Author: webrwanda

  • Igihe ntarengwa cyo kwishyura amande yo mu muhanda kigiye kuva ku minsi itatu – #rwanda #RwOT

    Izi mpinduka ni zimwe mu zikubiye mu mushinga w'itegeko rigenga ikoreshwa ry'umuhanda, wemejwe n'Inama y'Abaminisitiri yateranye ku wa 17 Mata 2025.

    Uteganya ko umuntu wese ukoresha umuhanda utubahiriza amategeko yerekeye ikoreshwa ryawo ahanishwa ihazabu yo mu rwego rw'ubutegetsi itarenga 150.000 Frw. Iyo hazabu yo mu rwego rw'ubutegetsi ishobora kongerwa inshuro zitarenze icumi.

    Umuyobozi w'ikinyabiziga utwara ikinyabiziga yarengeje igipimo ntarengwa cya alchool mu maraso we aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe n'urukiko ahanishwa igifungo kitarengeje amezi atandatu n'ihazabu itari munsi ya 100.000 Frw ariko itarenze 200.000 Frw cyangwa kimwe gusa muri ibyo bihano.

    Iminsi yo kwishyura amande izava kuri itatu

    Mu busanzwe amande yo kurenga ku mategeko yishyurwaga mu gihe kitarenze iminsi itatu kuva ku munsi ubimenyesherejweho. Iyo amande atishyuwe ku gihe cy'itariki ntarengwa, hahitaga hajyaho amande y'inyongera y'ubukererwe.

    Mu mpinduka, ingingo ya 39 y'uyu mushinga w'iri tegeko, ivuga ko 'Uhanishijwe ihazabu yo mu rwego rw'ubutegetsi kubera ikosa riteganyijwe muri iri tegeko yishyura ihazabu mu gihe kitarenze iminsi 30 ibarwa uhereye ku munsi inyandikomvugo y'ikosa yakoreweho.'

    Iyo ugomba kwishyura atabikoze muri iyi minsi 30, itegeko rivuga ko 'igihano cy'ihazabu cyiyongeraho 30% by'ihazabu yari yaciwe.'

    Mu gihe umuntu atagize na kimwe yubahiriza mu bivuzwe hejuru mu gihe cy'iminsi 30 ikinyabiziga cyakoreshejwe mu gukora ikosa kirafatwa kigafungwa, hagakurikizwa ibiteganywa.

    Ingingo ya 19 iteganya ko 'Igihe ntarengwa cy'ifungwa ry'ikinyabiziga ni amezi atatu abarwa uhereye igihe ryemerejwe n'umuyobozi ubifitiye ububasha. Iyo igihe kirangiye nyir'ikinyabiziga cyangwa umuhagarariye wemewe n'amategeko adakuye ikinyabiziga aho gifungiwe, kigurishwa mu cyamunara cyangwa kigasenywa hakurikije amategeko abigenga.

    Hari uburyo bubiri bwo kumenyesha ibyo kwandikirwa bijyanye n'ibyaha byo mu muhanda butangwa na Polisi y'u Rwanda: uburyo bw'ikoranabuhanga n'uburyo bwifashisha za Camera.

    Uburyo bwo kwandikirwa hifashishijwe ikoranabuhanga, bukoreshwa n'Abapolisi bashinzwe umutekano wo mu Muhanda, aho umushoferi abona ubutumwa bugufi kuri telefoni ngendanwa ye. Ubutumwa bugaragaza ko wandikiwe buhita bwoherezwa ako kanya kuri nomero ya telefoni yawe. Ubu buryo bw'ikoranabuhanga bukoreshwa gusa nyuma yo kugirana ikiganiro cy'imbonankubone n'umupolisi. Ubu buryo ntibushobora kwikoresha hatabanje kubaho kuvugishwa n'umupolisi.

    Uburyo bwo kwandikirwa hifashishijwe Camera bukoreshwa ku byaha birebana n'umuvuduko cyangwa kurenga ku mategeko y'ibimenyetso bimurika. Ubutumwa bwohererezwa nyir'ikinyabiziga kuri SMS hagendewe ku buryo cyandikishijwe. SMS yoherezwa iba ikubiyemo ibyo byose, harimo itariki n'igihe icyaha cyakorewe.

    Uyu mushinga ugena kand imicungire y'impushya zo gutwara ibinyabiziga hakoreshejwe amanota y'imyitwarire. Ubu buryo bugenzurwa n'urwego rushinzwe kurinda umutekano wo mu muhanda, ku buryo ukoze ikosa akurwaho amanota, bikazageza aho yambuwe uruhushya.

    Uyu mushinga ugomba kwemezwa n'Inteko nyuma ugasinywa na Perezida wa Repubulika, ukabona kuba itegeko ari nabwo usohoka mu igazeti ya leta.

    Igihe ntarengwa cyo kwishyura amande yo mu muhanda gishobora kuzava ku minsi itatu kigashyirwa ku minsi 30


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/igihe-ntarengwa-cyo-kwishyura-amande-yo-mu-muhanda-cyakuwe-ku-minsi-itatu

  • Mwulire: Bboxx yunamiye Abatutsi bazize Jenoside, inaremera Koperative y'abarokotse – #rwanda #RwOT

    Igikorwa cyo kwibuka ku nshuro ya 31 Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 cyabereye mu Karere ka Rwamagana ku rwibutso rwa Mwulire, rushyinguyemo abarenga ibihumbi 27.

    Ubuyobozi bwa Bboxx n'abakozi bayo basuye Urwibutso rwa Jenoside rwa Mwulire bunamira inzirakarengane ziharuhukiye, banafata mu mugongo ishyirahamwe ry'abagore bapfakajwe na Jenoside yakorewe Abatutsi.

    Umuyobozi Ushinzwe ibikorwa by'ubucuruzi muri Bboxx, Ssekalomba Emmanuel, yashimye ubutwari bw'abarokotse Jenoside, by'umwihariko aba babyeyi bataheranywe n'agahinda bakiyemeza gukora imirimo y'amaboko ishobora kubabeshaho irimo kuboha ibiseke, gukora ibikapu n'ibindi.

    Ati 'Twaje kwifatanya namwe mu kunamira no kwibuka Abatutsi baruhukiye muri uru Rwibutso rwa Mwulire. By'umwihariko tubashimiye ko mutaheranywe n'agahinda ahubwo mugaharanira kwiyubaka no kubaka igihugu.'

    Ssekalomba yavuze ko bahisemo kugenera ibahasha yo gushyigikira ibikorwa bya Koperative Twisungane kugira ngo rikomeze gutera imbere.

    Visi perezida wa Ibuka mu murenge wa Mwulire, Muzungu Theoneste, yavuze ko iyi koperative y'abagore ikeneye gushyigikirwa mu buryo bwose kugira ngo bakomeze urugendo rwo kwiyubaka.

    Umuyobozi w'Akarere Wungirije Ushinzwe Imibereho Myiza, Umutoni Jeanne, yavuze ko gutekereza kuri iyi koperative ari amahitamo meza

    Ati 'Kuremera ababyeyi bacu ni ikintu gikomeye cyane. Si uko batashobora wenda no guhinga ngo babone igitoki, ariko wenda iyo wanavuye mu rugo ubuzima bugenda neza. Umuntu adafite icyo akora yajya yirirwa mu rugo akanaruraramo, ariko buriya mubateye imbaraga, kubaremera bigiye kuzamura ibikorwa by'itsinda ryabo'

    Perezidante wa IBUKA mu Karere ka Rwamagana, Musabyeyezu Dativa, we yashimangiye ko ubuhamya butangwa bukwiye gusiga isomo ku bakiri bato bakabwandika ku buryo bavuguruza abakwirakwiza ingengabitekerezo Jenoside

    Ati 'Ushobora gusanga abanyamahanga bandika amateka nabi cyangwa bakayasobanura uko atari mu bihugu byabo, ariko twe nituyandika nka ba nyirayo, bizakumira abayagoreka'.

    Iki kigo Bboxx cyasezeranyije abarokotse Jenoside yakorewe Abatutsi kuzakomeza kubaba hafi mu bikorwa bigamije kuzamura imibereho yabo.

    Abakozi ba Bboxx bunamiye Abatutsi baruhukiye mu Rwibutso rwa Mwulire

    Perezidante wa IBUKA mu Karere ka Rwamagana, Musabyeyezu Dativa, yasabye abakiri bato kwandika amateka bamenye akazabafasha kwamagana abakwirakwiza ingengabitekerezo ya Jenoside

    Umuyobozi muri Bboxx, Ssekalomba Emmanuel, yavuze ko bazakomeza kuba hafi abarokotse Jenoside kugira ngo barusheho kwiyubaka

    Ubuyobozi bw’Akarere ka Rwamagana bwasabye abakiri bato gushishikarira kwandika amateka y’igihugu

    Umuyobozi w'Akarere Wungirije Ushinzwe Imibereho Myiza, Umutoni Jeanne, yavuze ko gufasha iyi koperative ari amahitamo meza Bboxx yakoze


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/mwulire-bboxx-yunamiye-abatutsi-bazize-jenoside-inaremera-koperative-y

  • Kabuga agiye kongera kugaragara mu rukiko – #rwanda #RwOT

    Icyo gihe hazaba inama ntegurarubanza mu rubanza umushinjacyaha aburana na Félicien Kabuga wari ukurikiranyweho uruhare rukomeye muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994.

    IRMCT yavuze ko ku wa 01 Gicurasi Saa Kumi z'igicamunsi ku isaha y'i Arusha mu cyumba cy'iburanisha cy'Ishami rya IRMCT riri i LaHaye mu Buholandi, ari bwo icyo gikorwa giteganyijwe kuba.

    Mu itangazo ryanyujijwe kuri X, IRMCT irakomeza iti 'Hazaba inama ntegurarubanza mu rubanza umushinjacyaha aburana na Félicien Kabuga. Ibiberamo bizatambutswa hashize iminota 30.'

    Kabuga yafatiwe mu Bufaransa ku wa 16 Gicurasi 2020. Kuva ubwo yahise ajya gufungirwa muri gereza z'urukiko mpuzamahanga mpanabyaha ziri i La Haye mu Buholandi.

    Muri Nzeri mu 2022 ni bwo Kabuga wari umwe mu banyemari bakomeye mu Rwanda muri Jenoside yakorewe Abatutsi, yatangiye kuburanishwa mu mizi i La Haye mu Buholandi, aho afungiye.

    Mu 2022 raporo zagaragaje ko Kabuga afite indwara zinyuranye z'umutima n'ibihaha na Osteoporosis ituma amagufwa yoroha cyane ku buryo yangirika vuba.

    Mu bihe bitandukanye kandi byagiye bigaragazwa ko Félicien Kabuga atagishoboye kwibuka ibyabaye mu bihe byashize.

    Byatumye mu Ugushyingo 2023, nyuma y'impaka ndende IRMCT yanzura ko ihagaritse gukurikirana Félicien Kabuga, ndetse ko hagomba gushakwa uburyo yarekurwa kuko ubuzima bwe n'ubushobozi bwo gutekereza bitamwemerera gukomeza urubanza.

    Ni icyemezo kitavuzweho rumwe kubera uruhare rukomeye ashinjwa muri Jenoside yakorewe Abatutsi rurimo kuba umuterankunga mukuru wa Radio Television Libre des Milles Collines yakoreshejwe cyane mu kuranga no kwicisha Abatutsi.

    Muri Gashyantare 2025 Umwanditsi Mukuru wa IRMCT, Abubacarr Tambadou, yatangaje ko Kabuga Félicien agifungiwe La Haye kuko atarabona igihugu cyemera kumwakira.

    Tambadou yagaragaje ko nyuma yo guhagarika urubanza rwa Kabuga, hakurikiyeho guha umwanya uruhande rw'abamwunganira ngo bashake igihugu gishobora kumwakira maze afungurwe by'agateganyo.

    Ati 'Uruhande rumwunganira rwasabwe gushaka igihugu gishobora kumwakira kandi urwo rugendo ruracyakomeje kuko ntacyo rurageraho. Kabuga aracyafungiwe i La Haye ategereje.'
    Muri Kanama 2023, Umushinjacyaha Mukuru wa IRMCT, Serge Brammertz, wari mu Rwanda yavuze ko bigoranye kwemeza igihe Kabuga azarekurirwa.

    Yavuze ko Kabuga azakurwa muri gereza gusa igihe azaba afite ikindi gihugu cyemera kumwakira, agaragaza ko bishobora kugora u Bufaransa yari yihishemo kuko yafashwe afite ibyangombwa by'ibihimbano.

    Kabuga agiye kongera kugaragara mu rukiko


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/kabuga-agiye-kongera-kugaragara-mu-rukiko

  • Rodri yagarutse mu myitozo hamwe n'ikipe ye Man City mbere y'imikino ya nyuma y'iyi season! #rwanda #RwOT

    Rodri Hernández, umukinnyi usanzwe akina hagati mu ikipe, yagarutse mu myitozo nyuma y'igihe yari amaze hanze azize imvune. Ni inkuru nziza ku bafana b'iyi kipe no ku mutoza Pep Guardiola, kuko basubijwe icyizere cyo kugira umukinnyi ukomeye mu mikino ikomeye isigaye ya shampiyona ndetse n'andi marushanwa atandukanye.

    Rodri yari amaze iminsi atagaragara mu kibuga kubera ikibazo cy'imvune yagiriye mu mukino wa shampiyona, bituma atabasha gufasha ikipe ye mu mikino ya vuba aha.

    Uyu mukinnyi ukomoka muri Espagne, umaze kuba inkingi ya mwamba mu kibuga hagati cya Manchester City, yagaragaye kuri uyu wa mbere akora imyitozo yoroheje n'abandi bakinnyi bagenzi pe.

    Rodri yagarutse mu myitozo hamwe n'ikipe ye Man City mbere y'imikino ya nyuma y'iyi season!

    Pep Guardiola n'abatoza b'iyi kipe bizeye ko bazongera kubona Rodri mu kibuga mbere y'uko season irangira, hanyuma akazakina n'irushanwa rya FIFA Club World Cup rizaba mu mpeshyi, nk'uko byari biteganyijwe amezi ashize.

    Iri rushanwa rigiye kubera muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika, rikazahuza amakipe yitwaye neza ku mugabane wabo, harimo na Manchester City izaba ihagarariye Uburayi nyuma yo kwegukana UEFA Champions League mu mwaka ushize.

    Rodri ni umwe mu bakinnyi bafatiye runini Manchester City, aho amaze imyaka ine ayikinira iyi kipe akayifasha kwegukana ibikombe bitandukanye.

    Uretse kuba ari umukinnyi wiyubashye mu bwugarizi no mu gucunga umupira hagati mu kibuga, afite ubuhanga bwo gutsinda ibitego by'ingenzi ndetse no gutanga imipira ivamo ibitego.

    Kugaruka kwe muri iyi minsi ya nyuma ya shampiyona ni ingenzi cyane ku ikipe ya City irimo guhatanira igikombe cya Premier League na Arsenal na Liverpool, ndetse no gukomeza urugendo rwayo muri UEFA Champions League aho igomba guhangana n'amakipe akomeye.

    Kuba Rodri yagarutse mu myitozo kandi byongera icyizere ku bakinnyi bagenzi be, kuko ubwitange n'ubunararibonye bwe mu kibuga akenshi bibaha imbaraga zo gukora cyane.

    Rodri Hernández, umukinnyi usanzwe akina hagati mu ikipe, yagarutse mu myitozo nyuma y'igihe yari amaze hanze azize imvune

    Manchester City izakina n'imikino ikomeye mu byumweru biri imbere, harimo uwo bazahura na Tottenham ndetse na Chelsea, bityo bikaba byari ngombwa ko abakinnyi bose b'ingenzi baba bameze neza.

    Rodri gusubira mu kibuga kwe bizatanga umutekano wo kuba batazigera batsindwa ibitego ku ruhande rwa Pep Guardiola, kuko yagiye ashimangira ko uyu mukinnyi ariwe 'rufunguzo' mu mikinire y'iyi kipe.

    Abafana ba Manchester City na bo bashimishijwe cyane no kubona uyu mukinnyi agarutse, bikaba byongeye kubaha icyizere cy'uko iyi season ishobora kurangira neza.

    Source : https://kasukumedia.com/rodri-yagarutse-mu-myitozo-hamwe-nikipe-ye-man-city-mbere-yimikino-ya-nyuma-yiyi-season/

  • Amad Diallo na Matthijs de Ligt bongereye imbaraga mu myitozo ya Manchester United #rwanda #RwOT

    Nyuma y'igihe kitari gito batagaragara mu kibuga, Amad Diallo na Matthijs de Ligt bongeye kugaragara mu myitozo ya Manchester United, ibintu byateye ibyishimo abakunzi b'iyi kipe cyane cyane muri ibi bihe ikipe iri gushakisha uko yasubira ku murongo.

    Amad Diallo, umukinnyi w'inkingi ya mwamba mu busatirizi, yagarutse mu myitozo hamwe n'abandi bakinnyi, yemeza ko yiteguye kongera kwitanga ku rwego rwo hejuru.

    Uburyo yari amaze igihe adakina bwari bwatangajwe icyumweru gishize, aho byemejwe ko agiye gusubira mu myitozo buhoro buhoro.

    Kugaruka kwe ni inkuru nziza ku mutoza wa Manchester United, Amorim, ushobora kumuhitamo mu mikino itaha cyane ko ubusatirizi bw'iyi kipe bugaragaza intege nke muri iyi minsi.

    Ku rundi ruhande, myugariro Matthijs de Ligt, wari umaze igihe na we arwaye, yagarutse mu myitozo kuri uyu munsi. De Ligt, ukomoka mu Buholandi, azwiho gukina nk'intwari mu bwugarizi, kandi agaragaye nk'uwagaruye imbaraga n'icyizere mu itsinda.

    Umutoza Amorim ashobora kongera kugira amahitamo menshi mu kugabanya ubukana bw'abakeba, kuko uyu myugariro afite ubunararibonye bukomeye muri shampiyona.

    Kugaruka kwa aba bakinnyi bombi biratanga icyizere ko Manchester United ishobora kuzahura umukino wayo, ikongera kwitwara neza mu mikino y'imbere n'iyo hanze.

    Ibi bizagirira akamaro gakomeye ikipe mu gihe hasigaye imikino myinshi y'ingenzi mu irushanwa rya Premier League ndetse n'andi marushanwa ya gikombe.

    Ku rundi ruhande, myugariro Matthijs de Ligt, wari umaze igihe na we arwaye, yagarutse mu myitozo kuri uyu munsi. De Ligt, ukomoka mu Buholandi
    Nyuma y'igihe kitari gito batagaragara mu kibuga, Amad Diallo na Matthijs de Ligt bongeye kugaragara mu myitozo ya Manchester United

    Source : https://kasukumedia.com/amad-diallo-na-matthijs-de-ligt-bongereye-imbaraga-mu-myitozo-ya-manchester-united/

  • Rubavu: Imirimo yo kuvugurura urwibutso rwa Bigogwe yatwaye asaga miliyari 1,4 Frw yararangiye – #rwanda #RwOT

    Ni urwibutso rwubatse mu Murenge wa Kanzenze, Akagari ka Nyamirango ho mu Mudugudu wa Mareru.

    Imirimo yo kurwubaka yatangiye tariki 27 Gashyantare 2025 hagamije kwagura ahazashyirwa imibiri n'ahazajya hasobanurirwa amateka y'ubwicanyi bwakorewe muri izi Komini.

    Perezida wa Ibuka mu Karere ka Rubavu, Mbarushimana Gerard yatangarije IGIHE ko uru rwibutso rugizwe n'ibice bibiri by'ibanze.

    Ati 'Imirimo yo kubaka urwibutso rwa jenoside yakorewe Abatutsi yararangiye, aho ruzaba rugizwe n'ibice bibiri, birimo ahazajya hasobanurirwa amateka yo kuva mbere y'ubukoloni kugeza nyuma ya Jenoside yakorewe Abatutsi n'ikindi gice kizaba kirimo imva ziruhukiyemo imibiri y'Abatutsi bishwe mu cyahoze ari Komini Mutura na Rwerere.'

    Yakomeje ashima Leta y'u Rwanda ikomeza kuba hafi abarokotse Jenoside yakorewe Abatutsi, no kuba idahwema gukora ibikorwa bisubiza icyubahiro abishwe bambuwe.

    Uru rwibutso rwuzuye rutwaye asaga miliyari 1,4 Frw nk'uko Umunyamabanga nshingwabikorwa w'Akarere ka Rubavu, Ruhamyambuga Olivier yabitangarije IGIHE.

    Imibiri 9,041 y'Abatutsi bishwe muri Jenoside yabakorewe mu 1994 yari yarimuriwe mu rwibutso rwa Nyundo biteganyijwe ko tariki 16 Gicurasi izasubizwa ku ruhukira mu rwibutso rushya rwa Bigogwe, ruzatahwa ku mugaragaro ku itariki ya 18 Gicurasi 2025, umunsi Bigogwe yibukaho.

    Uru rwibutso rwa Jenoside yakorewe Abatutsi rwubatse hafi n’urutare rwitiriwe ibere rya Bigogwe

    Urwibutso rwa Jenoside yakorewe Abatutsi rwa Bigogwe imirimo yo kuruvugurura yatwaye asaga miliyari 1,4 Frw

    Urwibutso rwa Jenoside yakorewe Abatutsi rwa Bigogwe rugizwe n’ibice bibiri by’ingenzi


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/rubavu-imirimo-yo-kuvugurura-urwibutso-rwa-bigogwe-yatwaye-asaga-miliyari-1-4

  • Rutsiro: Ari guhigwa akekwaho gukubita nyina bikamuviramo urupfu – #rwanda #RwOT

    Uru rupfu rwamenyekanye, kuri uyu wa kabiri, tariki 29 Mata 2025 mu masaha ashyira saa mbili z'ijoro.

    Amakuru IGIHE yahawe n'umwe mu baturage bo mu Murenge wa Mushonyi, Akagari ka Biruyi mu Mudugudu wa Kabakiza yavuze ko nyakwigendera yapfuye ku wa 29 Mata 2025 Saa 20:00.

    Umunyamabanga nshingwabikorwa w'Umurenge wa Mushonyi, Ntihinyuka Janvier, yabwiye IGIHE ko hakomeje ipererera ku rupfu rwa nyakwigendera.

    Ati “Twahawe amakuru n'Ikigo Nderabuzima cya Biruyi ko umugore wari ufite imyaka 38, yageze kuri iri vuriro ku wa 27 Mata 2025 yakomeretse mu mpanga aherekejwe n'umuhungu we, bombi bavuga ko yaguye yasinze, nyuma yoherezwa ku bitaro bya Murunda bukeye yitaba Imana.'

    'Twakurikiranye maze abaturage batubwira ko uyu mubyeyi yaba ataraguye nk'uko yabivuze ahubwo ko yaba yarakubiswe n'uyu muhungu we bakabigira ibanga.”

    Akomeza avuga ko uyu muhungu we akimara kumenya amakuru ko nyina ashizemo umwuka, yahise atoroka ubu ari gushakishwa kugira ngo aryozwe ibyo akekwaho, dore ko umugore we akaba umukazana wa nyakwigendera ariwe wari umurwaje.

    Umurambo wa nyakwigendera ubwo twakoraga iyi nkuru wari ukiri mu bitaro bya Murunda aho yari yaroherejwe kuvurirwa.


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/rutsiro-ari-guhigwa-akekwaho-gukubita-nyina-bikamuviramo-urupfu

  • Ba Ofisiye biga mu Ishuri rikuru rya Polisi y'u Rwanda bagiye kwihugura mu Misiri – #rwanda #RwOT

    Rwitabiriwe n'abagera kuri 35 bakomoka mu bihugu icyenda bitandukanye bya Afurika harimo n'u Rwanda, bakurikirana amasomo y'icyiciro cya 13, amara umwaka atangirwa mu ishuri rikuru rya Polisi mu bijyanye n'amahoro no gukemura amakimbirane.

    Rwateguwe ku nsanganyamatsiko igira iti 'Iterambere ry'imibereho myiza n'ubukungu, imiyoborere n'ubutabera nk'inkingi z'amahoro n'umutekano'.

    Rugamije kubafasha guhuza amasomo biga n'ibikorerwa mu kazi, aho basura hatandukanye.

    Ku munsi wa mbere w'Urugendoshuri, basuye Ishuri rikuru rya Polisi ya Misiri, aho bakiriwe na Perezida w'iryo shuri, Maj. Gen Hany Abu-Elmakarem.

    Umuhango wo kubakira wabereye muri iryo shuri, witabiriwe n'abandi bayobozi barimo na Ambasaderi w'u Rwanda mu Misiri; CG Dan Munyuza.

    Maj Gen Elmakarem yabasobanuriye amateka y'ishuri kuva ryashingwa mu mwaka wa 1896, integanyanyigisho y'amahugurwa rigenderaho, yavuze ko itegurwa hagendewe ku bibazo by'umutekano biriho n'uburyo bwo guhangana nabyo.

    Ambasaderi Dan Munyuza yashimiye ubufatanye busanzwe buri hagati y'u Rwanda na Misiri buha urubuga inzego zitandukanye kugira ngo zungurane ubunararibonye no gusangira ubumenyi.

    Yashimye uruhare rukomeye rw'Ishuri rikuru rya Polisi ya Misiri mu kuzamura ubumenyi n'ubushobozi bw'inzego zishinzwe kugenzura iyubahirizamategeko, by'umwihariko muri Afurika, ashimangira ko bitanga umusaruro udashidikanywaho mu kubaka amahoro n'umutekano birambye ku mugabane.

    Ambasaderi Munyuza yabagaragarije kandi ko iyo mikoranire ishimangira ubufatanye mpuzamahanga mu guhangana n'ibibazo rusange by'umutekano.

    Umuyobozi w'Ishuri rikuru rya Polisi CP Rafiki Mujiji unabayoboye muri uru rugendoshuri, yashimiye ubuyobozi bw'Ishuri rya Polisi ya Misiri kuba bwabakiriye bukabaha urubuga kugira ngo babashe kungukira ubumenyi muri iri shuri.

    Yaboneyeho kubasangiza intego z'amasomo atangirwa mu ishuri rikuru rya Polisi y'u Rwanda, agaruka ku buryo azamura urwego rw'ubumenyi no gusobanukirwa iby'ibanze mu kubaka amahoro n'imiyoborere myiza.

    Nyuma y'ikiganiro, abanyeshuri n'abarimu babaherekeje bazengurutse ikigo bibonera ibikorwaremezo n'ibikoresho bitandukanye byifashishwa mu mahugurwa no mu kazi ka buri munsi gakorerwa muri iki kigo.

    Beretswe kandi uburyo bw'ishyirwa mu bikorwa rya gahunda zo guharanira uburenganzira bwa muntu by'umwihariko izijyanye no kwita ku batishoboye, n'ingamba igihugu cyafashe zijyanye no kurwanya iterabwoba.

    Muri uru ruzinduko rw'icyumweru, bazasura kandi ikigo mpuzamahanga gitangirwamo amahugurwa yo kurwanya ibiyobyabwenge kugira ngo barebe ingamba igihugu cyafashe mu kurwanya icuruzwa ry'ibiyobyabwenge n'ingaruka zabyo ku mutekano w'igihugu ndetse n'akarere.

    Amasomo y'umwaka umwe atangirwa mu ishuri rikuru rya Polisi (NPC), Akubiye hamwe ibyiciro bitatu ari byo; icyiciro gitanga impamyabumenyi izwi nka Passed staff college (PSC), icyiciro cy'Impamyabumenyi mu bijyanye n'ubuyobozi n'icyiciro cya gatatu cya kaminuza (Masters) mu bijyanye n'amahoro no gukemura amakimbirane.

    Ba Ofisiye biga mu Ishuri rikuru rya Polisi y'u Rwanda bagiye kwihugura mu Misiri


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/ba-ofisiye-biga-mu-ishuri-rikuru-rya-polisi-y-u-rwanda-bagiye-kwihugura-mu

  • Yahembye Interahamwe zishe abuzukuru be – Agahinda ka Mukashyaka wahekuwe na Se muri Jenoside – #rwanda #RwOT

    Uwo ni Mukashyaka Béatrice ugarahaza ko nyuma y'imyaka 31 ibikomere bya Jenoside yakorewe Abatutsi bikiri bibisi.

    Umugabo n'abana be bishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi, ubu agahinda karamurenga iyo atekereje ko yahekuwe na Se wishe abuzukuru be abaziza ko ari Abatutsi.

    Mukashyaka Béatrice atuye mu Karere ka Ruhango, Umurenge wa Kabagali, Akagari ka Rwesero, Umudugudu wa Nyabivumu.

    Mu kiganiro na IGIHE, yagaragaje ko abayeho mu buzima bubi, kuko uretse ibikomere byo kubura abe bigizwemo uruhare n'umubyeyi we, ahanganye n'itotezwa rikomeye.

    Agaragaza ko aho yashatse bashize, mu gihe aho avuka bamuciye ku bwo gutanga ubuhamya bwatumye Se na bene wabo baryozwa uruhare bagize muri Jenoside yakorewe Abatutsi.

    Uyu mubyeyi w'imyaka 61, Jenoside yakorewe Abatutsi yabaye atuye mu yahoze ari Perefegitura ya Gitarama, muri Komini Masango, Segiteri ya Rwankuba.

    Yari abyaye kane, ariko abana be batatu n'umugabo we witwaga Kayigi Emmanuel, Jenoside irabatwara. Umugabo we yarishwe arohwa mu Cyuzi cya Nyamagana ubu kiri mu Karere ka Nyanza.

    Mukashyaka, yabarizwaga mu bwoko bw'Abahutu ariko afite umugabo w'Umututsi. Kuko se yari umuyobozi w'Akagari (cellule) anakomeye muri ako gace, umuryango we wabonaga iwabo nk'ubuhungiro bwiza.

    Icyakora iby'ubuhungiro yabikojeje se, undi amubwira ko bitabaho ko atacumbikira 'inzoka' mu rugo rwe.

    Nyuma uwo musaza yaje kubemerera ariko avuga ko adashaka abahungu, umukobwa we aratakamba, bigeza aho yemera, ariko yanga guha ubuhungiro umukwe we.

    Mukashyaka n’ubu ntabwo ariyakira kuko agaragaza ko akomeje kubaho mu buzima bubi

    Ubu buhungiro bwabaye ubwa nyirarureshwa, kuko bidateye kabiri yahuruje ibitero ategeka ko bajya kubica bakabaroha.

    Ati 'Musaza wanjye Ndabakenga Augustin wari Interahamwe na we, yashatse kujya kumpishira umwana w'umuhungu nari mfite, Data witwa Sendanyoye arabyanga burundu, bituma musaza wanjye agira ubwoba agarura wa mwana na we aricwa.'

    Uyu musaza utarakundaga Abatutsi na gato, yasabye umukobwa we kuzana inka z'umukwe we, ngo zibe ikiguzi cyo kubarindira umutekano, Mukashyaka asanze Intarahamwe zaziriye, ararakara yiyemeza ko abuzukuru be azabica nta n'umwe asigaje.

    Bwarakeye Se wa Mukashyaka ajya mu nama n'izindi Ntarahamwe zose, nyuma atuma igitero ngo kijye gufata abuzukuru be nta n'umwe usigaye.

    Kera kabaye, Sendanyoye yahise atuma igitero iwe kiza gutwara abuzukuru be ngo bicwe.

    Biciwe rimwe n'abandi bo muri ako gace bose hamwe ari 19, barimo n'aba mukuru wa Mukashyaka batanu, Interahamwe zabishe, Se arazigororera.

    Mukashyaka ati 'Amaze guhemba abamaze kubaroha, ndamubaza nti 'kuki watumye njya gushaka mu Batutsi kandi ubanga', ukemera inka zabo bankoye, ukemera ko njya kubyarira ubusa?' Arambwira ati 'Abatutsi bari abagome kera, ntabwo twari tuzi ko bakibufite.'

    Mukashyaka yakomeje gutotezwa na Se, nyuma y'umunsi yiciwe abana, Se yamushoye mu murima kujya guhinga.

    Ati 'Kujya kumpingisha abana baraye bapfuye, ni akaga. N'iyo umuntu yapfushije inka ntashobora guhinga, ariko njye wiciwe abana batatu nahatiwe guhinga. Birababaje cyane. Nubwo nagendaga mpirima nagiyeyo.'

    Mu gihe cy'Inkiko Gacaca yashinje benshi ku byaha bakoze muri Jenoside bimuteranya n'aho avuka ndetse anagwiza abanzi mu baturanyi babwiciye aho yashatse.

    Se wa Mukashyaka, musaza we, na muramukazi we, bose bakatiwe igifungo cy'imyaka 15 abigizemo uruhare kuko ari we watanze amakuru.

    Mukashyaka yamazweho abe na se. Abana be bishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi

    Byanabaye uko no ku bandi bantu basaga 10 bagize uruhare muri Jenoside yakorewe Abatutsi, ibyatumye asigara nta na hamwe yumvwa.

    Ati 'Abishe umugabo wacu n'abana be, abishe mabukwe, mukeba wanjye, bose ni njye twaburanye kandi ni abaturanyi banjye. Ubu nabaye igicibwa mu muryango. Banyise igisiga cy'urwara rurerure. Ni akaga. Aho nashatse barashize, aho navutse bariho ariko ntibanyumva, bangize igicibwa.'

    Mu gukomeza kwirwanaho, Mukashyaka yakomeje gutwaza n'umwana umwe yarokoye, ariko ubuzima ntibwamuhira kuko nyuma ya Jenoside gato yaje gufatwa ku ngufu agaterwa Sida, ndetse anarwara kanseri y'inkondo y'umura.

    Ibi byatumye ubuzima burushaho gusharira, bikiyongeraho ko aho atuye mu itongo ry'umugabo we, ahaba atarebwa neza n'abaturanyi bishingiye ku kuba nta mutakano usesuye agira.

    Ati 'Ndwaye Sida, ndwaye kanseri, ibyo byose mbana na byo, nkabana n'agahinda ko kubaho nabi, ngatotezwa nkaba habi. Mbaho ndibwa ariko nta kundi nabigenza.'

    Yorojwe inshuro nyinshi ariko ku bw'ingengabitekerezo no kuba yaratanze amakuru, ayo matungo bakayica bayateye ibyuma, andi bakayiba.

    Muri Gashyantare 2025, na bwo abantu atamenye bagarutse kumwiba inka yongeye korozwa, ibyatumye afata icyemezo cyo kujya ayiraza mu nzu, by'amaburakindi.

    Byiyongeraho kuba aba mu nzu igiye kumusenyukiraho, anayibanamo n'amatungo, kandi nta gihe adatakambira ubuyobozi bw'ibanze, byose bikarushaho kumushegasha umutima.

    Ati 'Ahantu mba hateye agahinda, ba bandi [natangiye amakuru] iyo bumvise aho mba, banyishima hejuru. Ubu ndarana n'inka mu nzu kubera umutekano muke, ndacyatotezwa mbese ntaho ndi. Turiho nabi itotezwa ntaho ryagiye. Ndatotezwa bikomeye.'

    Mukamana asaba ubuyobozi ko bwamufasha kumuha aho kuba kugira ngo na we agire amasaziro meza, wenda bimuhuze agahinda yatewe na Jenoside.

    Mukashyaka wahekuwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi avuga ko n’ubu akomeje guhura n’itotezwa azira ko yatanze amakuru


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/umubyeyi-yahembye-interahamwe-zishe-abuzukuru-be-agahinda-ka-mukashyaka

  • Tariki ya 30 Mata 1994: Umunsi w'Amaraso muri Jenoside Aho Abasirikare ba Leta bakomeje gutsemba abatutsi #rwanda #RwOT

    Kumunsi nk'uyu w'itariki ya 30  Mata mu 1994, Leta y'abicanyi yari ikomeje umugambi wayo mubisha wo gutsemba Abatutsi hirya no hino mu gihugu. Iyi nkuru iragaragaza hamwe mu hantu hiciwe Abatutsi tariki ya 30 Mata mu 1994.

         1.    Abatutsi biciwe mu mujyi wa Gisenyi, Rubavu

    Urwibutso rwa Gisenyi ruherereye aho bise 'Commune Rouge' igihe cya Jenoside,  mu mudugudu wa Ruriba, Akagari ka Rubavu, Umurenge wa Gisenyi mu karere ka Rubavu. Aho uri rwibutso rwubatswe hari irimbi kuva kera ryashyingurwagamo abantu bitabye Imana muri ako gace. Kwanga Abatutsi muri aka karere k'Urwanda byatangiye kera, cyane cyane bitewe n'uko perezida Habyarimana ariho yakomokaga, hamwe n'abandi bakomeye bo mu 'Kazu' bari ku isonga ya politiki y'urwango mu Rwanda. Ubwicanyi bwabanjirijwe n'imvugo mbi, ibitutsi, urwango n'ibindi byose byaganishaga kukurimbura Abatutsi, byose byasohokaga muri Kangura. Umwanditsi mukuru wa Kangura, Hassan Ngeze akomoka muri Nyakabungo, Gisenyi, muri Rubavu, akaba ari no mubashinze CDR.

    Guhera mu 1990, urugamba rwo kwibohora rutangije Abatutsi bo mu yahoze ari Komine Mutura na Rwerere mu Bigogwe, abo muri Komine Kayove, Nyamyumba ndetse n'abo muri Komine Kibirira ubu habaye mu karere ka Ngorero bagiye bicwa bitwa ibyitso by'inkotanyi imirambo yabo ikaza kujugunywa mu byobo byari byaracukuwe mu irimbi rya Gisenyi mu rwego rwo gusibanganya ibimenyetso. Hari kandi n'abagiye bicirwa muri Gereza ya Gisenyi bakicwa mu ibanga rikomeye bakaza kujugunywa muri ibyo byobo.

    Mu gihe cya Jenoside, mu mujyi wa Gisenyi hishwe Abatutsi benshi, abenshi biciwe mu mago iwabo, abandi bajyanwa kwicirwa ku byobo byari byacukuwe mu irimbi rya Gisenyi.

    Mu byihutishije Jenoside ku Gisenyi ni uruhare rukomeye rwa Colonel Nsengiyumva Anatole wayoboraga ikigo cya gisirikari cya Gisenyi. Anatole Nsengiyumva akomoka muri Komini Satinsyi muri perefegitura ya Gisenyi.

    Guhera muri 1990, Colonel Anatole Nsengiyumva hamwe na Colonel Theoneste Bagosora, Aloys Ntabakuze, Joseph Nzirorera bacuze umugambi wo gutsemba Abatutsi muri perefegitura ya Gisenyi, batangiye kubiba urwango, gutera impagarara, gutoza interahamwe, gutanga imbunda, gukora listes, no kwica Abatutsi bo mu ma komini ya Gisenyi na Ruhengeri. Ku Gisenyi Anatole Nsengiyumva, Bagosora, Ntabakuze na Nzirorera baremye umutwe w'abicanyi wari ugizwe na: Omar Serushago, Bernard Munyagishari, Mabuye, Barnabé Samvura, na Thomas Mugiraneza.

    Mu ijoro ry'uwa 6/4/1994 rishyira uwa 7/4, Colonel Nsengiyumva Anatole yakoresheje inama itegura ubwicanyi, ibera mu kigo cya gisirikari cya Gisenyi, yitabirwa n'abasirikari bo mu kigo cya gisirikari cya Gisenyi na Jandarumori, n'abakuru b'Interahamwe na CDR. Colonel Nsengiyumva yabategetse guha imbunda Interahamwe, no gushyiraho bariyeri hose muri Gisenyi.

    Tariki ya 7/4/1994, habaye indi nama ahari isoko rya Gisenyi, Anatole Nsengiyumva ategeka Interahamwe gutangira kwica Abatutsi, bakagenda inzu ku yindi. Itangazo rya Ministeri y'ingabo ryari ryategetse abaturage kuguma mu rugo, ntawashoboraga gusohoka, keretse abasirikari n'Interahamwe zagendagendaga hose mu ngo zica abantu. Colonel Nsengiyumva Anatole yategetse ko ku mipaka ihuza Urwanda na Zayire hashyirwa bariyeri zikomeye kugira ngo hatagira abahunga.

    Ubwicanyi bwayobowe na colonel Anatole Nsengiyumva ubwe, hamwe na major François Uwimana, sous-lieutenant Fidèle Udahemuka, sous-lieutenant Abel Rwasa n'Interahamwe zari ziyobowe na Bernard Munyagishari, Omar Serushago, Konseye Faziri, na Konseye wa Byahi.

    Col Anatole yazengurutse umujyi wa Gisenyi mu modoka agenzura uko ubwicanyi bwakorwaga, abaza Interahamwe kuri bariyeri uko “ akazi kakorwaga ” uko bicaga Abatutsi. Major Uwimana François Xavier yanyuraga muri karitsiye  (Quartiers) zose nawe akurikirana uko Abatutsi bicwaga.

    Abatutsi bishwe mbere ni abari batuye hafi y'ikigo cya gisirikari n'ibitaro bya Gisenyi.

    Intumbi zari zinyanyagiye hose, imodoka zagendaga zitunda abishwe, bakajya kubajugunya mu byobo byacukuwe kuri “ Commune Rouge “.

    Igitero kiyobowe na Omar Serushago na Bernard Munyagishari na Thomas Mugiraneza cyateye ikigo cy'abihayimana cya Saint Pierre tariki ya 20/4/1994. Abari bahahungiye, harimo na Felicité Niyitegeka bajyanwe kwicirwa kuri 'Commune Rouge'. Abatutsi bari bihishe mu ishuri rya St Fidele barishwe hamwe n'abandi bari muri Rwandex bishwe na Habimana Jean Pierre (bitaga MUSTAFA) wahungiye mu Bubirigi.

    Ku itariki 30/04/1994 nibwo Imodoka yaciye mu mujyi wa Gisenyi irimo ibyuma birangurura ijwi ngo abihishe bave mu bwihisho amahoro yabonetse nta mututsi uzongera kwicwa. Abavuyeyo bose barabashoreye bicirwa kuri Komine Rouge.

    Abagize uruhare mu kwica Abatutsi, ku isonga hari Colonel Anatole Nsengiyumva, major François Uwimana, sous-lieutenant Fidèle Udahemuka, sous-lieutenant Abel Rwasa, Yozefu Habiyambere, perefe Dr. Zirimwabagabo Charles, ba superefe Rukabukira na Bikumbi, Hassan Ngeze, Barnabé Samvura, Bernard Munyagishari, Omar Serushago, Konseye Faziri, na Konseye wa Byahi, bafatanyije n'abaturage b'abicanyi barimo interahamwe ikomeye yitwa  Habimana Jean Pierre (Mustafa).

    Colonel Anatole Nsengiyumva yahamijwe icyaha cya Jenoside n'Urukiko mpanabyaha mpuzamahanga rwashyiriweho Urwanda, akatirwa igihano cy'igifungo cya burundu, cyaje kugabanwa gishyirwa ku myaka 15 mu bujurire.

    Omar Serushago yahamijwe yahamijwe icyaha cya Jenoside n'Urukiko mpanabyaha mpuzamahanga rwashyiriweho Urwanda, yemeye ko yakoze Jenoside akatirwa igihano cy'igifungo cy'imyaka 15.

    Bernard Munyagishari, yoherejwe mu Rwanda, n'Urukiko mpanabyaha mpuzamahanga rwashyiriweho Urwanda, aho inkiko zo mu Rwanda zamuhamije icyaha cya Jenoside akatirwa igihano cy'igifungo cya burundu.

    Muri 2003, Hassan Ngeze yakatiwe gufungwa burundu nyuma yo guhamwa n' icyaha cya Jenoside n'ibindi byaha byibasira inyoko muntu, muri 2007 icyo igihano cyaragabanijwe, ahanishwa igifungo cy'imyaka 35.

          2.      Abatutsi biciwe kuri paruwasi ya Mibirizi, Cyangugu     

    Ku itariki ya 7/4/1994, imodoka za jandarumori zatangiye gucicikana i Mibilizi mu gitondo cy'itariki ya 7/04/1994 zirimo abajandarume benshi zikaza nta mpamvu igaragara zigasubirayo ubona ziri mu gutera ubwoba ngo abantu bagume mu ngo zabo. Abakonseye bahise bashyiraho itegeko ry'uko nta muntu wemerewe kuva mu rugo kugira ngo hatagira abashaka guhungira hanze y'u Rwanda. Nk'uko byagendaga mu bundi bugome bwakorewe Abatutsi mu myaka ya 1963, 1973, Abatutsi b' i Mibilizi bahungiye kuri Paruwasi ya Mibilizi bibwira ko bazahakirira.

    Ku itariki ya08/04/1994 kugeza ku ya10/04/1994, Abatutsi benshi bageze kuri Paruwasi ya Mibilizi bazanye n'inka zabo bageraga ku mubare w'8.000. Ku itariki ya 10/04/1994, Abahutu benshi bari bayobowe n'uwahoze ari umusirikare (Garde presidentielle) kwa Habyarimana wari warakivuyemo witwaga Dominiko bagabye igitero gisa no gutata ngo babone imbaraga Abatutsi bafite n'umubare wabo. Abatutsi birwanyeho bakoresheje amabuye n'izindi ntwaro gakondo bashoboraga kubona batsimbura icyo gitero.

    Ku itariki ya 12/04/1994 ahagana mu masaha ya saa yine za mugitondo, igitero kindi nanone kiyobowe na Dominiko aherekejwe n'Abahutu benshi bahagurukiye ahitwa ku Ngoro hafi ya paruwasi berekeza kuri Paruwasi ya Mibilizi. Bari bitwaje intwaro zirimo amacumu, imiheto, Dominiko we afite gerenade. Abatutsi birwanyeho bakoresheje cyane cyane amabuye bashobora gutsinda cya gitero. Muri icyo gitero uwari ukiyoboye Dominiko abonye batangiye gutsindwa atera gerenade zakomerekeje benshi mu mpunzi barimo uwitwa Dushimimana Concorde waje kwitaba Imana, zikomeretsa n'abandi benshi.

    Ku itariki ya 14/04/1994 ahagana saa cyenda, Abahutu benshi barongeye barisuganya batera impunzi kuri paruwasi ya Mibilizi, iki gitero nacyo cyaje gifite imbaraga kurusha ibyabanje. Abicanyi bari baturutse hafi ya Paruwasi ahitwa ku Ngoro, abandi baturutse Runyanzovu, Munyinya, Muhanga, Cyato n'ahandi. Abatutsi nanone bagerageje kwirwanaho uko bashoboye batsimbura iki gitero. Umwicanyi ruharwa wari waramaze abantu witwa Kayibanda ukomoka ahitwa mu Kaboza abonye bagiye gutsindwa atera gerenade. Imwe yahise yica uwitwaga Nsabimana Dominique wacuruzaga ku Ngoro inica n'abandi bari bamukikije ku murongo w'imbere. Abicanyi baratsinzwe nanone bakwira imishwaro.

    Ku itariki ya 18/04/1994 ni umunsi utazigera wibagirana mu mateka y'Abatutsi bari bahungiye i Mibilizi. Kuri uyu munsi habayeho ibitero bitatu bikomeye byahitanye ibihumbi by'Abatutsi i Mibilizi. Ahagana saa yine, Abicanyi barateye barwana n'Abatutsi ariko nanone baratsindwa gusa basiga bishemo umubare muto w'Abatutsi. Basubiye ku Ngoro kwisuganya no gufata amabwiriza mashya. Ahagana saa munani, abicanyi barongeye batera kuri paruwasi, bari umubare munini cyane ubarirwa mu bihumbi bateye gerenade zica Abatutsi benshi ariko nanone baratsindwa basubira inyuma.

    Ahagana saa cyenda, uwari Superefe Theodore Munyangabe yageze i Mibilizi ari kumwe n'abandi bantu yari ayoboye. Yahise asaba Abatutsi gusubira mu gipangu kwa Padiri ngo kugira ngo habeho ibiganiro n'Abicanyi ngo kugira ngo haze kuboneka umuti watuma imirwano ihagarara. Abatutsi ntibamenye ko ari umutego abateze. Mu gihe bisuganyaga binjira mu gikari kwa Padiri ahari bubere inama, Abicanyi ibihumbi bahise bagota impande zose, batera za gerenade, abandi bicisha inkota, amacumu bica uwo bahuye nawe wese. Abicanyi bamwe bafite imbunda bari buriye ibiti bikikije paruwasi Mibilizi kugira ngo bashobore kurasa neza bitegeye abo bashaka gutsemba. Iki gitero cyarimo imbunda nyinshi, gerenade nyinshi ku buryo kwirwanaho kw'Abatutsi kwarangiriye aho. Hishwe umubare munini w'Abatutsi bagwa ahantu hatandukanye.

    Ku itariki ya 20/04/1994, abicanyi bakoranye n'abajandarume bitwaga ko bari barazanywe kurinda impunzi, Abatutsi bari basigaye bose barahamagawe bicazwa ku mbuga mu gikari kuri Paruwasi. Abicanyi bazana lisiti bahamagara amazina y'uwo bashaka wese. Iyi tariki hahamagawe Abatutsi barenga 100 basanga abicanyi benshi babategereje n'inkota, amahiri, amacumu barabica imirambo yabo iraharara, abicanyi baza kuyishyingura umunsi ukurikiyeho. Mu batwawe uwo munsi harimo umudamu umwe wari umwarimukazi witwaga Angela. Kuri iyi tariki ya 20/04/1994 Abicanyi bamaze kwica urubozo abo batoranyije bakomereje kuri hopital Mibilizi bajya kwica Abaganga b'Abatutsi bari bakiri mu kazi, bica n'Abatutsi bari barwariye muri hospital Mibilizi.

    Ku itariki ya 30/04/1994 nibwo Abatutsi bake bari barabashije kurokoka bishwe. Uwitwa Youssufu Munyakazi yari avuye gutanga ubufasha mu kumara Abatutsi biciwe i Shangi, ageze mu nzira ataha mu Bugarama ahitamo guca i Mibilizi ngo akukumbe abari bahasigaye. Baje mu modoka za Daihatsu bahagera mu masaha ya saa kumi n'imwe zica Abatutsi bagera kuri 60 zikoresheje inkota, imirambo ziyinyanyagiza imbere ya Paruwasi.

    Ku itariki ya 22/05/1994, Abatutsi babarirwa muri 500 bari basigaye biganjemo abasaza n'abakecuru, inkomere bapakiwe amabisi abatwara abavana I Mibilizi abajyana ahitwa I Nyarushishi.

    Bamwe mu Bicanyi Ruharwa bahekuye Mibilizi

    Bandetse Edouard niwe wari umuyobozi mukuru w'ibitero, yari asanzwe ari umucuruzi i Kamembe ariko yari asigaye akorera i Mibilizi, yatangaga amabwiriza, yari afite intwaro, muri bar ye niho inama zakorerwaga, yangaga Abatutsi cyane; Superefe Theodore Munyangabe; Dominique wahoze ari mu basirikare barindaga umukuru w'igihugu kwa Habyarimana, yari yaravuye mu gisirikare ariko agifite ibikoresho bye; Somayire Celestin, yari umuntu ukomeye mu Nterahamwe akaba yari umwalimu I Mibilizi yangaga Abatutsi cyane; Munyoni Vianney yari umupolisi, yarashe Abatutsi benshi mu gitero cyo ku itariki ya 18/04/1994; Rwabukera Fabien, yari Interahamwe yabaga i Kigali ariko ivuka i Mibilizi; Kayibanda (interahamwe ruharwa) yicishije Abatutsi gerenade mu bitero binyuranye; Konseye Ndagijimana Pacome wa Segiteri Mibilizi, yateguraga ibitero akaza no mu nama zashinjaga Abatutsi ibinyoma byo guteza umutekano muke; Konseye Gakwaya Vianney wa Segiteri Cyato nawe yayoboraga ibitero; Abajandarume bari bari kuri paruwasi ya Mibilizi, imbunda bari bafite zo kurinda Abatutsi ziri mu zakoreshejwe barasa Abatutsi amagana mu gitero cyo ku itariki ya 18/04/1994; Somayire Richard yari umwarimu kuri APEMI; Gerard Ndagijimana, yakoraga mu bitaro bya Mibilizi yari afite ijambo rikomeye mu bicanyi; Rukeratabaro Theodore wakomokaga ku Winteko yayoboraga ibitero bije gushakisha Abatutsi bahakomoka bari barahungiye i Mibilizi, bahize cyane uwitwa Senuma bamaze kumwica batwara inkweto ze ngo bajye kwereka ab'iwabo ko bamwishe. Rukeratabaro yakatiwe igihano cy'igifungo cya burundu n'urukiko rwo mu Gihugu cya Suede.

          3.    Abatutsi biciwe kuri Paruwasi Gaturika ya Ngoma

    Ku itariki ya 30/04/1994 hishwe abatutsi benshi bari barahungiye kuri Paruwasi ya Ngoma, iherereye mu Murenge wa Ngoma, mu Karere ka Huye. Ubwicanyi butangiye abatutsi bari batuye mu Matyazo na Ngoma bagiye barokoka ubwicanyi bwahabereye bahungiraga kuri Paruwasi ya Ngoma. Harimo abana benshi, urubyiruko n'abakuru nyuma y'igitero cy'abasirikari n'interhamwe cyari cyahagabwe cyarimo n'umukuru wa jandarumori major Habyarabatuma Cyriaque. Bigeze ku itariki ya 29/4/1994, Interahamwe n'abasirikare babaga kuri bariyeri yo kuri ELECTROGAZ bateye kuri paruwasi. Abasirikare barinjiye bareba uko impunzi zingana, bababeshya ko baje kubacungira umutekano.

    Tariki ya 30/04/1994 nko mu masaha ya saa tatu za mu gitondo, nibwo igitero kinini cyageze kuri Paruwasi ya Ngoma kiyobowe na Lt Hategekimana Ildephonse wari commandant w'Ikigo cya gisirikare cya Ngoma, na S/Lt Fabien Niyonteze, hari n'abandi basirikare bo mu kigo cya gisirikare cya Ngoma n'interahamwe z'i Ngoma na Matyazo. Abasirikare n'Interahamwe biroshye mu muryango wa Kiriziya, batangira kubica. Hari n'abo basohoye hanze y'igipangu babicirayo. Habaye ubwicanyi ndengakamere, nko gufata umwana bakanaganika bagakubita hasi mu muhanda ugana mu matyazo, abandi bakamuhurizaho impiri n'imipanga. Hari n'abana b'abakobwa bafashwe ku ngufu mbere yo kwicwa.

    Ku isonga y'ubwicanyi hari Lt Hategekimana Ildephonse wari commandant w'Ikigo cya gisirikare cya Ngoma, yaburanishijwe n'Urukiko Mpanabyaha Mpuzamahanga rwashyiriweho u Rwanda akatirwa igihano cy'igifungo cya burundu, Gatera, Murekezi Fils, Donati, Vianey wakomakaga ku Kibuye yacururizaga ku rya kane (ibarabara rya 4), Abdoulah wo mu Giswayire, abasirikare benshi barimo umwe wiyitaga umwuzukuru wa Shitani, Toni, bene Kiburugutu, Komanda wo ku Kibuga cy'indege, Konseye wa Segiteri Ngoma Habimana Jacques, n'izindi Nterahamwe.

    4.    Abatutsi biciwe mu kigo cy'Abenebikira ku Itaba (Maison Généralice), Butare

    Kuva ku wa 14/4/1994 muri iki kigo cy'Abenebikira kiri i Butare ahitwa ku itaba hatangiye guhungira abantu barimo abana bamwe bafitanye isano n'ababikira baho. Ubwo Prof Karenzi wigishaga muri Universite (UNR) yari amaze kwicwa ku wa 21/4/1994 bwakeye abana be hamwe n'abandi bari iwe bahungira muri icyo kigo. Aba bana bakurikiranwe cyane na Ntezimana Vincent wigishanyaga na Karenzi muri UNR ndetse na Col Tharcisse Muvunyi. Mbere y'uko Prof Karenzi yicwa, Ntezimana n'abandi bateguye Jenoside muri UNR bari barasabye abarimu b'abatutsi gutanga liste y'abantu bafite mu rugo ngo kugira ngo bazashobore kubahungisha.

    Tariki ya 30/4/1994, igitero kiyobowe na Kapiteni Nizeyimana Idephonse wo muri ESO, harimo Lt Hategekimana Ildephonse wayoboraga ikigo cya gisirikari cya Ngoma, Lt Ndayambaje na Lt Ngendahimana, n'izindi Nterahamwe cyagabwe ku Batutsi bari bahungiye mu kigo cy'Abenebikira ku Itaba  mu mujyi wa Butare. Hategekimana yabanje gutoranya abagomba kwicwa, arabatwara ajya kubicira Kabutare no muri Groupe Scolaire. Abateye bari bitwaje imbunda, imbunda za gakondo harimo impiri n'imihoro, na bido za peteroli.

    Ku isonga ry'ubwicanyi hari Kapiteni Nizeyimana Idephonse, Lt Hategekimana Ildephonse, Lt Ndayambaje na Lt Ngendahimana, na Vincent Ntezimana n'izindi Nterahamwe. Vincent Ntezimana yahamijwe icyaha cya Jenoside n'inkiko z'Ububirigi ahanishwa igihano cy'igifungo cy'imyaka 12. Kapiteni Ildephonse Nizeyimana na Lt Ildephonse Hategekimana bahamijwe icyaha cya Jenoside n'Urukiko mpanabyaha mpuzamahanga rwashyiriweho Urwanda. Nizeyimana yakatiwe igifungo cy'imtyaka 25 naho Hategekimana ahanishwa igifungo cya burundu.

          5.    Ubwicanyi bwakorewe Abatutsi mu rufunzo i Ntarama Bugesera

    Guhera ku matariki ya 22 Mata 1994 Abatutsi bari barokotse ku misozi, mu masaka, mu kiliziya n'abavaga ahandi mu Bugesera batangiye kwinjira mu rufunzo kuko ariho honyine babonaga hasigaye ubwihisho. Nyamara abicanyi bifashishije indege, yazaga kureba aho Abatutsi benshi bari, baje kumenya ko muri urwo rufunzo harimo Abatutsi benshi maze bategura neza umugambi wo kubatsemba. Mbere bagendaga batera ibitero bakica bakeya kuko babanje gutinya kwinjira kure muri urwo rufunzo rw'inzitane, utabashaga no kubona uwo mwihishanye.

    Ku itariki ya 30 Mata, Abatutsi benshi biciwe mu rufunzo babatije CND rugabanya Ntarama, Rurindo na Mugina ya Gitarama. Interahamwe n'abasirikare bavuye impande zitandukanye (ikigo cya gisirikare cya Gako, Ngenda na Gashora, abavuye muri Komini za Gicumbi, Gikomero, Mbogo, Nyamabuye n'ibindi bice byari muri Gitarama, Mugina n'ahandi, impunzi zavuye ku Ruhuha n'izavuye Nyacyonga zaje muri bus za ONATRACOM ari benshi cyane, bavuza induru n'amafirimbi, bigabanyijemo ibitero byinshi maze bagota urwo rufunzo. Hari n'abaturutse mu masegiteri ya Kanzenze yari akikije urufunzo ya Rulindo na Musenyi, abandi ku ruhande rwa Ntarama maze baraza barica kuva nka saa yine z'amanywa 10h00 kugera saa kumi z'umugoroba, bacyurwa n'uko bavugaga ko hari abataha kure bafite urugendo rurerure rw'amasaha menshi.

    Abasirikare bararasaga bakanatera ibisasu mu rufunzo maze interahamwe zitwaje imihoro, amacumu, ibisongo, ubuhiri burimo imisumari bitaga nta mpongano y'umwanzi, inkota n'izindi ntwaro gakondo bakica Abatutsi koko dore ko ntawahungaga, kuko ntabwo babashaga kwiruka mu rufunzo. Abasirikare n'interahamwe babanzaga no gusaka abo bishe ngo babacuze ibyo bambaye cyangwa barebe ko nta mafaranga bafite kandi bageraga ku bakobwa bakabanza kubakorera ibya mfura mbi babashyize ahumutse gato cyangwa aho barunze ibifunzo batemye, barangiza bakabateramo ibisongo cyangwa bakabakubitamo imihoro babashinyagurira bakabasiga bambaye ubusa.

    Ibyo bitero byo mu rufunzo byabaga biyobowe na Commandant w'Ikigo cya gisirikare cya Gako, uwahoze ari superefe wa superefegitura Kanazi GASANA Djuma, Gatanazi Bernard wari burugumesitiri wa Komini Kanzenze, Karerangabo Vincent wari inspecteur, Nsabyumuganwa wahoze ari diregiteri w'amashuri abanza ya Cyugaro, Bizimana wahoze ari diregiteri w'amashuri abanza ya Nyamata, Pasiteri Uwinkindi Jean, Gasharankwanzi Sylvestre, umusirikare witwaga Sebugingo, Bizimungu wari umupolisi n'abandi.

    The post Tariki ya 30 Mata 1994: Umunsi w'Amaraso muri Jenoside Aho Abasirikare ba Leta bakomeje gutsemba abatutsi appeared first on RUSHYASHYA.

    Source : https://rushyashya.net/tariki-ya-30-mata-1994-umunsi-wamaraso-muri-jenoside-aho-abasirikare-ba-leta-bakomeje-gutsemba-abatutsi/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=tariki-ya-30-mata-1994-umunsi-wamaraso-muri-jenoside-aho-abasirikare-ba-leta-bakomeje-gutsemba-abatutsi