Source : https://agakiza.org/Umva-ubuhamya-bwa-Philomene-Uko-narokotse.html
Author: webrwanda
-
Iran: Uruganda rw'ingufu kirimbuzi rwa Natanz rwatewe #rwanda #RwOT
Ali Akbar Salehi ukuriye gahunda yo gutunganya bene izi ngufu za Iran ntabwo yavuze uwo bashinja icyo “gikorwa cy'iterabwoba kirimbuzi”, ku cyumweru cyahagaritse amashanyarazi ku ruganda rwa Natanz ruri mu majyepfo y'umurwa mukuru Tehran.
Ibitangazamakuru bya leta muri Israel bivuga ko amakuru bikesha abo mu nzego z'ubutasi ari uko ari igitero cya mudasobwa cya Israel (cyber-attack)
Leta ya Israel ntacyo iratangaza ku byabaye.
Gusa mu minsi ishize yongereye ibikorwa byo kuburira Iran kuri gahunda yayo y'ingufu za kirimbuzi.
Iki gitero kuri Iran cyabaye mu gihe hari umuhate wa dipolomasi wo kubyutsa amasezerano ya 2015 kuri izi ngufu – ayo Amerika itegekwa na Trump yavuyemo mu 2018.
Kuwa gatandatu, Perezida Hassan Rouhani wa Iran yafunguye ibikoresho bishya bitunganya uranium ku ruganda rwa Natanz mu muhango waciye kuri televiziyo uri kuba.
Ibyo bikoresho (centrifuges) ni ibikenewe mu gukora imbaraga kirimbuzi ndetse n'intwaro kirimbuzi.
Ni ikindi gikorwa kinyuranyije n'amasezerano ya 2015, yemerera gusa Iran gukora no kubika uranium nkeya yo gukoresha mu ngufu z'amashanyarazi.
Iran yavuze iki?
Umuvugizi w'ikigo Atomic Energy Organisation of Iran (AEOI), Behrouz Kamalvandi, yavuze ko hari igikorwa cyibasiye amashanyarazi ya Natanz ku cyumweru mu gitondo.
Bwana Kamalvandi nta yandi makuru arambuye yatanze ariko yabwiye ibiro ntaramakuru Fars bya Iran ko “nta wahasize ubuzima cyangwa gusohoka” – kw'ibikorwa n'uruganda kwabayeho.
Nyuma televiziyo ya leta yasomye itangazo ry'umukuru wa AEOI Ali Akbar Salehi, aho yavuze ko ibyabaye ari igikorwa cyo “kurogoya” n'”iterabwoba kirimbuzi”.
Yavuze ko Iran “ifite uburenganzira bwo kwihimura ku babikoze”.
Mu kwa karindwi umwaka ushize, nabwo Natanz yibasiwe n'inkongi y'umuriro abategetsi bavuga ko ari igikorwa cyo kurogoya.
Ikibazo cy'ingufu kirimbuzi za Iran: Impamvu
Ibihugu bikomeye ku isi ntibyizera Iran: Ibihugu bimwe bikeka ko Iran ishaka ingufu kirimbuzi ngo ikore bombe rutura ya kirimbuzi – Iran irabihakana.
Haje kuba amasezerano: Mu 2015, Iran n'ibindi bihugu bitandatu bageze ku bwumvikane. Iran igahagarika imwe mu mirimo y'izo ngufu maze nayo ikavanirwaho ibihano bizahaza ubukungu bwayo.
Ikibazo ni ikihe ubu? Iran yongeye gutangiza ya mirimo yari yabujijwe nyuma y'uko Perezida Donald Trump avanye Amerika muri ariya masezerano agasubizaho ibihano kuri Iran. Nubwo ubu umutegetsi mushya Joe Biden ashaka gusubiza Amerika muri ayo masezerano, gusa buri ruhande ruvuga ko urundi ari rwo rugomba gutera intambwe ya mbere.
Ni Israel yaba yateye Iran?
Ibinyamakuru bitandukanya muri Israel bivuga ko amakuru bikesha abo mu butasi yemeye ko ibyabaye kuri Natanz ari igitego cya Israel cya 'cyber-attack'.
Nimugoroba ku cyumweru, minisitiri w'intebe wa Israel Benjamin Netanyahu yavuze ko “urugamba kuri Iran, abayishyigikiye n'umuhate wayo wo kwigwizaho intwaro ni ubutumwa bukomeye”.
Atavuze ku byabaye kuri Natanz muri Iran, Netanyahu yongeyeho ati: “Uko ibintu bimeze ubu ntabwo ari ko bizaba bimeze ejo.”
Amasezerano yari yarasinywe mu 2015 nyuma y'uko Amerika iyavuyemo ibintu byarazambye, ubu ubutegetsi bushya bwa Biden buri gushyiraho umuhate ngo yongere yubahirizwe.
Gusa Netanyahu yaburiye ko bidakwiye kuyasubizaho, mu cyumweru gishize yatangaje ko Israel itakongera kugirana andi masezerano na Tehran.
Byagenze bite iby'ayo masezerano?
Ayo masezerano yemerera Iran gutunganya no kubika uranium itunganyije itarenze 3.6%. Uranium itunganyije igeze kuri 90% cyangwa kurenga ishobora kwifashishwa mu gukora intwaro kirimbuzi.Trump yavuze ko ayo masezerano yari ashingiye “ku bintu bidafatika ko ubutegetsi bw'abicanyi bwari bukeneye gutunganya ingufu z'ibikorwa by'amahoro”, yongera ibihano by'ubukungu ngo agerageze kunaniza Iran.
Iran, ishimangira ko idakeneye intwaro kirimbuzi, yahise ihagarika byinshi mu byo yari yemeye muri ayo masezerano.
Kuva ubwo, yongereye ibikorwa bitari byemewe byo gutunganya uranium kugira ngo ishyire igitutu kuri Amerika. Harimo ibikorwa biteye imbere byo gutunganya uranium kugera kuri 20% no kuyibika neza.
BBC
-
Rwamagana: Amayobera ku murambo w’umujyanama w’ubuzima wasanzwe mu Kiyaga cya Muhazi –
Uyu murambo wasanzwe ureremba hejuru y’amazi mu mpera z’icyumweru gishize mu Mudugudu w’Ikindi mu Kagari ka Nyarubuye mu Murenge wa Munyiginya.
Umunyambanga Nshingwabikorwa w’Umurenge wa Munyiginya, Niyomwungeri Richard, yabwiye IGIHE ko uwo mugore uri mu myaka 50 kuwa Kane yiriwe iwe mu rugo aganira n’abaturanyi, bigeze ku mugoroba ngo yatangiye gukubura mu rugo umwana we w’umuhungu ufite imyaka 16 arinda ajya kuryama nyina akiri mu mirimo yo mu rugo.
Uyu mwana ngo yabasobanuriye ko bigeze mu rukerera yabyutse akajya mu bwiherero hanze ageze ku rugi rufungura mu gikari asanga hararangaye, ngo yahise akomeza ajya hanze avuyeyo akatira mu cyumba cya nyina ngo arebe niba arimo asanga ntawuhari ndetse n’ibyangombwa bye yakabaye yitwaza wenda agiye kuvura umuntu bigihari.
Ngo bigeze mu saa tanu z’amanywa, uyu mwana yagiye kubaza umuyobozi w’Umudugudu niba yaba azi aho nyina aherereye ni ko gutangira kumushakisha bigeze ku mugoroba baza gusanga umurambo we ureremba hejuru y’amazi mu kiyaga cya Muhazi.
Kabera Miriam ushinzwe guhuza ibikorwa by’abajyanama b’ubuzima ku Kigo Nderabuzima cya Munyiginya akaba n’inshuti ya nyakwigendera, yabwiye IGIHE ko uyu mugore yari umujyanama w’ubuzima ukurikiza gahunda zose neza nk’uko babisabwa.
Yavuze ko nta bantu bazi bari bafitanye ikibazo ku buryo bumva bamwishe agasaba leta gukora ibishoboka byose hakamenyekana icyamwishe.
Ati “ Uko namubonaga yabanaga n’abandi neza, yari umuntu w’inyangamugayo ubana n’abantu bose amahoro, icyo dusaba ni ukugira ngo bakurikirane barebe ikintu cyamwishe kuko nka 90% turumva yarishwe atariyahuye, kuko bamusanze ahambiriye mu ijosi kandi ngo yanazanye amaraso mu mazuru.”
Kabera yavuze ko iyo aba yiyahuye umurambo utari guhita uzamuka hejuru ngo urerembe hejuru y’amazi agasaba ko hakorwa iperereza hakamenyekana icyamwishe.
Gitifu Niyomwungeri yavuze ko umurambo wa nyakwigendera wajyanywe gukorerwa isuzumwa ku Kacyiru ngo hamenyekane icyamwishe, kandi ko RIB yatangiye iperereza.
-
Mukura VS yakuweho amanota 14 kubera ko yakinishije umukinnyi wiswe ‘Inyenzi’ #rwanda #RwOT
Minisitiri wa Siporo, Munyangaju Aurore Mimosa avuga ko mbere ya Jenoside yakorewe Abatusti muri Mata 1994, ikipe ya Mukura Victory Sports yigeze gukurwaho amanota ishinjwa gukinisha umukinnyi bise Inyenzi.
ni mu kiganiro yari yatumiwemo kuri Televiziyo y’u Rwanda ku munsi w’ejo hashize ku Cyumweru tariki ya 12 Mata 2021 cyagarutse ku buryo “Siporo n’imyidagaduro byabaye ibikoresho' mu gutegura umugambi wa Jenoside yakorewe Abatutsi.
Munyangaju Aurore Mimosa yavuze ko mbere ya Jenoside Abatutsi bagiye bafatwa nabi mu makipe bakinagamo, bangwa, nk’aho yavuze ko mu bushakashatsi bwakozwe bwagaragaje ko ikipe ya Mukura VS yigeze gukurwaho amanota ishinjwa gukinisha umukinnyi bise inyenzi(icyo gihe inyenzi ni izina bitaga abasirikare ba FPR Inkotanyi) wari uvuye i Burundi witwaga Camile Kayihura.
Ati 'Mu bushakashatsi byagaragaye ko hari aho byabaye ngombwa ko Leta isa n’aho igiye mu makipe, cyangwa se ijya mu bakinnyi n’abafana kugira ngo ibumvishe ko noneho bagomba gukoresha cya gikoresho cya siporo mu bundi buryo bwo gusenya Abanyarwanda.”
“Natanga urugero, mu bushakashatsi hari aho bavuze ko Mukura VS yigeze gukinisha umusore witwaga Camile Kayihura, noneho baza kubafatiraho umwanzuro wo kubambura amanota, bakuraho Mukura amanota 14, yari umusore wabaga inaha yaragiye kwiga mu Burundi, bavugaga ko ari inyenzi.'
Ubu bushakashatsi bwakozwe na Dr. Gakwenzire Philbert kandi bugaragaramo n’izindi ngero zitandukanye nk’aho Rayon Sports yabujijwe kujya gukina muri Ethiopia bayishinja ko yaba igiye mu Nkotanyi, gutsindwa kwa Panthères Noirs yari ikipe ya Gisirikare, byabaga ari ikibazo gikomeye ku bafana b’ikipe yabatsinze kuko bakubitwaga cyane.
Mbere ya Jenoside Mukura VS yakuweho amanota kuko yakinishije umukinnyi bise ko ari Inyenzi -
Imirambo y’abishwe yajyanwaga kujugunywa mu byobo no muri Nyabarongo- Ibyaranze iya 12/04/1994 #rwanda #RwOT
Froduald Karamira na MDR-Power bahamagariye intangondwa z’Abahutu kwica Abatutsi
Tariki ya 12/4/2020, Karemera Froduald wa MDR-Power yavugiye kuri Radio Rwanda ko intambara ireba buri wese, ibi akaba yarabisubiyemo inshuro nyinshi mu byumweru byakurikiye. Yasabye abahutu kudasubiranamo ubwabo, ahubwo ko bagomba gufatanya n’ingabo mu kurangiza 'akazi'. Ayo yari ambwiriza yarebaga cyane cyane abayoboke ba MDR-Power abasaba kwibagirwa amacakubiri yari hagati yabo na MRND na CDR, ahubwo bagafatanya nabo mu guhiga Abatutsi. Uwo munsi, Radio Rwanda yasohoye itangazo riturutse muri minisiteri y’ingabo.
Iryo tangazo ryavugaga ko 'nta macakaburi yari mu ngabo no mu Bahutu muri rusange. Rikomeza rivuga ko abasirikari, abajandarume, n’Abanyarwanda bose bafashe icyemezo cyo kurwanya umwanzi wabo, kandi ngo bose baramuzi. Ngo umwanzi aracyari wa wundi, umwe washatse kugarura ingoma ya Cyami, watsinzwe. Iyo minisiteri yasabye abasirikari, abajandarume, abaturage gukorera hamwe, gukora amarondo no kurwanya umwanzi.Uwo munsi guverinoma y’abicanyi yavuye I Kigali ijya gukorera i Gitarama, ihuza ibikorwa inashishikariza kurimbura Abatutsi muri Perefegitura zose z’igihugu.
Muri Kigali, intumbi z’abishwe muri jenoside zakusanyirizwaga muri za kamyo, zikajugunywa mu byobo byari byacukuwe n’ibimashini
Tariki ya 12/4/1994 ingabo za MINUAR zamenyesheje Jenerali Romeo Dallaire ko Abatutsi bari barimo kwicwa muri Gisenyi na Kibungo. Ubwe yivugiye uwo munsi ko muri Kigali intumbi nyinshi zapakirwaga n’abanyururu mu bimodoka bisanzwe bikoreshwa ku mihanda, zikabajugunywa mu bisimu byari byacukuwe na za kateripurari. Ibi bimodoka n’ibi bimashini byari ibya serivisi ya Minisiteri y’imirimo ya Leta bitaga 'ponts et chaussée' yayoborwaga na Ntirivamunda Alphonse umukwe wa Perezida Habyarimana Juvenal. Ntilivamunda yahungiye mu Bufransa.
Umunyamabanga Mukuru w’Umuryango w’Abibumye, Boutros-Ghali yavuze ko MINUAR igomba kuva mu Rwanda muri jenoside
Igihe Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga w’Ububirigi Willy Claes yari i Bonn mu Budage, yabwiye Boutros Boutros-Ghali ko 'MINUAR ntacyo ikimaze mu Rwanda. […] ko MINUAR yari mu kaga. […] ko mu Rwanda Ababirigi bafitiwe urwango'. Atanga igitekerezo ko MINUAR yavanwa mu Rwanda. Boutros-Ghali amusubiza ko nawe ashyigikiye icyo gitekerezo. Kugeza uwo nunsi Umuryango w’Abibumye wari waranze kongerera ububasha MINUAR n’ubwo Dallaire atahwemye kubisaba. Igihe cya jenoside, Boutros-Boutros Ghali yari mu ngendo I Burayi, arazikomeza atitaye ku ntabaza za MINUAR zavugaga ko mu Rwanda abantu batagira ingano bishwe guhera tariki ya 7/4/1994.
Abatutsi barishwe i Mukarange mu Murenge wa Kayonza
I Nyawera, mu Murenge wa Mukarange, mu Karere ka Kayonza, mu matariki ya 11-12/04/1994 habaye igikorwa cy’ubwicanyi burimo ubugome bukomeye. Interahamwe zishe umubyeyi witwaga Murebwayire wari utwite, zimubagisha umuhoro, zimukuramo uruhinja zihita zinamutwika n’uruhinja rwe. Kuri Paruwasi Gaturika ya Mukarange, tariki 07- 09/04/1994 Abatutsi bahahungiye ari benshi.
Kuwa 10-11/04/1994, batangiye kwicwa, birwanaho bakoresha amabuye n’amatafari ariko interahamwe zunganirwa n’abajandarume n’abasirikare. Kuwa 12/04/1994, hazanywe urutonde rw’abagomba kwicwa, bategeka abatarapfa gusohoka mu kiriziya babizeza ko ntacyo bakibaye. Bageraga imbere ya Paruwasi, Interahamwe zigahita zibatema. Padiri mukuru, Joseph Gatare, wanayoboraga ishuri ryisumbuye rya Mukarange yari Umututsi, yarishwe. Uwari umwungirije, Padiri Munyaneza Jean Bosco w’Umuhutu yaritambitse, yanga ko Abatutsi bari bamuhungiyeho bicwa, Interahamwe zihita zimwica.
Interahamwe zishe Abatutsi i Mukarange zari zigizwe n’ibyiciro byose birimo abategetsi, abakozi ba Leta n’abacuruzi ba Kayonza : Senkware Célestin (burugumesitiri), Kanyangoga Thomas (umucuruzi), Ngabonzima Augustin (diplomate wari mu kiruhuho cy’izabukuru wari warakomotse I Kinyamakara ku Gikongoro) n’umuhungu we Ngabonzima Jean Claude wari umwarimu, Lieutenant gendarme Twahirwa, Sgt Nsengiyumva Edouard, Kayisabe Côme (wahoze ari umugenzurzi w’amashuri abanza), Nsabimana alias Kiyoni (umugenzuzi w’amashuri abanza), Simparikubwabo alias Simba (wigeze nawe kuba umugenzuzi w’amashuri), Mutaganzwa (umucuruzi), Gashumba Samson (Konseye Mukarange), Kanyogote Nsabimana (Konseye Nyagatovu), Rudasingwa (umuyobozi wa CERAI Mukarange), Tuyishime Joseph (umwarimu muri CERAI Mukarange), Mugenzi (wayoboye CERAI Mukarange), Gahigi Samuel (umwarimu), Gafaranga (umwarimu), Kanyanzira (umucuruzi), Rwabagabo (burigadiye wa komini), Rwayihuku (wahoze ari umusilikare), Ndakaza Ignace, Migabo (umwarimu), etc.
Ubwicanyi bwahitanye Abatutsi benshi bari bahungiye mu Murenge wa Nyabitekeri ahahoze hubatse Segiteri ya Mukoma, Nyamasheke, Cyangugu
Mu Murenge wa Nyabitekeri ahaguye Abatutsi benshi ni ahahoze hubatse Segiteri ya Mukoma (Mariba). Abatutsi baho bakaba barishwe kuwa 12/04/1994 babakuye mu ngo iwabo babatumiye mu nama yiswe iy’umutekano yari itumiwemo abagabo bose. Abagabo barahagurutse mu gitondo nka 8h00′ basaba abagore n’Abana ko baba bagiye ku rusengero rw’Abadiventiste b’Umunsi wa Karindwi. Aho niho guhera tariki ya 10/04/1994 buri joro niho imiryango yose yahuriraga kugira ngo icungirwe umutekano. Abagabo bakarara bicaye bareba ko hari igitero cyaza bagahangana nacyo. Bageze aho bari batumiwe mu nama basanze nta nama ihari ahubwo hari Interahamwe zifite intwaro gakondo ziteguye kubica.
Konseye witwaga Kanyarurembo Joseph yahise abasaba kujya mu nzu ya Segiteri yari ishaje babafungiranamo, hanyuma bamenamo essence yanga kwaka. Konseye Kanyarurembo yasabye uwitwa Torero Theodore wabaye umusirikari gufata grenade agateramo. Yateyemo grenade ebyiri, Umututsi wese ushatse gusohoka bakamwica.
Uwo munsi Abatutsi batagira ingano biciwe kwa Karemera Karaveri, i Mukoma muri Nyabitekeri, Nyamasheke. Aho mu rugo rwa Karemera Karaveri ni mu Murenge wa Nyabitekeri mu Karere ka Nyamasheke ahahoze ari muri Serire Mukoma. Muri urwo rugo hahungiye Abatutsi benshi, bishwe n’igitero cy’abicanyi b’umutwe wa Pima kuwa 12/04/1994 gihita gikomeza kijya kwica ku Badivantisite.
Ubwicanyi bwakorewe Abatutsi kuri Ngoma, Segiteri Bushekeri, Nyamasheke
Ni ku muhanda munini uva ahitwa ku Kinini ugana ku kigo cy’amashuri abanza ya Ngoma mu Murenge wa Bushekeri, Akarere ka Nyamasheke. Muri Jenoside yose hari bariyeri n’ikirombe kirekire gifite hejuru ya metero 15. Abatutsi bo muri iyi Segiteri , ubu ni mu Kagari ka Nyarusange, bose barakusanywaga bakajyanwa kwicirwa ku Mugina nyuma y’uko Perefe Bagambiki Emmanuel azengurutse Cyangugu asaba Abahutu gutangira kwica. Kuva tariki 12/04/1994 kugeza tariki 18/04/1994 nibwo bishwe.
Abatutsi bahiciwe ni abo muri Segiteri ya Ngoma cyane cyane muri Serire ya Keshero kuko ariyo yari ituwe n’Abatutsi benshi. Baragoswe barabazamura ugeze kuri bariyeri wese yahitaga yicwa. Interahamwe zabishe zarimo abitwa Mazera, Ndayishimiye Emmanuel, Bazambanza n’abandi. Abatutsi bishwe urw’agashinyaguro kuko abagabo benshi babanje kubakata ubugabo, kubatema amaboko, ndetse bamwe muri bo babanje kubakuramo amaso, abagore bakabanza kubasambanya, abana b’impinja babamburaga ba nyina bakabajugunya muri cya kirombe ari bazima, ku buryo amanywa n’ijoro habaga ari imiborogo n’amarira y’abana bajugunywaga muri cya cyobo ari bazima.
Burugumesitiri Furere Abel yarimbuye Abatutsi bo muri Komini ya Rwamatamu, Umurenge wa Gihombo, Kibuye
Mu 1994, Komini Rwamatamu yayoborwaga na Burugumesitiri Furere Abel. Kuwa 12/04/1994 habaye inama kuri Komini ya Rwamatamu yatangiye nka saa ine z’amanywa (10h) isozwa nka 13h20 ikaba yari yitabiriwe na ba Konseye, Abakozi ba Komine ariko b’Abahutu, abacuruzi bari bakomeye b’Abahutu, ndetse n’Interahamwe. Irangiye nibwo ba Konseye baciye mu mpunzi bababwira ko amahoro yagarutse Abatutsi bakisubirira mu ngo zabo.
Ariko nyuma yaho gato Abatutsi bari bahungiye kuri Paruwasi ya Kibingo batangiye kwicwa ndetse hari n’imodoka yuzuye Abasirikare yaje irimo n’Interahamwe, zahise ziza kuri Komini zari ziyobowe na Ruzindana Obed wari umucuruzi ukomeye ku Mugonero wabanje guca urusinga rwa Telephone yabaga kuri Komine ya Rwamatamu ngo Abatutsi batabasha gutabaza bene wabo bakabatabara cyangwa bakabibwira Abanyamahanga bikamenyekana. Nibwo hatangiye kumvikana amasasu menshi.
Kuri uyu wa 12/04/1994, hishwe abana benshi ndetse n’abagore bari bahungiye mu rusengero barakomeza baza no kuri Komine. Uwo munsi hishwe Abatutsi barenga 250.
Ruzindana Obed yahamwe n’icyaha cya jenoside akatirwa igifungo cy’imyaka 25. Kuva ku italiki ya 07/04/1994 kugeza kuwa 12/04/1994 ibitero byicaga Abatutsi hirya no hino muri Komini ya Rwamatamu byabaga biyobowe na : Kayishema André wari mwarimu, Ntaganzwa Charles, Ruhumuriza Celestin wahoze ari umusirikare, Ruzindana Obed, Gikeri wahoze ari umusirikare, Murego wari Interahamwe ikomeye na Murwanashyaka. Ariko kuwa 12/04/1994 hiyongereyeho izindi Nterahamwe zari zikomeye cyane zirimo : Kibati, Jean Paul, Nsonera Christophe wari warahoze ari umusirikare na Bimenyimana Aloys hamwe n’abandi benshi. Ubwicanyi bwarakomeje, igitero simusiga cyabaye tariki 17 Mata.
Abatutsi barishwe mu Buharabuge, Rugarika mu Karere ka Kamonyi
Biharabuge, mu Mudugudu wa Kigarama, Akagari ka Sheri, Umurenge wa Rugarika, Akarere ka Kamonyi, hiciwe Abatutsi bari bahatuye n’abari bahahungiye guhera tariki 07 Mata 1994 baturutse i Kigese bahungiye mu miryango no mu nshuti zabo i Sheri. Habaye inama kuri Komini Runda ikoreshejwe na Burugumesitiri Ndayambaje Sixbert, yatumiyemo ba Resiponsabure bose ba selire na ba konseye abategeka kumenyesha Abatutsi ko aribo bahigwa, no kubwira Abahutu ko batagomba kongera gufasha Abatutsi.
Abatutsi bakusanyirijwe muri Centre ya Biharabuge, Interahamwe zigenda zicamo abo zishaka. Interahamwe zarabashoreye zibakikije ngo hatagira uwiruka, uwo bashatse gutema bagatema, abo bafata ku ngufu, n’ibindi. Izo nterahamwe zunganiwe n’izivuye mu Gatsata zari zifite bariyeri mu Rwabashyashya zayobarwaga koranaga na Sharangabo w’ i Rugarika wari ufite imodoka yatwaraga interahamwe aho zajyaga kwica. Barabatwaye babageza mu Biharabuge, babicaza mu ishyamba bitaga Cyingumba, barabaryamisha, batangira kubakubita impiri, imihoro, amasuka n’ibindi. Bari Abatutsi babarirwa mu 1,000.
Ubwicanyi bwatangiye ahagana saa saba kugeza nka saa moya z’ijoro. Nyuma yo kwica bacuje imirambo, mu gitondo haje imodoka ipakira imirambo ndetse n’abatari bapfuye neza bayijyana kuyijugunya mu cyuzi bashoragamo inka cyitwa Cyabariza. Ubwicanyi bwabereye muri Komini Runda bwagizwemo uruhare cyane na Burugumesitiri Ndayambaje Sixbert, Assistant Burugumesitiri Habyarimana Vivien, umwarimu Uwimana Pelage, Joseph Setiba n’izindi nterahamwe.
Ijugunywa ry’Abatutsi ba Runda muri Nyabarongo
Utugari dukora kuri Nyabarongo mu Karere ka Kamonyi, twari dufite sites nyinshi zanyurwagamo n’interahamwe n’abaturage bajya kujugunya Abatutsi muri Nyabarongo. Hari site izwi cyane y’ahitwa mu Ruramba. Kuroha Abatutsi muri Nyabarongo byakozwe cyane kuva tariki ya 12 Mata 1994 kugeza mu mpera za Kamena 1994. Tariki 12 Mata 1994 Abatutsi bari bahungiye ku Kigo Nderabuzima cya Kigese barabashoreye babajyana kubaroha muri Nyabarongo uwo munsi niho Abatutsi bashorewe ari benshi ariko na nyuma yaho byarakomeje.
Uko bavumbuye Abatutsi bakabashorera bakabajyana kuri Nyabarongo, ndetse bakabakoresha urugendo rurerure rugera nko ku masaha atatu, bagenda bakubitwa kandi bashorewe n’imbaga y’abantu bagenda bavugirizwa n’induru. Bamwe muribo barababohaga bakabaroha muri Nyabarongo ari bazima, bakabatereramo amabuye, abandi bakabatema bagatabwa muri Nyabarongo.
Iyicwa ry’Abatutsi bo mu Kabuga, Umurenge wa Bumbogo, Gasabo
Kuva tariki 10-11 mata 1994, Abatutsi batuye mu bice bitandukanye bo mu murenge wa Bumbogo ahitwa mu Kabuga ka Nyabikenke, ahahoze ibiro bya Secteur Karama hiciwe Abatutsi benshi bagera ku bihumbi bine magana atanu (4500). Abahiciwe ni abari baturutse ahantu hatandukanye nka Bumbogo, Kanombe, Musave, Kimironko na Ndera bahahungiye kuko bari bababwiye ko abaho babahaye ubuhungiro kuri Secteur Karama. Batangiye kuhagera kuva kuwa 10 â” 11/04/1994. Bigeze kuwa 12 Mata 1994, haza abaturutse i Gishaka n’abandi ba Nkuzuzu ; bigeze nijoro umujandarume witwaga Emmanuel azana za grenade azihetse kuri moto, haza n’imodoka y’uwitwaga Tadeyo wari interahamwe kabuhariwe izanye imihoro bari bamaze kwicisha abari bahungiye mu kiriziya I Gishaka ayizanamo Interahamwe z’impunzi zari zaravuye i Kivuye muri Byumba hamwe n’abitwaga abakonya bari baravuye Ruhengeri batuye i Rubungo n’izivuka Bumbogo zarimo abitwa : Mutaganira, Muyoboke Augustin, Karangwa Theophile na Rwabutogo. Nibo bishe abo batutsi guhera k’umugoroba wo kuwa 12 bageza mugitondo cyo kuwa 13 babarangije.
Iyicwa ry’Abatutsi i Musenyi mu Bugesera na Muhura muri Gatsibo
I Musenyi mu Bugesera, Perezida Habyarimana akimara gupfa, Abatutsi batangiye gusenyerwa. Uwari responsabure wa serile Kagusa witwaga Karangwa yabwiye Abatutsi ko umututsi utari buhungire iwe bakamwica ntawe umumubaza.
Mu rugo rwe haje Abatutsi barenga 500. Karangwa yateguye gahunda y’uko bagomba kwica Abatutsi bari bahungiye iwe, atumaho igitero kirabica. Abatutsi bake bari basigaye i Kagusa batangiye guhungira i Nyamata ariko abenshi bicirwa mu nzira batahageze. Ubu, muri uru rugo rwa Karangwa hashyizwe ikimenyetso cya Jenoside. Mu murenge wa Remera, Akagari ka Rwarenga ahari muri Komine Muhura yayoborwaga n’uwitwa Ndayishimiye, kuva kuwa 07/04/1994 kugera kuwa 12/04/1994 hiciwe Abatutsi bamenyekanye 252 bakaba bashyinguye mu rwibutso ruhari.
Ivomo : Igitabo cya CNLG gifite umutwe ugira uti 'ITEGURWA N’ISHYIRWA MU BIKORWA RY’UMUGAMBI WA JENOSIDE YAKOREWE ABATUTSI MU RWANDA' Paji 103-108
UKWEZI.RW
-
Abaganga bagize icyo batangaza ku kuba waha undi muntu ijisho|Igisubizo ku mukunzi wa Niyo Bosco wifuzaga kumuha ijisho. â YEGOB #rwanda #RwOT
Mu gitondo cyo kuri uyu wa Gatandatu tariki 10 Mata 2021 ni bwo Irene Murindahabi Umujyanama wa Niyo Bosco yashyize ku rukuta rwe rwa Instagram ubutumwa bw'umusore wemeye guha Niyo Bosco ijisho bitewe n'urukundo amukunda. Nyuma y'uyu musore habonetse umukobwa witwa Keza nawe wemeye gutanga irindi jisho.
Umuhanzi Niyo Bosco
Nyuma y'iyi nkuru Abaganga batandukanye bagize icyo batangaza ku bijyanye n'uko umuntu yaha undi ijisho.
Mu baganiriye na InyaRwanda harimo Dr Charles Muhizi. Yagize ati ''Ntabwo ijisho waritanga ngo urihe undi ariko igishoboka hari igihe kano kantu gasa n'umukara hano ku mboni kitwa (Cornea) ariko ntabwo ari umukara ariko gasa n'umukara kubera imbere hijimye, hari igihe kaba karangiritse'.'Ubundi gakora nk'idirisha amashusho yose anyura hariya kugira ngo ajye imbere mu ndiba y'ijisho kugira ngo ahite akomeza mu bwonko kugira ngo umuntu abone neza kagomba kuba kagaragara neza'.
Yakomeje agira ati 'Ubundi iyo umuntu apfuye abantu bakajya kubaza imiryango niba bemerewe gutanga ibihimba by'umuntu, buri muganga afata igihimba bitewe n'icyo ashaka, impyiko, umutima n'ibindi na muganga w'amaso rero afata kariya kantu k'umukara (cornea), gashobora gukurwa ku muntu wapfuye ariko gufata ijisho ryose ukarikuraho ntabwo bibaho'.
Yunzemo ati 'Impyiko y'umuntu bashobora kuyifata bakayiha undi muntu ariko ku jisho ntabwo kariya kantu (cornea) nakubwiye wagakuramo umuntu akiri muzima yagira ibibazo, n'uwafata ijisho ryose ngo arikureho ntabwo bibaho aho ubuhanga bugeze ntabwo barafata ijisho ngo baritere ku wundi ariko kariya ga cornea ushobora kugafata ukagatera ku wundi ariko bisaba ko aba yapfuye. Ijisho rikorana n'umutsi waryo ntabwo warifata ngo uritandukanye n'umutsi waryo kuko uriciye, n'ijisho rirapfa'.
Undi muganga w'inzobere mu buvuzi bw'amaso, Prof. Dr Saiba Semanyenzi yavuze ko ufashe ijisho ukarikura ku muntu kugira ngo urihe undi, ari nk'urutsinga rw'amashanyaraza rudafite aho rucometse. Icyakora yatanze inkuru nziza ku buvuzi bw'amaso bwo mu myaka iri imbere. Ati: 'Urabona ukase ijisho, ni nk'amashanyaraza akonekitinze n'ubwonko (Connecting), biba byarangiye ntabwo rishobora gukora, ni ukuvuga ngo nta muntu watanga ijisho ngo arihe undi muntu kuko uriya mutsi witwa Optic nerve (umutsi uhuza ijisho n'ubwonko) iyo uwukase uhita wangirika ntabwo wakora.'Ntabwo ijisho umuntu arihindura, ntabwo bishoboka. Gusa, hari ubushakashatsi burimo gukorwa mu myaka izaza aho umuntu ashobora gushyiraho 'device' (agakoresho kabugenewe) mu jisho bakagahuza n'ubwonko ku buryo umuntu utareba, ubwonko bwajya bukorana n'iyo 'device' ku buryo umuntu yareba bigakunda, ariko ni ibintu bikiri mu bushakashatsi'.
Uyu mukobwa Keza na we yifuzaga guha ijisho Niyo Bosco
Comments
0 comments
-
Umukoro ku bakoresha imbuga nkoranyambaga mu guhangana n’abagaragaza ingengabitekerezo ya Jenoside –
Twitter, Facebook, Instagram na Youtube biza ku isonga mu mbuga nkoranyambaga zifashishwa n’abantu benshi bapfobya bakanahakana Jenoside yakorewe Abatutsi, aho bamwe badatinya no kwandika cyangwa kuvuga amagambo abiba amacakubiri mu banyarwanda babizi neza ko ibyo bavuga atari ukuri.
Bitewe n’uko muri iki gihe abantu benshi basigaye bafite telefone ngendanwa zigezweho, biroroshye ko umuntu ashobora kwandika ikintu kikabonwa na benshi mu gihe gito.
Iyo urebye abandika amagambo cyangwa inkuru zigoreka amateka y’ibyabaye, ukagererenya n’ababanyomoza ku mbuga nkoranyambaga zisigaye zihatse Isi muri iki gihe, usanga abatinyuka kugaragaza ukuri kw’ibyabaye bagahangana n’abahakana jenoside ari bo bake.
Umukuru w’Igihugu, Paul Kagame, yabigarutseho tariki 7 Mata 2021 ubwo yatangizaga icyumweru cy’icyunamo, agira ati “Niba abahakana amateka, ibyabaye, bitabatera isoni njye, wowe, twagirira iki ubwoba bwo guhangana nabo?”
Mu kiganiro IGIHE yagiranye na bamwe mu bakoresha imbugankoranyambaga, bagarutse ku mpamvu zituma hari abapfobya jenoside n’impamvu benshi batinya guhangana nabo.
Karangwa Sewase ukoresha cyane urubuga rwa Twitter, akaba umwe mu batinyuka guhangana n’abagaragaza ingengabitekerezo ya jenoside ku mbuga nkoranyambaga, yavuze ko abayipfobya ari abayikoze bafite ubwoba n’ikimwaro cy’ibyo bakoze, bagahitamo kuyipfobya nk’intwaro yo kugira ngo badakurikiranwaho ibyaha cyangwa se ngo bayobye abantu, bagoreke ukuri guhari.
Yakomeje agira ati “Umubare munini w’abayihakana ni abatagira umutima wa kimuntu baba bagikoresha icyenewabo, kigatuma bamwe bakomeza muri uwo murongo wo guhakana jenoside no kuyipfobya kugira ngo barengere abo bene wabo, icya kabiri hari n’abo bayikoze bashaka ko ititwa jenoside kugira ngo badakurikiranwaho icyo cyaha.”
Uwitwa Havugimana Uwera Francine nawe ukoresha imbuga nkoranyambaga yavuze ko imwe mu ntwaro abapfobya jenoside bakoresha ari ukuyitirira uwayihagaritse kandi ko bitewe n’uburyo imbuga nkoranyambaga ziteye bashobora gusakaza ibinyoma bikagera kuri benshi mu munota umwe.
Ati “Iyo umuntu yanditse aba abwira abamukurikira ku mbuga nkoranyambaga, ariko abo bamukurikira na bo bafite bafite abandi babakurikira, bivuga ngo umuntu ashobora kwandika inkuru ku mbuga nkoranyambaga bikagera ku mbaga irenga na miliyoni mu isegonda imwe. Harimo urubyiruko rutari rwakavuka icyo gihe biba harimo n’abanyamahanga bakurikiye ibyo uwo muntu avuga.”
Uwera yakomeje avuga ko iyo hatagize uvuguruza ibyo abo bantu bavuga cyangwa banditse, hari abagira ngo ibyo bavuga ni ukuri bitewe n’amakuru make bafite, kubera ko rimwe na rimwe byandikwa n’abahanga baba bashatse ibinyoma bishyigikira ibyo byanditse.
Asaba urubyiruko kuba maso rugasoma amateka, rukamenya ukuri rugahagurukira kurwanya abo bapfobya ku mbuga nkoranyambaga kubera ko ari bo benshi bazikoresha ndetse banazisobanukiwe cyane.
Gusubiza abapfobya jenoside ni uruhare rwa buri munyarwanda
Karangwa yavuze ko abakoresha imbuga nkoranyambaga kimwe na buri munyarwanda wese agomba kugira uruhare mu gusubiza abapfobya jenoside, ntacyo atinya, cyangwa ngo yigire ntibindeba.Ati “Hari abantu kuri Twitter cyangwa kuri Facebook basoma ibyo abandi bandika ariko bo ntibabe babasubiza kandi bazi ukuri, kubera ko bafite isoni, cyangwa bavuga ngo batamvugaho, batantuka, batekereza ngo ese runaka yabibona gute. Hari n’ababyanga kubera kurinda inyungu zabo mu kazi bakora, akaba azi ukuri ariko akavuga ati nimvuga ukuri ba databuja baramfata gute.”
“Kutabikora ngo usubize abantu, ubabwire ukuri kandi uzi ko ari ukuri ni ikosa. Abantu bakwiriye kwanga ko ikinyoma cyimikwa.”
Yakomeje avuga ko abantu badakwiye kwibagirwa aho u Rwanda rwavuye, ngo bibagirwe amateka yarwo, aho abantu bubatse ikinyoma kikageza igihugu kuri jenoside yahitanye Abatutsi barenga miliyoni.
Agira inama abantu agira ati “Uruhare rwacu ndetse n’urwa buri munyarwanda niyo yaba udakoresha imbugankoranyambaga, ni uko uburyo bwose buhari ari ugusubiza ndetse tukagaragaza ukuri guhari ko jenoside yateguwe imyaka myinshi igashyirwa mu bikorwa mu 1994.”
Umukozi ku Rwibutso rwa Jenoside rwa Kigali ku Gisozi, akaba umwe mu bakoresha imbuga nkoranyambaga, Dieudonné Nagiriwubuntu, yavuze ko iyo abantu bacecetse ukuri, ikinyoma kiganza.
Ati “Umuntu ukoresha imbuga nkoranyambaga wese akwiye kumenya amakuru, amateka y’ukuri kuri Jenoside yakorewe Abatutsi agahangana n’abayipfobya akoresheje ukuri. Hari igihe umuntu aba azi amateka agahitamo kuyaceceka. Icyo gihe ijwi ryabatanga ibinyoma riruta ijwi ry’abavuga ukuri.”
Itegeko ryerekeranye n’icyaha cy’ingengabitekerezo ya Jenoside n’ibyaha ifitanye isano na yo, risobanura ko umuntu ukoze icyaha cyo guhakana jenoside, ari ukorera mu ruhame igikorwa kigamije kuvuga cyangwa kugaragaza ko Jenoside atari Jenoside, kugoreka ukuri kuri Jenoside agamije kuyobya rubanda, kwemeza ko mu Rwanda habaye Jenoside ebyiri, kuvuga cyangwa kugaragaza ko Jenoside itateguwe.
Rikomeza rivuga ko umuntu ukoze icyaha cyo gupfobya ari umuntu wese ugaragariza mu ruhame kandi ku bushake agamije kugabanya uburemere cyangwa ingaruka za Jenoside; koroshya uburyo Jenoside yakozwemo cyangwa kugaragaza imibare itariyo y’abazize Jenoside.
Iyo umuntu abihamijwe n’urukiko, ahanishwa igihano cy’igifungo kitari munsi y’imyaka itanu ariko itarenze irindwi hakiyongeraho n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi 500.000 Frw ariko atarenze 1.000.000 Frw.

-
Perezida wa Uganda n'uwa Tanzania basinye amasezerano aganisha ku gucukura Peterori na Gaz #rwanda #RwOT
Umukuru w'Igihugu cya Uganda Yoweri Kaguta Museveni ndetse na Samia Suluhu, uyobora Tanzania bashyize umukono ku masezerano atatu y'ingenzi agamije guteza imbere urwego rwa Uganda rw'ubucukuzi bw'ibitoro/Peterori na gaz (gas). Ni mu ruzinduko rwa mbere rwo mu mahanga rwa Perezida Samia Suluhu Hassan wakiriwe na mugenzi we wa Uganda Yoweri Museveni.
Aya masezerano hagati ya Leta zombi, ni amasezerano na kompanyi zifitemo imigabane ndetse n'ajyanye n'ubwikorezi n'imisoro, ni intambwe yerekeza ku gutangira kubaka umuyoboro wo muri Afurika y'uburasirazuba unyuramo Peteroli idatunganyije.
Uganda na Tanzania byagiranye amasezerano yo kubaka umuyoboro wa 1443km wo kuvoma ibitoro/peterori ya Uganda mu kibaya cya Albertine basin mu burengerazuba bwa Uganda, ubijyana ku cyambu cya Tanga cyo muri Tanzania kiri ku nyanja y'Ubuhinde.
Uyu muyoboro w'agaciro ka Miliyari 3.5 z'amadolari ya Amerika numara kubakwa nkuko BBC ibitangaza, uzaba ari wo wa mbere muremure ku isi unyuramo ibitoro bitunganyije.
Icyemezo cya nyuma cy'ishoramari cyo kwiyemeza gutanga amafaranga kizafatwa n'ibi bihugu byombi ndetse na za kompanyi z'ubucukuzi bw'ibitoro, mbere yuko kubaka uwo muyoboro bitangira.
Ibi bihugu byombi byizeye ko uyu muyoboro uzazana inyungu mu mibereho no mu bukungu ndetse n'inyungu ku karere, ugatanga akazi ku bantu bigereranywa ko bagera ku 10,000 mu gihe uzaba urimo kubakwa no mu gihe uzaba watangiye gukora.

Ariko, uyu mushinga w'uyu muyoboro wanenzwe bikomeye n'ababungabunga ibidukikije, bavuga ko uzashegesha urusobe rw'ibinyabuzima rwari rusanzwe rufite intege nke mu kibaya cy'ikiyaga cya Victoria no mu karere ka Serengeti.
Mu mwaka wa 2025 ni bwo Uganda iteganya kuvoma ibitoro bya mbere, byo ku tugunguru bigereranywa ko tugera kuri miliyari 1.4 tw'ibitoro ifite.



Munyaneza Theogene / intyoza.com
-
Uganda na Tanzania basinyanye amasezerano yo gucukura ibikomoka kuri Peteroli #rwanda #RwOT
Uganda na Tanzania byashyize umukono ku masezerano atatu y'ingenzi agamije guteza imbere urwego rwa Uganda rw'ubucukuzi bw'ibikomoka kuri Peteroli na gaz (gas), mu ruzinduko rwa mbere rwo mahanga rwa Perezida wa Tanzania Samia Suluhu Hassan.
Aya masezerano hagati ya leta zombi n'amasezerano hagati ya za kompanyi zifitemo imigabane ndetse n'ajyanye n'ubwikorezi n'imisoro, ni intambwe yerekeza ku gutangira kubaka umuyoboro wo muri Afurika y'uburasirazuba unyuramo peteroli idatunganyije.
Uganda na Tanzania byagiranye amasezerano yo kubaka umuyoboro wa 1443km wo kuvoma ibitoro bya Uganda mu kibaya cya Albertine basin mu burengerazuba bwa Uganda, ubijyana ku cyambu cya Tanga cyo muri Tanzania kiri ku nyanja y'Ubuhinde.
Numara kubakwa, uyu muyoboro w'ibitoro w'agaciro ka miliyari 3.5 z'amadolari y'Amerika uzaba ari wo wa mbere muremure ku isi unyuramo ibitoro bitunganyije.
Icyemezo cya nyuma cy'ishoramari – cyo kwiyemeza gutanga amafaranga – kizafatwa n'ibi bihugu byombi ndetse na za kompanyi z'ubucukuzi bw'ibitoro, mbere yuko kubaka uwo muyoboro bitangira.
Ibi bihugu byombi byizeye ko uyu muyoboro uzazana inyungu mu mibereho no mu bukungu ndetse n'inyungu ku karere, ugatanga akazi ku bantu bigereranywa ko bagera ku 10,000 mu gihe uzaba urimo kubakwa no mu gihe uzaba watangiye gukora.
Ariko uyu mushinga w'uyu muyoboro wanenzwe bikomeye n'ababungabunga ibidukikije, bavuga ko uzashegesha urusobe rw'ibinyabuzima rwari rusanzwe rufite intege nke mu kibaya cy'ikiyaga cya Victoria no mu karere ka Serengeti.
Mu mwaka wa 2025 ni bwo Uganda iteganya kuvoma ibitoro bya mbere, byo mu tugunguru bigereranywa ko tugera kuri miliyari 1.4 tw'ibitoro ifite.


Abakuru b'ibihugu bombi basinye aya masezeranoBBC
-
#Kwibuka27: Ntiyari inkomamashyi! “Wimbwira g… – #rwanda #RwOT
Umunyapolitike ukomeye, umugore w'umunyamahoro, umwe muri bacye b’abari n'abategarugori mu gihe cye babashije kwiga akagera no rwego rwo kwigisha muri kaminuza, uwemeye gutanga adatanze abandi, uwanze kuniganwa n’ijambo ngo wenda ryakiza abatari bacye, uwaharaniye ko ikiremwamuntu kigira ijambo hadashingiwe ku bwoko cyangwa igitsina, uwahagaze ku ijambo kugeza ku mwuka we wa nyuma;
Umunyarwandakazi nyawe kandi utazigera na rimwe yibagirana mu mateka y'u Rwanda, uwo nta wundi ni uwavutse ku itariki ya 23 Gicurasi mu mwaka wa 1953, Agathe Uwilingiyimana. Ubu iyo aba akiriho aba ari mu bagikomeye mu buryo bw'umubiri, ari muri ya myaka y'inararibonye kandi y'inkingi mwubatsi, aba agize imyaka y'inkenerwa, 68. Yibukirwa kuri byinshi birimo no kuba yararanduye politike y’iringaniza mu mashuri yadukanywe na Habyarimana mu gukandamiza Abatutsi na zimwe muri Perefegitura.
Uyu mubyeyi, Agathe Uwilingiyimana, yazize kuvugira abo yabonaga ko barengana, yazize gushyira mu gaciro, yazize ukuri kwe kandi kwari gukwiriye, yazize kutaba inkomamamashyi z'inkoramaraso, yishwe n’abantu batagira ubumuntu – abo ubumuntu bwari bwaravuyemo bwarabakayutsemo – yishwe n’abarenzwe n'urwango, abagome n’inyangamahoro. Yazize kuba umunyarwandakazi ukwiriye kuko imico n'ingiro bye ari byo bikwiye kandi biranga ababyeyi b'i Rwanda.
Ubwo Agathe Uwilingiyimana yari Minisitiri w’Intebe, ntabwo Perezida Habyarimana yishimiye gukorana nawe kabone n’ubwo yagombaga gukorana nawe byanze bikunze. Umunsi umwe ubwo bari bahuriye mu nama, mu buryo bwo kumwumvisha ko amuyoboye, Habyarimana yaramubwiye ati “Wowe mugore”, nawe amusubiza nta gutegwa ati “Wimbwira gutyo sindi umugore wawe”. Agathe yashyiraga mu gaciro cyane mu gihe cyose yamaze ari umuyobozi. Byinshi kuri we twabibateguriye mu cyegeranyo gikurikira: