Category: Uncategorized
-
Amasaka n'urufunzo ntibyibagiranye mu Busitani bwo Kwibuka i Nyanza ya Kicukiro (Amafoto) – #rwanda #RwOT
Bamwe bihishe mu mashyamba, mu mfunzo, mu nsengero, mu bitaro, mu masaka n'ahandi, ku buryo uwagize amahirwe akarokoka iyo akuganirije uko byari bimeze wumva birenze ubwenge bwa muntu.
Mu buryo bwo kurinda amateka no kwereka abavutse nyuma ya Jenoside amateka nyayo, ku Rwibutso Jenoside rwa Nyanza ya Kicukiro rushyinguyemo abasaga ibihumbi 105, hubatswe Ubusitani bwo Kwibuka.
Rubumbatiye ibihe bitandukanye Abatutsi banyuzemo muri Jenoside n'akamaro gakomeye ibidukikije by'umwihariko ibimera byagize mu kurokora Abatutsi mu gihe abantu bo bari babaye inyamaswa.
Ni ubusitani bwafunguwe ku mugaragaro ku wa 11 Nzeri 2022 na Madamu Jeannette Kagame, aho buri kintu kiburimo kibumbatiye ubutumwa n'amateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi.
Ibiti bibumbatiye ubutumwa butandukanye
Igice kimwe cyabwo cyatewemo ibiti ijana bishushanya iminsi ijana jenoside yamaze, ibiti byatewe n'abayobozi bakuru batandukanye, ba ambasaderi b'ibihugu byabo mu Rwanda, abacitse ku icumu rya Jenoside n'abandi.
Birimo icy'umuvumu cyatewe na Madamu Jeannette Kagame, agiherekeza ubutumwa bugira buti “Rubyiruko bana bacu, ubu busitani bw'urwibutso bwafumbiwe n'abacu, abatangana. Twatabawe n'abacu bwite, bato batari gito. Uko butoshye tubutambagira tubibuka. Duharanire kubaka ubuzima butazima.”
Uretse umuvumu, hatewe umunyinya nka kimwe mu biti cyafashaga Abanyarwanda gukemura ibibazo byabaga bibugarije bijyanye n'uko gikura cyikora nk'umutaka, abantu bashobora kwihishamo izuba.
Uwo munyinya usobanuye ko nyuma ya Jenoside ibibazo Abanyarwanda bahura na byo ari bo bagomba kubyikemurira badategereje ak'imuhana ka kandi kaza imvura ihise.
Hatewe kandi igiti cy'umuko cyifashishwaga mu kugarira urugo ari yo mpamvu gifite igisobanuro cy'umurinzi, cyane ko Abanyarwanda banizeraga ko kigira uruhare mu kwirukana ikibi.
Ni na ko kamaro gifite mu Busitani bwo Kwibuka kuko kirinda amateka y'Abanyarwanda.
Urumuri rw’icyizere rwashyizwe mu gihugu hose kuko Jenoside yageze mu bice byose by’igihugu
Mu Busitani bwo Kwibuka hashyizwemo ishusho y’urumuri nk’ikimenyetso cy’icyizere cy’ubuzimaIyo uteye intambwe nke uva mu gice cy'ibiti ugera ahantu hateganyirijwe kwakirira abashyitsi hifashishwa mu gihe Urwibutso rwaba rwakiriye abantu benshi, kuko hafite ubushobozi bwo kwakira abantu ibihumbi bitatu.
Ishusho y'Abatutsi bazize Jenoside n'abayirokotse
Mu rubavu rw'ubusitani ahagana hirya mu ruhande ruteganye n'aho urwibutso rwubatswe, hashyizwemo ishusho nini iriho umugabo ibumoso bwayo n'umugore iburyo. Uruhande ruriho umugore rwiswe 'Nemye', ururiho umugabo rwitwa 'Mpagaze'.
Muri iyo shusho yashushanyijwe n'umunyabugeni w'Umufaransa, Bruce Clarke iyo uyitegereje neza ubonamo imisozi igize u Rwanda, igasobanura abazize Jenoside n'abayirokotse no kugaragaza ko nubwo bishwe hari imiryango yashibutse.
Ibimera bishushanya umurava w'Inkotanyi n'ubudaheranwa ku barokotse
Munsi y'iyo shusho, uteye intamwe nke hari igice cyiswe 'Dry Garden' ndetse cyashyizwe ku mpande zombi zo Kwibuka.
Ni igice kigizwe n'ibimera bikunze kugaragara mu butayu, bya bindi byihanganira izuba, cyane ko mu butayu nta buzima bubamo.
Ubusanzwe ibimera iyo bibuze amazi ahagije biruma, bitandukanye n'ibiba mu butayu kuko byo bigerageza kubaho kabone nubwo biba biri mu buzima bugoye.
Ibyo bimera bibumbatiye ibisobanuro by'ubudaheranwa no kwihangana kw'Inkotanyi zakoze uko zishoboye zititaye ku buke bwazo, zigahagarika Jenoside yakorerwaga Abatutsi.
Hafi y'ibyo bimera hashyizwemo icyumba cyagenewe gufasha abagize ihungabana, aho hashyirwamo umukozi ubizobereye, mu gihe hagira urigize agafashirizwa mu buryo bumwe cyangwa ubundi.
Mu busitani bwo kwibuka hashyizwemo inzira yateguriwe kugendwamo mu gihe umuntu yaba ari gutekereza ku byo amaze gusobanurirwa cyangwa ibyo yiboneye. Izengurutse ubusitani bwose.
Mu Busitani kandi hashyizwemo ibigaragaza uko u Rwanda ruteye, imisozi, ibibaya ibishanga, ibice bitandukanye Abatutsi barokokeyeho nubwo byari bigoye cyane.
Hashyizwemo urufunzo kuko ruri mu bintu byarokoye bamwe mu Batutsi barwihishemo.
Uretse kuba rwarabaye ubwihisho bw'Abatutsi, urufunzo runagaragaza ukudaheranwa no kwihangana kwaranze abari barwihishemo kuko mu busanzwe atari imyaka yose ishobora kwera mu rufunzo.
Hari abamaze amezi agera kuri atatu bihishamo, ari rwo rwabaye inzu zabo, bakihanganira ubwo bukonje n'ayo mazi kugira ngo barokore ubuzima. Uko kwihangana no kudaheranwa, iyo urebye urwo rufunzo byose ubibonamo.
Hashyizwemo n'ishyamba rigaragaza amashyamba yagiye yihishwamo n'Abatutsi mu gihe abicanyi batabaga bababonye, bakarokoka. Byose bigaragaza uko ibidukikije byafashije Abatutsi kurokoka.
Iyo ukomeje ukagenda usubira aho urwibutso rwubatse, ugera ku gishushanyo kinini kigaragaza urumuri rw'icyizere, urumuri rutazima ndetse urumuri rw'ubuzima, rwakozwe mu cyuma.
Urwo na rwo rugaragaza ko Abatutsi bazize Jenoside bazahora bibukwa iteka, ariko rukanagaragaza ubutumwa bw'icyizere cyo kubaho nyuma y'ibihe by'umwijima banyuzemo mu 1994.
Ubufasha bw'amasaka ntibwibagiranye
Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 yabaye mu bihe amasaka yari ari kujya kwera mu bice bitandukanye by'igihugu. Icyo gihingwa bijyanye n'uko cyerera hejuru, cyasimbuye inzu umunsi ku munsi kuko benshi bayihishagamo.
Biragoye kuba waganira n'uwarokotse Jenoside yakorewe Abatutsi ngo uve ku wa mbere ugere ku wa cumi atakubwiye akamaro amasaka yagize mu kurokoka kwe, kuko aho kujya ku muturanyi ngo amuhishe yizeraga amasaka ko amurinda kurusha abantu.
Mu Busitani bwo Kwibuka hagenwe umwaka wo guhingwamo amasaka nk'ikimenyetso cyibutsa uruhare yagize mu 1994, akarokara Abatutsi aho abantu bo bari barushije inyamaswa ubunyamaswa.
Amasaka yahawe umwihariko mu Busitani bwo Kwibuka buri ku Rwibutso rwa Jenoside yakorewe Abatutsi rwa Nyanza ya Kicukiro
Muri cya gice kindi na cyo kirimo ibimera byihanganira ubuzima bwo mu butayu, hashyizwemo n'amabuye 100 agaragaza iminsi Jenoside yakorewe Abatutsi yamaze ndetse ngo hari gahunda yo gushyiramo amabuye miliyoni agaragaza ubuzima bwa buri Mututsi wishwe muri Jenoside.
Ni igice kirimo n'ibuye rinini risumba ayandi riri ukwaryo riri mu ishusho y'u Rwanda. Ryashyizweho na Madamu Jeannette Kagame ubwo yafunguraga Ubusitani bwo Kwibuka.
Ribumbatiye ubutumwa bugira buti 'Nk'uko ibuye ribaho ibihe n'ibihe ni na ko ibihe byose tuzahora tuzirikana abazize Jenoside yakorewe Abatutsi ndetse n'Inkotanyi zayihagaritse zikarokora Abatutsi bahigwaga.'
Igice cya nyuma gisoza Ubusitani bwo Kwibuka kigizwe n'ahantu hiswe 'Open Plaza' hagizwe n'imbuga ikozwe neza ishobora kwakira abantu bakeya baje mu bikorwa byo Kwibuka.
Urwibutso n'Ubusitani bwo Kwibuka byose bigaragaza Jenoside yakorewe Abatutsi, binagamije kwerekana amakuru nyakuri no guhangana n'abapfobya ndetse n'abayagoreka nkana bagamije ko yasibangana.
Ya shusho igaragaza umugabo n’umugore bashushanya abazize Jenoside yakorewe Abatutsi ndetse n’abayirokotse
Urwibutso rwa Jenoside yakorewe Abatutsi rwa Nyanza ya Kicukiro rushyinguyemo abarenga ibihumbi 105
Icyo giti kinini cyatewe na Nyakubahwa Jeannette Kagame ndetse agiherekasha ubutumwa bw’ihumure
Ibuye ryashyizwe mu Busitani bwo Kwibuka na Nyakubahwa Jeannette Kagame nk’ikimenyetso cy’uko Abatutsi bishwe muri Jenoside bazahora bibukwa
Hafite ubushobozi bwo Kwakira ibihumbi bitatu hakaba hategurirwa imihango itandukanye yo kwibuka yitabiriwe n’abantu benshi
Aya mabuye ni Ijana agaragaza iminsi ijana Jenoside yakorewe Abatutsi yamaze ndetse hari gahunda yo kuzashyiramo agera kuri miliyoni nk’ikimenyetso cy’Abatutsi barenga Miliyoni bazije Jenoside
Aho abo bakozi ba Rwanda Switch bahagaze ni ha hantu hashobora kwakira abantu ibihumbi bitatu mu gihe urwibutso rwasuwe n’abantu benshi
Ako gashyamba kari imbere y’Abakozi ba Rwanda Switch ni kamwe bigaragaza uruhare amashyamba yagize mu kurokora Abatutsi. Munsi yako harimo urufunzo -
Basambanyije n'imirambo: Bumwe mu bwicanyi bwakorewe Abatutsi ku wa 13 Mata 1994 – #rwanda #RwOT
Iyicwa ry'Abatutsi muri College Saint André i Nyamirambo
Mu Murenge wa Nyamirambo mu kigo cy'ishuri rya St André no muri Kiliziya yitiriwe Mutagatifu Karoli Lwanga hiciwe Abatutsi benshi bari bahahungiye baturuka za Butamwa, Nyamirambo (Kivugiza, Mumena), Nyakabanda, Rwezamenyo, Kabusunzu, Nyarugenge (Biryogo). Bamwe muri bo bagiye mu Kiliziya abandi bajya muri St André, abandi bajya mu kigo cy'abafurere cya St Joseph kiri i Nyamirambo.
Muri Kiliziya ya Karoli Lwanga hiciwe Abatutsi bake ugereranyije n'abiciwe muri St André nubwo na bo bari bake ugereranyije n'abiciwe mu kigo cya St Joseph kuko abari aho hose bavuzwe haruguru bumvaga amakuru y'uko St Joseph hari benshi kandi abihayimana babafashe neza nta wabakoraho bose bagahita bagerageza kuba ari ho bajya.
Nyuma yo kwica abari bahungiye muri St André no muri Karoli Lwanga, bagiye kwica abari muri St Joseph kugeza n'aho bishemo bamwe mu bafurere bari banze ko abo Batutsi bicwa.
Abaharokokeye bahamya ko Abatutsi bari bahahungiye barengaga 2,000 kuko na nyuma yo kubica imirambo yari myinshi cyane igerekeranye.
Iyicwa ry'Abatutsi i Kanyinya, Komini Nyarugenge
Mu 1994 ku Murenge wa Kanyinya Abatutsi benshi baho n'abahahungiye baturukaga mu Murenge wa Jali, Akarere ka Gasabo bahungiye ku Murenge wa Kanyinya. Uwari konseye Nzabamwita Joseph abasaba ko babwira n'abandi bataricwa bakaza kugira ngo babarindire umutekano.
Ku wa 13 Mata 1994, abicanyi bamaze kubona ko nta bandi batutsi basigaye, konseye yababwiye ko agiye kubazanira abajandarume bakabashakira aho babashyira ababeshya ko ari ukugira ngo bacungirwe umutekano. Baraza bababwira ko babajyanye ahitwa i Kana mu gakombe kari hagati y'imisozi bakabarindiramo kuko nta nterahamwe yahamenya.
Barabashoreye babagejejeyo barahabasiga bababwira ko bagiye kubashakira ibyo kurya. Bigeze ku mugoroba babazanira interahamwe zirabatemagura ijoro ryose abasirikare bajya hejuru y'umusozi kureba ko hari ubasha kubacika kugira ngo bamurase.
Barabishe bose harokoka abana bagera muri bane bari kumwe n'imirambo y'ababyeyi babo bahindutse amaraso bakagira ngo bapfuye.
Iyicwa ry'Abatutsi ku Kiliziya ya Gishaka, i Bumbogo na Kigali
Mu Murenge wa Bumbogo mu Kagari ka Nkuzuzu hari Abatutsi benshi bari bahatuye mbere ya Jenoside. Mu gitondo cyo ku wa 07 Mata 1994 Interahamwe zabyutse zivuza amafirimbi yo gutangira kubica bariyegeranya bishyira hamwe ku gasozi ka Nkuzuzu.
Bakoresheje amabuye, amacumu n'imiheto. Izo nterahamwe zabicaga zarimo abitwa Nyundo, Vianney, Rubanguza, Karangwa, Gashumba, Rwiyamirira Michel, Habarurema, Emile, Ruhamanya na Rwabuhihi.
Barwanye na bo kuva ku wa 7 Mata 1994 nimugoroba, interahamwe zibonye ko zigiye kuneshwa ku wa 12 Mata 1994 nimugoroba zihuruza abasirikare ba Habyarimana kuwa 13 Mata 1994 babarasira kubamara ari na yo tariki yabaye mbi cyane mu mateka yabo.
Ababashije kuharokokera uwo munsi bahungiye kuri Paruwasi ya Gishaka, bagezeyo bahasanze umupadiri w'umuzungu witwaga Michel abasangisha abandi bari bahungiye mu kiliziya bari baturutse Rutunga, Rubungo, Nduba na Jurwe muri Ndera.
Padiri atangira kubashakira ibibatunga no kubasengera kuva mu ijoro ryo kuwa 13/04/1994. Bigeze kuwa 14/04/1994 interahamwe zirabatera zarimo abapolisi ba Komine Gikomero bitwaga: Nyarwaya Michel wari Burigadiye wa Komine Gikomero, Rubanguka Mathias wari umucungamutungo wa Komini Gikomero, Rusatsi wari umuganga ku Kigo Nderabuzima cya Gishaka n'interahamwe yari ikomeye cyane yitwaga Sevara.
Aba bose bakaba barafatanyaga na Burugumesitiri Rutaganira Telesifori wa Komini Gikomero n'abapolisi ba Komini Gikomero.
Iyicwa ry'Abatutsi kuri Paruwasi gatolika ya Musha, Kigali
Ku wa 12-13 /04/1994 Paruwasi ya Kiliziya Gatolika ya Musha hiciweho Abatutsi basaga 8,000 ubwo uwari Burugumesitiri wa Komini Gikoro Bisengimana Paul, Mukemba wari Umushoferi wa Komini na Makombe wari umukangurambaga w'urubyiruko bari ku isonga mu bwicanyi bwahabereye. Komini Gikoro yari iyobowe na Burugumesitiri Bisengimana kuva mu 1981.
Paul Bisengimana yayoboye interahamwe zibanza gukorera abakobwa n'abagore ibikorwa by'urukozasoni imbere y'ababyeyi babo, hari n'abo bajyanye mu byobo byacukurwagamo amabuye nyuma y'ibyo bikorwa bakanabiciramo.
Paul Bisengimana ufite umugore n'abana icumi yaburaniye mu Rukiko Mpuzamahanga Mpanabyaha rwashyiriweho u Rwanda (TPIR) yemera ibyaha by'ubwicanyi yakoze, akatirwa igifungo cy'imyaka cumi n'itanu.
Iyicwa ry'Abatutsi ku Muhororo, Kibirira muri Ngororero
Mu cyari Komini Kibirira, Jenoside yabanje kugeragezwa mbere ya Mata 1994 cyane cyane mu 1992 nyuma y'imbwirwaruhame ya Dr Mugesera Léon yavugiye ku Kabaya muri mitingi y'ishyaka rya MNRD aho abenshi bishwe harimo n'abo mu Makomini ya Ramba na Gaseke muri Ndaro.
Na mbere y'ijambo ryo ku Kabaya, muri Kibirira habaye ubwicanyi hagati ya tariki ya 11 na 13/10/1990 hicwa Abatutsi benshi, barongera muri Mutarama 1993, muri Komini Giciye, Satinskyi, Ramba, Kanama, Kayove na Kibirira mu yahoze ari Perefegitura ya Gisenyi.
Hari n'abaroshywe mu mugezi wa Nyabarongo ahitwa ku Cyome i Gatumba, abiciwe i Kibirira ku bitaro bya Muhororo harimo abarwayi, abarwaza n'abaganga n'abandi bakozi bo mu bitaro, abiciwe ku kiliziya ya Muhororo no ku icumbi ry'abihayimana harimo ababikira n'abapadiri.
Abatutsi ba Kibirira kandi bamwe bafungiwe mu yari IGA (Ikigo gihugura abaturage) Gatumba iri hafi y'ahari icyicaro cy'Umurenge wa Gatumba, bashaka kubatwikiramo ariko Abatutsi bamena ikirahuri baca mu kadirishya gato barahunga.
Inama zitegura ubwicanyi zaberaga mu biro bya za Komini Ramba na Kibirira, ku biro by'amashyaka MRND, CDR na MDR no ku biro bya 'Inspecteur d'arrondissement' n'ahandi mu ngo z'abari abategetsi icyo gihe, hafi y'ahahoze Komini Kibirira, hari akabari 'Bar Ituze' ka Abishuka Charles kari i Gatumba, akabari k'uwitwaga Rwanyagatare.
Ku Kiliziya ya Muhororo hiciwe ababikira n'abapadiri batandukanye nubwo abihayimana bo mu muryango w'Abenebikira yo ku Muhororo bo babanje kwirwanaho ariko nyuma baganzwa n'amasasu y'imbunda zazanywe n'uwari burigadiye wa Komini Kibirira witwaga Mutabaruka alias Libenge n'izatanzwe na Hondero, Rwanyagatare na Dusabemungu bari batuye muri centre ya Rusumo/Gatumba.
Iyicwa ry'Abatutsi kuri Kiliziya gatolika ya Rukara, Kayonza
Ku kiliziya ya Paruwasi gatolika ya Rukara, hafi y'i Gahini, hahungiye Abatutsi benshi baturutse ahantu hatandukanye. Ku ikubitiro hishwe Abatutsi 12 bari bagiye kurwana n'interahamwe ngo zireke kubatwarira inka zabo kuko bari bazihunganye.
Hamaze kwicwa abo nibwo n'ibyo bahunganye byose byatwawe, abandi nabo bahita bicwa ku wa 13/04/1994. Ubwicanyi bwayobowe ba Burugumesitiri wa komini Rukara Mpambara Jean, ndetse n'Interahamwe zari ziturutse Murambi ziyobowe na Gatete Jean Baptiste.
Nubwo Jean Mpambara yagizwe umwere n'urukiko mpuzamahanga rwa Arusha, abacitse ku icumu bemeza ko yari ku isonga ry'ubwicanyi akaba yarakoranaga bya hafi na Minisitiri Justin Mugenzi na we ukomoka i Gahini. Mpambara yanabonetse mu Bufaransa aho aba ashinjura Ngenzi Octavien na Tito Barahira bayoboye jenoside i Kabarondo bakaba barakatiwe igifungo cya burundu n'Urukiko rw'i Paris mu Bufransa.
Iyicwa ry'Abatutsi i Ruharambuga, Nyamasheke
Interahamwe za Rukoma ziyobowe na Gasarasi Wellars ku wa 13/04/1994 zagose Abatutsi baho barenga 60 zibahuriza kwa Nyirandimubenshi Asterie, zirahabicira.
Nyuma yo kwica aba Batutsi, Gasarasi yahuje interahamwe zari zimaze kubica arazishimira ku bw'igikorwa bakoze ababwira ko ibyabo abibahaye kandi bakwiye gukomeza guhiga Umututsi aho ava akagera.
Na none mu cyahoze ari Segiteri Ruharambuga ya 1 muri Serire ya Kigabiro hafashwe abana 41 n'abagabo babiri bakuye iwabo babeshya ababyeyi ko babahungishije, abandi babakuye mu ngo ku gahato, babajyana mu cyobo cyari cyaracukuwe n'abahutu mu mwaka wa 1992 ku ishyamba rya Sarabuye bakabatamo ari bazima. Nyuma yaho bazana ibishangara byinshi babatwikira muri cya cyobo bari babajugunyemo ari bazima, bagerekaho amabuye ngo n'utarashiramo umwuka yicwe n'amabuye.
Iyicwa ry'Abatutsi i Nyakanyinya, Mururu, Rusizi
Mu Murenge wa Mururu, ahitwa Nyakanyinya, kuwa 13/04/1994 hakozwe ibarura ry'Abatutsi bari bamaze guhungira i Nyakanyinya, rikaba ryarakozwe na Patrice mwene Gatukura. Icyo gihe hari hamaze kugera Abatutsi nka 800, inka zabo zatwawe na Konseye Harerimana Jean Bosco, Sendege n'izindi nterahamwe.
Haje igitero cy'interahamwe nyinshi zari zivuye i Mururu, Nyakanyinya, Miko n'Abajandarume bari baturutsi i Gihundwe bahurira ahitwa Hangari baza kwica i Nyakanyinya. Barahageze batangira kwica n'ubugome bwinshi bakoresheje gerenade, imbunda n'intwaro gakondo kuko interahamwe zari zamaze kugota Abatutsi bari bahahungiye kandi zari nyinshi, bamaze kubambura intwaro bari baje bitwaje, mbese byari bikomeye.
Nyuma abagore n'abana bahungiye mu mashuri no mu rusengero rwari ruhari, interahamwe zirurira zikuraho amategura zikata umuriro mu nzu kugira ngo Abatutsi bari bihishe mu nzu basohoke babone uko babica. Babonye badasohoka nk'uko babishakaga nibwo bazanye umuzinga w'inzuki bawubaturamo noneho bakwira imishwaro barabica.
Abandi barimo abagore n'abana babatwikira mu rusengero. Aha hakoreshejwe iyicarubozo ribi cyane kuko interahamwe zaricaga zigasubira inyuma zigasambanya imirambo y'abakobwa b'Abatutsikazi. Urugero: Umwarimukazi witwaga Thacienne bamwishe nabi barangije bamujyaho baramusambanya ngo akiri muzima yari yarabimye.
Iyicwa ry'Abatutsi i Kirinda, Karongi
Kirinda iherereye mu cyahoze ari Komine Bwakira muri Perefegitura ya Kibuye ubu ni mu Murenge wa Murambi mu Karere ka Karongi. Hari hubatse ibitaro n'icyicaro cy'Itorero rya EPR. Mu gihe cya Jenoside Burugumesitiri wa Bwakira yitwaga Kabasha Tharcisse.
Muri Jenoside, Abatutsi benshi bahungiye mu ishuri ryisumbuye, abandi bahungiye mu Bitaro. Bijejwe gucungirwa umutekano ariko nyuma yaho baje kwicwa ndetse imirambo yabo bakajya kuyijugunya mu mugezi wa Nyabarongo.
Umwe mu bari bayoboye Interahamwe zabishe yitwaga Nyiringabo Amani afatanyije by'umwihariko n'umucuruzi witwaga Semirindi Moïse wagize uruhare rukomeye mu kugura imihoro yo kwica Abatutsi ndetse n'imodoka ye yarifashishijwe cyane mu gutwara imirambo kuyijugunya mu mugezi wa Nyabarongo.
I Kirinda hazwiho by'umwihariko bariyeri yitwaga 'intebe y'urupfu' naho hiciwe Abatutsi benshi.
Jenoside kandi i Kirinda yahuriranye n'inama y'Itorero rya EPR ku rwego rw'Igihugu yari ihateraniye, bamwe mu ba Pasitori bari bitabiriye inama barishwe hamwe n'imiryango yabo, uwari Umuyobozi wa EPR ku rwego rw'igihugu, Pasitori Twagirayesu Michel yagize uruhare rukomeye mu kubicisha.
Iyicwa ry'Abatutsi muri Chapelle ya Gitwa, Rutsiro
Chapelle Gatulika ya Gitwa yahungiyemo ndetse yiciwemo Abatutsi benshi mu gihe cya Jenoside yakorewe Abatutsi. Mbere hitwaga mu Gitwa ariko nyuma haje kwitwa i Nyamagumba mu cyahoze ari Cellule Bugina, Segiteri Kibingo, Komine Mabanza muri Perefegitura ya Kibuye. Iyo Chapelle yari ishamikiye kuri Paruwasi Gatulika ya Congo Nil yari iyobowe n'umupadiri w'umufaransa witwa Maindron Gabriel na we wagize uruhare muri Jenoside.
Mu Gitwa hari hatuye Abatutsi benshi b'abagatulika ari nayo mpamvu nyamukuru bahungiye kuri Chapelle ya Gitwa bari bizeye kuzaharokokera ariko si ko byagenze. Ikindi ni uko hari mu mpinga y'umusozi ku buryo bumvaga byabafasha kureba neza ibitero no kwirwanaho bibaye ngombwa. Abatutsi bahungiye kuri Chapelle ya Gitwa bari baturutse mu bice bitandukanye birimo mu Gitwa nyirizina, Selire za Gitarama, Buhoro, Ruhingo, Kabiraho zo muri Komine Mabanza n'ahandi.
Kuwa 11/04/1994 kugeza 13/04/1994 nibwo ibitero byagabwe kuri Chapelle ya Gitwa ndetse uwari Burugumesitiri wa Komine Mabanza Bagirishema Ignace yagiyeyo agezeyo abaza aho Abatutsi bahungiye bamubwira ko bagiye kuri Chapelle ya Gitwa 'aravuga ngo bahungiye mu mpinga y'umusozi wa Nyamagumba' kubera umusozi wari mu Ruhengeri naho biciraga Abatutsi benshi guhera 1,959 na nyuma yaho.
Uko niko hahise hitwa i Nyamagumba ku buryo n'uyu munsi hari abakihita gutyo. Ubuhamya buvuga ko muri Jenoside hiciwe Abatutsi barenga 9,304 bakaba bose bashyinguye mu Rwibutso rwa Jenoside rwahubatswe.
Abatangabuhamya bakomeje guhamya ko Burugumesitiri Bagirishema yagize uruhare rukomeye mu kubicisha, nubwo yaje guhanagurwaho icyaha n'urukiko rwa TPIR. Abandi bagize uruhare mu kwica Abatutsi i Gitwa harimo uwari Brigadier Rwamakuba Emmanuel, Hakizimana Deo wari Umunyamabanga wa Komine Mabanza, Benimana Raphaël wari Burugumesitiri wa Komine Rutsiro, Maburakindi Isidore wari Burugumesitiri wa Komine Kayove n'abandi.
Iyicwa ry'Abatutsi ku mashuri abanza ya Mbogo, Kinyamakara, Gikongoro Kuri Komine Kinyamakara, ku mashuri ya Mbogo n'umusozi wose wa Mbogo muri rusange. Ku wa 13/4/94 hakusanyirijwe Abatutsi benshi b'iyari komine Kinyamakara n'abari bavuye Gikongoro mu mugi n'ahandi barahicirwa. Komini Kinyamakara yayoborwaga na Burugumesitiri Munyaneza Charles.
Niwe wagiye guhuruza abasirikare n'abajandarume barimo Colonel Simba Aloys barabarasa bafatanyije n'interahamwe zari zitwaje imihoro, ubuhiri na n'ibyuma byo gutema ibyatsi, byose bishyashya n'udufuni. Kuri 13/04/1994 hishwe Abatutsi bagera ku 3,000. Abari ku isonga mu bwicanyi ni Mugemana wari Brigadier, Munyakanyinya yari OPJ, Gasasira Alphonse yari ashinzwe urubyiruko, Gasirabo Jonathan yari umwarimu mu mashuri abanza, n'abandi.
Iyicwa ry'Abatutsi ahiswe kuri “escalier”, Muhima, Nyarugenge, n'i Nkomangwa ya Kayonza
Kuva tariki ya 13 kugeza tariki 14/04/1994 abantu b'igice kimwe cya Muhima munsi y'ahahoze gereza ya Nyarugenge, ahitwa mu Mudugudu w'Umwezi mu cyahoze ari Serire Ruhurura, hari interahamwe n'abasirikare bakusanyaga Abatutsi muri icyo gice bakabamanura babajyana ahiswe kuri 'Escariye' bakazibamanuraho babatemagura, babahonda imitwe mu muhanda wa kaburimbo, abandi bakabarasa.
Aho hantu hiciwe Abatutsi benshi kuko kuri uwo muhanda bari bahashyize na bariyeri itega abanyura muri kaburimbo na bo bakahicirwa bakabarunda mu muhanda. Kugeza ubu ikibabaza abafitanye isano n'abiciwe aha hantu ni uko iyo mirambo batazi aho yajyanywe ngo bayishyingure mu cyubahiro.
Zimwe mu nterahamwe zagize uruhare mu kwica aba bantu zabashije kumenyekana: Ndemeye Nicodemu wari umukuru wazo, Gashayija Etienne, Charles, Rurangirwa Jean Paul wakatiwe igifungo cya burundu n'inkiko Gacaca, akaba afungiye muri gereza ya Mageragere n'abandi.
Mu Kagari ka Nkomangwa, mu Murenge wa Kayonza, ku wa 13-14/04/1994 hajugunywemo Abatutsi benshi cyane banabwira abana bari bakiri bato ngo nibaze babajyane ku mashuri kandi babajyanye muri Muhazi.
Bivugwa ko haguye abari hejuru ya 136 bo mu Murenge wa Munyiginya n'abandi batazwi umubare bari baturutse imihanda yose.
-
Kwibuka29: Abarokokeye Kimihurura bijejwe ko ikibazo cy'imanza z'indishyi zitarangijwe gikemuka vuba #rwanda #RwOT
Umuyobozi Nshingwabikorwa wungirije w'Akarere ka Gasabo,avuga ko ikibazo cy'imanza z'indishyi z'abarokotse Jenoside yakorewe Abatutsi 1994 zitarangijwe n'icyifuzo cyo kubaka urukuta runini rwandikwaho amazina y'Abatutsi bishwe muri Jenoside nocide mu Murenge wa Kimihurura bigomba gukorwa vuba bidatinze.
Mu Murenge wa kimihurura niho Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 yatangiriye, kuko ho indege y'uwari perezida Juvenal Habyarimana ikimara guhanurwa, abatutsi batangiye kwicwa nk'uko bivugwa mu buhamya bw'abaharokokeye.
Umwe ati 'Muri aka gace , niho Jenoside isa naho ari ho yatangiriye nyir'izina kubera ko ku itariki ya 06 Mata 1994 mu rukerere aha bitaga mu kimisitiri abajepe batangiye kwicwa. Mu ma saa mbiri indege ikimara guhanurwa, abajepe bahise bashyiraho bariyeri muri kariya gace ko mu rugando, kugira ngo abantu batabona uko bahungira muri CND aho Inkotanyi zari ziri.'
Undi ati 'Inkoni zari zaranyishe,najyaga mu rugando ngakubitwa, nigeze gukubitirwa kuri sitasiyo mu mujyi, baraye bankubita kuva saa kumi z'umugoroba kugeza saa cyenda za manywa bavuga ngo reka bice umututsi.'
Umuyobozi wa IBUKA mu Karere ka Gasabo, Kabagambire Theogene, avuga ko Kwibuka ari inkingi ikomeye yo kunga ubumwe bw'abanyarwanda.
Kabagambire yavuze ko hari imanza za gacaca zitarangijwe anakomoza ku rukuta runini rwakwandikwaho amazina y'abatutsi bishwe muri Jenoside mu murenge wa kimihurura nk'uko abarokotse babyifuje.
Ati 'Kwibuka nyabyo ni inkingi ikomeye y'ubumwe bw'abanyarwanda, imanza za gacaca zaraciwe ,ariko inyinshi ntizasozwa ndetse n'ubwishyu ntibwatanzwe ku bantu bangirijwe imitungo. Abarokotse Jenoside ba hano twahoraga dusaba ko aya amazina tubasha kubona tunibuka, uko imyaka igenda ishira abibuka aya mazina bagenda basaza.'
Yakomeje agira ati 'Niho twifuzaga rero ko dufatanyije n'urwego rw'umurenge habaho kubakwa urukuta runini naya mazina akazajyaho nibura abantu bakajya basanga amazina y'abantu bapfiriye hano kimihurura byaba bidufashije cyane.'
Bwana Mudaheranwa Regis, Umuyobozi Nshingwabikorwa wungirije w'Akarere ka Gasabo, yavuze ko ibibazo by'imanza za gacaca zitarangijwe, bizakorwaho bidatinze.
Ati 'Icyo leta ibashije n'ibindi izabikora, Jenoside nta mupaka yagiraga ku murenge wa kimihurura nibabura aho bubaka ngo bashyireho amazina bazaze muri gasabo, ibindi bijyanye na kashi mpuruza nzabikora, ndumva nta kibazo rwose kuko mbifitiye ubushobozi.'
Tariki 12 Mata1994, niwo munsi bamwe mu batutsi bari batuye mu Murenge wa Kimihurura bishwe kuko abatutsi barenga 467 bishwe kuri iyi tariki.
The post Kwibuka29: Abarokokeye Kimihurura bijejwe ko ikibazo cy'imanza z'indishyi zitarangijwe gikemuka vuba appeared first on FLASH RADIO&TV.
-
Umuhanzi Afrique yagize icyo asaba abahanzi muri ibi bihe byo kwibuka ku nshuro ya 29 Jenoside yakorewe Abatutsi – YEGOB #rwanda #RwOT
Â
Umuhanzi ukiri muto uri kuzamuka neza mu muziki nyarwanda yasabye abahanzi gutanga ubutumwa bw'isanamitima muri ibi bihe byo kwibuka ku nshuro ya 29 Jenoside yakorewe Abatutsi muri Mata 1994.


Afrique aganira ni Inyarwanda.com dukesha iyi nkuru yagize ati:' Muri iki gihe ibihangano dusohoye bikwiye kuba birimo isanamitima ndetse bigahumuriza aba babaye ndetse tukifatanya n'abatishoboye bakeneye ubufasha'.


Umuhanzi Afrique asaba n'urubyiruko gufata iya mbere rugasakaza ukuri kuri Jenoside yakorewe Abatutsi muri Mata 1994 kugira ngo hatazagira ugoreka amateka kandi akomeza asaba urubyiruko gukoresha imbaraga rufite mu kubaka igihugu.

Afrique yasoje agira ati:' Twibuke Twiyubaka'.
-
Miss Umunyana Shanitah yagize icyo asaba urubyiruko muri ibi bihe byo kwibuka ku nshuro ya 29 Jenoside yakorewe Abatutsi – YEGOB #rwanda #RwOT
Â
Umunyana Shanitah wabaye Miss wa East Africa muri 2021-2022 na Miss supranational Rwanda 2019 yasabye urubyiruko guha agaciro amateka yarenze igihugu no kumenya ko Jenoside yakorewe Abatutsi muri Mata 1994 yateguwe kandi yagize ingaruka mbi ku banyarwanda.

Miss Shanitah aganira ni Inyarwanda.Com dukesha iyi nkuru yasabye urubyiruko kumenya icyatumye Jenoside yakorewe Abatutsi iba ndetse n'ingaruka mbi zayo.

Yagize ati:' Ni ngombwa cyane kuri twe urubyiruko kumva impamvu n'ingaruka za Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, no guharanira ejo hazaza heza aho aya mahano atazongera kubaho ukundi'.
Miss Umunyana Shanitah yakomeje ahumuriza abanyarwanda barokotse Jenoside yakorewe Abatutsi muri Mata 1994 agira ati:' Reka kwibuka bitubere urumuri rutuyobora ndetse dukomeze kubaka Isi nziza aho ubumuntu butsinda urwango'.

Miss Umunyana Shanitah yasoje agira ati:' Twibuke Twiyubaka'.
-
Ese wa mugore we usuzugurwa n’abakozi bawe: Dore uburyo bune wakemura ikibazo cyo gusuzugurwa n’abakozi ukoresha – YEGOB #rwanda #RwOT
Bijya bibaho ko umugore aba ariwe muyobozi wohejuru mu kigo runaka,maze ugasanga abakozi bamusuzugura cyane cyane iyo harimo abagabo batumvikana ku bintu runaka,maze ugasanga hazamo amakimbirane aterwa no gusuzugura umukoresha wabo.
Ariko hari iby'ingenzi yakora ibyo bibazo bigashira
Dore bimwe by'ingenzi wakorera abakozi bagusuzugura
1, Hindura imyanya y'ubuyobozi
Iyo ubona hari abakozi bagusuzugura bitwaje imyanya y'ubuyobozi bafite, biba byiza iyo ubahinduranije ukabashyira mu yindi myanya batari basanzwemo ndetse byaba ngombwa abafite itiku ukabamanura mu myanya yo hasi ukurikije uko inzego z'ubuyobozi zikurikirana.
2, Irinde ko abagore baba benshi
Iyo hari abagabo benshi mu kazi kandi bakaba aribo usanga bagusuzugura,ugerageza kubaha imyanya y'ubuyobozi yo hejuru kuburyo n'ukungirije aba ari umugabo, kandi abayobozi b'abagore bakaba bakeya kurenza abagabo kuko hari ubwo usanga agasuzuguro ariho gaturuka kuko babona nta bavuga rikijyana b'abagabo ukoresha mu buyobozi kandi nabo bakunda icyubahiro muri kamere yabo.
3, Irinde guterana amagambo
Iyo hari ugusuzuguye akabikwereka uzirinde guterana amagambo na we kugira ngo hataza umwuka mubi mu bakozi,jya wirinda guhangana n'umukozi ahubwo ushobora gushaka umwanya ukazamwihaniza ariko bitabaye ako kanya,byananirana ugakoresha inama ukabihaniza muri rusange.
4, Koresha ububasha ufite
Iyo hari abakozi bakabya agasuzuguro ndetse ukabona bifata indi ntera bijya mu bakozi benshi,ugomba gushaka inkomoko yabyo witonze maze uwo biturukaho ukaba wamwirukana ukurikije itegeko n'ububasha uhabwa,ukamwirukana binyuze mu mucyo kuburyo bitazasiga urunturuntu mu bandi bakozi.
Uku niko ushobora gukemura ikibazo cy'agasuzuguro mu bakozi ukoresha uri umugore,kandi kagacika burundu.
-
Uramenye ntuzigere urya inyama z’ihene uri muri ibi bihe kabone niyo waba uzikunda – YEGOB #rwanda #RwOT
Ubusanzwe abantu bavuga ko inyama z'ihene ziri mu nyama ziryoha kandi ari zimwe mu zikunzwe n'abantu benshi. gusa ubushakashatsi bwagaragaje ko kubera ibinture byinshi iz'inyama ziba zifite rimwe na rimwe bishobora kutamerera neza umuntu uri muri izi situwasiyo zikurikira.
1.Umubyeyi utwite ; iyo uriye iz'inyama zituma ibinture byo munda bishobora kwiyongera rimwe na rimwe bikabangamira umwana.
2.Umuntu urwara umuvuduko w'amaraso;iyo ibinture byiyongereye mu mubiri bibangamira imitsi ntibashe kuba yatwara amaraso neza, ibinture ni amavuta kandi birazwi ko umuvuduko w'amaraso ahanini uterwa n'amavuta.
3.umuntu urwara indwara z'umutima:iyo ibinture byabaye byinshi bibangamira umutima ntubashe gukora akazi ushinzwe neza
Â
Â
Source : https://yegob.rw/uramenye-ntuzigere-urya-inyama-zihene-uri-muri-ibi-bihe-kabone-niyo-waba-uzikunda/
-
Muhanga: Abakozi ba RCA barasabwa kutarebera abagoreka amateka ya Jenoside #rwanda #RwOT
Abakozi b'ikigo cy'Igihugu gishinzwe guteza imbere amakoperative( RCA) barasabwa gukomeza kugira uruhare mu kubwiza ukuri abakiri bato ku mateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda 1994, hagamijwe kubarinda gufatiranwa n'ubujiji bwo kutamenya amateka nyayo yaranze igihugu mu gihe cya Jenoside. Babisabwe mu muhango wo kwibuka abari abakozi b'amakoperative bishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi. Byabereye ku kicaro cy'iki kigo giherereye mu mujyi wa Muhanga, Umurenge wa Nyamabuye.
Umuyobozi w'Imirimo rusange muri Minisiteri y'ubucuruzi n'Inganda, Mukeshimana Claire yasabye aba bakozi ko bakwiye kuba hafi y'abarokotse no kwamagana abagifite ingengabitekerezo ya Jenoside kugirango itazongera kubaho mu Rwanda. Yasabye kandi buri wese kumva ko amateka ya Jenoside yakorewe abatutsi adakwiye kugorekwa, ko ntawe ukwiye kurebera cyane ko abenshi babizi kuko babibayemo.

Umuyobozi w'imirimo rusange muri Minisiteri y'Ubucuruzi n'Inganda. Yagize Ati' Turi mu bihe bigoye twibukamo ababyeyi, abavandimwe n'inshuti zacu zishwe zizizwa uko zavutse. Turabasaba ko mwagira uruhare mu kwamagana abakigaragarwaho n'ingengabitekerezo ya Jenoside kuko muzi ukuri kuko mwayibayemo, bityo rero ni mwebwe muzi ibijyanye n'amateka mwanyujijwemo'.
Umuyobozi wungirije w'Umuryango uharanira inyungu z'abarokotse Jenoside mu karere ka Muhanga (Ibuka/Muhanga), Dushimimana Fidele ashimira inkotanyi zarokoye abicwaga. Avuga ko hakiri urugendo rwo guhangana n'abagifite imitima yinangiye kandi ikaba ikirimo ingengabitekerezo. Akomeza asaba ko abakiri bato baganirizwa bakabwirwa ukuri ku mateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi nta kuyagoreka.

Bamwe mu bakozi ba RCA. Yagize Ati' Turashimira buri wese wagize uruhare mu kurokora abatutsi bahigwaga, ariko turacyafite urugendo rurerure kubera ko hari bamwe mu bagize uruhare muri Jenoside batarunamura icumu, bagifite ingengabitekerezo ishingiye ku moko bacyumva ko amazuru agifite umwanya mu buzima bwabo. Tugomba gukomeza kwigisha neza amakeka yaranze ababyeyi bacu duhereye kubavutse nyuma ya Jenoside kuko tutabigishije bazigisha ibiterekeranye'.
Umuyobozi w'Akarere ka Muhanga Wungirije Ushinzwe Imibereho myiza y'Abaturage, Mugabo Gilbert avuga ko imyaka yashize hategurwa Jenoside yari myinshi kuko iruta iyo Igihugu kimaze gifite ubuyobozi bwiza, ko bityo hakiri igihe cyo kwigisha abakiri bato kugirango bumve neza amateka yacishijwemo abatutsi uhereye kuva mu mwaka w'1959 ubwo abatutsi batangiraga gutotezwa, bamwe bagahunga Igihugu abandi bakicwa kugera mu 1994 ubwo habaga Jenoside mu minsi 100 hagapfa abasaga Miliyoni bazizwa uko bavutse.
Umuyobozi w'Agateganyo w'Ikigo cy'Igihugu gishinzwe guteza imbere Amakoperative-RCA, Mugwaneza Pacifique avuga ko umuryango mugari w'iki kigo ufite ibikorwa bitegurwa, ko kandi bifuza ko abakozi bagira uruhare mu kwigisha abakiri bato ndetse n'abakuru amateka yaranze igihugu kandi bagafasha abandi kugira icyerekezo cyo kwiyubaka bakarenga amateka mabi banyujijwemo igihe kirekire batotezwa.

Kugeza ubu iki kigo cya RCA gikorana n'amakoperative asaga ibihumbi 11 mu gihugu cyose, abarizwamo abanyamuryango basaga Miliyoni 5,300 z'abanyarwanda bahwanye na 40% byaturage batuye Igihugu nkuko ibarura rusange ku nshuro ya 5 ryabigaragaje.
Akimana Jean de Dieu
-
RIB yataye muri yombi umubikira akekwaho kwirengagiza umugore uri ku nda – #rwanda #RwOT
RIB ivuga ko uyu mubikira yinangiye nyuma yo guhamagarwa n'abayobozi batandukanye bamusaba ko yatanga imbangukiragutabara y'ibitaro ngo ijye gutabara umubyeyi wari ku nda, ku Kigo Nderabuzima cya Bukanda, kugirango ajye kwitabwaho ku bitaro bya Gisenyi.
Yakomeje iti “Ibi rero byaje gutuma umubyeyi abyara umwana upfuye.”
Ibi byabereye mu Karere ka Rutsiro, Umurenge wa Nyabirasi, Akagari ka Ngoma, Umudugudu wa Bukanda ku wa 10 Mata 2023.
Uyu mubikira ubu afungiwe kuri Sitasiyo ya RIB ya Kivumu, mu gihe dosiye ye iri gutunganywa ngo ishyikirizwe Ubushinjacyaha.
Umuvugizi wa RIB, Dr Murangira Thierry, yibukije abantu bose kwita ku nshingano zabo, bagatanga serivisi nziza kandi zihuse.
Yakomeje ati “Kwirengagiza gutabara umuntu uri mu kaga kandi yashoboraga kumutabara ubwe cyangwa kumutabariza ntibigire ingaruka kuri we cyangwa ku bandi, usibye kuba biteganywa n'itegeko byagombye kuba indangangagaciro ya buri muntu uri mu mwanya w'ubuyobozi cyangwa se wo gutanga serivise. Byagombye nanone kuba indangagaciro ziranga buri Munyarwanda.”
“Abari muri serivisi z'ubuzima bo rwose bakwiriye kubigira akarusho, kuko guteshuka gato ku nshingano zabo zo kwita ku babagana bigira ingaruka ziremereye.”
RIB yasabye abantu gukurikiza no kubaha amategeko, ku byuryo ibikorwa nk'ibi bikwiye gusigira buri muntu wese isomo, maze agaharanira ko bitakongera kugira ahandi biba.
Uyu mubikira akurikiranweho icyaha cyo kwirengagiza gutabara umuntu uri mu kaga, aho agihamijwe yahanishwa igifungo kitari munsi y'umwaka umwe ariko kitarenze imyaka itatu, n'ihazabu itari munsi ya 300.000 Frw ariko itarenze 500.000 Frw.