohotse mu 2010, kivuga ko mu Rwanda hari Abahutu biciwe muri ibyo bice byose, Patrick de Saint-Exupéry azi kandi aho hantu hose yahabaye nk’umunyamakuru.

    Mu kiganiro yagiranye na IGIHE nyuma yo kumurika iki gitabo, Patrick de Saint-Exupéry, avuga ko cyagarutse ku mateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi ahereye i Kigali, akomeza ajya no muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo ahari hahungiye impunzi z’Abahutu.

    Ati “Icyo nashakaga kugaragaza ni ukuri, nyuma y’urwo rugendo rwose nakoze icyo nabonye ni uko nta yindi Jenoside yabayeho uretse imwe gusa yakorewe Abatutsi. Imvugo y’uko habaye Jenoside ebyiri mu Rwanda nabonye ko ari iyahimbwe n’abanyepolitiki bafite inyungu zabo.”

    Yakomeje agira ati “Abavuga ko FPR Inkotanyi yishe Abahutu ntabwo nemeranya na bo, kuko birumvikana mu ntambara ntihashobora kubura abantu bapfa, habayeho ubwicanyi kuko ni intambara. Ariko ntibigomba kwitwa Jenoside, kuko Jenoside ni ukugambirira kwica abantu cyangwa ubwoko runaka, bahuje ibihugu cyangwa uririmi. Abavuga ko hari Abahutu biciwe Tingi Tingi, ntibakwiye kubuhuza na Jenoside kuko icyaberagayo ni intambara.”

    Mu muhango wo kumurika iki gitabo cya Patrick de Saint-Exupéry, bamwe mu banyamateka n’impuguke bagaragaje ko ari indi ntwaro izafasha mu kugaragaza ukuri ariko nanone bigakuraho igihu cy’abakomeje kuvuga ko mu Rwanda habaye Jenoside ebyiri.

    Senateri muri Komisiyo y’Ububanyi n’Amahanga, Ubutwererane n’Umutekano, Twahirwa André, umwanditsi w’ibitabo akaba yaranabaye mu Bufaransa imyaka 37, avuga ko azi neza Patrick de Saint-Exupéry ndetse akaba azi n’u Bufaransa by’umwihariko abari abayobozi babwo mu 1994.

    Ati “Uyu mugabo arazwi cyane mu banyamakuru b’Abafaransa, navuga ko twagize Imana tukabona umuntu urwanya abavuga ko habaye Jenoside ebyiri. Ubundi muri ibi bihe abahakana bakanapfobya Jenoside yakorewe Abatutsi bavuga ko habaye ebyiri bari bamaze kuba benshi.”

    Senateri Twahirwa avuga ko imvugo y’uko habaye Jenoside ebyiri yazanywe n’Abafaransa bari bayobowe na Perezida Mitterrand, ariko ubu noneho iki gitabo kizafasha mu kugaragaza ayo makuru y’ukuri kw’ibyabaye.

    Ati “Abantu bakwiye kumenya ukuri kuri icyo kintu cyo kuvuga ngo habaye Jenoside ebyiri, ni ikintu cyahimbwe n’Abafaransa, cyazanywe na Mitterrand mu 1994, noneho biriya byo muri Zaïre muri 1996 bibaye babona impamvu […], ihakana rya Jenoside yakorewe Abatutsi ryeze n’iry’uko habaye Jenoside ebyiri, noneho bakavuga ngo bamwe barishe, abandi baricwa.”

    Umwanditsi w’Ibitabo akaba n’impuguke ku mateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi, Mukagasana Yolande, yavuze ko ibyakorwaga byose Mitterrand n’abari impande ye babikoze bashaka guhunga icyaha.

    Yagize ati “Kuri njyewe rero kubona Sositeye Sivile y’Abafaransa itangiye kumenya ukuri, ni ikintu gishimishije.”

    Kuvuga ko habayeho Jenoside ebyiri ni ubucucu bukabije!

    Patrick de Saint-Exupéry ni umwanditsi ubirambyemo kuko yanditse n’ibindi bitabo birimo ‘L’inavouable: La France au Rwanda, 2004, Complice de l’inavouable: la France au Rwanda, 2009 na La Fantaisie des Dieux, Rwanda 1994, mars 2014.

    Umunyamabanga wa Komisiyo y’Igihugu yo kurwanya Jenoside, CNLG, Dr Bizimana Jean Damascène, avuga ko inyandiko za Saint-Exupéry zagize akamaro cyane mu kugaragaza ukuri ariko no kugaragaza ikinyoma cya Guverinoma ya Mitterrand.

    Ati “Na mbere y’iki gitabo yanditse izindi nyandiko nyinshi mu kinyamakuru Le Figaro, mu myaka ya 1998, zigaragaza ko amateka ya nyayo ya Jenoside yakorewe Abatutsi ko ari ubwicanyi budasanzwe kandi bwakozwe na Leta. Yanerekanye ko Leta y’u Rwanda yakoze Jenoside yanashyigikiwe n’u Bufaransa.”

    “Inyandiko ze zagize akamaro mu gutuma mu 1998, abadepite b’u Bufaransa bashyiraho Komisiyo yo kureba uruhare rw’igihugu cyabo muri Jenoside.”

    Mu kwandika iki gitabo, Patrick de Saint-Exupéry, yifashishije inyandiko zirimo n’iz’abavuga ko barwanya Leta y’u Rwanda, ubuhamya bw’abantu bari mu duce twa Kibeho na Tingi Tingi n’ahandi havugwa ko Abahutu biciwe.

    Nk’umuntu uzi neza ibyabaye, kubona handikwa ikinyoma cy’uko mu Rwanda habaye Jenoside ebyiri byatumye ahaguruka akora urugendo anagera muri RDC.

    Patrick de Saint-Exupéry avuga ko nk’umuntu wiboneye n’amaso ibyabereye mu Rwanda akaba azi neza uko Leta yariho yohereje indege zo gucyura abari bahungiye muri RDC, atumva impamvu hari abavuga ko ahubwo yagiye kubica kandi yarashakaga kubacyura mu gihugu cyabo.

    Ati “Abahakana Jenoside cyangwa abayipfobya bavuga ko habayeho Jenoside ebyiri, njyewe nababwira ko ibyo barimo ari ubucucu bukabije. Sinemeranya nabo kuko mu Rwanda habaye Jenoside yakorewe Abatutsi, ibivugwa ko hari Abahutu bishwe, ntabwo aribyo kuko ntabwo leta yashakaga kubacyura mu gihugu cyabo ariyo yari kubica.”

    Incamake y’Igitabo La Traversée’ cya Patrick de Saint-Exupéry

    Mu gitabo cya Patrick de Saint-Exupéry, yagarutse ku zindi ngingo zirimo ukuntu yaje kubonana n’abamubwiye uko umurambo wa Perezida Juvénal Habyarimana wavanywe i Kigali ukagezwa muri Congo.

    Yanavuze kandi ku kuntu yabonanye na bamwe mu mpunzi zatahutse mu Rwanda ziturutse Tingi-Tingi, zamusobanuriye ko zakekaga ko nizigera i Rwanda zizasanga imiryango yabo yarishwe, ariko zigasanga yose iri mu mutekano.

    Mu rugendo rwe yahuye n’abamuhaye ubuhamya bw’uko ibintu byari byifashe mu 1994 impunzi zihunga, ziri mu nkambi. Yahuye kandi n’Abanyarwanda babaye mu nkambi bamubwiye ko batigeze bicwa n’Inkotanyi, ahubwo ko abari barabajyanye ari bo babicaga, ubundi bakajya bicwa n’inzara cyangwa umunaniro.

    Yagarutse kandi ku nkuru y’inzira ndende impunzi zanyuzemo zaragizwe ingwate n’Interahamwe, abasirikare, n’abayobozi bahamagariye kwica Abatutsi.

    Mu bahungaga harimo impunzi zitishe n’izari zivuye mu Rwanda zimaze kwica Abatutsi. Mu gitabo ‘La Traversée’ harimo ubuhamya bwerekana uko bamwe bigambaga uko bishe Abatutsi bo mu karere k’iwabo.

    Nyuma yaho, yanyuze ahantu hose yabonanye n’Abanye-Congo batandukanye, ababaza niba barabonye jenoside ya kabiri yakorerwaga ku mpunzi zari zarahahungiye, baramushwishuriza bararahira. Bamwe bati ‘abantu barapfuye ariko ntabwo bishwe n’ingabo z’u Rwanda’, banamusobanuriye ko izo ngabo zari zifatanyije n’iza Kabila zirwanya Mobutu, ntawe zarwanyaga uretse ufite intwaro.

    Abanye-Congo bamwe babwiye Patrick de Saint-Exupéry ko impunzi zimwe zari zifite intwaro, bikumvikana ko iyo uzifite utitwa impunzi.

    Patrick de Saint-Exupéry anerekana ukuntu impunzi nyinshi zashiriye mu ruzi rwa Congo (Fleuve Congo), bamwe babasha kwambuka bagera muri Congo Brazzaville, abandi barahashirira.

    Yavuze ko hari igice kimwe cy’impunzi cyazimiriye muri za Masisi n’ahandi mu mashyamba yo muri Congo, abenshi bakaba baragiye mu Mutwe w’Iterabwoba wa FDLR, cyane ko Abanyarwanda bamwe batigeze bataha.

    Umuryango w’Abibumbye wari waratanze imibare y’ibarura ry’impunzi z’Abahutu zahungishijwe ku gahato n’abari barateguye Jenoside bakanayikora. Ibarura ryavugaga ko bari 1.200.000. Abagarutse mu Rwanda kuva mu 1997 barenze 1.000.000.

    Iki kinyoma cy’uko mu Rwanda no muri Congo habaye jenoside yakorewe Abahutu, cyazamuwe cyane na Hubert Védrine n’abandi bafatanyije ingengabitekerezo yo guhakana Jenoside yakorewe Abatutsi.

    Bemeza ko ingabo z’Inkotanyi bita iz’Abatutsi zageze mu Rwanda zigasanga imiryango yazo yarashize, noneho zigakurikirana Abahutu b’impunzi muri Congo zikajya kubica zihorera. Niko rero gusakaza ikinyoma kivuga ko umubare w’impunzi z’Abahutu zishwe n’Inkotanyi uri hagati ya miliyoni 1-4.

    Impunzi zavuye Tingi-Tingi ubwazo zivugira ko nta mirwano yahabereye, nta bwicanyi bwahabereye, ahubwo ko bari mu kaga batewe n’ababagejeje iyo mu ishyamba rya Congo.

    Igitabo La Traversée’ cyanditswe na Patrick de Saint-Exupéry cyamurikiwe mu Mujyi wa Kigali

    Igitabo ‘La Traversée’ cyanditswe na Patrick de Saint-Exupéry

    Umunyamakuru Patrick de Saint-Exupéry yanditse igitabo gikura igihu ku kinyoma cyazanywe na Guverinoma ya Mitterrand ko mu Rwanda habaye jenoside ebyiri

    Senateri Twahirwa André yashimye iki gitabo cy’umunyamakuru Patrick avuga ko ari intwari ikomeye yo guhashya abavuga ko mu Rwanda habaye jenoside ebyiri

  • Ba Perezida b’Inkiko z’Ikirenga muri EAC bari gusuzuma iterambere ry’ubutabera mu Karere –

    Umuvugizi w’Inkiko z’u Rwanda, Mutabazi Harrison, yabwiye IGIHE iyi nama igamije gusuzuma aho iterambere ry’urwego rw’ubutabera muri aka Karere.

    Iri nama kandi izarebera hamwe aho ishyirwa mu bikorwa rigeze ry’ibyemezo n’imyanzuro by’inama iheruka. Intumwa za buri gihugu na zo zitegerejweho kugaragaza aho buri gihugu kigeze gishyira mu bikorwa ibyemezo n’imyanzuro byafashwe.

    Imyinshi mu myanzuro yagiye ifatwa ikaba ijyanye n’uburyo bwo kurushaho kwegereza abaturage ubutabera no guteza imbere ubuyobozi bugendera ku mategeko mu bihugu bigize Umuryango w’Afurika y’Iburasirazuba.

    Ihuriro ry’Abaperezida b’Inkiko z’Ikirenga mu Muryango w’Afurika y’Iburasirazuba bategerejweho kandi kwita ku byemezo byagiye bifatwa mu gushyira mu bikorwa ibyemezo by’Intumwa Nkuru za Leta zo muri ibi bihugu, hagamijwe guteza imbere amategeko cyane cyane ku birebana n’ingingo ya 126 y’amasezerano na gahunda yo kwishyira hamwe y’ibihugu bigize Umuryango w’Ibihugu by’Afurika y’Iburasirazuba.

    Iyi nama yitabiriwe n’abaperezida b’Inkiko z’Ikirenga baturutse mu bihugu bya Kenya, Sudan y’Epfo n’u Rwanda. Abaperezida b’Inkiko z’Ikirenga muri Tanzania na Uganda bohereje intumwa mu gihe intumwa mu gihe uw’u Burundi yakurikiranye iyi nama yifashishije ikoranabuhanga.

    Abaperezida mu Nkiko z’Ikirenga muri Afurika y’Iburasirazuba bari mu biganiro bigamije gusuzuma urwego rw’ubutabera mu Karere

  • Patrick de Saint-Exupéry yakuye igihu ku kinyoma cya Jenoside ebyiri cyahimbwe na Guverinoma ya Mitterand – #rwanda #RwOT

    Intwaro imwe yari isigaranywe n'abahakana bakanapfobya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, ni ikinyoma cy'uko mu Rwanda habaye 'Jenoside ebyiri cyahimbwe na Guverinoma y'u Bufaransa yari iyobowe na Perezida François Mitterrand.

    Kuva mu 1994, u Bufaransa ni bwo bwabaye ku isonga mu gukwiza ko mu Rwanda habaye Jenoside ebyiri, ko usibye Abatutsi bishwe hari n'Abahutu bishwe. Ibyo byakorwaga mu guhunga uruhare rwabwo, gupfobya ibyabaye no gukomeza umugambi bwari bwaratangiye wo gutera ingabo mu bitugu Guverinoma yateguye umugambi wo gutsemba Abatutsi.

    Gukwirakwiza icyo kinyoma cy'uko mu Rwanda habayeho ubwicanyi bwakorewe Abatutsi n'ubwibasiye Abahutu, byakozwe n'agatsiko k'abantu bo mu buyobozi bwo hejuru muri politiki no mu gisirikare cy'u Bufaransa mu myaka ya za 1990 kugera muri za 2000.

    Umunyamakuru akaba n'umwanditsi w'Umufaransa, Patrick de Saint-Exupéry waje mu Rwanda yoherejwe n'ikinyamakuru Le Figaro avuga neza uko yiboneye neza ko mu 1994, yari mu kazi ke ko gutara inkuru ariko by'umwihariko akurikira amakuru kuri Jenoside.

    Uyu mugabo w'imyaka 58 yanditse igitabo yise 'La Traversée' kigaragaza urugendo yakoze ari kumwe n'ingabo z'Abafaransa bava i Kigali berekeza i Kibeho, rukomereza i Goma, Walikale, Osso, Lubutu, Kisangani, Ubundu, Mbandaka, Tingi-Tingi na Kinshasa.

    Mu cyiswe 'Mapping Report' cyasohotse mu 2010, kivuga ko mu Rwanda hari Abahutu biciwe muri ibyo bice byose, Patrick de Saint-Exupéry azi kandi aho hantu hose yahabaye nk'umunyamakuru.

    Mu kiganiro yagiranye na IGIHE nyuma yo kumurika iki gitabo, Patrick de Saint-Exupéry, avuga ko cyagarutse ku mateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi ahereye i Kigali, akomeza ajya no muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo ahari hahungiye impunzi z'Abahutu.

    Ati 'Icyo nashakaga kugaragaza ni ukuri, nyuma y'urwo rugendo rwose nakoze icyo nabonye ni uko nta yindi Jenoside yabayeho uretse imwe gusa yakorewe Abatutsi. Imvugo y'uko habaye Jenoside ebyiri mu Rwanda nabonye ko ari iyahimbwe n'abanyepolitiki bafite inyungu zabo.'

    Yakomeje agira ati 'Abavuga ko FPR Inkotanyi yishe Abahutu ntabwo nemeranya na bo, kuko birumvikana mu ntambara ntihashobora kubura abantu bapfa, habayeho ubwicanyi kuko ni intambara. Ariko ntibigomba kwitwa Jenoside, kuko Jenoside ni ukugambirira kwica abantu cyangwa ubwoko runaka, bahuje ibihugu cyangwa uririmi. Abavuga ko hari Abahutu biciwe Tingi Tingi, ntibakwiye kubuhuza na Jenoside kuko icyaberagayo ni intambara.'

    Mu muhango wo kumurika iki gitabo cya Patrick de Saint-Exupéry, bamwe mu banyamateka n'impuguke bagaragaje ko ari indi ntwaro izafasha mu kugaragaza ukuri ariko nanone bigakuraho igihu cy'abakomeje kuvuga ko mu Rwanda habaye Jenoside ebyiri.

    Senateri muri Komisiyo y'Ububanyi n'Amahanga, Ubutwererane n'Umutekano, Twahirwa André, umwanditsi w'ibitabo akaba yaranabaye mu Bufaransa imyaka 37, avuga ko azi neza Patrick de Saint-Exupéry ndetse akaba azi n'u Bufaransa by'umwihariko abari abayobozi babwo mu 1994.

    Ati 'Uyu mugabo arazwi cyane mu banyamakuru b'Abafaransa, navuga ko twagize Imana tukabona umuntu urwanya abavuga ko habaye Jenoside ebyiri. Ubundi muri ibi bihe abahakana bakanapfobya Jenoside yakorewe Abatutsi bavuga ko habaye ebyiri bari bamaze kuba benshi.'

    Senateri Twahirwa avuga ko imvugo y'uko habaye Jenoside ebyiri yazanywe n'Abafaransa bari bayobowe na Perezida Mitterrand, ariko ubu noneho iki gitabo kizafasha mu kugaragaza ayo makuru y'ukuri kw'ibyabaye.

    Ati 'Abantu bakwiye kumenya ukuri kuri icyo kintu cyo kuvuga ngo habaye Jenoside ebyiri, ni ikintu cyahimbwe n'Abafaransa, cyazanywe na Mitterrand mu 1994, noneho biriya byo muri Zaïre muri 1996 bibaye babona impamvu […], ihakana rya Jenoside yakorewe Abatutsi ryeze n'iry'uko habaye Jenoside ebyiri, noneho bakavuga ngo bamwe barishe, abandi baricwa.'

    Umwanditsi w'Ibitabo akaba n'impuguke ku mateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi, Mukagasana Yolande, yavuze ko ibyakorwaga byose Mitterrand n'abari impande ye babikoze bashaka guhunga icyaha.

    Yagize ati 'Kuri njyewe rero kubona Sositeye Sivile y'Abafaransa itangiye kumenya ukuri, ni ikintu gishimishije.'

    Kuvuga ko habayeho Jenoside ebyiri ni ubucucu bukabije!

    Patrick de Saint-Exupéry ni umwanditsi ubirambyemo kuko yanditse n'ibindi bitabo birimo 'L'inavouable: La France au Rwanda, 2004, Complice de l'inavouable: la France au Rwanda, 2009 na La Fantaisie des Dieux, Rwanda 1994, mars 2014.

    Umunyamabanga wa Komisiyo y'Igihugu yo kurwanya Jenoside, CNLG, Dr Bizimana Jean Damascène, avuga ko inyandiko za Saint-Exupéry zagize akamaro cyane mu kugaragaza ukuri ariko no kugaragaza ikinyoma cya Guverinoma ya Mitterrand.

    Ati 'Na mbere y'iki gitabo yanditse izindi nyandiko nyinshi mu kinyamakuru Le Figaro, mu myaka ya 1998, zigaragaza ko amateka ya nyayo ya Jenoside yakorewe Abatutsi ko ari ubwicanyi budasanzwe kandi bwakozwe na Leta. Yanerekanye ko Leta y'u Rwanda yakoze Jenoside yanashyigikiwe n'u Bufaransa.'

    'Inyandiko ze zagize akamaro mu gutuma mu 1998, abadepite b'u Bufaransa bashyiraho Komisiyo yo kureba uruhare rw'igihugu cyabo muri Jenoside.'

    Mu kwandika iki gitabo, Patrick de Saint-Exupéry, yifashishije inyandiko zirimo n'iz'abavuga ko barwanya Leta y'u Rwanda, ubuhamya bw'abantu bari mu duce twa Kibeho na Tingi Tingi n'ahandi havugwa ko Abahutu biciwe.

    Nk'umuntu uzi neza ibyabaye, kubona handikwa ikinyoma cy'uko mu Rwanda habaye Jenoside ebyiri byatumye ahaguruka akora urugendo anagera muri RDC.

    Patrick de Saint-Exupéry avuga ko nk'umuntu wiboneye n'amaso ibyabereye mu Rwanda akaba azi neza uko Leta yariho yohereje indege zo gucyura abari bahungiye muri RDC, atumva impamvu hari abavuga ko ahubwo yagiye kubica kandi yarashakaga kubacyura mu gihugu cyabo.

    Ati 'Abahakana Jenoside cyangwa abayipfobya bavuga ko habayeho Jenoside ebyiri, njyewe nababwira ko ibyo barimo ari ubucucu bukabije. Sinemeranya nabo kuko mu Rwanda habaye Jenoside yakorewe Abatutsi, ibivugwa ko hari Abahutu bishwe, ntabwo aribyo kuko ntabwo leta yashakaga kubacyura mu gihugu cyabo ariyo yari kubica.'

    Incamake y'Igitabo La Traversée' cya Patrick de Saint-Exupéry

    Mu gitabo cya Patrick de Saint-Exupéry, yagarutse ku zindi ngingo zirimo ukuntu yaje kubonana n'abamubwiye uko umurambo wa Perezida Juvénal Habyarimana wavanywe i Kigali ukagezwa muri Congo.

    Yanavuze kandi ku kuntu yabonanye na bamwe mu mpunzi zatahutse mu Rwanda ziturutse Tingi-Tingi, zamusobanuriye ko zakekaga ko nizigera i Rwanda zizasanga imiryango yabo yarishwe, ariko zigasanga yose iri mu mutekano.

    Mu rugendo rwe yahuye n'abamuhaye ubuhamya bw'uko ibintu byari byifashe mu 1994 impunzi zihunga, ziri mu nkambi. Yahuye kandi n'Abanyarwanda babaye mu nkambi bamubwiye ko batigeze bicwa n'Inkotanyi, ahubwo ko abari barabajyanye ari bo babicaga, ubundi bakajya bicwa n'inzara cyangwa umunaniro.

    Yagarutse kandi ku nkuru y'inzira ndende impunzi zanyuzemo zaragizwe ingwate n'Interahamwe, abasirikare, n'abayobozi bahamagariye kwica Abatutsi.

    Mu bahungaga harimo impunzi zitishe n'izari zivuye mu Rwanda zimaze kwica Abatutsi. Mu gitabo 'La Traversée' harimo ubuhamya bwerekana uko bamwe bigambaga uko bishe Abatutsi bo mu karere k'iwabo.

    Nyuma yaho, yanyuze ahantu hose yabonanye n'Abanye-Congo batandukanye, ababaza niba barabonye jenoside ya kabiri yakorerwaga ku mpunzi zari zarahahungiye, baramushwishuriza bararahira. Bamwe bati 'abantu barapfuye ariko ntabwo bishwe n'ingabo z'u Rwanda', banamusobanuriye ko izo ngabo zari zifatanyije n'iza Kabila zirwanya Mobutu, ntawe zarwanyaga uretse ufite intwaro.

    Abanye-Congo bamwe babwiye Patrick de Saint-Exupéry ko impunzi zimwe zari zifite intwaro, bikumvikana ko iyo uzifite utitwa impunzi.

    Patrick de Saint-Exupéry anerekana ukuntu impunzi nyinshi zashiriye mu ruzi rwa Congo (Fleuve Congo), bamwe babasha kwambuka bagera muri Congo Brazzaville, abandi barahashirira.

    Yavuze ko hari igice kimwe cy'impunzi cyazimiriye muri za Masisi n'ahandi mu mashyamba yo muri Congo, abenshi bakaba baragiye mu Mutwe w'Iterabwoba wa FDLR, cyane ko Abanyarwanda bamwe batigeze bataha.

    Umuryango w'Abibumbye wari waratanze imibare y'ibarura ry'impunzi z'Abahutu zahungishijwe ku gahato n'abari barateguye Jenoside bakanayikora. Ibarura ryavugaga ko bari 1.200.000. Abagarutse mu Rwanda kuva mu 1997 barenze 1.000.000.

    Iki kinyoma cy'uko mu Rwanda no muri Congo habaye jenoside yakorewe Abahutu, cyazamuwe cyane na Hubert Védrine n'abandi bafatanyije ingengabitekerezo yo guhakana Jenoside yakorewe Abatutsi.

    Bemeza ko ingabo z'Inkotanyi bita iz'Abatutsi zageze mu Rwanda zigasanga imiryango yazo yarashize, noneho zigakurikirana Abahutu b'impunzi muri Congo zikajya kubica zihorera. Niko rero gusakaza ikinyoma kivuga ko umubare w'impunzi z'Abahutu zishwe n'Inkotanyi uri hagati ya miliyoni 1-4.

    Impunzi zavuye Tingi-Tingi ubwazo zivugira ko nta mirwano yahabereye, nta bwicanyi bwahabereye, ahubwo ko bari mu kaga batewe n'ababagejeje iyo mu ishyamba rya Congo.

    Igitabo La Traversée' cyanditswe na Patrick de Saint-Exupéry cyamurikiwe mu Mujyi wa Kigali

    Igitabo ‘La Traversée' cyanditswe na Patrick de Saint-Exupéry

    Umunyamakuru Patrick de Saint-Exupéry yanditse igitabo gikura igihu ku kinyoma cyazanywe na Guverinoma ya Mitterrand ko mu Rwanda habaye jenoside ebyiri

    Senateri Twahirwa André yashimye iki gitabo cy’umunyamakuru Patrick avuga ko ari intwari ikomeye yo guhashya abavuga ko mu Rwanda habaye jenoside ebyiri


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/patrick-de-saint-exupery-yakuye-igihu-ku-kinyoma-cya-jenoside-ebyiri-cyahimbwe

  • Ba Perezida b'Inkiko z'Ikirenga muri EAC bari gusuzuma iterambere ry'ubutabera mu Karere – #rwanda #RwOT

    Umuvugizi w'Inkiko z'u Rwanda, Mutabazi Harrison, yabwiye IGIHE iyi nama igamije gusuzuma aho iterambere ry'urwego rw'ubutabera muri aka Karere.

    Iri nama kandi izarebera hamwe aho ishyirwa mu bikorwa rigeze ry'ibyemezo n'imyanzuro by'inama iheruka. Intumwa za buri gihugu na zo zitegerejweho kugaragaza aho buri gihugu kigeze gishyira mu bikorwa ibyemezo n'imyanzuro byafashwe.

    Imyinshi mu myanzuro yagiye ifatwa ikaba ijyanye n'uburyo bwo kurushaho kwegereza abaturage ubutabera no guteza imbere ubuyobozi bugendera ku mategeko mu bihugu bigize Umuryango w'Afurika y'Iburasirazuba.

    Ihuriro ry'Abaperezida b'Inkiko z'Ikirenga mu Muryango w'Afurika y'Iburasirazuba bategerejweho kandi kwita ku byemezo byagiye bifatwa mu gushyira mu bikorwa ibyemezo by'Intumwa Nkuru za Leta zo muri ibi bihugu, hagamijwe guteza imbere amategeko cyane cyane ku birebana n'ingingo ya 126 y'amasezerano na gahunda yo kwishyira hamwe y'ibihugu bigize Umuryango w'Ibihugu by'Afurika y'Iburasirazuba.

    Iyi nama yitabiriwe n'abaperezida b'Inkiko z'Ikirenga baturutse mu bihugu bya Kenya, Sudan y'Epfo n'u Rwanda. Abaperezida b'Inkiko z'Ikirenga muri Tanzania na Uganda bohereje intumwa mu gihe intumwa mu gihe uw'u Burundi yakurikiranye iyi nama yifashishije ikoranabuhanga.

    Abaperezida mu Nkiko z’Ikirenga muri Afurika y’Iburasirazuba bari mu biganiro bigamije gusuzuma urwego rw’ubutabera mu Karere


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/ba-perezida-b-inkiko-z-ikirenga-muri-eac-bari-gusuzuma-iterambere-ry-ubutabera

  • Kanseri y'inkondo y'umura yagaragajwe nk'ikibazo gikwiye kuvugutirwa umuti byihutirwa – #rwanda #RwOT

    Gusa Umugabane wa Afurika ufite umwihariko wo kuba ariho ihitana abantu benshi kurenza ku yindi migabane. Imibare igaragaza ko nibura mu bihugu byo Munsi y'Ubutayu bwa Sahara abagore bagera ku bihumbi 100 bandura iyi kanseri buri mwaka kandi muri aba abagera kuri 62% ikabahitana kuko batabona ubuvuzi.

    Imibare ya OMS igaragaza ko mu bihugu byateye imbere abagore n'abakobwa bahabwa urukingo rwa kanseri y'inkondo y'umura bagera kuri 90% mu gihe mu bihugu bikiri mu nzira y'amajyambere abaruhabwa ari 10% gusa.

    Kanseri y'inkondo y'umura ishobora guterwa n'impamvu zitandukanye gusa OMS igaragaza ko ku kigero cya 99% iterwa na Virusi yitwa Human Papilloma Virus (HPV), yandurira mu mibonano mpuzabitsina.

    Nubwo iyi ndwara icyica benshi muri Afurika kandi urukingo rwayo ruhari, ibihugu 10 gusa bya Afurika ni byo birufite muri gahunda yo kurwanya iyi ndwara.

    U Rwanda ni kimwe mu bihugu bike byo muri Afurika byabashije kugera ku kigero cya 97% mu bijyanye no gukingira virusi ya HPV ari nayo itera kanseri y'inkondo y'umura. ibi u Rwanda rubikesha kuba rwarashyize imbaraga muri politiki ijyanye no gukingira.

    Ku wa 2 Gicurasi 2021 ubwo hasozwagwa icyumweru cyahariwe ibikorwa byo gukingira (cyabaye ku wa 24-30 Mata 2021), Minisitiri w'Ubuzima mu Rwanda, Dr Daniel Ngamije, yavuze ko u Rwanda rwashimishijwe n'umusaruro w'umuhate rwashyize mu kurwanya kanseri y'inkondo y'umura, yemeza ko hari ibihugu byinshi bishobora kurebera ku byo rwakoze bikabyifashisha mu kuzamura ubuzima bw'umugore.

    Ati 'U Rwanda rutewe ishema no kuba igihugu cya mbere cyo muri Afurika cyashyize urukingo rwa kanseri y'inkondo y'umura muri gahunda yarwo yo gutanga inkingo, ndetse no kuza imbere ku Isi mu bikorwa byo kurwanya kanseri y'inkondo y'umura.''

    “Nka kimwe mu bihugu biri imbere mu bijyanye no gukingira, u Rwanda rwiteguye gukoreshwa nk'urugero ku bindi bihugu byiyemeje kurwana ku buzima bw'abagore.”

    Kuri uyu munsi, ubuyobozi bw'Ikigo cy'Umuryango w'Abibumbye gishinzwe Amahugurwa n'Ubushakashatsi, Unitar, cyavuze ko hakwiye kongerwa imbaraga mu kurwanya kanseri y'inkondo y'umura binyuze muri gahunda yacyo kurwanya indwara zitandura izwi nka ' The Defeat-NCD'.

    Umuyobozi w'iyi gahunda muri Unitar, Mukul Bhola, yavuze ko ibikorwa byo gukingira kanseri y'inkondo y'umura bikwiye kwagurwa kugira ngo haramirwe ubuzima bw'abagore n'abakobwa.

    Yagize ati 'Kwagura ibikorwa byo gukingira virusi ya HPV mu bihugu bikiri mu nzira y'amajyambere hagamijwe kurokora ubuzima bw'abagore biri kugenda birushaho gukenerwa cyane. Mu gukemura iki kibazo turi gufatanya na Banki ya Isilamu itsura Amajyambere mu guteza imbere ubuzima bw'abagore harimo n'ibijyanye no gutanga inkingo za kanseri y'inkondo y'umura mu bihugu binyamuryango.'

    Mu Rwanda ibikorwa byo gukingira kanseri y'inkondo y'umura mu buryo bwa rusange byatangiye mu 2011 by'umwihariko haherwa ku bakorwa bari hagati y'imyaka 12 na 15.

    Amakuru atangwa n'inzego z'ubuzima agaragaza ko ibikorwa byo gukingira indwara zitandukanye birokora ubuzima bw'ababarirwa muri miliyoni eshanu buri mwaka, bikabarindwa kwicwa n'indwara nka kanseri n'izindi zitandura.

    Gusa bitewe n'uko izi gahunda zo gutanga inkingo zitagera kuri bose mu buryo bungana buri mwaka abantu babarirwa muri miliyoni 1,5 bicwa n'ibyorezo bashoboraga kuba baririnze iyo bataza gukingirwa.

    Kuba ikigero cyo gukingira kanseri y’inkondo y’umura mu Rwanda gihagaze neza rubikesha kuba rwarashyize imbaraga muri politiki ijyanye no gukingira.


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/kanseri-y-inkondo-y-umura-yagaragajwe-nk-ikibazo-gikwiye-kuvugutirwa-umuti

  • Iyo Leta ya Kampala iza kuba ishyira mu gaciro yari kureka Rwigema akiruhukira mu mahoro – #rwanda #RwOT

    Bavuga ko bakunda Rwigema kuruta uko u Rwanda rumukunda ariko icyo batabona ni uko abayobozi b'u Rwanda badashobora gutesha agaciro intwari yabo ngo bayikoreshe mu icengezamatwara ridafite agaciro bagamije gushotorana.

    Mu nkuru yatambutse mu kinyamakuru cya Leta ya Uganda 'The New Vision' nta kindi bagaragaza uretse kwita Abanyarwanda bababohoye, nyuma bakajya no kubohora igihugu cyabo 'abahungu bacu.'

    Iyi myitwarire y'abayobozi ba Uganda yo kwigira nk'aho bategeka byose, buri gihe isa nk'itangaje, basa nk'abafunze amatwi birengagiza ko wenda iyo bitaza kuba iyi myitwarire yabo yo kwigira abategetsi muri byose haba hatarabayeho ugushyamirana hagati y'ibihugu byombi. Nk'uko Dr Besigye yigeze kubivuga, umuyobozi wita abayobozi b'ikindi gihugu gifite ubutavogerwa 'Abuzukuru' agomba kuba afite ikibazo.

    'Ariko nyuma byaje kugaragara ko uko gutera kwari gushyigikiwe n'abayobozi bakuru muri NRA kandi iyi ni yo mpamvu yaje gutsinda (RPA)', aya magambo y'umwanditsi w'inkuru agaragaza ugushaka kwiyitirira intsinzi ya RPA.' ku rundi ruhande, mu minsi ya vuba iki kinyamakuru cyanditse ibi cyavuze ko RPA 'yacitse intege' mu minsi ya mbere y'urugamba kubera ko itari ifite abasirikare bafite ubunararibonye.

    Bisa nk'aho abayobozi b'i Kampala bashaka kwihuza n'intsinzi ya RPA ariko bakitandukanya n'ibizazane yahuye nabyo ubwo yatangizaga urugamba mu Ukwakira 1990. Buri wese arabizi ko ubufasha Abanyarwanda batanze mu rugamba rwa NRA busumba kure icyo aricyo cyose abayobozi b'i Kampala baba baratanze mu kubohora igihugu kwa RPA.

    Abanyarwanda bamennye amaraso ngo babohore Uganda, gusa baza kwiturwa kutagira ibirindiro bashobora kwiteguriramo n'inzira banyuzamo ibikoresho biva ku cyambu cya Mombasa. Umuntu ashobora gutekereza ko abamennye amaraso aribo bagakwiye kuba bavuga cyane umusanzu batanze kurenza abatanze inzira inyuzwamo ibikoresho batanaguze.

    Hejuru y'ibyo, cyereka niba ikinyamakuru cya Leta gishaka kugaragaza Perezida wa Uganda nk'umubeshyi, kuko igitekerezo cyo kuba gutera kwa RPF 'kwaratewe inkunga n'abayobozi bakomeye muri NRA' ntigishyigikirwa n'ibyo Museveni yatangaje.

    Mu gitabo cya William Pike, Museveni agaragaza ko yatunguwe no gutera kwa RPF kandi bitandukanye n'ibyo bari kuvuga ubu, yakoranaga na Habyarimana agaca ruhinga nyuma RPF akamusangiza amakuru.

    Ati 'Ibi byaradutunguye. Twabonaga amakuru ya raporo z'ubutasi twasangizaga ubuyobozi bw'u Rwanda (Guverinoma ya Juvénal Habyarimana) ariko ntiyari ahagazweho neza. Twabonye amakuru ko hari abantu bagiye kugenda ariko icyadutunguye byari urwego byariho n'umuvuduko byakoranywe.'

    Ubuyobozi bwa Kampala bukomeza gushyira imbaraga mu guteza urujijo kuko budakoresha ukuri. Buvuga ko 'Maj Paul Kagame yahamagawe aho yari ari mu masomo muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika agirwa umuyobozi mushya wa RPF, asimbuye Rwigema,' muri iyi nyandiko bavuga 'kugirwa' kugira ngo bumvikanishe ko bagize uruhare muri uyu mwanzuro kubera ko 'Bazukulu (abuzukuru)' badashobora kwifatira umwanzuro.

    Ibi kandi ni ubundi buryo bwo kugerageza kwiyitirira intsinzi ya Perezida Kagame kuva igihe yatangiraga kongera gushyira ingabo ku murongo ndetse n'ubu ari Perezida w'u Rwanda. Ese niba abayobozi b'i Kampala bazi cyane ibijyanye no kuvumbura no gutegura abayobozi beza ni iki kibabuza kuba babikorera n'igihugu cyabo?

    Ikirushijeho gutera urujijo muri iyi nkuru ni ibyaganishije ku iyegura rya Perezida Pasteur Bizimungu mu 2000. Uko inkuru ijyanye n'itera rya RPA mu Ukwakira 1990 yanditswe muri The New Vision itandukira ikajya ku buryo Bizimungu atagaragara muri iyi minsi biracyari amayobera.

    Iyo abayobozi b'i Kampala baba bataragize umuco kugoreka nkana ibikorwa birebana n'u Rwanda kubera impamvu z'icengezamatwara, umuntu yashoboraga gufata umwanzuro akavuga ko ari ikibazo cy'ubumenyi buke budafite ikindi kibyihishe inyuma, akabifata uko. Ariko uruhurirane rw'iyi myitwarire y'ab'i Kampala yo kugerageza gukoresha urupfu rwa Gen Rwigema ngo bacemo ibice RPF banateze umwiryane muri RDF rugaragaza ikigambiriwe.

    Muri iyi nkuru banditse bagira bati 'Haracyari ibyo kwibaza ku rupfu rwa Rwigema,' bigaragaza ko bandika bashaka guhimba ibibazo bidahari.

    Kubera ibyo Rwigema yakoreye Abagande bose, icyari gikwiye gukorwa ni ukumurekera uburenganzira bwe bwo kuruhukira mu mahoro, ariko kuri ubu twagakwiye kuba tuzi ugukora ibikwiye twakwitega kuva i Kampala.

    Fred Gisa Rwigema yitabye Imana ku wa 2 Ukwakira 1990


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/iyo-leta-ya-kampala-iza-kuba-ishyira-mu-gaciro-yari-kureka-rwigema-akiruhukira

  • Kanseri y’inkondo y’umura yagaragajwe nk’ikibazo gikwiye kuvugutirwa umuti byihutirwa –

    Gusa Umugabane wa Afurika ufite umwihariko wo kuba ariho ihitana abantu benshi kurenza ku yindi migabane. Imibare igaragaza ko nibura mu bihugu byo Munsi y’Ubutayu bwa Sahara abagore bagera ku bihumbi 100 bandura iyi kanseri buri mwaka kandi muri aba abagera kuri 62% ikabahitana kuko batabona ubuvuzi.

    Imibare ya OMS igaragaza ko mu bihugu byateye imbere abagore n’abakobwa bahabwa urukingo rwa kanseri y’inkondo y’umura bagera kuri 90% mu gihe mu bihugu bikiri mu nzira y’amajyambere abaruhabwa ari 10% gusa.

    Kanseri y’inkondo y’umura ishobora guterwa n’impamvu zitandukanye gusa OMS igaragaza ko ku kigero cya 99% iterwa na Virusi yitwa Human Papilloma Virus (HPV), yandurira mu mibonano mpuzabitsina.

    Nubwo iyi ndwara icyica benshi muri Afurika kandi urukingo rwayo ruhari, ibihugu 10 gusa bya Afurika ni byo birufite muri gahunda yo kurwanya iyi ndwara.

    U Rwanda ni kimwe mu bihugu bike byo muri Afurika byabashije kugera ku kigero cya 97% mu bijyanye no gukingira virusi ya HPV ari nayo itera kanseri y’inkondo y’umura. ibi u Rwanda rubikesha kuba rwarashyize imbaraga muri politiki ijyanye no gukingira.

    Ku wa 2 Gicurasi 2021 ubwo hasozwagwa icyumweru cyahariwe ibikorwa byo gukingira (cyabaye ku wa 24-30 Mata 2021), Minisitiri w’Ubuzima mu Rwanda, Dr Daniel Ngamije, yavuze ko u Rwanda rwashimishijwe n’umusaruro w’umuhate rwashyize mu kurwanya kanseri y’inkondo y’umura, yemeza ko hari ibihugu byinshi bishobora kurebera ku byo rwakoze bikabyifashisha mu kuzamura ubuzima bw’umugore.

    Ati “U Rwanda rutewe ishema no kuba igihugu cya mbere cyo muri Afurika cyashyize urukingo rwa kanseri y’inkondo y’umura muri gahunda yarwo yo gutanga inkingo, ndetse no kuza imbere ku Isi mu bikorwa byo kurwanya kanseri y’inkondo y’umura.’’

    “Nka kimwe mu bihugu biri imbere mu bijyanye no gukingira, u Rwanda rwiteguye gukoreshwa nk’urugero ku bindi bihugu byiyemeje kurwana ku buzima bw’abagore.”

    Kuri uyu munsi, ubuyobozi bw’Ikigo cy’Umuryango w’Abibumbye gishinzwe Amahugurwa n’Ubushakashatsi, Unitar, cyavuze ko hakwiye kongerwa imbaraga mu kurwanya kanseri y’inkondo y’umura binyuze muri gahunda yacyo kurwanya indwara zitandura izwi nka ‘ The Defeat-NCD’.

    Umuyobozi w’iyi gahunda muri Unitar, Mukul Bhola, yavuze ko ibikorwa byo gukingira kanseri y’inkondo y’umura bikwiye kwagurwa kugira ngo haramirwe ubuzima bw’abagore n’abakobwa.

    Yagize ati “Kwagura ibikorwa byo gukingira virusi ya HPV mu bihugu bikiri mu nzira y’amajyambere hagamijwe kurokora ubuzima bw’abagore biri kugenda birushaho gukenerwa cyane. Mu gukemura iki kibazo turi gufatanya na Banki ya Isilamu itsura Amajyambere mu guteza imbere ubuzima bw’abagore harimo n’ibijyanye no gutanga inkingo za kanseri y’inkondo y’umura mu bihugu binyamuryango.”

    Mu Rwanda ibikorwa byo gukingira kanseri y’inkondo y’umura mu buryo bwa rusange byatangiye mu 2011 by’umwihariko haherwa ku bakorwa bari hagati y’imyaka 12 na 15.

    Amakuru atangwa n’inzego z’ubuzima agaragaza ko ibikorwa byo gukingira indwara zitandukanye birokora ubuzima bw’ababarirwa muri miliyoni eshanu buri mwaka, bikabarindwa kwicwa n’indwara nka kanseri n’izindi zitandura.

    Gusa bitewe n’uko izi gahunda zo gutanga inkingo zitagera kuri bose mu buryo bungana buri mwaka abantu babarirwa muri miliyoni 1,5 bicwa n’ibyorezo bashoboraga kuba baririnze iyo bataza gukingirwa.

    Kuba ikigero cyo gukingira kanseri y’inkondo y’umura mu Rwanda gihagaze neza rubikesha kuba rwarashyize imbaraga muri politiki ijyanye no gukingira.

  • Iyo Leta ya Kampala iza kuba ishyira mu gaciro yari kureka Rwigema akiruhukira mu mahoro –

    Bavuga ko bakunda Rwigema kuruta uko u Rwanda rumukunda ariko icyo batabona ni uko abayobozi b’u Rwanda badashobora gutesha agaciro intwari yabo ngo bayikoreshe mu icengezamatwara ridafite agaciro bagamije gushotorana.

    Mu nkuru yatambutse mu kinyamakuru cya Leta ya Uganda ‘The New Vision’ nta kindi bagaragaza uretse kwita Abanyarwanda bababohoye, nyuma bakajya no kubohora igihugu cyabo “abahungu bacu.”

    Iyi myitwarire y’abayobozi ba Uganda yo kwigira nk’aho bategeka byose, buri gihe isa nk’itangaje, basa nk’abafunze amatwi birengagiza ko wenda iyo bitaza kuba iyi myitwarire yabo yo kwigira abategetsi muri byose haba hatarabayeho ugushyamirana hagati y’ibihugu byombi. Nk’uko Dr Besigye yigeze kubivuga, umuyobozi wita abayobozi b’ikindi gihugu gifite ubutavogerwa ‘Abuzukuru’ agomba kuba afite ikibazo.

    “Ariko nyuma byaje kugaragara ko uko gutera kwari gushyigikiwe n’abayobozi bakuru muri NRA kandi iyi ni yo mpamvu yaje gutsinda (RPA)”, aya magambo y’umwanditsi w’inkuru agaragaza ugushaka kwiyitirira intsinzi ya RPA.” ku rundi ruhande, mu minsi ya vuba iki kinyamakuru cyanditse ibi cyavuze ko RPA “yacitse intege” mu minsi ya mbere y’urugamba kubera ko itari ifite abasirikare bafite ubunararibonye.

    Bisa nk’aho abayobozi b’i Kampala bashaka kwihuza n’intsinzi ya RPA ariko bakitandukanya n’ibizazane yahuye nabyo ubwo yatangizaga urugamba mu Ukwakira 1990. Buri wese arabizi ko ubufasha Abanyarwanda batanze mu rugamba rwa NRA busumba kure icyo aricyo cyose abayobozi b’i Kampala baba baratanze mu kubohora igihugu kwa RPA.

    Abanyarwanda bamennye amaraso ngo babohore Uganda, gusa baza kwiturwa kutagira ibirindiro bashobora kwiteguriramo n’inzira banyuzamo ibikoresho biva ku cyambu cya Mombasa. Umuntu ashobora gutekereza ko abamennye amaraso aribo bagakwiye kuba bavuga cyane umusanzu batanze kurenza abatanze inzira inyuzwamo ibikoresho batanaguze.

    Hejuru y’ibyo, cyereka niba ikinyamakuru cya Leta gishaka kugaragaza Perezida wa Uganda nk’umubeshyi, kuko igitekerezo cyo kuba gutera kwa RPF “kwaratewe inkunga n’abayobozi bakomeye muri NRA” ntigishyigikirwa n’ibyo Museveni yatangaje.

    Mu gitabo cya William Pike, Museveni agaragaza ko yatunguwe no gutera kwa RPF kandi bitandukanye n’ibyo bari kuvuga ubu, yakoranaga na Habyarimana agaca ruhinga nyuma RPF akamusangiza amakuru.

    Ati “Ibi byaradutunguye. Twabonaga amakuru ya raporo z’ubutasi twasangizaga ubuyobozi bw’u Rwanda (Guverinoma ya Juvénal Habyarimana) ariko ntiyari ahagazweho neza. Twabonye amakuru ko hari abantu bagiye kugenda ariko icyadutunguye byari urwego byariho n’umuvuduko byakoranywe.”

    Ubuyobozi bwa Kampala bukomeza gushyira imbaraga mu guteza urujijo kuko budakoresha ukuri. Buvuga ko “Maj Paul Kagame yahamagawe aho yari ari mu masomo muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika agirwa umuyobozi mushya wa RPF, asimbuye Rwigema,” muri iyi nyandiko bavuga ‘kugirwa’ kugira ngo bumvikanishe ko bagize uruhare muri uyu mwanzuro kubera ko “Bazukulu (abuzukuru)” badashobora kwifatira umwanzuro.

    Ibi kandi ni ubundi buryo bwo kugerageza kwiyitirira intsinzi ya Perezida Kagame kuva igihe yatangiraga kongera gushyira ingabo ku murongo ndetse n’ubu ari Perezida w’u Rwanda. Ese niba abayobozi b’i Kampala bazi cyane ibijyanye no kuvumbura no gutegura abayobozi beza ni iki kibabuza kuba babikorera n’igihugu cyabo?

    Ikirushijeho gutera urujijo muri iyi nkuru ni ibyaganishije ku iyegura rya Perezida Pasteur Bizimungu mu 2000. Uko inkuru ijyanye n’itera rya RPA mu Ukwakira 1990 yanditswe muri The New Vision itandukira ikajya ku buryo Bizimungu atagaragara muri iyi minsi biracyari amayobera.

    Iyo abayobozi b’i Kampala baba bataragize umuco kugoreka nkana ibikorwa birebana n’u Rwanda kubera impamvu z’icengezamatwara, umuntu yashoboraga gufata umwanzuro akavuga ko ari ikibazo cy’ubumenyi buke budafite ikindi kibyihishe inyuma, akabifata uko. Ariko uruhurirane rw’iyi myitwarire y’ab’i Kampala yo kugerageza gukoresha urupfu rwa Gen Rwigema ngo bacemo ibice RPF banateze umwiryane muri RDF rugaragaza ikigambiriwe.

    Muri iyi nkuru banditse bagira bati “Haracyari ibyo kwibaza ku rupfu rwa Rwigema,” bigaragaza ko bandika bashaka guhimba ibibazo bidahari.

    Kubera ibyo Rwigema yakoreye Abagande bose, icyari gikwiye gukorwa ni ukumurekera uburenganzira bwe bwo kuruhukira mu mahoro, ariko kuri ubu twagakwiye kuba tuzi ugukora ibikwiye twakwitega kuva i Kampala.

    Fred Gisa Rwigema yitabye Imana ku wa 2 Ukwakira 1990

  • Minisitiri wa Siporo yakiriye abanyarwanda bakinnye Tour du Rwanda baramutakambira #rwanda #RwOT

    Minisitiri wa Siporo, Munyangaju Aurore Mimosa yakiriye abakinnyi 15 b’abanyarwanda bakinnye Tour du Rwanda 2021, bamubwira ko bakwiye kubafasha kwitegura neza kuko ari yo ntandaro yo gutuma batitwara neza.

    Iri siganwa mpuzamahanga rizenguruka u Rwanda ryabaga ku nshuro ya 3 riri ku rwego rwa 2.1, ryasojwe ku munsi w’ejo hashize ku Cyumweru ryegukanywe n’umunya-Espagne, Rodriguez Martin Christian, ryitabiriwe n’abanyarwanda 15 bari mu makipe 3(Team Rwanda, SACA na Benediction Ignite).

    Abanyarwanda ntabwo bahiriwe n’iri siganwa aho umunyarwanda waje hafi ari Manizabayo Eric wabaye uwa 18 asizwe 15’52”, Byukusenge Patrick wabaye uwa 23 asizwe 37’30”.

    Baganira na Minisitiri wa Siporo, Munyangaju Aurore Mimosa abafashe ijambo bahuriye ku kuba nta myitozo ihagije babonye basaba Minisiteri kubafasha.

    Byukusenge Patrick wavuze ahagarariye abakinnyi, akaba na kapiteni w’ikipe ya Benediction Ignite yasabye ko bahabwa imyiteguro ihagije n’amarushanwa kugira ngo bazatware Tour du Rwanda mu bihe biri imbere.

    Yagize ati' Tubonye imyiteguro n’amarushanwa twatwara n’iyi Tour du Rwanda kuko kubona umwana muto ukinnye bwa mbere nka Muhoza Eric yitwara neza ni ikimenyetso cy’uko bishoboka'.

    Umutoza wa Team Rwanda, Sempoma Felix yavuze ko gutwara Tour du Rwanda bishoboka cyane kuko hari n’andi marushanwa batwaye ari kuri urwo rwego.

    Ati' Ntabwo 2.1 yadutera ubwoba kuko La Tropicale twarayitwaye, Abanyarwanda bafite ubushobozi bwo gutwara Tour du Rwanda, ikibazo ni uburyo amakipe yitegura n’ibikoresho'.

    Umutoza wa SACA, Adrien Niyonshuti yagize ati' Twicaye aha n’aba bayobozi ngo tuganira kucyatumye tubura intsinzi. Kuva 2009, twategurwaga igihe gihagije, abakinnyi babahaga hamwe bahumeka umwuka umwe Nta bikoresho amakipe afite, hakwiye impinduka niba tuzakira shampiyona y’Isi 2025'.

    Mu ijambo rye, Minisitiri Munyangaju yabasezeranyije ko bazakora ibishoboka byose bakabafasha.

    Ati' Duhuye nyuma ya Tour du Rwanda ngo turebe icyabuze kugira ngo ubutaha umusaruro uzaboneke. Twicaranye nk’amakipe yose kuko mwari muhagarariye igihugu. Imyiteguro yari igoye kubera umwaka tumaze duhanganye na COVID-19'.

    Abakinnyi b’u Rwanda baganiriye na Minisitiri wa Siporo

    Minisitiri Aurore Mimosa yakiriye abakinnyi bakinnye Tour du Rwanda, aha yari kumwe na perezida wa FERWACY, Murenzi Abdallah

    Source : http://isimbi.rw/siporo/article/minisitiri-wa-siporo-yakiriye-abanyarwanda-bakinnye-tour-du-rwanda-baramutakambira