Ku wa 28 Kanama mu masaha ya saa 04;15, ku mugezi wa Schuylkill muri Philadephia habereye impanuka ikomeye y'imodoka ya Range Rover version ya 2020 yatewe n'abari barimo kwiha akabyizi muri iyo modoka.
Ni impanuka yabaye nyuma y'uko aba bakunzi bari mu modoka bakoze iyo bwabaga bashakisha ibyishimo kugeza imodoka iguye mu mugezi wa Schuylkill ariko ku bw’amahire babasha kuva muri iyi modoka itari yarengerwa baroga bagera ku nkombe yumugezi.
Kuva saa kumi za mu gitondo, ibikorwa byo gushaka aho iyi modoka yaba yarengeye byarakomeje iza kuboneka mu masaha ya saa tatu z'amanywa ndetse ivanwa mu mazi.
Mu rwego rwo kurinda amazina yabo ndetse nimiryango yabo, ntabwo aba bakozi bihaga akabyizi batangajwe amazina yabo mu rwego rwo kurinda imiryango yabo icyasha.
Imodoka yarenze umuhanda igwa mu mugezi bitewe n’uko abari bayirimo bari barangaye dore ko bari barimo gukora imibonano mpuzabitsina
Iyi modoka yaje kurohorwa nyuma y’amasaha menshi iri mu mazi
Kuri uyu wa mbere, muri ' Stade de l'Unité iri mu Mujyi wa Goma, hiriwe amasanduku 200 arimo imirambo yagombaga gushyingurwa mu irimbi rya Kibati, muri Teritwari ya Nyiragongo.
Ni umuhango waranzwe n'agahinda kavanze n'umujinya, aho abaturage binubiraga kuba Leta ya Tshisekedi ikomeje kwica inzirakarengane, yarangiza ikabyitirira umutwe wa M23, kandi mu by'ukuri ntaho uhuriye n'ubwo bugizi bwa nabi.
Leta ya Kongo ivuga ko abo bantu ari abaturage ba Goma bazize 'intambara y'ubushotoranyi u Rwanda na M23 bashoje muri Kongo', bityo ikaba igomba kubashyingura 'mu cyubahiro'.
Abaturage banze kwemera iryo kinamico rijyanye n'agashinyaguro. Abaganiriye n'ibitangazamakuru birimo Kivu Morning Post, barashingira ku ngingo nyinshi bemeza ko M23 ntaho ihuriye n'ubwo bwicanyi:
1. Leta iravuga ko ubwo bwicanyi bwakorewe mu mujyi wa Goma, kandi kuva iyi ntambara yakubura muri 2022, umutwe wa M23 ntiwigeze ugenzura Goma, ngo ube wakwica abantu 200 ntacyo wikanga.
2. Leta ntivuga umwirondoro w'abishwe, agace ka Goma bari batuyemo n'ako biciwemo, ndetse n'igihe biciwe. Aha rero abaturage ba Goma niho bahera bavuga ko abo bantu atari abo muri uwo mujyi, ko ahubwo biciwe mu tundi duce tugenzurwa n'ingabo za Leta, FARDC, n'imitwe yitwaje intwaro nka FDLR, Wazalendo, n'indi ikorana na FARDC.
3. Abaturage kandi baribaza aho iyo mirambo yari iri kuva ba nyirayo bakicwa, doreko uburuhukiro bw'ibitaro bikuru bya Goma budafite ubushobozi bwo kwakira imibiri y'abantu 200. Ibi nabyo ngo birashimangira ko iyo mirambo ari iy'abiciwe ahandi, ikazanwa i Goma mu rwego rwo guteranya abahatuye n'umutwe wa M23, bityo umunsi izahafata izasange abaturage bawanga urunuka.
Uyu munsi kandi Leta yari yatumije imyigaragambyo y'abaturage ba Goma, isaba ko ingabo za Kenya ziri mu butumwa bwa Loni muri Kongo, zitaha uko zakabaye, dore ko zifatwa nk'ibyitso bya M23.
Abasesenguzi basanga kuba umuhango wo gushyingura abantu 200 bazize icyiswe 'ubushotoranyi bw'u Rwanda n'igikoresho cyayo, M23', wahujwe n'umunsi wo 'kwamagana ibyitso', ari ikimenyetso cy'umugambi wa Tshisekedi wo gusaza abaturage, ngo barusheho kwicana, hibasirwa cyane cyane abo mu bwoko bw'Abatutsi.
Bemeza kandi ko aya ari amayeri ya Kinshasa yo kurangaza rubanda, ngo badahumuka bakamenya ko umwanzi w'amahoro ari ubutegetsi bubi, budakozwa ibiganiro nk'inzira yo kurangiza intambara.
Si ubwa mbere Leta ya Tshisekedi ikoze ikinamico nk'iri rivanze no gukina abaturage ku mubyimba. Muri Gicurasi uyu mwaka iyo Leta yarashe ibisasu biremereye mu nkambi ya Kibumba y'abavuye mu byabo, ababarirwa muri 40 bahasiga ubuzima, nabo bashyingurwa' mu cyubahiro', muri iryo rimbi rya Kibati.
Icyo kinyoma cyo kwegeka ubwo bugizi bwa nabi kuri M23 nacyo cyanze gufata, kuko abagenzuzi mpuzamahanga bigenga, barimo n'aba Loni, bemeje ko ibyo bisasu byarashwe n'ingabo za Leta.
Queen Kalimpinya wabaye igisonga cya gatatu cya Nyampinga w'u Rwanda mu 2017, ari mu baganirije abana bitabiriye Inama y'Igihugu y'abana iri kubera mu Majyepfo mu Karere ka Huye, aho yagarutse ku buzima bwe bw’ishuri akaboneraho no kugira inama abakiri bato.
Ni inama iri kuba ku nshuro ya 17, ikaba ifite insanganyamatsiko igira iti: 'Ejo ni njye.' Mu ijambo rye, Miss Kalimpinya yavuze ko yatangiriye amashuri abanza mu ishuri ryigenga, aho umwanya wa hafi yabaye ari uwa 18 mbere y’uko ashyira ubwenge ku gihe ubwo yendaga gusibizwa.
Ati: “Nize amashuri abanza, nabanje kwiga mu kigo kigenga, ndiga ariko singiye kubabeshya ntabwo nari umuhanga cyane muri ‘primaire.’ Nabaga muri za 20, umwanya wa hafi nagize, ni 18 mbere yo mu wa kane.”
Yavuze ko bimwe mu byatumaga adatsinda neza, harimo kurangara cyane, gukina umupina wa ‘karere,’ agakunda kurwana muri karitsiye, akajya kwiba amapera, ndetse ibi byose byamusigiye n’inkovu nyinshi ku mubiri.
Kubera uku kurangara cyane, Kalimpinya yavuze ko byari bigiye kumuviramo gusibira ariko Imana igakinga akaboko, aho ababyeyi be baje kumwimurira ku kindi kigo cya leta, ndetse nawe akiyemeza gutangira gushyira imbaraga mu masomo kuruta ‘kurwana.’
Ibi, byaje kurangira uyu mukobwa asoje amashuri abanza ari uwa mbere kuri iryo shuri yigagaho. Urugendo rwe rw’ishuri, yarukomereje i Rwamagana kuri St Aloys, aho yazaga mu myanya iri hagati y’icumi na cumi na batanu, abifashijwemo no kwirinda ibigare.
Ati: “Ariko ubwo nabaga mu itorero, mba mu matsinda yo gusenga menshi, simbone umwanya wo kujya mu matiku hari hari udutiku twinshi. Ndiga ndarangiza, mbona amanota meza mu cyiciro rusange cy’amashuri yisumbuye, noneho nkomereza muri Lycee De Kigali.”
Mu mpanuro yahaye abana bitabiriye iyi nama, harimo kwiga cyane bakagira amanota meza, ariko kandi bakagira n’ibindi bikorwa bisangamo nka siporo, ibiganiro mpaka, amatsinda anyuranye n’ibindi bishobora kubafasha kwiyungura ubundi bumenyi bwisumbuye ku bwo bakura mu ishuri.
Yagiriye aba bana inama yo kwirinda inshuti mbi, kwitinyuka bakagerageza ibishya no kwiga kugira intego zihamye haba mu ishuro no mu buzima busanzwe.
Yahishuye ko kimwe mu byamufashije ku nzozi ze birimo kwitabira irushanwa rya Miss Rwanda ndetse n’umukino wo gusiganwa ku modoka, ari ugukurana na musaza we watumye yumva ko ntacyo umuhungu yakora we atashobora gukora mu gihe cyose agishaka.
Usibye kwitabira irushanwa rya Miss Rwanda 2017 ni umwe mu bakobwa batinyutse gukina umukino wo gusiganwa mu modoka dore ko ari we munyarwandakazi wa mbere wasiganwe muri 'Rwanda Mountain Gorilla Rally'.
Miss Queen Kalimpinya yinjiye muri aya masiganwa y'imodoka mu 2019 abifashijwemo n'umushoferi ubimazemo igihe, Yoto Fabrice.
Muri Werurwe 2022 yaje kwitabira 'Sprint Rally All Star 2022' yakiniwe mu mihanda yo mu Karere ka Rwamagana anabasha gusoza ariko icyo gihe yari umushoferi wungirije Yoto Fabrice begukana umwanya wa kane. Icyo gihe Kalimpinya yanegukanye igikombe cy'umukobwa witwaye neza mu isiganwa.
Mu irushanwa Huye Rally riheruka kubera i Huye Miss Kalimpinya yabaye uwa gatatu ndetse ahabwa igihembo cy'umugore witwaye neza. Ubu ni umwe mu Banyarwanda baza imbere ku rutonde rw'abakina iyi mikino yo gusiganwa mu modoka muri Afurika.
Miss Queen Kalimpinya asanzwe akora mu ruganda rukora imyenda y'abagore mu Rwanda, akazi afatanya n'aya marushanwa.
Minisitiriw'Uburinganire n'Iterambere ry'Umuryango (MIGEPROF), Uwimana Consolée na we witabiriye iyi nama, yabwiye abana barenga 2000 bari bitabiriye ndetse n'ababyeyi n'abandi bagize inzego za Leta, ko iyi nama ari ikimenyetso kigaragaza ko Leta y'u Rwanda izirikana ko iterambere ry'u Rwanda rishingiye ku bana nkamwe cyane ko ibarura ry'abaturage riheruka ryagaragaje ko mugize 44.5% by'Abanyarwanda.
Minisitiri yibukije abana ko ejo heza habo hari mu biganza byabo, bityo ko bagomba kwiga cyane, kurangwa n'ikinyabupfura no kwirinda imico mibi irimo kunywa inzoga n'ibiyobyabwenge, ubuzererezi, ubusambanyi n'imikino y'amahirwe.
Mu butumwa bwe kandi, Minisitiri Uwimana yasabye abayobozi gutekereza ku nsanganyamatsiko y'uyu mwaka, bakareba niba bari gukora ibishoboka byose kandi ku gihe kugira ngo umwana ahabwe uburere buboneye n'uburenganzira kandi akurire mu muryango ushoboye kandi utekanye
Ni mu gihe umwana uhagarariye abandi, Salah Asiimwe, yasabye ababyeyi kuba inshuti zabo no kubaha umwanya. Asaba abarezi mu mashuri kubatoza ibizatuma ejo habo haba heza nk’uko bahifuza.
Miss Queen Kalimpinya yagira inama abakiri bato agaruka ku byaranze ubuzima bwe bw’ishuri
Minisitiri w’Uburinganire n’Iterambere ry’Umuryango yibukije abana ko ejo heza hari mu biganza byabo
Inama y’Igihugu y’Abana imaze imyaka 17 iba, aho ihuza abana baba baturutse mu bice byose by’igihugu, ababyeyi ndetse n’inzego za leta mu rwego rwo kurebera hamwe icyarushaho ku bateza imbere
Umuyobozi w'ikipe ya Gasogi United ndetse akaba na nyiri Radio na TV1, Kakooze Nkuriza Charles ntabwo yanyuzwe n'itangazao FERWAFA yashyize hanze imezenyesha amakipe umubare w'abanyamahanga bemewe.
Ku munsi w'ejo hashize tariki ya 01 Nzeri 2024, nibwo ishyirahamwe ry'umupira w'amaguru hano mu Rwanda FERWAFA yatangaje ko umubare w'abanyamahanga bemewe kwinjira mu kibuga ugomba kuguma kuri 6 ariko ku basimbura hakiyongeraho 4 ubwo bose hamwe bakaba 10.
FERWAFA nyuma yo gutangaza ibi benshi ntabwo babyishimiye kubera ko amakipe yifuje abanyamahanga 12 noneho 8 bakaba bemerewe kwinjira mu kibuga 4 bakaba bari ku basimbura. FERWAFA ntabwo ibyo yakoze babyishimiye kuko ibyo yakoze bisa nkaho yikijije abanyamuryango.
KNC ari mu bantu batishimiye iki cyemezo FERWAFA yafashe abifata nko guha umwana imiti y'igituntu Kandi arwaye inzoka.
Yagize ati 'Ni nkuko umwana yaba arwaye inzoka ukamuha imiti y'igituntu. Biriya FERWAFA yakoze n'ubundi urebye ntacyo bimaze kuko abanyamahanga 10 hakemerwa 6 bisa nkaho n'ubundi ushaka wajya ujyana 6 nkuko bisanzwe bitewe ni uko abanyamahanga bemewe bisaba kuzajya ujyana 2 ku mwanya umwe.'
KNC yagarutse ku kirimo kuvugwa cyane ku mbuga nkoranyambaga, benshi basaba FERWAFA ko n'amakipe afite ibirarane azabanza agakina iyo mikino abanyamahanga ari 6 nkuko nandi makipe yakinnye bimeze.
' Ibyo abantu barimo kuvuga ni amatiku menshi, bazakine muri ubu buryo bwemejwe na FERWAFA ntacyo bitwaye.'
Ibi KNC yabigarutseho mu gitondo cyo kuri uyu wa mbere tariki ya 2 Nzeri 2024 mu kiganiro Rirarashe gica kuri Radio 1 buri munsi kuva saa Moya za mugitondo kugeza saa ine.
Perezida Kagame yabigarutseho ubwo yagezaga ijambo ku bakuru b'ibihugu na za guverinoma bitabiriye inama ya kabiri ya Indonesia-Africa Forum yatangiye kuri uyu wa 1-3 Nzeri 2024.
Yagaragaje ko Perezida wa Indonesia Joko Widodo wegereje isozwa rya manda ye nk'umukuru w'igihugu cye, yabereye Afurika inshuti nziza, ashyira imbere gutega amatwi uyu mugabane.
Ati 'Wabaye inshuti y'ukuri. Binyuze mu gukorana nawe, hashyizweho umusingi uhamye kandi sinshidikanya ko hagiye kugaragara umusaruro ufatika twese tuzishimira.'
Joko Widodo w'imyaka 63, yagiye ku butegetsi kuva mu Ukwakira 2014. Abarizwa mu ishyaka rya Indonesian Democratic Party of Struggle.
Biteganyijwe ko nyuma ya Indonesia-Africa Forum, hazasinywa amasezerano afite agaciro ka miliyari 3.5$.
Inama ya mbere yahuje Indonesia na Afurika yabaye tariki 10-11 Mata 2018, ibera muri Nusa Dua Convention Center, i Bali.
Mu 2022 ni bwo Perezida Paul Kagame yasuye Indonesia aho yari yitabiriye Inama y'Abakuru b'Ibihugu 20 bikize ku Isi, G20.
Umukuru w'Igihugu yabonanye na mugenzi we wa Indonesia bagirana ibiganiro byibanze ku hazaza h'ubutwererane bw'impande zombi n'uburyo bwo gushimangira umubano mu bya dipolomasi hagati y'u Rwanda na Indonesia.
Muri Kamena 2024, u Rwanda na Indonesia byasinye amasezerano arimo ay'imikoranire hagati y'ibihugu byombi yo gusangizanya ubunararibonye mu bya politiki no gukuraho visa ku badipolomate n'abafite pasiporo za serivisi.
U Rwanda rwanafunguye ku mugaragaro Ambasade yarwo muri Indonesia mu gushimangira umubano uhuriweho n'ibihugu byombi.
Indonesia itera inkunga u Rwanda mu nzego zitandukanye harimo ingufu z'amashanyarazi, ubuhinzi, ubukerarugendo, uburezi n'ibindi. Yohereza mu Rwanda ibicuruzwa bitandukanye birimo amavuta yo guteka.
Perezida Kagame yashimye mugenzi we wa Indonesia, Joko Widodo wabaye inshuti nziza y’u Rwanda na Afurika
Indonesia-Africa Forum yitabiriwe n’abakuru b’ibihugu na za guverinoma batandukanye
Intego y'ibanze ni uko izi mpande zifuje kuba umufatanyabikorwa w'abakiliya mu gutangira kuzigamira uburezi bw'abana hakiri kare.
'Impamba' ni konti nshya y'ubwizigamire aho umubyeyi, ureberera abana cyangwa abafite inzozi zo kubyara, bashobora kuyifunguza bakajya bazigamaho amafaranga yazifashishwa mu burezi bw'abana babo mu bihe biri imbere. Amafaranga ari kuri iyi konti yungukirwa ku rugero rwa 8% ku mwaka.
Ku wa Gatanu tariki ya 30 Kanama 2024 ni bwo Equity Bank Rwanda na SanlamAllianz life insurance Rwanda byamuritse ku mugaragaro iyi konti mu gikorwa cyabereye ku cyicaro gikuru cy'iyi banki.
Umuyobozi Mukuru wa Equity Bank mu Rwanda, Hannington Namara yavuze ko amafaranga azigamwa kuri iyi konti ashobora no kubera ingwate umukiliya agahabwa inguzanyo igera kuri 90% y'amafaranga ari kuri konti.
Ati 'Turi no gutekereza uburyo ushobora kwiguriza na 120% y'ayo wizigamiye. Iyo watangiye kugira umuryango wagize n'abana uzakenera n'inzu ubamo, amafaranga wizigamiye ashobora kugufasha kubigeraho na byo. Intego zacu ni ugufasha Abanyarwanda gukabya inzozi zabo.'
Amake ushobora kubitsa kuri iyi konti ni 5,000 Frw, ikaba imara imyaka ibiri ariko yongerwa ku byifuzo by'umukiliya.
Mu gihe nyiri iyi konti yitabye Imana kubera uburwayi cyangwa indi mpamvu, hagenwa 500,000 Frw yo kwifashisha mu bikorwa byo kumushyingura.
Ikindi ni uko ufunguje iyi konti ahabwa ubwishingizi ku buryo iyo atabarutse, ubwizigamire yari agejejemo bukubwa gatatu amafaranga agahabwa undi muntu wo mu muryango kandi agatangwa bitarenze iminsi ibiri.
Bimwe mu byo iyi konti ije gutangaho umusanzu ni ukunganira abakiliya mu gukora igenamigambi riboneye ry'ibyo binjiza, kwitegurira ingoboka mu bihe bizaza, n'ibindi.
Umuyobozi Mukuru wa SanlamAllianz Life Insurance Rwanda Plc, Jean Chrysostome Hodari, yavuze ko muri ibi bihe umunani umubyeyi agomba umwana we ari ukumuha uburezi bwiza kandi buboneye.
Ati 'Ubushobozi kugira ngo buzagere ku rwego rwiza ni uko tubitegura kare kuko ni umushinga. Ugafunguza konti umwana ataravuka, umwana akavuka uko akura agakurana na yo akazagera igihe cya kaminuza ufite konti ibyibushye agahitamo ishuri ryiza kuko wabikoze hakiri kare.'
Iyi konti ishobora gufungurwa n'abafite imyaka iri hagati ya 18-60 yaba umuntu ku giti cye cyangwe umuryango [umugore n'umugabo].
Equity Bank ni banki mpuzamahanga yatangiye gukorera mu Rwanda mu 2011. Ifite amashami 46, abayihagarariye barenga 1,500 n'ahandi hatangirwa serivisi zayo zinyuranye ku bakiliya barenga miliyoni n'igice ifite hirya no hino mu gihugu.
Iyi serivisi nshya yamurikiwe mu gikorwa cyabereye ku cyicaro gikuru cy'iyi banki
Umuyobozi Mukuru wa Equity Bank mu Rwanda, Hannington Namara, yavuze ko amafaranga azigamwa kuri iyi konti ashobora no kubera ingwate umukiliya agahabwa inguzanyo igera kuri 90% y'amafaranga ari kuri konti
Umuyobozi Mukuru wa SanlamAllianz Life Insurance Rwanda Plc, Jean Chrysostome Hodari, n'Umuyobozi Mukuru wa Equity Bank mu Rwanda, Hannington Namara, bamurika ku mugaragaro konti nshya
Impande zombi zifuje kuba umufatanyabikorwa w'abakiliya mu gutangira kuzigamira uburezi bw'abana babo hakiri kare
Umuyobozi Mukuru wa SanlamAllianz Life Insurance Rwanda Plc, Jean Chrysostome Hodari, yavuze ko muri ibi bihe umunani umubyeyi agomba umwana we ari ukumuha uburezi bwiza
Binyuze mu bufatanye bwa Equity Bank Rwanda n'ikigo gitanga serivisi z'ubwishingizi n'izirimo ubujyanama mu by'imari, SanlamAllianz, hatangijwe serivisi nshya yo kuzigamira amashuri y'abana yiswe 'Impamba'
Mu butumwa burebure yanyujije ku rukuta rwe rwa X( Twitter), Me Ibambe Jean Paul avuga ko imbuga nkoranyambaga zikwiye kugenzurwa kuko bidakozwe hari byinshi byakwangizwa n'abazikoresha. Ku rundi ruhande, agaragaza ko ibyo kuzigenzura n'ubundi bisanzwe bikorwa mu buryo bamwe bazi cyangwa se batazi kandi nyamara baba basinye amasezerano mbere yo kuzigana.
Mu kwibaza icyo kibazo, byamukururiye mu gukora ubushakashatsi bwamugejeje ku gisubizo kimugaragariza ko n'ubundi Imbuga nkoranyambaga zisanzwe zigenzurwa, ahubwo bigakorwa mu buryo butandukanye, bikanakorerwa ahantu hatandukanye.
Urugero: Iyo ugiye gufungura konti kuri Google, X (twitter), Facebook, WhatsApp, Instagram n'izindi, bakubwira kubanza kwemera/kwemeza amategeko n'amabwiriza (Terms and conditions), nubwo abenshi batayasoma ahubwo bakihutira kwemeza bagakomeza.
Me Ibambe, avuga ko aya mategeko abantu basinya igihe binjiye ku gukoresha izi mbuga nkoranyambaga, baba bayasomye cyangwa batayasomye, aba agizwe n'amategeko menshi agena uburenganzira n'inshingano, ibyemewe n'ibibujijwe, ko kandi ibyo iyo ubirenzeho bigira ingaruka.
Aha niho Me Ibambe Jean Paul agaragariza ko ubwo buryo nabwo ari igenzura (regulation) ariko rikorewe ku rwego rw'imbuga. Ku rundi ruhande, mu bihugu byose byo ku Isi, habamo amategeko atandakanye harimo n'ahana ibyaha bishobora gukorerwa kuri za mbuga nkoranya mbaga, ubwo buryo nabwo ni igenzura (regulation).
Mu gihe ubu Isi yose ituwe n'abantu barenga miliyari 8 (8,172,611,941) Muri bo, abagera kuri 5,450,000,000 babasha kugera kuri murandasi (internet). Ni mu gihe abagera kuri 5,170,000,000 bakoresha imbuga nkoranyambaga. Ni ukuvuga ko abagera kuri 63% by'abatuye isi bakoresha imbuga nkoranyambaga.
Aba bantu, bashobora gusoma, kumva cyangwa kureba ibikwirakwizwa ku mbuga nkoranyambaga, ariko banashobora nabo gushyira amakuru atandukanye kuri izo mbuga nkoranyambaga.
Me Ibambe, avuga ko nubwo bimeze bityo benshi muri abo bakoresha mu buryo butandukanye imbuga nkoranyambaga, nta bumenyi buhagije butuma bashyira kuri izo mbuga nkoranyambaga amakuru atagira uwo ahutaza, ndetse benshi muri bo ntabwo bafite ubumenyi buhagije butuma bashungura ngo boye kumira bunguri ibyo basanze ku mbuga nkoranyambaga mu gihe izo mbuga zitanga urubuga rusesuye rwo kwisanzuriraho mu gutanga ibitekerezo.
Akomeza agaragaza ko iyo miterere y'Imbuga nkoranyambaga ndetse n'iyo myumvire n'ubumenyi buke kuri benshi mu bazikoresha biteye amakenga cyangwa hakenewe kugira igenzura rikorwa (regulation) mu rwego rwo kwirinda ko hakwirakwizwa ibihuha, kurinda ubuzima bwite n'icyubahiro bya muntu, kurinda abana ihohoterwa, gukumira urwango, ingengabitekerezo ya Jenoside, amacakubiri, ivangura n'irindi hohotera ryose rishobora kuba ryakorerwa ku mbuga nkoranya mbaga.
Me Ibambe Jean Paul
KUBERA IKI IMBUGA NKORANYAMBAGA ZIGOMBA KUGENZURWA?
Me Ibambe Jean Paul, asanga ko nubwo hari abantu bavuga ko imbuga nkoranyambaga zidakwiye kugenzurwa, hakaba n'abandi babibona ukundi, bo bavuga ko zikwiye kugenzurwa, hari impamvu ashyira mu byiciro bitatu agaragaza ko zikwiye kugenzurwa.
Impamvu ya mbere: Imbuga nkoranyambaga zishobora gukoreshwa mu gukwirakwiza ibihuha n'amakuru atari ukuri, bigatera ingaruka mbi zirimo gukuka umutima no kubuza umudendezo. Urugero; nko mu Rwanda uzasanga n'ubundi dufite amategeko ahana ibyaha birimo mwene ibi bikorwa iyo bikorewe ku mbuga nkoranyambaga. Ibyinshi biteganywa mu itegeko ryerekeye gukumira no guhana ibyaha bikoreshejwe ikoranabuhanga ariko hari ibihanwa n'andi mategeko nk'Itegeko riteganya ibyaha n'ibihano muri rusange.
Impamvu ya kabiri: Kugenzura imbuga nkoranyamabaga bishobora gukoreshwa nk'uburyo bwo kurinda ubuzima bwite bw'abazikoresha hamwe n'amakuru aberekeyeho, harimo no kurinda ko na ba nyiri izo mbuga nkoranyambaga biba amakuru y'abazikoresha cyangwa bakayakoresha mu buryo buhutaza uburenganzira bwabo. Aha ni yo mpamvu usanga hari ibisabwa n'ibigo by'ikoranabuhanga n'ibyashinze imbuga nkoranyambaga.
Impamvu ya gatatu: Haramutse hashyizweho amategeko n'amabwiriza biteguye neza mu kugenzura imbuga nkoranyambaga, byarinda ko hakwirakwizwa ibintu bibi, birimo urukozasoni, guhembera urwango, guteza imvururu muri rubanda, guhoza ku nkeke no guhutaza uburenganzira bw'abana.
Ashimangira ko kubera izo mpamvu eshatu agaragaza zo kuba kugenzura imbuga nkoranyambaga bikenewe, asanga byafasha cyane abazikoresha kumva batekanye mu buryo bwose.
Avuga ko nubwo impamvu zitangwa zishyigikira ko hakwiye kubaho kugenzura imbuga nkoranyambaga zumvikana, anasanga hari impungenge ko biramutse bikozwe nabi cyangwa hagakoreshwa amategeko n'ingufu by'umurnegera, byarangira na none uburenganzira bwo gutanga ibitekerezo buhutajwe cyangwa bunizwe burundu mu gihe ibyo ari uburenganzira bwemewe ku rwego mpuzamahanga ndetse n'ay'Ibihugu. Urugero; nko mu Rwanda, Itegeko nshinga rya Repubulika y'u Rwanda rikaba rivuga ko bwemewe kandi bwubahirizwa na Leta.
Ingaruka ya mbere: Hashyizweho amategeko akakaye hakanakoreshwa imbaraga z'umurengera mu kugenzura imbuga nkoranyambaga, byabangamira ubwisanzure bwo gutanga ibitekerezo bigatuma habaho kuburizamo inkuru n'ibitekerezo (censorship) bikanatuma abantu batanatinyuka kunenga ibitagenda neza kandi ibi ni ingenzi mu rwego rwo gukorera mu mucyo no kubazwa ibyo abantu bakora ku gihugu kigendera kuri Demokarsi.
Ingaruka ya kabiri: Leta cyangwa guverinoma ziramutse zikoresheje nabi ububasha bwo kugenzura, byatuma hari ibitagenda neza byerekeye uko ibihugu bifatwa ku rwego mpuzamahanga. Muri make byakwanduza isura y'igihugu mu ruhando mpuzamahanga. Bigira nabyo izindi ngaruka bigira ku gihugu.
Ingaruka ya gatatu: Imbaraga z'umurengera mu kugenzura no gukoresha amategeko akakaye, byadindiza ubushake bwo guhanga udushya, gutanga akazi no gutera imbere kw'imbuga nkoranyambaga muri rusange, mu gihe bizwi ko zifite akamaro kanini mu iterambere ry'igihugu harimo no gutanga akazi, biza byiyongera ku kurushaho guteza imbere ubwisanzure bwo gutanga ibitekerezo.
NI GUTE IMBUGA NKORANYAMBAGA ZAGENZURWA?
Me Ibambe Jean Paul, ahamya ko kubera izo mpamvu yavuze haruguru, bituma hari abatanga ibitekerezo ko hakwiye kureba uburyo buringaniye bwakoreshwa mu kugenzura imbuga nkoranyambaga hakabaho ubwisanzure ariko hakanabaho kwigengesera cyangwa igaruriro mu gihe ibintu byadogereye.
ASANGA UBURYO BYAKORWAMO BWASHYIRWA NKO MU BYICIRO BITATU;
UBURYO BWA MBERE: Kugena ibintu bike bishoboka byo kugenzura no kubishyiriraho amategeko hibandwa nko ku mategeko n'amabwiriza byarinda umutekano w'Igihugu, Ingengabitekerezo ya Jenoside, kurinda amakuru bwite n'imibereho bwite by'umuntu ariko hatabayeho kubangamira uburenganzira bwo gutanga ibitekerezo cyangwa ngo bibe ari ibintu bidakenewe, bidafite ishingiro cyangwa bitari ngombwa.
UBURYO BWA GATATU: Gukorana neza hagati y'ibihugu no guhanahana amakuru, kubera ko imbuga nkoranyambaga ari mpuzamahanga. Ibi byanajyana no guhuza uburyo bwo kugenzura ariko hakitabwa no ku mwihariko wa buri gihugu, kubera ko agahugu umuco, akandi uwako.
Me Ibambe Jean Paul mu gusoza, agaragaza ko muri rusange, imbuga nkoranyambaga umuntu yavuga ko zahinduye ubuzima bwa muntu ndetse n'uburyo bw'itumanaho bwateye imbere kubera zo. Avuga ko zatanze akazi, zinateza imbere ku rwego rutigeze rubaho mbere, ubwisanzure bwo gutanga ibitekerezo, ariko ku rundi ruhande, ni nk''inkota y'amujyi abiri', hari ingorane cyangwa ingaruka nyinshi ziteza zirimo guhutaza uburenganzira bw'abandi no gukorerwaho ibyaha. Kugira ngo ibyo bibazo bikemuke, bisaba ko hafatwa ingamba zo kugenzura ariko umuntu yakwita ko ari imberabyombi cyangwa ziringaniye cyangwa zishyira mu gaciro, ku buryo zitavanaho uburenganzira bwo gutanga ibitekerezo, ku buryo kugenzura byaba bigamije kurinda ko hari uwahutazwa aho kugira ngo bibe bigamije kuniga ubwisanzure. Mbese bigakorwa hagamijwe ibyiza, gushishoza n'ubunyamwuga muri rusange.
Ishyirahamwe Nyarwanda ry'Umupira w'Amaguru, FERWAFA, ryongereye umubare w'abanyamahanga bakina mu cyiciro cya mbere cya Shampiyona ya Ruhago.
Iki cyemezo cyatangajwe kuri uyu wa 1 Nzeri 2024, kigena ko abanyamahanga bemerewe kujya mu kibuga ari 6 mu gihe abajya ku rupapuro rw'umukino ari 10.
Ni ukuvuga ko ikipe ishobora gushyira mu kibuga abakinnyi 6 b'abanyamahanga ariko abandi 4 basigaye bakaza kujya basimbura, aho ishobora gukuramo umunyamahanga, igashyiramo undi.
Itangazo ryo kuri uyu wa 1 Nzeri 2024, rivuga ko amakipe yo mu cyiciro cya mbere yemerewe gushyira ku rupapuro rw'umukino, abakinnyi b'abanyamahanga batarenze 10.
Mu itangazo FERWAFA yatangaje yagize iti 'Amakipe yo mu cyiciro cya mbere yemerewe gushyira ku rupapuro rw'umukino (Team sheet/feuille de match) abakinnyi b'abanyamahanga batarenze icumi (10) no gukinisha abakinnyi b'abanyamahanga batarenze batandatu (6) mu kibuga.'
Iki cyemezo ntabwo cyakunze kuvugwaho rumwe ndetse Umutoza w'Ikipe y'Igihugu, Torsten Frank Spittler, aherutse kuvuga ko kongera umubare w'abanyamahanga muri shampiyona byadindiza umupira w'amaguru n'iterambere ryawo.
Kuri we ngo bishobora gutuma Ikipe y'Igihugu itazongera kubona abakinnyi beza ikinisha mu gihe igiye mu marushanwa.
Mu bandi bagize ibyo batangaza, Umunyamakuru Sam Karenzi abinyujije ku rubuga rwa X yagize ati 'Nubwo mbibonamo kwikiza abayobozi b'amakipe n'igitutu cy'itangazamuku! Ariko ntacyo kwasama kubi ni ukurira.'
Kakooza Nkuliza Charles aganira na Radio ya Fine FM yanenze uyu mwanzuro ati 'Ibi ni nko kuba ufite umwana urwaye inzoka, mu mumuvura ukamuha umuti uvura igituntu.'
Umuyobozi wa Rwanda Premier Board, Hadji Youssuf Mudaheranwa we ati 'Hari icyo bifashije, ntabwo ari 100% nk'uko byifuzwaga ngo twongere umubare mu kibuga hagati, ariko byibura nko kuri 80%, igisubizo cyabonetse.'
Umuyobozi wa Gasogi United, Kakooza Nkuriza Charles (KNC) yavuze ko uburyo FERWAFA yongereyemo umubare w’abanyamahanga nta kintu na kimwe bimaze.
Nyuma y’uko shampiyona y’u Rwanda (Rwanda Premier League), isabye ko hongerwa umubare w’abanyamahanga bakava kuri 6 bakaba 12 ku rupapuro rw’umukino (8 mu kibuga na 4 ku ntebe y’abasimbura).
Ejo hashize ku Cyumweru tariki ya 1 Nzeri, FERWAFA yasohoye itangazo rivuga ko shampiyona umubare w’abanyamahanga ari 10 ku rupapuro rw’umukino ariko 6 ni bo bazajya baba bari mu kibuga.
KNC mu kiganiro ‘Rirarashe’ cyo kuri uyu wa Mbere akaba yavuze ko ibi ari nko kuba urwaye inzoka bakaguha umuti w’igituntu.
Ati “Biriya bintu rero ni nk’uko umwana yaba arwaye inzoka ukamuha imiti y’igituntu.”
“Iyo baba barabikoze mbere, ubu iri ni ryo suzuma bari bategereje? Ibi ni ukuvuga ngo reka tugire icyo dukora ariko ntacyo bakoze, ni ukuba urwaye inzoka bakaguha imiti y’igituntu, yose ni imiti ariko ntivura bimwe. “
Ubu hari impaka zibaza niba Police FC na APR FC zitakinnye imikino 2 ibanza ya shampiyona, iyi mikino yabaye ibirarane zizayikinisha abanyamahanga 6 cyangwa niba bazakuriza itegeko rishya.