Author: webrwanda

  • Impunzi z'Abanye-Congo ziri mu Rwanda zashimangiye ko zititeguye gutaha FDLR itaranduwe – #rwanda #RwOT

    Mu Rwanda habarirwa impunzi zose hamwe zingana 136.713 muri zo izingana na 60,83% ni izituruka muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo harimo 207 zageze mu Rwanda hagati ya Mata na Gicurasi 2025.

    Kalisa Theogene umaze imyaka 25 mu nkambi ya Mahama, yabwiye RBA ko byabagoye kwisanga mu buhunzi nyuma y'aho umutwe wa FDRL ubamburiye imitungo yabo ndetse bakabwirwa ko ari Abanyarwanda atari Abanye-Congo.

    Agira ati ' Imitungo yacu barayiriye irashira, bahita bavuga ngo aha ntabwo ari iwanyu ni iwacu mwe nimusubire mu Rwanda. Byaradukomerekeje cyane nk'umuntu wari uziko ari Umunye-Congo kwisanga mu buhunzi ni ikintu cyari gikomeye cyane.'

    Minisitiri w'Ububanyi n'Amahanga w'u Rwanda, Amb. Olivier Nduhungirehe, yatangaje ko u Rwanda rutazacyura impunzi mu gihe cyose impamvu nyamukuru zatumye zihunga zitarakurwaho.

    Ati 'Ntabwo ari ugushora impunzi aho zari ziri kandi hakiri ibibazo by'umutekano, ni ukuvuga ko hari ibibazo by'umutekano n'ibibazo biri mu buyobozi bwa Congo bigomba kuzabanza gukemuka hanyuma impunzi zigataha noneho zidafite impungenge ko zishobora guhohoterwa cyangwa se guhura n'imvugo n'ibikorwa by'urwango.'

    Mu masezerano yasinywe i Washington D.C ku wa 24 Kamena 2025, hagati y'u Rwanda na RDC, ibihugu byombi byemeranyije ko mu gihe amahoro n'umutekano bizaba byabonetse mu Burasirazuba bwa Congo, ibihugu byombi bizafatanya n'inzego z'Umuryango w'Abibumbye n'imiryango ishinzwe ubutabazi mu gucyura abahungiye mu bice bitandukanye by'iki gihugu hamwe n'impunzi z'Abanye-Congo ziri mu Rwanda no mu bindi bihugu.

    Umusesenguzi mu bya politiki, Dr Eric Ndushabandi, avuga ko amasezerano yonyine hagati y'ibihugu byombi adahagije, akagaragaza ko Umuryango w'Abibumbye na wo ugomba kuzabanza kureba niba ibikenewe byose kugirango impunzi zitahe byuzuye.

    Agira ati 'Amasezerano hagati y'u Rwanda na Congo, ntabwo ari ukuvuga gusa ngo twumvikanye ko impunzi zitaha, n'Umuryango w'Abibumbye niba ukora neza, uzabanza urebe ko ibyo bakeneye byuzuye kugirango batahe, harimo ibyibanze nko kuryama bagasinzira, umutekano, no kwizera ko nta mvugo z'urwango zizongera kubibasira.'

    Impunzi z’Abanye-Congo ziri mu nkambi zitandukanye mu Rwanda zivuga ko zitazataha igihe cyose impamvu zatumye bahunga zitarakemuka


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/impunzi-z-abanye-congo-ziri-mu-rwanda-zashimangiye-ko-zititeguye-gutaha-fdlr

  • RIB yafunze umunyamakuru wiyitiriye umwunganizi mu mategeko – #rwanda #RwOT

    Uyu munyamakuru yatse amafaranga umugore w'umugabo ufunzwe akekwaho icyaha, amwizeza ko azamwunganira mu mategeko, uwo mugore arayamuha.

    Nyuma umunyamakuru yaje guhamagara kuri Sitasiyo ya RIB ya Gihango, ateguza ko azaza kunganira uwo yise umukiliya we, anajya kunganira wa mugabo wari ufunze.

    Mu gihe yari atangiye kunganira uwo yise umukiliya we, byaje kumenyekana ko atari umwunganizi mu mategeko ko ahubwo ari umunyamakuru, ahita afatwa arafungwa.

    Mbere yo gufatwa, yoherereje ubutumwa abagenzacyaha bo kuri Sitasiyo ya RIB ya Gihanga, abashyiraho igitutu anabategeka kurekura uwo yise umukiliya we.

    Kuva ku wa 30 Nyakanga 2025, uyu munyamakuru afungiwe kuri Sitasiyo ya RIB ya Gihango mu Karere ka Rutsiro.

    Akekwaho kwiyitirira umwuga w'ubwavoka no kwihesha ikintu cy'undi hakoreshejwe uburiganya.

    RIB yasabye abantu kwirinda kwishora mu bikorwa nk'ibi kuko bihanwa n'amategeko.

    Umuvugizi wa RIB, Dr Murangira B. Thierry yagize ati 'Ibikorwa nk'ibi birashoboka kubyirinda. Abaturarwanda bazirikane ko utakora ibikorwa nk'ibi ngo wumve byaguhira, kuko inzego zirwanya ibyaha ziri maso kandi zifite ubushobozi n'ubushake bwo kubirwanya.'

    Itegeko riteganya ko uwihesha ikintu cy'undi hakoreshejwe uburiganya aba akoze icyaha.

    Iyo agihamijwe n'urukiko akatirwa igihano cy'igifungo kitari munsi y'imyaka ibiri ariko kitarenze itatu n'ihazabu itari munsi ya miliyoni 3 Frw ariko itarenze miliyoni 5 Frw.

    Ni mu gihe kwiyitirira urwego rw'umwuga, impamyabushobozi, impamyabumenyi cyangwa ubushobozi buhabwa umuntu wujuje ibyangombwa, bihanishwa igifungo kitari munsi y'ukwezi ariko kitarenze amezi atandatu n'ihazabu itarenze miliyoni 1 Frw cyangwa kimwe muri ibi bihano.

    RIB yafunze umunyamakuru wiyitiriye umwunganizi mu mategeko


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/rib-yafunze-umunyamakuru-wiyitiriye-umwunganizi-mu-mategeko

  • APR FC yanganyije na Gorilla FC 1-1 ubwo bakinaga umukino wa gicuti, uba uwa kabiri aya makipe anganyije #rwanda #RwOT

    APR FC yanganyije na Gorilla FC igitego 1-1 mu mukino wa gicuti wabereye kuri Kigali Pelé Stadium ku mugoroba wo kuri uyu wa Gatatu, tariki ya 30 Kamena 2025.

    Ni umukino wari utegerejwe n'abafana benshi bitewe n'uko aya makipe aheruka guhurira i Shyorongi bityo abakunzi baya makipe bari bategerezanyije amatsiko cyane cyane abashya binjiye muri aya makipe.

    Gorilla FC yatangiye umukino neza, ibona igitego hakiri kare ku munota wa 8, gitsinzwe na Mosengo Tansele wateye ishoti rikomeye inyuma y'urubuga rw'amahina, ku mupira wari uvuye kuri koruneri.

    APR FC yihariye umukino mu minota yakurikiyeho, ariko uburyo yabonye ntibwabyaye umusaruro, cyane mu buryo bwa Djibril Ouattara wagerageje  gushaka igitego ariko umunyezamu Gad wa Gorilla yitwara neza.

    Mu gice cya kabiri cy'umukino Gorilla FC yakomeje kugaragaza imbaraga mu ntangiriro z'igice cya kabiri, ariko amahirwe menshi yaje ku ruhande rwa APR FC. Mamadou Sy na Ruboneka Bosco babonye amahirwe meza ariko barayapfusha ubusa, kimwe n'ishoti rya Akayezu Jean Bosco ryagize uruhare rukomeye mu gutera igiti cy'izamu.

    Bigeze ku munota wa 84 nibwo ikipe ya APR FC yishyuye, ni ku gitego cyatsinzwe na Aliou Souané ku mupira wari uturutse kuri coup-franc nziza yatewe na Omborenga Fitina.

    Umukino warangiye amakipe yombi anganya igitego 1-1, biba ubwa kabiri kuri aya makipe  anganyije kuko mu mukino yambere yabereye  i Shyorongi, banganyije 2-2.

    APR FC izasubira mu kibuga ku Cyumweru, tariki ya 3 Kanama 2025, ikine undi mukino wa gicuti na Police FC.

    The post APR FC yanganyije na Gorilla FC 1-1 ubwo bakinaga umukino wa gicuti, uba uwa kabiri aya makipe anganyije appeared first on RUSHYASHYA.

    Source : https://rushyashya.net/apr-fc-yanganyije-na-gorilla-fc-1-1-ubwo-bakinaga-umukino-wa-gicuti-uba-uwa-kabiri-aya-makipe-anganyije/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=apr-fc-yanganyije-na-gorilla-fc-1-1-ubwo-bakinaga-umukino-wa-gicuti-uba-uwa-kabiri-aya-makipe-anganyije

  • Ibihugu bya Afurika byasabwe guteza imbere ubushakashatsi no korohereza abakora igeregeza ry'imiti – #rwanda #RwOT

    Ni umushinga uzakorera mu bihugu bine bya Afurika birimo u Rwanda, Tanzania, Zimbabwe na Nigeria.

    Umugabane wa Afurika ufite ikibazo cyo kugira ubuke bw'ibikorwa by'ubushakashatsi n'uburyo bwo gukora isuzuma ry'umuti cyangwa urukiko mbere y'uko bitangira gukoreshwa kuko biri kuri 2% gusa.

    Zimwe mu mbogamizi zigaragazwa zishingiye kuba usanga ibihugu bitinda kwemerera uburenganzira ibigo bishaka kubikoreramo.

    Uyu mushinga watangijwe mu rwego rwo gukemura ibyo bibazo, gukuraho izo mbogamizi ndetse no kugerageza kwimakaza ugukorera mu mucyo, gushyira imbaraga mu bushakashatsi n'ibindi bitandukanye.

    Umuyobozi mu Ishami ry'Umuryango w'Abibumbye ryita ku Buzima OMS muri Afurika, Kwasi Nyarko, yavuze ko uyu mushinga uzafasha mu kuziba icyuho cyakundaga kugaragara muri Afurika ku bijyanye no gukora ubugenzuzi bw'imiti n'ubushakashatsi.

    Ati 'Ni umushinga w'ingenzi kuko ureba cyane ku buryo bwo kunoza amabwiriza n'ubunyamwuga muri Afurika mu bijyanye no gukora igerageza ry'imiti. Ni ingenzi kuko muri Afurika dufite umutwaro ukomeye w'indwara zirimo iz'ibyorezo, indwara zitandura kurusha ibindi bice by'Isi.'
    Umuyobozi mu Ishami rishinzwe Ubushakashatsi mu Kigo cy'Igihugu Gishinzwe Ubuzima, RBC, Eric Remera, yavuze ko uzafasha mu kunoza uburyo ubushakashatsi bukorwa, ubuzima bw'umuntu butabangamiwe.

    Ati 'Icyo uyu mushinga uje gufasha, ni ukugira ngo iryo suzuma ryihutishwe, rikorwe neza, rikorwe n'abantu babizi kandi habeho no gukoresha ikoranabuhanga rigezweho. Ibihugu byinshi usanga bisaba igihe kinini ngo ubushakashatsi bwemererwe gukorwa ariko u Rwanda ruri mu bihugu biri kwihutisha kugira ngo ukeneye gukora ubushakatsi icya ngombwa kiboneke bidatinze.'

    Yavuze ko kuri ubu mu Rwanda bitwara nibura iminsi 67 mu kwihutisha kwemerera abashaka gukora ubushakashatsi mu gihe hari aho usanga bitwara n'imyaka ibiri.

    Mu Rwanda uyu mushinga uzajya ukorana n'inzego zitandukanye zirimo n'Ikigo gishinzwe ubugenzuzi bw'ibiribwa n'imiti Rwanda FDA, n'izindi.

    Umushakashatsi akaba n'Umwarimu muri Kaminuza y'u Rwanda, Prof. Jeanine Condo, yasobanuye ko ibihugu bishobora gutinda kwemerera ababikoreramo ubushakashatsi no kugerageza imiti kubera imiyoborere mibi, yemeza ko u Rwanda rwamaze gutera intambwe nziza.

    Ati 'Biterwa n'uko ibihugu biteye, hari ibyo bahora batubwira buri gihe by'imiyoborere, kugira ngo akazi gakorwe neza kandi kagende neza kandi mu gihe gito.'

    Umuyobozi w'Inama Nkuru y'Ubushakashatsi mu by'Ubuvuzi muri Zimbabwe, Tendayi Kureya, yashimangiye ko bigiye kubafasha korohereza ibigo by'abakora ubushakashatsi, guhuza ubukorwa ku buryo butanga umusaruro ndetse no kwimakaza ikoreshwa ry'ikoranabuhanga.

    Umuyobozi w'Ikigo gitanga ubujyanama mu koroshya uburyo bwo gukora igerageza ry'imiti n'inkingo, Multi-Regional Clinical Trials, Barbara E. Bierer, yashimangiye ko ibihugu bikwiye koroshya imikorere yabyo ku buryo himakazwa ubushakashatsi buteye imbere mu buvuzi.
    Ni umushinga uzashyirwa mu bikorwa mu gihe cy'imyaka ibiri ukaba waratewe inkunga n'ibigo birimo Gate Foundation na Garnet Partners.

    Iki gikorwa cyitabiriwe n’abaturutse mu bihugu bizakorerwamo uwo mushinga

    Ibihugu bya Afurika byasabwe guteza imbere ubushakashatsi no korohereza abakora igeregeza ry'imiti

    Umuyobozi mu Ishami rishinzwe Ubushakashatsi mu Kigo cy'Igihugu Gishinzwe Ubuzima, RBC, Dr. Eric Remera, yasobanuye ko bizafasha ibihugu

    Umuyobozi w'Ikigo gitanga ubujyanama mu koroshya uburyo bwo gukora igerageza ry'imiti n'inkingo, Multi-Regional Clinical Trials, Barbara E. Bierer, yashimangiye ko ibihugu bikwiye koroshya imikorere yabyo

    Uyu mushinga uzashyirwa mu bikorwa mu myaka ibiri witezweho kunoza uburyo bwo gukora ubushakashatsi, gukora igerageza ry’imiti n’inkingo mu bihugu bya Afurika

    Umushakashatsi akaba n'Umwarimu muri Kaminuza y'u Rwanda, Prof. Jeanine Condo, yasobanuye ko ibihugu bishobora gutinda kwemerera ababikoreramo ubushakashatsi no kugerageza imiti kubera imiyoborere mibi

    Amafoto: Rusa Prince


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/ibihugu-bya-afurika-byasabwe-guteza-imbere-ubushakashatsi-no-korohereza-abakora

  • Hemejwe ibiciro byo gupima imyuka ihumanya ku binyabiziga: Ibyemezo by'Inama y'Abaminisitiri – #rwanda #RwOT

    Bimwe mu byemezo byafatiwe muri iyi nama harimo ibi bikurikira:

    1. Inama y'Abaminisitiri yaganiriye ku ngamba zo kwihutisha ishyirwa mu bikorwa rya gahunda z'iterambere. Hazakomeza gushyirwa imbaraga mu gukorera ku ntego bijyana no kongera umuvuduko mu mikorere, guhanga ibishya no kurushaho gukorana ubushishozi.

    2. Inama y'Abaminisitiri yemeje itangwa ry'ubutaka bwa Leta bugahabwa 'Africa Health Sciences University (AHSU)', kugira ngo bwubakweho ishuri rikuru ryigisha iby'ubuvuzi.

    3. Inama y'Abaminisitiri yemeje Iteka rya Minisitiri ryemerera 'International Covenant College' gutangira gukora nk'ishuri rikuru ryigenga, rinayiha ubuzimagatozi.

    Iri shuri rizatangirana amashami abiri: Ishami ry'Itangazamakuru n'Ikoranabuhanga n'Ishami ry'Uburezi mu Mikurire y'Umwana, hanyuma rikazagenda ryagura amashami.

    4. Inama y'Abaminisitiri yemeje Iteka rya Minisitiri rigena amafaranga y'igenzura ry'irekurwa ry'umwuka ku binyabiziga bikoreshwa na moteri harimo n'amapikipiki.

    Iyi gahunda igamije gushyira mu bikorwa amabwiriza y'ubuziranenge yo kugabanya imyuka ihumanya ikirere no guteza imbere ibidukikije n'ubuzima rusange bw'Abanyarwanda.

    5. Inama y'Abaminisitiri yemeje abahagarariye ibihugu n'Imiryango Mpuzamahanga
    mu Rwanda bakurikira:

    • Madamu Hanan AbdelAziz Elsaid Shahin, Ambasaderi wa Repubulika y'Abarabu ya Misiri mu Rwanda, afite icyicaro i Kigali.

    • Brig. Gen Boubacar Diallo, Ambasaderi wa Repubulika ya Mali mu Rwanda, afite icyicaro i Kigali.

    • Ntsiuoa Castalia Sekete, High Commissioner w'Ubwami bwa Lesotho mu Rwanda, afite icyicaro i Addis Ababa.

    • Gia Matcharadze, Ambasaderi wa Georgia mu Rwanda, afite icyicaro i Addis Ababa.

    • Salimatta E. T. Touray, High Commissioner wa Repubulika ya Gambia mu Rwanda, afite icyicaro i Addis Ababa.

    • Gisele Fernández Ludlow, Ambasaderi wa Mexique mu Rwanda, afite icyicaro i Nairobi.

    • Maroš Mitrík, Ambasaderi wa Repubulika ya Slovakia mu Rwanda, afite icyicaro i Nairobi.

    • Mohammed Bin Khalil Faloudah, Ambasaderi w'Umurinzi w'Imisigiti ibiri y'intumwa z'Imana mu Rwanda, afite icyicaro i Kampala.

    • Anthea Manasseh, Uhagarariye Ikigega cy'Abafaransa cy'Iterambere (AFD) mu Rwanda.

    • Ritu Shroff, Uhagarariye Ishami ry'Umuryango w'Abibumbye ryita ku Mpunzi (UNHCR) mu Rwanda.

    Dore uko ibiciro bishya byihariye byo gupima imyuka ihumanya ku binyabiziga bizaba biteye:


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/hemejwe-ibiciro-byo-gupima-imyuka-ihumanya-ku-binyabiziga-ibyemezo-by-inama-y

  • Ibikwiriye kwirindwa mu gutangaza amakuru y'abahohotewe – #rwanda #RwOT

    Muri Mutarama 2025, Ubushinjacyaha Bukuru bw'u Rwanda bwatangaje ko mu 2024, bwakurikiranye amadosiye 8.129 y'abakekwaho ibyaha bifitanye isano n'ihohoterwa rishingiye ku gitsina, aho yakurikiranywemo abantu 8.222.

    Muri ayo madosiye, hari hakubiyemo icyaha cyo gusambanya abana, icyo guhoza ku nkeke uwo mwashyingiranywe ndetse n'icyaha cyo gukoresha undi imibonano mpuzabitsina ku gahato.

    Muri Gashyantare 2025 kandi Minisiteri w'Uburinganire n'Iterambere ry'Umuryango, yunzemo ivuga ko abangavu 22.454 basambanyijwe bakanaterwa inda mu 2024.

    Ni imibare yagiye yiyongera uko imyaka yagiye ishira kuko mu 2020 abangavu batewe inda bari 19.701, mu 2021 bariyongera bagera kuri 23.111, na ho mu 2022 bagera kuri 24.472 mu gihe mu 2023 bagabanyutseho gato bagera kuri 22.055.

    Niyirora Theogene, ushinzwe gahunda y'uburenganzira bw'abagore no kubona ubutabera muri Avega-Agahozo, yavuze ko hasigaye hari ikibazo cy'uburyo amakuru y'uwakorewe ihohoterwa atangwamo, aho usanga ayo makuru aba atubahirije amahame yo kurengera uwahohotewe.

    Yagize ati “Iyo urebye nko mu nkuru zasohotse usanga hari amahame atubahirijwe, aho usanga batangaje nk'umwirondoro w'uwahuye n'ihohoterwa, cyangwa se bashyizeho amafoto ye. Ibyo bintu bishobora kuba byagira ingaruka kuri wa muntu wahuye n'ihohoterwa ndetse no ku muryango we ndetse n'abazamukomokaho.”

    Ibi yabivugiye mu mahugurwa y'abanyamakuru n'inzego zishinzwe kurengera abakorewe ihohoterwa, ajyanye no kurebera hamwe uburyo bwiza bwo gutangaza amakuru ajyanye n'uwakorewe ihohoterwa.

    Niyirora kandi yagarutse ku bakoresha imbuga nkoranyambaga batangaza amakuru y'abakorewe ihohoterwa, avuga ko hari abareba inyungu zabo gusa ntibite ku ngaruka uwakorewe ihohoterwa ashobora guhura na zo.

    Ati 'Bagomba kumva ko inkuru n'iyo wayikora ukayiha amakabyankuru menshi kugira ngo irebwe n'abantu benshi, byaba byiza ko banatekereza ku buzima bwa wa muntu bakoresheje mu nkuru, ndetse n'ingaruka bishobora kumugiraho igihe ayo makuru yaba yatanzwe nabi.'

    Impuguke mu bijyanye n'uburinganire, Nkundimfura Rosette, yasobanuye ko ubusanzwe iyo utangaza inkuru y'uwahohotewe, uba udakwiye gushyiramo umwirondoro we, amafoto cyangwa amashusho ye, aho atuye, n'ibindi kabone nubwo yaba yabiguhayeho amakuru.

    Akomeza avuga ko utangaza inkuru akwiye kwirinda gushyira mu nkuru ibyahungabanya umuryango Nyarwanda, nk'uburyo uwakorewe ihoterwa yarikorewe mu buryo bweruye, imvugo imushinja ibyaha cyangwa imusesereza, amakuru ashobora kumugiraho ingaruka mu gihe kizaza n'ibindi.

    Ati 'Hari igihe umuntu agenda akavuga ibintu bikarangira abantu basigaye bamutera amabuye bati 'ni ibiki wakoze', ku buryo usanga we ubwe atabasha kubigarura ndetse n'umuryango we ukabigenderamo.'

    Yavuze ko ibyo bisubiza inyuma uwahohotewe ndetse ko bishobora no gutuma n'undi wari ufite ikibazo nk'icye yanga gutanga amakuru.

    Umukozi muri Avega- Agahozo, Niyirora Theogene, yavuze ko abakoresha imbuga nkoranyambaga bakwiye kwitondera uburyo batangazamo inkuru y’abahohotewe

    Abo mu nzego zitandukanye zishinzwe kurengera abakorewe ihohoterwa bari mu mahugurwa yiga ku buryo bwiza bwo gutangaza amakuru y’abahohotewe

    Impuguke mu bijyanye n’uburinganire, Imfurankunda Rosette, yasobanuye uburyo inkuru y’uwahohotewe ikwiriye gutangazwamo

    Abanyamakuru bagaragaje ko hakiri ibibazo byo kubona amakuru ku wakorewe ihohoterwa


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/ibikwiriye-kwirindwa-mu-gutangaza-amakuru-y-abahohotewe

  • Kamonyi: Arenga miliyari 3 Frw agiye gukoreshwa mu gusana ibiraro – #rwanda #RwOT

    Ni ibiraro biherereye mu mirenge ya Karama, Kayenzi, Kuyumbu na Musambira.

    Biteganyijwe ko kuva mu 2024 kugeza mu 2026 hazubakwa ibiraro bitatu birimo kimwe cyamaze kuzura cya Kinyaruka gihuza imirenge ya Kayumbu na Karama, icya Matengu gihuza imirenge ya Rukoma na Kayenzi ndetse n'icya Birembo gihuza Akarere ka Kamonyi na Ruhango, bizatwara hafi miliyari 2 Frw.

    Harateganywa kandi ko hazubakwa ibindi umunani birimo icya Cyogo gihuza Ngamba na Runda ndetse no gusana ibindi birindwi byo ku muhanda wa Kayumbu-Mpushi-Munyana.

    Ibiraro bya Kagugu, Murindi, Gashyashya, Munyinya, Nyacyonga, Rwingwe na Karumba bizatwara hafi miliyari 1.6 Frw.

    Abahatuye bavuga ko isenyuka ry'ibi biraro byabahuzaga, ryabateye igihombo mu mihahiranire, icyakora bakagaragaza icyizere kuko hari ibyatangiye kubakwa.

    Bimwe mu biraro byasenywe ni ibyo ku Mugezi wa Kayumbu, abakoresha Umuhanda wa Karama-Kayumbu banyura ku kiraro cya Kinyaruka n'abandi.

    Harerimana Jean Bosco wo mu Mudugudu wa Ryagashaza, ubarizwa mu Kagari ka Bunyonga, Umurenge wa Karama, uri mu bakoresha Ikiraro cya Kinyaruka, yavuze ko kimaze kwangizwa n'ibiza byabagizeho ingaruka zikomeye.

    Ati 'Byari bigoye, abana ntibari bakijya ku ishuri, ubukwe bwari bwarahagaze kuko ntaho abageni bari kunyura. Muri make, guhahirana kwa Karama na Kayenzi byari byaragoranye. Mu mvura, uwageragezaga kwambuka umugezi n'amaguru wahitaga umutwara.'

    Ni ishimwe asangiye na Musabe Chantal wavuze ko kutagira ikiraro kizima byatumaga umusaruro wabo wiganjemo ibitoki utongera kugera ku isoko uko bikwiye, ariko agahamya ko ubu impinduka zatangiye kwigaragaza.

    Yagize ati 'Ubu byaroroshye, aho moto yagutwariraga 1500 Frw, uhagendera 700 Frw kuko ibiraro birakoze kandi n'umuhanda urimo gukorwa, bikanatuma tubona uko tugurisha ibitoki tweza ku giciro cyiza.'

    Umuyobozi w'Akarere ka Kamonyi, Dr. Nahayo Sylvère, yavuze ko imvura yaguye mu myaka ya vuba ishize, yibasiye ibikorwaremezo birimo n'ibiraro byinshi, hakaba hakomeje urugendo rwo kubisana.

    Yavuze ko bihaye intego yo kongera kuyubaka aho mwaka wa 2024/2025 bahereye ku biraro bitatu byari bikenewe kurusha ibindi, bikazakomereza ku ngengo y'imari ya 2025/2026.

    Ati 'Ubushobozi buke bwatumye hari ibitarakorwa, ariko kuko ubushobozi bugenda buboneka bizakorwa. Nk'ubu ikiraro cya Kinyaruka cyonyine cyatwaye asaga miliyoni 700 Frw, ni yo mpamvu hari ibitarakorwa.'

    Arenga miliyari 3 Frw agiye gukoreshwa mu gusana ibiraro byo mu Karere ka Kamonyi


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/arenga-miliyari-3-frw-agiye-gukoreshwa-mu-gusana-ibiraro-byo-mu-karere-ka

  • Minisitiri w'Intebe wa Qatar yifurije mugenzi we w'u Rwanda imirimo myiza – #rwanda #RwOT

    Ibi yabigarutseho mu butumwa yahaye Dr. Justin Nsengiyumva amushimira ko yabaye Minisitiri w'Intebe w'u Rwanda.

    Dr. Justin Nsengiyumva yagizwe Minisitiri w'Intebe ku wa 23 Nyakanga 2025, asimbuye Dr. Edouard Ngirente wari umaze muri izi nshingano imyaka irindwi n'amezi 10.

    Minisitiri bin Jassim al-Thani yavukiye i Doha mu 1980, afite icyiciro cya kabiri cya Kaminuza mu Bukungu ndetse no mu bijyanye n'imiyoborere mu by'imari yakuye muri Kaminuza Nkuru ya Qatar mu 2003.

    Mu 2016, nibwo yagizwe Minisitiri w'Ububanyi n'Amahanga, nyuma y'umwaka agirwa Minisitiri w'Intebe Wungirije, umwanya yagumyeho kugeza mu 2023 ubwo yagirwaga Minisitiri w'Intebe wa Qatar.

    Uyu muyobozi yagiye agaragara mu biganiro bitandukanye bihuza Leta ya RDC n'Ihuriro rya AFC/M23.

    Ku wa 1 Kamanea 2025, yagiranye ibiganiro na Minisitiri w'Ububanyi n'Amahanga n'Ubutwererane, Olivier Nduhungirehe, ku bufatanye bw'ibihugu byombi, banagaruka ku bibazo by'umubano umaze iminsi utifashe neza hagati y'u Rwanda na RDC.

    U Rwanda na Qatar bifitanye umubano mwiza mu nzego zirimo urw'ubwikorezi bwo mu kirere, ubucuruzi, umutekano n'izindi.

    Minisitiri w'Intebe wa Qatar yifurije mugenzi w'u Rwanda imirimo myiza


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/minisitiri-w-intebe-wa-qatar-yifurije-mugenzi-w-u-rwanda-imirimo-myiza

  • Iby'ingenzi ku mikoreshereze ya 'radiation' mu Rwanda – #rwanda #RwOT

    Hari imirasire karemano nk'ituruka ku zuba, hakaba n'indi ituruka ku ikoranabuhanga ryakozwe na muntu harimo nka X-rays yifashishwa mu buvuzi, nk'igihe umuntu anyuzwa mu cyuma ngo harebwe uburwayi afite imbere mu mubiri, aho yakwifashishwa mu kuvura indwara zimwe na zimwe nko gushiririza kanseri n'ibindi.

    Mu buvuzi, hari n'igihe biba ngombwa ko baguha ikintu umira kikajyana ya mirasire mu mubiri, cyangwa ukagiterwa mu rushinge hagamijwe kugira amakuru yimbitse ku burwayi ufite mu rugingo runaka.

    Mu kiganiro na IGIHE, Umuyobozi w'Ishami ry'Umutekano n'Ubugenzuzi bw'ibikorwa birimo ingufu za nucléaire mu Rwego Ngenzuramikorere (RURA), Tuyisenge Jean de Dieu, yasobanuye ko mu Rwanda 'radiations' zikoreshwa cyane mu rwego rw'ubuvuzi no mu nganda.

    Yagize ati ''Mu Rwanda imirasire myinshi ikoreshwa mu buvuzi ndetse navuga ko ari igice kimaze gutera imbere muri ubwo buryo kiri no gutera imbere ku buryo bufatika. Mu myaka mike ishize itarenze 10, ibikoresho byo kwa muganga bikoresha imirasire bimaze kwiyongera cyane. Ariko uko byiyongera ni na ko ubugenzuzi bwiyongera.''

    Mu buvuzi, imirasire ikoreshwa cyane yaba mu gusuzuma ndetse no kuvura indwara. Ingufu za 'radiations' kandi zifite umumaro urimo no kuba zabyazwa amashanyarazi, kwifashishwa mu kujyana icyogajuru mu kirere ndetse kigatindayo kugeza kigeze ku ntego y'icyatumye cyoherezwayo, gutwara imodoka n'ibindi binyabiziga ndetse n'ibindi.

    'Radiations' zikoreshejwe nabi zatera ibirimo kanseri

    Ubwoko bwa 'radiations' (nature), aho zaturutse, ingano yazo n'igihe zamaze ku kintu runaka cyangwa ku mubiri w'umuntu ndetse n'ikindi kinyabuzima, byatuma zangiza.

    Urugero nko mu buvuzi, unyujijwe mu cyuma ukamara mo igihe kirenze icyo ugomba kumaramo, bishobora kukuviramo gushya, ndetse na kanseri ishobora kuzigaragaza nyuma y'igihe kirekire.

    Tuyisenge yavuze ko imikoreshereze ya 'radiations' mu nganda zo mu Rwanda itaragera ku rugero rwo hejuru ngo biteze akaga.

    Ati ''Hari inganda nke zikoresha ikoranabuhanga rishingiye kuri iriya mirasire, ariko yo ku rwego rwo hasi cyane ku buryo nta kibazo na kimwe iteje.''

    Inganda zirimo izikora ibinyobwa, ni zo zifashisha ingufu z'imirasire mu Rwanda nko mu gihe cyo kugenzura ibipimo n'ingano y'ibyashyizwe mu macupa.

    'Radiations' kandi ziri kwifashishwa mu Rwanda mu buhinzi aho zikoreshwa gutunganya imbuto y'imyumbati, kuko mu minsi yashize icyo gihingwa cyibasiwe cyane n'uburwayi butandukanye, biturutse ku mihindagurikire y'ikirere.

    Ziri gukoreshwa kandi mu igerageza ryo kugenzura ahaturuka amasoko y'amazi, cyane cyane mu bice bikunze kubura amazi mu Rwanda.

    Ni mu rwego rwo kumenya ingano y'amazi ari munsi y'ubutaka, intera ari ho n'uko bayageraza ku baturage. Hari n'imishinga irimo iyo kubyaza 'radiations' ingufu z'amashanyarazi.

    Kugeza ubu RURA ni rwo rwego mu Rwanda rugenzura imikoreshereze ya 'radiations'. Uru rwego kandi runafasha mu guhugura abakozi b'ibigo n'inzego zikoreshwamo 'radiations'.

    RURA ishishikariza buri wese ko aramutse acyeka ko mu gace runaka 'radiations' ziri gukoreshwamo nabi, yatanga amakuru kuri uru rwego ndetse n'izindi nzego nka polisi, ku buryo hakumirwa kare ingaruka mbi zazo.

    Iby'ingenzi ku mikoreshereze ya 'radiation' mu Rwanda


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/iby-ingenzi-ku-mikoreshereze-ya-radiation-mu-rwanda

  • Imvo N'Imvano Y'Ibibazo By'Umutekano wa ntawo Byabaye Karande Mu Burasirazuba Bwa Repubulika Iharanira Demukarasi Ya Congo #rwanda #RwOT

    Repubulika iharanira demukarasi ya kongo ni gihugu giherereye muri afurika yo hagati, kikaba icya kabiri mu buso muri Afurika kikanaba icya 11 ku isi. RDC aho gifite kilometero kare 2,345,095 .  DRC ituwe n'abaturage miliyoni ijana n'icyenda kikaba ari cyo gihugu gituwe kurusha ibindi mu bikoresha ururimi rw igifaransa. Umurwa mukuru wa Repubulika iharanira demukarasi ya kongo witwa Kinshasa ari nawo mutima w` ubukungu n`inzego nkuru z`ubutegetsi.

    DRC ihana imbibe n`ibihugu  ari byo  Repubulika ya congo bita Brazzaville, repubulika ya satarafurika, Sudani yepfo, Uganda, u Rwanda, u Burundi, Tanzania Zambia na Angola ikanakora ku Nyanja ngari ya Atlantike.

    Repubilika iharanira demukarasi ya Kongo ni igihugu gikungahaye bihebuje  kumutungo kamere wo  munsi y`ubutaka, nk,`amabuye y`agaciro arimo zahabu, diyama, coltan, uranium , cobalt, manganese n`ayandi menshi ndetse no hejuru y`ubutaka birimo ibiti bivamo imbaho zihenze nka ribuyu n izindi, ubutaka bwera n` ubundi bukungu tutarondora muri iki cyegeranyo.

    Kuva Umwami w'u Bubiligi, Léopold II yakwima ingoma mu 1865, yahoranaga intimba ku mutima yaterwaga no kuyobora igihugu gito kandi kigendera ku Itegeko Nshinga, bikajyana no kwibona nk'umukene kuko atagiraga umutungo ufatika, bigatuma yireba akiburira agaciro, nubwo yari atangiye urugendo rwo kuba Umwami wa kabiri w'u Bubiligi

    Ku myaka 30, Léopold II yari afite icyizere cyo kuzahindura ibintu ndetse yari yaramaze gutegura gahunda y'ibikorwa, yari ikubiyemo gushaka igice cy'Isi u Bubiligi buzakoloniza, akagikoresha mu nyungu ze bwite bityo akagira ubutunzi buherekejwe n'imbaraga. Ibi yari yarabyigiye ku bindi bihugu byakoronije, birimo u Bufaransa n'u Bwongereza byari hafi aho mu Burayi kandi byarakoronije ibice binini by'Isi.

    Kuva mu kinyejana cya 15, byari bizwi ko Ubwami bwa Congo bufite umutungo kamere wari ugezweho muri ibyo bihe urimo amahembe y'inzovu n'ibindi bitandukanye ndetse ibi ni imwe mu mpamvu Stanley yinjiye imbere mu mashyamba ya Congo, aho yagendaga arwana inkundura mu guhangana n'amoko ataramuhaga ikaze, urugendo rwe rugakorwa rukurikira Umugezi wa Congo.

    Ni uko ishyirahamwe rya 'International Association for the Exploration and Civilization of the Central Africa' ryavutse, aho ryagombaga guhuza ibikorwa by'ibihugu byose bikoloniza Afurika, hakabaho gusangira amakuru no gukorera hamwe hirindwa amakimbirane.

    Gusubiranamo kw'Abanyaburayi muri Afurika kwatumye Otto von Bismarck wayoboraga u Budage atumiza Inama izwi nka 'Berlin Conference' yari igamije kugabana neza Afurika, Léopold II wari mu bashyitsi b'imena ayikoresha asaba ko yahabwa uburenganzira bwo kugenzura Congo, aho yavugaga ko yifuza gukorerayo ibikorwa by'ubugiraneza bigamije guhindura imibereho y'Abanyafurika, ikamera nk'iy'Abanyaburayi aho Umwami Leopold II yagabanye Congo nk umutungo we bwite agakoresha abanyekongo imirimo y agahato mu mirima y ipamba aho abanebwaga abenshi banaciwe ibiganza.

    Ivuka ry'Abavuga Ikinyarwanda muri Congo

    Na mbere y'uko Abanyarwanda bajyanwa n'Ababiligi, mu Burasirazuba bwa Congo hari hasanzwe abaturage kavukire ariko bavuga Ikinyarwanda, batangiranye n'icyo gihugu kuva cyabaho.

    Abanyamulenge bari mu bavuga Ikinyarwanda bageze mu Burasirazuba bwa Congo mbere, ahagana mu kinyejana cya 17. Aba bajyagayo bakurikiye ubwatsi bwiza bw'inka zabo, basangayo abandi kavukire bavuga Ikinyarwanda, babana na bo.

    Mu Nama ya Berlin yo mu 1884 na 1885, ibihugu by'i Burayi byari byarigaruriye Afurika byemeranyije ku mipaka mishya yagombaga kugenga ibihugu bagenzura, nyuma y'uko bari bamaze igihe bapfa ubutaka kuri uyu Mugabane bari bakolonije.

    Uburyo imipaka yaciwe bishingiye ku buryo karemano nko gushingira ku biyaga n'imigezi, imisozi n'ibibaya n'ibindi bitandukanye. U Rwanda ruri mu bihugu byahombeye bikomeye muri iri gabana kuko ibice rwari rufite mbere y'iyo Nama byagabanyijwe cyane.

    Ku ruhande rwa Congo, u Rwanda rwatakaje ibice bya Goma, Masisi, Rutshuru, Idjwi mu gihe Mbarara na za Kisoro natwo twagiye kuri Uganda. Ibi byakozwe kuko u Budage bwari bwarakolonije u Rwanda, butifuzaga kugira imbaraga muri Afurika bityo u Bubiligi bwakolonije Congo n'u Bwongereza bwakoronije Uganda bigahabwa ubutaka mu buryo bworoshye.

    Mu gihe inkubiri yo gushaka ubwigenge bwa Afurika yatangiraga gukaza umurego ahagana mu 1960, Ababiligi babonye neza ko umubare munini w'Abanyarwanda bimuriye muri Congo ushobora kuzateza ibibazo, bityo bategura Inama yiswe 'Table ronde de Bruxelles ' yemerejwemo ko abantu bose bari muri Congo ibona ubwigenge (ku itariki ya 30 Kamena 1960) bafite ubwenegihugu bwayo. Iki cyemezo cyatumye n'Abanyarwanda bari barahunze ibikorwa by'ubwicanyi bakorerwaga mu 1959, bahita babona ubwenegihugu.

    Muri rusange, abaturage ba Congo bavuga Ikinyarwanda bagize 5% by'abatuye icyo gihugu bose. Abo baturage bagize ikizwi nka 'Rwandophone' kuko bakoresha Ikinyarwanda, ariko bakaba Abanye-Congo. Aba Banyarwanda batujwe mu bice bya Masisi (Gishari, Mokoto, Muvunyi, Bigiri na Bafuna) na Rutshuru (Mushari na Bwito).

    Barimo ibyiciro by'ingenzi bigizwe n'Abanyabwisha baboneka cyane muri Teritwari ya Rutshuru n'Akace ka Jomba muri Kivu ya Ruguru. Muri utu duce kandi haboneka Abahutu n'Abatutsi, ibindi byiciro by'Abavuga Ikinyarwanda. Muri ibi bice, higanje Abahutu cyane.

    Ikindi cyiciro ni icy'Abavuga Ikinyarwanda batuye muri Teritwari ya Masisi n'Umujyi wa Goma muri Kivu ya Ruguru ndetse na Teritwari ya Kalehe muri Kivu y'Epfo, ahiganje Abatutsi.

    Hari kandi Ikirwa cya Idjwi na cyo gituyeho abavuga IKinyarwanda mu gihe Abanyamulenge bari bamaze kuganza andi moko, ariko yasize urwikekwe n'urwango rwakomeje gututumba na nyuma yaho.

    Nyuma y'ubwigenge, umwuka wakomeje kuba mubi hagati y'abaturage ba Congo bavuga Ikinyarwanda n'abatakivuga, babashinjaga kubatwara amasambu yabo nubwo bari barayahawe n'Ababiligi.

    Mu matora y'abadepite mu 1964, abanyepolitiki bagerageje kuririra kuri urwo rwango, bavuga ko Abanye-Congo bavuga Ikinyarwanda batujuje ibyangombwa bityo ko badakwiriye gutora no gutorwa. Ibi byatumye abifuzaga kwiyamamaza bimwa ayo mahirwe. Iri hohoterwa bakorerwaga ryabateye umujinya, bituma binjira mu 1964 binjira mu Ntambara ya Kanyarwanda yari igamije kwirwanaho.

    Mu 1965, Mobutu Sese Seko yafashe ubutegetsi, atangaza ko politiki y'amoko ikwiriye gushyirwaho iherezo, buri muturage wese uri muri Congo ntagire urwikekwe rwo kwitwa umunyamahanga, cyangwa ngo hagire uwumva ko ubwoko bwe buruta ubw'abandi. Ibi byatumye Intambara ya Kanyarwanda ihagarikwa, ariko urwikekwe hagati y'Abavuga Ikinyarwanda n'abandi baturage ba Congo rukomeza kubaho.

    Icyakora muri rusange ibi byahaye Abavuga Ikinyarwanda agahenge, bamwe muri bo nka Bisengimana Rwema Barthélemy bagira imyanya i Mobutu yazuye akaboze

    Mu ntangiriro z'imyaka ya 1980, ubutegetsi bwa Mobutu bwatangiye kugaragaza ibimenyetso byo gucika intege, bityo na politiki ze zitangira gucika amazi.

    Ubwo Mobutu yageraga ku butegetsi, Congo yari igihugu cya kabiri gifite inganda nyinshi ku Mugabane wa Afurika, inyuma ya Afurika y'Epfo. Nyamara mu 1979, ubushobozi bw'abaturage bwo guhaha bwaragabanutse cyane, bugera kuri 4% gusa ugereranyije n'uko bwanganaga mu 1960.komeye kuko yakuriye Ibiro bya Perezida Mobutu mu gihe cy'imyaka 10.

    Mu 1970, nk'uko bigaragara mu nyandiko 'Making use of the past: The Rwandophone question and the 'Balkanisation of the Congo' yakozwe na Lars-Christopher Huening, icyo gihe, Mobutu yashyizeho itegeko riha ubwenegihugu Abanye-Congo bose barimo Abanyarwanda n'Abarundi bageze muri icyo gihugu mbere ya 1950. Bivugwa ko iri tegeko ryagizwemo uruhare n'Umunyarwanda Barthélemy Bisengimana.

    Mu Nama Nkuru y'Ubusugire, itegeko ry'uko abaturage ba Congo ari abageze muri icyo gihugu mbere ya 1960 ryakuweho, hashyirwaho iry'uko abo baturage bagomba kuba barageze muri Congo mbere ya 1885.

    Habyarimana yakurikiranye impunzi zo mu 1959

    Muri aka kavuyo kose, Perezida Juvénal Habyarimana yari afite ikibazo gikomeye cy'uko Abanyarwanda bari barahunze mu 1959 na 1973 bashobora kuzamuteza ibibazo, kuko bari barafatishije ubuzima, abana babo barize neza, abandi barabaye abacuruzi mbega ubona ko bisanze mu gihugu bakiteza imbere.

    Ubu bwoba nibwo bwatumye Leta ye, cyane cyane inzego z'ubutasi, zitangira gushaka ubufatanye n'abayobozi b'Abahutu muri Kivu ya Ruguru n'Epfo, bagenda babahuza kugeza ubwo bashinze icyiswe Mutual Association of the Agriculturalists of the Virunga (Magrivi), ryari Ishyirahamwe ry'Abahutu bavuga Ikinyarwanda.

    Intego nyamukuru ya Magrivi yari ukwigisha abo bahutu kwanga Abatutsi, inyigisho zakujijwe cyane zikagera no ku baturage b'andi moko ari muri Congo, menshi ugasanga ari kwifatanya n'Abahutu mu guhohotera Abatutsi.

    Ibi byatumye amoko atari ay'abavuga Ikinyarwanda nk'Aba-Manyanga b'i Walikare, Aba-Bahunde b'i Masisi n'Aba-Bandande ba za Rutshuro, Butembe, Lubero na Beni bose bagenda bijandika mu bikorwa byo guhohotera Abatutsi.

    Nyuma ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda, byahumiye ku mirari.

    Nyuma ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, abayigizemo uruhare bahungiye muri Congo banagira uruhare mu kwica Abatutsi bari muri icyo gihugu.

    Mu 1994, hashyizweho Komisiyo yihariye y'abadepite yari igamije kureba ingaruka impunzi z'Abahutu zagize ku baturage gakondo ba Congo n'inkomoko nyayo y'Abanyarwanda batuye Congo Zaïre y'icyo gihe.

    Iyi Komisiyo yitiriwe Vangu Mambueni wari uyiyoboye, yanzuye ko Aba-Rwandaphones bose atari Abanye-Congo, ahubwo ko ari abanyamahanga bakwiriye kwirukanwa. Yewe n'Abanyamulenge bamaze imyaka irenga amagana ku butaka bwa Congo, babwiwe ko ari abanyamahanga bigize abenegihugu ku ngufu.

    Muri Kanama 1995, Leta ya Zaïre yirukanye abaturage barenga ibihumbi 15 ivuga ko ari Abanyarwanda n'abasigaye ibateguza kuzinga utwangushye. Iri hohoterwa ryose, kongeraho ubwicanyi bakorewe kuva mu 1990, byatumye Aba-Rwandophone bagira uruhare mu kurema umutwe wa AFDL, warwanyije ubutegetsi bwa Mobutu kugera ubuhiritse.

    Iyi ni imwe mu mpamvu zatumye havuka umutwe wa AFDL iyoborwa na Desire Kabila, ari nayo yaje kugira uruhare mu gukuraho ubutegetsi bwa Mobutu.

    Amavu n'amavuko ya M23 n'impamvu irwana

    Nyuma y'uko Laurent-Désiré Kabila agereye ku butegetsi, yatangiye kwikanga Aba-Rwandophone dore ko n'imbere mu gihugu yashinjwaga kuba igikoresho cyabo, bituma atangira kubagambanira ndetse no gukorana n'ingabo zahoze ari iza Ex-Far zagize uruhare muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 kugira ngo zizamufashe kubahashya, mu gihe byari kuba ngombwa.

    Muri rusange, Kabila yakusanyije abahoze mu ngabo za Habyarimana barenga ibihumbi 20, bafite umugambi wo gutera u Rwanda no gukomeza kubangamira Aba Rwandophone, ari na byo byarakaje u Rwanda, rutangiza intambara yiswe iya Congo ya Kabiri.

    Ubugambanyi bwa Kabila bwatumye abari abasirikare ba AFDL bamugejeje ku butegetsi basubira mu Burasirazuba bwa Congo barema undi mutwe wiswe RCD-Goma yari iyobowe na Azalias Ruberwa, wahise ufata Umujyi wa Goma na Bukavu rugikubita.

    Ibi byatumye Leta ya Kabila yemera kujya mu masezerano yagombaga gushyira iherezo ku bikorwa by'ihohoterwa rikorerwa Abavuga Ikinyarwanda mu Burasirazuba bwa Congo. Byari ku nshuro ya mbere Leta ya Congo igiye mu mishyikirano n'umutwe uharanira inyungu z'Aba-Rwandophones.

    Aya masezerano ariko ntabwo yashyizwe mu bikorwa, ari na byo byatumye mu 2004 havuka undi mutwe uzwi nka CNDP uyobowe na Laurant Nkunda, wari ufite intego imwe na RCD-Goma yo kurengera Aba-Rwandophone bari bakomeje kwamburwa uburenganzira bwabo.

    Leta ya Congo yongeye kwinjira mu masezerano na CNDP mu ku itariki ya 23 Werurwe 2009, ariko ibyaganiriweho ntibyashyirwa mu bikorwa kuko ihohoterwa rikorerwa Aba-Rwandophone ryakomeje kwiyongera.

    Iby'aya masezerano ntibyashyizwe mu bikorwa, bituma mu 2012 havuka M23, nayo iza ivuga ko iharanira uburenganzira bw'abakoresha Ururimi rw'Ikinyarwanda mu Burasirazuba bwa Congo, no guharanira ko ibyasinywe mu 2009 byubahirizwa.

    Mu mpera z'umwaka wa 2012, M23 yarwanye inkundura n'ingabo za Congo, ndetse Ku ya 20 Ugushyingo 2012, yari yamaze kwigarurira Umujyi wa Goma ufatwa nk'Umurwa Mukuru wa Kivu y'Amajyaruguru.

    Hakomeje igitutu cy'amahanga hasabwa ko haba ibiganiro impande zombi zigashaka igisubizo giturutse ku mahoro. Ku rundi ruhande, ingabo za Congo niko zari ziri gushaka amaboko ziza kongera kwigarurira Umujyi wa Goma ku bufasha bw'ingabo za Loni gusa ibiganiro byarakomeje. Ibi biganiro byasojwe muri Gicurasi 2013 hemezwa ko M23 irambika intwaro hasi, abarwanyi bayo bagashyirwa mu ngabo za Congo abandi bagasubizwa mu buzima busanzwe, hanyuma M23 ikaba umutwe wa politiki.

    Igice kimwe cya M23 nayo yasaga n'iyacitsemo ibice cyahungiye mu Rwanda, ikindi gihungira muri Uganda hategerejwe ko ibyo Leta ya Congo yemeye bishyirwa mu bikorwa.

    Habaye inama zitandukanye zigamije gushyira mu bikorwa ibyemejwe mu masezerano ya Nairobi yo mu 2013 ariko biba iby'ubusa, Leta ya Congo ikabigendamo biguruntege.

    M23 ihora itangaza ko yagerageje kenshi kumvikana na Leta ya Felix Tshisekedi ku gushyira mu bikorwa amasezerano ya Nairobi, biba iby'ubusa kuko Kinshasa yagaragaje ubushake buke bwa politiki.

    Leta ya Congo ikomeje gushinja u Rwanda gushyigikira M23, ibyo u Rwanda ruhakana rwivuye inyuma. U Rwanda rushimangira ko ikibazo cya M23 ari ikibazo cy'imbere muri Congo gikwiye gukemurwa n'ubuyobozi bwa RDC butitwaje ururimi n'ubwenegihugu bw'abantu.

    Ingaruka ni nyinshi nk'ubu Abantu barenga miliyoni 6 ni bo bamaze guhunga intambara mu Burasirazuba bwa Congo, Ubucuruzi hagati y'ibihugu bwakomwe mu nkokora, Abaturage bugarijwe n'inzara, uburwayi n'ubushomeri kubera umutekano muke.

    Amahanga arasabwa gukomeza gusunika inzira y'ibiganiro aho gushyira imbere intambara. Umutekano mu Burasirazuba bwa Congo uzagerwaho ari uko uburenganzira bw'abantu bose bwubahirijwe, hakabaho politiki ihuza aho guheza bamwe ku ishingiro ry'amateka yabo cyangwa indimi bavuga.

    Mu gusoza iki cyegeranyo, turizera ko bigaragara neza ko ikibazo cy`abanyekongo bavuga ikinyarwanda gifite imizi mu mateka ya cyera, kikaba gikeneye igisubizo cya politike, leta ya Congo ikagirana ibiganiro na M23, imitwe yitwaje intwaro irenga 200 ibarizwa m'uburasirazuba bwa RDC ikarwanywa, impunzi z'abanyekongo bavuga ikinyarwanda zahungiye mu bihugu bituranyi nka Uganda n'u Rwanda no mu mahanga ya kure  zigataha iwabo kuko kwinangira kwa leta ya Tshisekedi nta kindi bizafasha leta ya Kinshasa usibye urusaku rw'amasasu,imiborogo,ubukene n'imivu y'amaraso.

    Bryan Sewase

     

    The post Imvo N'Imvano Y'Ibibazo By'Umutekano wa ntawo Byabaye Karande Mu Burasirazuba Bwa Repubulika Iharanira Demukarasi Ya Congo appeared first on RUSHYASHYA.

    Source : https://rushyashya.net/imvo-nimvano-yibibazo-byumutekano-wa-ntawo-byabaye-karande-mu-burasirazuba-bwa-repubulika-iharanira-demukarasi-ya-congo/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=imvo-nimvano-yibibazo-byumutekano-wa-ntawo-byabaye-karande-mu-burasirazuba-bwa-repubulika-iharanira-demukarasi-ya-congo