Komisiyo y'Imibereho y'Abaturage n'Uburenganzira bwa Muntu yateguye gusura ibikorwa by'amashyirahamwe n'amatsinda y'ubumwe n'ubwiyunge, kugira ngo ishobore kumva no kumenya byimbitse imikorere n'ibikorwa byayo nyuma yo kuganira n'inzego zitandukanye kuva ku rwego rw'Igihugu kugeza ku nzego z'ibanze muri Gashyantare na Werurwe 2021.
Ibyavuye mu bushashatsi bwa Komisiyo y'Igihugu y'Ubumwe n'Ubwiyunge [NURC] byerekana intambwe ishimishije ubwiyunge bumaze kugeraho mu Rwanda, aho iyi ntambwe igeze kuri (94.7%) ,ivuye kuri 92.5% mu mwaka wa 2015, mu gihe mu mwaka wa 2010 yari kuri 82.3%.
Igipimo cy'Ubwiyunge mu Banyarwanda [Rwanda Reconciliation Barometer 2020], kigaragaza ko mu myaka itanu ishize [kuva mu 2015, ubwo hakorwaga ubundi bushakashatsi], habayeho kuzamuka ku kigero cya 2.3%. Ku rundi ruhande ariko ngo n'ubwo intambwe yatewe igaragarira buri wese ntabwo abanyarwanda bakwiye kwirara.
Muri rusange ubwiyunge bw'abanyarwanda bubarwa bashingiwe ku nkingi esheshatu zirimo gusobanukirwa amateka, iby'ubu, no gutekereza ejo hazaza h'u Rwanda aho ubushakashatsi bugaragaza ko iyi nkingi iri ku gipimo cya 94.6%.
Hari kandi inkingi ya Ndi Umunyarwanda , aho abanyarwanda bemera Ubwenegihugu, Ibiranga, umuntu n'inshingano ze, aho biri kuri 98.6%.
Sena igiye gusuzuma akamaro k'amatsinda mu bumwe n'ubwiyunge by'Abanyarwanda
Nta muntu witabye Imana mu Rwanda kuri uwo munsi azize icyo cyorezo, abamaze kwitaba Imana mu Rwanda bazize Covid-19, ni 1,444 nk’uko imibare yatangajwe ibigaragaza.
Ubuyobozi bw’Umurenge wa Gisenyi bwifatanyije n’Umurenge wa Busasamana mu Karere ka Rubavu mu kwizihiza umunsi w’Intwari, bashima uburyo Umurenge wa Busasamana wababaye hafi ndetse bagakusanya inkunga y’ibiribwa yahawe abatishoboye mu Mujyi wa Gisenyi mu gihe cya Guma mu Rugo.
Tuyishime Jean Bosco, Umunyamabanga Nshingwabikorwa w’Umurenge wa Gisenyi
Tuyishime Jean Bosco, Umunyamabanga Nshingwabikorwa w’Umurenge wa Gisenyi agira ati; 'Ubutwari bugira indangagaciro zibushimangira nk’ubupfura, ubumuntu. Iyo umuntu yakubaye hafi mu gihe cy’amakuba, iyo umaze kwisuganya uramwitura. Ni yo mpamvu twagiye kubasura kuri uyu munsi w’Intwari, tubashimira ubutwari n’ubupfura, kandi tuzakomeza kugirana umubano, dufashanye mu bihe bidasanzwe.'
Tuyishime avuga ko ibyo bashyikirije Umurenge wa Busasamana birimo inka yashyikirijwe umuturage utishoboye, hamwe na matela zo guha abaturage bubakiwe batishoboye.
Inka Umurenge wa Gisenyi washyikirije Umurenge wa Busasamana igahabwa umuturage utishoboye
Tuyishime avuga ko ibyo Umurenge wa Busasamana wabakoreye mu gihe cya Guma mu Rugo bifite ubutumwa buri muntu agomba kuzirikana.
Ati 'Icyo twabwira abaturage ni uko umuco nyarwanda utagomba gucuya, ni umuco tugomba gushyigikira aho ubumuntu burangwa n’ubupfura n’ukuri bigomba guhoraho.'
Umurenge wa Busasamana mu Karere ka Rubavu umaze kugira akamenyero ko gukusanya inkunga zitandukanye z’ibiribwa bikusanywa n’abaturage zikagenerwa abatishoboye cyangwa abari mu kaga.
Mvano Etienne, Umunyamabanga Nshingwabikorwa w’Umurenge wa Busasamana avuga ko igikorwa cy’Umurenge wa Gisenyi cyabateye imbaraga zo gukora no guharanira gufasha abandi.
Agira ati; 'Twashimye cyane dushimira abaturage n’ubuyobozi bw’umujyi wa Gisenyi bazirikana ineza twabakoreye. Byatumye twongera imbaraga zo gukora no guharanira gufasha abandi bafite ibibazo.'
Matela zahawe abaturage batishoboye mu Murenge wa Busasamana bubakiwe inzu
Umurenge wa Busasamana, mu kwezi kwa Mata 2020 wafashije abaturage bo mu Murenge wa Gisenyi mu gihe cya Guma mu Rugo kubera abaturage benshi batari bafite ibyo kubatunga kandi imirimo yarahagaze.
Icyo gihe Umurenge wa Busasamana wakusanyije toni 12 z’ibirayi na toni 25 z’imboga zihabwa abaturage batari bafite ibibatunga, dore ko benshi bari basanzwe bakora ubucuruzi bwambukiranya imipaka yari yarafunzwe, abandi batunzwe no guca inshuro, ariko kubera icyorezo cya Covid-19 bakaba bari mu bihe byo kuguma mu rugo.
Ni igikorwa cyahujwe n'itariki ya 1 Gashyantare 2022, ubwo hizihizwaga umunsi w'Intwari z'Igihugu ku nsanganyamatsiko igira iti “Ubutwari bwacu agaciro kacu.”
Mu bikorwa basuye harimo umupaka wa Kagitumba watangirijweho ibikorwa byo kubohora igihugu tariki ya 1 Ukwakira mu 1990, agasozi ka Nyabwishongwezi ari naho Maj Gen Gisa Fred Rwigema yarasiwe.
Basuye kandi ibice bitandukanye bigize agasantimetero gaherereye mu Murenge wa Tabagwe, aha akaba ari naho hari indake ya mbere Perezida Kagame yabagamo akanahapangira urugamba rwatumye igihugu kibohorwa.
Guverineri Gasana yavuze ko ku rugamba rwo kubohora u Rwanda ari kimwe mu byagaragayemo ubutwari buhebuje bw'Abanyarwanda ngo aho urubyiruko rwari ruto rwamenye akaga kagwiriye igihugu harimo impunzi zabujijwe gutaha, Abanyarwanda bavutswaga amahirwe yo kwiga no gukora imirimo itandukanye, amacakubiri, irondamoko, Jenoside yakorewe Abatutsi n'ibindi byinshi biyemeza kurubohora.
Guverineri Gasana yavuze kandi ko ingabo za RPA zari zishamikiye ku muryango FPR-Inkotanyi zitateye igihugu ahubwo zatabaye ngo kuko hatera ushaka gusahura, mu gihe zo zatabaye Abanyarwanda zikanahagarika Jenoside yakorewe Abatutsi igihugu kikongera kuba umwe buri wese akongera kugira ukwishyira ukizana.
Gasana yavuze ko mbere yo gutabara Abanyarwanda byabaye ngombwa buri wese yigomwa ibyo yakoraga bamwe bakora ingendo ndende bava mu bihugu bitandukanye kugira ngo u Rwanda rube rumeze uko ruri uyu munsi.
Ati ” Tujya kuza uwiga yarabiretse, ukora ibi n'ibi arabireka urubyiruko twese ku rugamba, inyuma ababyeyi ukabona umukecuru utanga akenda, undi utanga iki n'iki, utanga igisokozo, utanga akebo, akajerekani, hagira ibikorwa inyuma. Uri ku rugamba yabonaga amasasu, akabona inkweto, akabona ibyo kurya, imiti yo kumuvura n'ibindi byinshi byose byaturukaga mu kwitanga kwa buri wese”
Icyo Perezida Kagame yababwiye
Guverineri Gasana yavuze ko bagitangira urugamba rwo kubohora igihugu Maj Gen Fred Gisa Rwigema yahise yicwa bamwe batangira kwiheba bavuga ko birangiye batsinzwe,abandi baza babaza ngo ari he? abandi bakavuga ko misiyo batangiye ipfuye, buri wese ngo yari atangiye kwibaza igikurikiraho.
Ati ” Njye ndabivuga nk'umutangabuhamya wari uhari, muri icyo gihe byabaye bibi cyane hari n'abandi basirikare bakuru bapfuye nyuma, nimurebe rero umuntu uri mu mashuri ye, twari dufitanye umugambi umwe cyokora ajya kwiga kubera politike yari iriho, ariko yumvise byakomeye ahita aza gutabara.”
Guverineri Gasana yavuze ko Perezida Kagame ubwo yazaga yasanze baracitse intege ingabo zimerewe nabi cyane ku buryo ngo ibintu byari bikomeye, akihagera ngo yabajije abasirikare bake bari bahari uko urugamba rumeze bamubwira ko ibintu bikomeye.
Ati 'Bake bake yasanze aho ngaho yarababwiye ati 'ntabwo Hadui (umwanzi) akomeye, mwebwe mupange uko turwana kandi turi kumwe' ubu rero niyo mpamvu mwicaye aha, niyo mpamvu ubu hari amahoro, ubu turi hano kubera iryo jambo gusa, kuko ryahise rihindura byose dutangira kurwana dufite imbaraga.”
Gasana yavuze ko nubwo ingabo za Habyarimana zakomeje gufashwa n'izindi ngabo z'amahanga ntacyo byatanze ngo kuko umuhate bari bafite watumye bazirwanya kandi barazitsinda u Rwanda rwongera kuba igihugu gifite abaturage bunze ubumwe kuri ubu rukaba rugeze aho gutanga umusanzu mu bindi bihugu.
Guverineri Gasana kandi yasabye uru rubyiruko gusigasira ibyagezweho arwibutsa ko urugamba rw'amasasu rwarangiye kuri ubu rwo rukwiriye kurwana no guhangana n'abafite ingengabitekerezo mbi ishobora gusubiza u Rwanda inyuma, yarusabye kandi kugira uruhare mu bikorwa bigamije guteza imbere abaturage.
Emmanuel Gasana yavuze ko ubwo Perezida Kagame yabasangaga ku rugamba rwo kubohora Igihugu yaberetse ko umwanzi adakomeye igikenewe ari ugupanga urugamba neza
Umuvugizi wa Polisi y’u Rwanda, Commissioner of Police (CP) John Bosco Kabera, yavuze ko Niyoyita yari yaje gukora ikizamini cyo gukorera uruhushya rwa burundu rwo gutwara ibinyabiziga ariko aza atipimishije kandi amabwiriza yo gukora ibizamini byo gutwara ibinyabiziga avuga ko abantu bagomba kuba baripimishije mu gihe cy’amasaha 72 kandi ari bazima.
CP Kabera yagize ati 'Abapolisi bamubajije niba yaripimishije avuga ko ntabyo yakoze, bamusaba kujya kubanza kwipimisha. Ako kanya yagiye ahita agaruka avuga ko arangije kwipimisha, abapolisi bamusabye ubutumwa bugufi butangwa n’Ikigo cy’Igihugu cy’Ubuzima (RBC) arabwerekana ndetse bugaragaza ko atanduye COVID-19. Abapolisi babugizeho amakenga barashishoza basanga yabwohererejwe na nimero ya telefoni ibaruye ku muntu witwa Nyabyenda Adorathe.'
Niyoyita abonye ko afashwe yahise yemera icyaha anagisabira imbabazi, yahise ashyikirizwa Urwego rushinzwe ubugenzacyaha (RIB) rukorera muri sitasiyo ya Polisi ya Rwezamenyo kugira ngo hatangire iperereza.
CP Kabera yaboneyeho kongera gukangurira abantu ko bagomba kubahiriza amabwiriza yose ajyanye no gukora ibizamini byo kubona impushya zo gutwara ibinyabiziga. Yabasabye kwirinda ibyaha byose bamwe barimo kugenda bafatirwamo, abibutsa ko bihanwa n’amategeko.
Ati 'Tumaze igihe kinini tubitangaza mu matangazo y’abaza gukora ibizamini ko buri muntu uza gukora ibizamini byo kubona impushya zo gutwara ibinyabiziga agomba kuba yaripimishije icyorezo cya COVID-19 mu gihe cy’amasaha 72. Ibi biri mu rwego rwo kugira ngo hatagira uwanduza abandi cyangwa ngo hagire uhandurira. Dukomeje gufata abantu baza gukora ibizamini bafite ubutumwa buhimbano bugaragaza ko bisuzumishije iki cyorezo ndetse ko ari bazima. Turabamenyesha ko ari icyaha gihanwa n’amategeko y’u Rwanda.'
Itegeko no68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, Ingingo ya 276 ivuga ko umuntu wese uhimba cyangwa uhindura mu buryo ubwo ari bwo bwose inyandiko cyangwa ikindi kintu cyanditseho igitekerezo, ashyiraho umukono cyangwa igikumwe bitari byo, yonona inyandiko cyangwa imikono, asimbuza abantu abandi, ahimba amasezerano, imiterere y’ingingo zayo, igitegetswe gukorwa cyangwa icyarangije kwemeranywa, aba akoze icyaha.
Nsabimana Callixte alias Sankara yavuze ko Ubushinjacyaha bwamutengushye ntibukore ibyo yumvikanye nabwo ubwo yajyanwaga mu butabera, aho yari yiteze kurekurwa vuba akajya kurongora 'Ihogoza' rye.
Yabivugiye mu iburanisha ry'urubanza areganwamo na Paul Rusesabagina uyobora MRCD/FLN na bagenzi babo 19, bakurikiranweho ibyaha by'iterabwoba.
Sankara wari Umuvugizi wa FLN akaba na Visi Perezida wa Kabiri wa MRCD yakatiwe imyaka 20 y'igifungo muri Nzeri 2021, ajurira asaba kuyigabanyirizwa ikaba itanu mu gihe Ubushinjacyaha bwajuriye bwifuza ko yongerwa ikaba nibura 25.
Ubwo Urukiko rw'Ubujurire rwasubukuraga urwo rubanza kuri uyu wa 2 Gashyantare 2022, humvikanye andi makuru atari yarakomojweho mu maburanisha yabanje yose.
Sankara ugiye kuzuza imyaka 40 y'amavuko yasobanuye ko ababajwe no kuba Ubushinjacyaha buri gusaba ko yongererwa igihano kandi bwaramusezeranyije ko buzamusabira igito gishoboka naramuka abufashije.
Yavuze ko ku wa 17 Gicurasi 2019, we na Me Nkundabarashi Moïse wamwunganiraga (ubu yunganiwe na Me Rugeyo Jean) bahuye n'Ubushinjacyaha Bukuru bwari buhagarariwe na Mutangana Jean Bosco ari kumwe na Ruberwa Bonaventure uri mu Bashinjacyaha bari kuburana na we mu Rukiko.
Icyo gihe ngo ibitero bya FLN byari bikiri ibibazo bikomeye (bitarasobanuka) maze mbere y'uko Sankara ajya mu ibazwa iryo ari ryo ryose Mutangana na Ruberwa baramuganiriza.
Nsabimana Callixte bakunda alias Sankara
Ngo Mutangana yagize ati 'Sankara uracyari muto, uri n'imfubyi. MRCD na FLN baraturembeje, dufashe natwe tuzagufasha. Tuzagufasha tugusabire igihano gito cyane gishoboka kugira ngo na we usubire mu buzima busanzwe wubake urugo, ushake umugore ukore ubuzima bwawe.'
Sankara yahamije ko nk'umuntu wize amategeko yari azi ko ari ibintu bishoboka, ibyo bamusabye abasezeranya kubikora.
Yavuze ko Ubushinjacyaha bwari bunafite ikibazo ko ashobora kuzagera mu Rukiko akisubiraho ariko ashimangira ko azabikora uko babyifuza na bo bakamufasha akagabanyirizwa igihano nk'uko babimusezeranyije.
Yanenze kuba Ruberwa uzi iby'ubwo bwumvikane ari we uri kumusabira kongererwa igihano.
Ati 'Ari kunsabira gufungwa imyaka 25 ngo nzagwe muri gereza ntarongoye kandi ari we wanyizezaga ko azampa igihano gito kugira ngo nzane 'fiancée' wanjye, Ihogoza ryanjye nari nsize hanze.'
Yabwiye Urukiko ko kuba yakatirwa iyo myaka asabirwa bitaba ari intsinzi y'Ubushinjacyaha ahubwo yaba ari intsinzi ku binangira bakanga gufasha ubutabera bw'u Rwanda kuko baba bazi ko wabufasha, utabufasha ntacyo ubyungukiramo.
Yavuze ko atigeze yungukira mu byo yakoreye Ubutabera akaba ari yo mpamvu yajuriye.
Ati 'Igihano bampaye kiracyari umurengera. Kiracyari icyo hejuru, ntikimpa amahirwe yo gusubira mu muryango Nyarwanda nk'uko twari twarabyumvikanye.'
Urwo rupapuro rwanditsweho uko ubuhamya bwa Sankara bwagize uruhare mu kuba hasabwa ko urugo rwa Rusesabagina n'imodoka ye, urwa Munyemana Eric n'urwa Ingabire Marie Claire bisakwa kandi bakabazwa.
Rwifashishijwe ababuranyi baregwa mu Urugereko Rwihariye rw'Urukiko Rukuru Ruburanisha Ibyaha Mpuzamahanga n'Ibyambuka Imbibi ruherereye mu Karere ka Nyanza.
Ku cyo kwemera ibyaha aregwa agatanga n'andi makuru yifashishijwe mu butabera, Ubushinjacyaha bwavuze ko bitahabwa umwihariko kuko hari n'abandi bareganwa bayatanze kandi bose baragabanyirijwe ndetse Urukiko Rukuru rugeza aho rujya mu nsi y'igihano gito giteganya n'Itegeko, ibintu byanajuririwe.
Sankara yeretswe itangazamakuru ku wa 17 Gicurasi 2019 mu gihe isakwa ryakozwe na Polisi y'u Bubiligi mu rugo rwa Rusesabagina ruri i Bruxelles ryakozwe muri uwo mwaka.
Icyo gihe habonywe amakuru yose ajyanye n'uburyo Rusesabagina yakusanyaga, akanatera inkunga ibikorwa bya FLN; yavanywe muri mudasobwa ye na telefoni.
Ni inama yabaye hifashishijwe ikoranabuhanga ikaba yitabiriwe na komite ikurikirana umurongo watanzwe n’abakuru b’ibihugu na za Guverinoma, aho harimo abakuru b’ibihugu na Guverinoma, n’abaminisitiri batandukanye hamwe na Perezida wa komisiyo y’umuryango wa Afurika yunze ubumwe. Perezida Kagame akaba yavuze ko Abanyafurika bari mu nzira nziza kuko umugabane ukomeje gutera imbere no gukemura ibibazo biwugarije.
Urwego rwa NEPAD rufite inshingano zo gutanga ubufasha no kugira inama ibihugu by’ibinyamuryango bya Afurika yunze ubumwe ku ngamba z’iterambere bifite no kongerera ubushobozi ndetse no kubifasha kunoza ibikorwa, gusesengura ibikorwa byabyo no kubitera inkunga mu bijyanye no kongera ubushobozi n’abafatanyabikorwa n’ibindi bitandukanye.
Urwego rwa NEPAD rwitezweho kuzagira akamaro gakomeye mu guhuriza hamwe ibikorwa bya Afurika yunze Ubumwe binyuze mu gutanga inama n’ubufasha bwimbitse ku bihugu by’ibinyamuryango n’imiryango y’ubukungu y’uturere yo ku mugabane wa Afurika.
Mu mwaka wa 2020 nibwo Perezida Kagame yatorewe kuyobora akanama k’abakuru b’ibihugu na za Guverinoma kugira ngo kige ku cyerekezo cy’iterambere ry’umugabane wa Afurika.
Jorge Paixão ni we wagizwe umutoza mukuru mu gihe cy’amezi atandatu akaba azungirizwa na Pedro Miguel uzajya unongerera ingufu abakinnyi. Mu ijambo rye nyuma yo gusinyira Rayon Sports nk’umutoza mukuru, Jorge yavuze ko yakunze u Rwanda cyane ariko ikimuzanye muri Rayon Sports ari ukwegukana ibikombe.
Yagize ati: “Nishimiye iki gihugu kuva nakigeramo, iki gihugu ni cyiza cyane ngiye no gushishikariza abantu no muri Portugal kuza kureba iki gihugu cyiza. Nje muri Rayon Sports kwegukana ibikombe, ndizeza abafana ko ku bufatanye bwabo no kudushyigikira bizatuma twegukana ibikombe”.
Umuyobozi mukuru wa Rayon Sports, Jean Fidele Uwayezu yavuze ko intego y’iyi kipe muri uyu mwaka ari ukwegukana ibikombe byose birimo icya shampiyona ndetse n’icy’Amahoro. Yavuze ko ku bufatanye n’ubwitange bwa buri wese byose bizagerwaho.
Umutoza Mukuru mushya wa Rayon Sports, Jorge yijeje abakunzi b’iyi kipe gutwara igikombe cya shampiyona
Uyu mutoza mukuru wa Rayon Sports yatoje muri Afurika nko muri Sudani, atoza muri Aziya ndetse anatoza n’i Burayi nk’iwabo muri Portugal. Jorge asanze Rayon Sports ku mwanya wa gatatu n’amanota 26 mu mikino 15, ubu ikipe iyoboye urutonde rwa shampiyona irusha Rayon amanota 5, gusa ashobora kwiyongera.
Uyu mutoza asanze Rayon Sports yarashyize imbaraga nyinshi mu busatirizi aho yaguze rutahizamu w’umugande n’umunya Cameroun ndetse inagarura Bukuru Christophe, Kwizera Pierrot na Ishimwe Kevin nk’abakinnyi bazayishasha muri Phase retour. Aba batoza bashya bahise batangira akazi, aho imyitozo yo kuri uyu mugoroba aribo bayikoresheje.
Jorge asimbuye Masudi Djuma wirukanwe azira umusaruro mubi yagaragaje nyuma y’igihe gito ahawe inshingano zo gutoza iyi kipe. Umukino we wa mbere nk’umutoza mukuru wa Rayon Sports, Jorge azatangirira kuri Mukura Victory Sports.
Jorge Umutoza wa Mukuru wa Rayon Sports yavuze ko yakunze cyane u Rwanda akirugeramo
Pedro Miguel Umutoza Wungirije wa Rayon Sports ubwo yashyiraga umukono ku masezerano ye n’iyi kipe
Umuyobozi Mukuru wa Rayon Sports Fidele Uwayezu hamwe n’Umutoza mushya wa Rayon Sports, Jorge
Fidele Uwayezu hamwe n’umutoza wungirije muri Rayon Sports
Ivan Wulffaert, Umuyobozi Mukuru w’uruganda rwa Skol mu Rwanda rutera inkunga Rayon Sports yitabiriye uyu muhango
Abakinnyi ba Rayon Sports biteguye kwegukana igikombe cya shampiyona hamwe n’abatoza bashya bo muri Portugal