Turamenyesha ko uwitwa HATEGEKIMANA Jennifer Gashumba mwene Gashumba Jean na Mukakinani Clothilde, utuye mu Mudugudu wa Ubumwe, Akagari ka Kicukiro, Umurenge wa Kicukiro, Akarere ka Kicukiro, mu Mujyi wa Kigali wanditse asaba uburenganzira bwo guhinduza amazina asanganywe ariyo HATEGEKIMANA Jennifer Gashumba, akitwa Gashumba Jennifer mu gitabo cy'irangamimerere.
Impamvu atanga yo guhinduza izina ni Amazina ni menshi cg maremare.
Byagarutsweho mu gikorwa cyo kwibuka ku nshuro ya 31 Jenoside yakorewe Abatutsi, by'umwihariko abaganga, abarwayi n'abarwaza biciwe mu Bitaro bya Mibilizi mu 1994.
Kambanda Fabien warokokeye muri ibi bitaro yavuze ko ku wa 20 Mata 1994, bagabweho igitero n'Interahamwe ziyobowe na Bandetse Edouard wari umucuruzi afite n'imbunda, na Ngangura Celestin wiyitaga Shitani.
Umuyobozi w'Ibitaro bya Mibilizi, Dr. Uzabakiriho Raphael, yavuze ko mu buhamya bwose yumvise bw'ibyabereye muri ibi bitaro mu gihe cya Jenoside, atarumva buvuga k'utarahigwaga waba warahishe umwe mu bo bakoranaga bahigwaga.
Mu ijoro ryo kuri uyu wa 01 Gicurasi 2025 ahagana ku i saa munani n'iminota 50, mu karere ka Kamonyi, Umurenge wa Musambira, Akagari ka Karengera, Umudugudu wa Nyarusange ahazwi nko mu ry'Abasomari, habereye impanuka y'i Kamyo(Camion) nini yari ipakiye akawunga iva Kigali yerekeza Muhanga. Yataye umukono yakabaye igenderamo igonga imodoka yo mu bwoko bwa Mitsubishi Fuso yari ipakiye amakara yerekezaga Kigli. Aho gutabara ubuzima bw'abantu, abaturage basahuye ibyari bipakiwe.
SP Emmanuel Kayigi, Umuvugizi wa Polisi y'u Rwanda ishami rishinzwe umutekano wo mu muhanda yabwiye intyoza.com ko iyi kamyo ikimara kugonga Mitsubishi Fuso yahise irenga umuhanda igonga ibyuma byo kumuhanda igwira umushoferi arakomereka, ajyanwa mu bitaro bya Kabgayi naho shoferi wa Fusa ajyanwa ku bitaro bya Remera rukoma.
Avuga kandi ko iyi mpanuka yatewe no kugenda nabi mu munda k'umushoferi wari utwaye Ikamyo yikoreye Kawunga wabisikanaga na Fuso agata umukono yagenderagamo akagonga Fuso ayisanze mu mukono wayo izamuka.
Mu butumwa bwa Polisi, SP Emmanuel Kayigi yabwiye intyoza.com ko Polisi y'u Rwanda yibutsa abashoferi kugenda neza mu muhanda, bibuka ko kutabikora bitera impanuka. Ibibutsa kandi ko bagomba kujya baruhuka kugira ngo batware ibinyabiziga bameze neza nta munaniro.
Nyuma y'iyi mpanuka, abaturage batari bake baturiye hafi aha yo mu ry'Abasomari bahuruye batabitewe no gutabara ubuzima bw'abari mu binyabiziga byakoze impanuka, ahubwo bazanywe no gusahura ibyo zari zipakiye birimo; Kawunga n'Amakara.
Uwamariya Laetitia, umuturage mu Mudugudu wa Mbare, Akagari ka Karengera ho muri Musambira yabwiye intyoza.com ko muri aka gace umuco wo gutabara ubuzima bw'abantu ahabaye impanuka ntawo bagira, ko iyo habaye impanuka abenshi biruka bashaka ibyo basahura.
Avuga ku mpamvu itera abatari bake mu baturage b'aka gace kwirukira mu gusahura aho kurwana no gukiza ubuzima bw'abantu, yagize ati' Ni inda nini ibitera. Iyo bagize amahirwe imodoka ikagwa aho kugira ngo bababazwe n'uko umuntu aguye usibye ko atari bose, habamo bamwe bafite imitima yo kurwanira gusahura. Ntabwo nabeshya rwose umuco wo gusahura ino aha ng'aha urahari'.
Nyirandayisabye Christine, Umunyamabanga Nshingwabikorwa w'Umurenge wa Musambira yabwiye intyoza.com ko bakimenya ko impanuka ibaye, bihutiye gutabara ndetse bamenyesha inzego z'Umutekano zirimo Polisi, ariko mu kuhagera basanga hari bamwe mu baturage bahageze mbere aho gutabara ubuzima bw'abantu barasahura.
Avuga kuri iyi myitwarire y'abaturage batabara bagiye gusahura aho kurwana no gukiza ubuzima bw'abantu, yagize ati' Ni umuco mubi ugayitse, ni ibikorwa bigayitse bidakwiriye Umunyarwanda. Twegereye bamwe mu baturage turaganira baduha amakuru ya hamwe mu ho bazi ibyasahuwe byajyanywe, tujyayo turabihasanga ndetse tugaruza imifuka ya Kawunga 61, hanyuma dufashijwe n'Akarere n'inzego z'Umutekano dukora inama n'Abaturage tubabwira ko ibyo ari ibikorwa bigayitse badakwiye kuba bagaragaramo'. Akomeza avuga ko abafashwe bashyikirizwa inzego zibishinzwe basanga hari abo guhanwa bakabahana.
Imwe mu mifuka ya Kawunga yafatiwe mu ngo z'abaturage. Amakara, bivugwa ko imifuka isaga 100 yatwawe ariko kugera twandika iyi nkuru nta n'umwe wari bwakaboneke.
Aha hantu hazwi nko mu ry'Abasomari, ni mu ikorosi rimanuka uvuye mu isantere y'Ubucuruzi ya Musambira werekeza Muhanga. Hakunda kubera impanuka z'imodoka aho inyinshi ziba zipakiye, abaturage bagasahura kuruta gutabara. Bimaze kuba nk'umuco cyane ko byinshi mu byo basahura bamwe bahita babijyana ku isoko, byaba ibiribwa, ibikoresho bitandukanye birimo n'amaterefone bacuza abakoze impanuka baba banegekaye.
Â
Â
Â
Aha, bamwe mu baturage bari bahawe ikiraka cyo gutwara imifuka ya Kawunga yari yasahuwe, bayisubiza ahabereye impanuka.
Abakora muri iyo banki biganjemo abavutse nyuma ya Jenoside basobanuriwe amateka yagejeje kuri Jenoside yakorewe Abatutsi by'umwihariko ay'inzirakarengane zishyinguye mu Rwibutso rwa Kiziguro, barabunamira ndetse bashyira indabo ku mva baruhukiyemo.
Ni urwibutso rushyinguyemo imibiri irenga ibihumbi 20 irimo isaga 3000 y'Abatusi bari bahungiye mu Kiliziya ya Kiziguro bishwe urw'agashinyaguro kuva ku wa 10 Mata 1994.
Abakora muri iyo banki banagabiye inka Ebyiri, batanga n'ibindi bikoresho byo mu rugo ku barokotse Jenoside yakorewe Abatutsi bo mu Karere ka Gatsibo mu rwego rwo gushyigikira imibereho yabo ya nyuma ya Jenoside.
Uwimana Judith uri mu bahawe ubwo bufasha yashimye NCBA Bank Rwanda, avuga ko ibyo ari ikimenyetso cy'uko abarokotse Jenoside yakorewe Abatutsi batari bonyine.
Ati 'Twishimiye uburyo NCBA ikomeza kudufasha kuko bidutera imbaraga kandi bikatwereka ko tutari twenyine. Ni ikimenyetso cy'uko mu gukira ibikomere twatewe na Jenoside tudaheranwa na byo twenyine ahubwo n'abandi batwitayeho.'
Nyuma y'ibyo bikorwa abakora muri NCBA Bank Rwanda bakomereje mu mugoroba wo kwibuka wayobowe na Maj. (Rtd) Ruhamiriza Jean Marie Vianney ukuriye abacunga umutekano muri iyo banki.
Maj. (Rtd) Ruhamiriza yabasobanuriye amateka y'u Rwanda kuva ku kubiba urwango rwagejeje kuri Jenoside yakorewe Abatutsi ndetse abibutsa ko guhangana n'abakiyipfoya neza ari ukugomeza kwiga amateka no kudakerensa buri gikorwa cyo gupfobya.
Umuyobozi Mukuru wa NCBA Rwanda, Maurice Toroitich yabwiye abakora muri iyo banki ko bitashoboka guhindura amateka u Rwanda rwanyuzemo, avuga ko gusa guharanira ahazaza heza byo bishoboka.
Ati 'Ntiwakuraho ko Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 yabaye ariko dushobora kubaho buri munsi dusubiza agaciro abayiburiyemo ubuzima. Ubumuntu bwacu bugomba kuruta urwango kandi guharanira ubumwe bikaba ikintu dushyize imbere.'
Mu batanze ubuhamya harimo Perezida w'Inama y'Ubutegetsi ya NCBA Bank Rwanda, Dr. Rugangazi Benjamin uri mu bafatanyaga n'Inkotanyi guhagarika Jenoside. Yavuze ko ubwo bageraga mu Kiliziya ya Kiziguro mu 1994 yatunguwe no kuhabona imirambo igerekeranye kugera nko muri metero ebyiri z'ubutumburuke.
Ayo mashusho yavuze ko n'ubu atajya amuva mu mutwe ariko kandi ko ibitanga isomo ryo gukomeza kubaka ubumwe no kutirara ngo ibintu nk'ibyo bitazasubira.
NCBA Bank Rwanda yiyemeje gukomeza gutanga umusanzu mu bikorwa byo kwibuka ndetse no gufasha abarokotse Jenoside yakorewe Abatutsi.
Abakora muri iyo banki biganjemo abavutse nyuma ya Jenoside basobanuriwe amateka yagejeje kuri Jenoside yakorewe Abatutsi
Nyamutera Felix warokotse Jenoside yakorewe Abatutsi, yatanze ubuhamya
Mu batanze ubuhamya harimo Perezida w'Inama y'Ubutegetsi ya NCBA Bank Rwanda, Dr. Rugangazi Benjamin
Umuyobozi Mukuru wa NCBA Rwanda, Maurice Toroitich yabwiye abakora muri iyo banki ko bitashoboka guhindura amateka u Rwanda rwanyuzemo, avuga ko gusa guharanira ahazaza heza byo bishoboka
Ibi yabigarutseho ubwo yari ari mu kiganiro n'itangazamakuru, aho yavuze ko Biden akiri Perezida atabashaga gukora neza akazi yari ashinzwe kubera ibibazo by'ubuzima cyane cyane 'ikibazo cy'ubwonko'.
Ati 'Abanyamerika barebye Perezida wacu agorwa no kuzuza inshingano ze za buri munsi, kandi nta muntu n'umwe mu bitangazamakuru wifuzaga kwandika kuri ibyo.'
Leavitt yavuze ko 'kutavuga ukuri ku buzima bwa Perezida Biden' byatumye abaturage benshi batakaza icyizere bafitiye itangazamakuru ryo muri iki gihugu.
Yanakomeje agaragaza ko ubwo Trump yari mu bikorwa byo kwiyamamaza, yakunze kugaruka ku bibazo by'ubuzima bwa Biden, nyamara ngo benshi bakamushinja ko ibyo avuga atari ukuri.
Biden yahagaritse ibikorwa byo kwiyamamariza manda ya kabiri yari yemerewe n'amategeko, nyuma yo kubisabwa n'abo mu ishyaka rye, bamushinje kwitwara nabi mu biganiro mpaka, ibyafashwe na benshi nk'ikimenyetso cy'uko afite ibibazo byo mu mutwe.
Ibyagarutsweho na Leavitt biherutse no gukorwaho ubushakashatsi n'ikigo cya Gallup, bwagaragaje ko icyizere Abanyamerika bagirira itangazamakuru cyamanutse ku kigero kiri munsi ya 50%, aho 31% bavuze ko bizera itangazamakuru mu gihe 36% bavuze ko bataryizera na gato.
Itangazamakuru ryashinjwe guhishira uburwayi bwo mu mutwe bwa Joe Biden
Byatangarijwe mu gikorwa cyo kwibuka ku nshuro ya 31, Abatutsi biciwe kuri Paruwasi ya Mibilizi no mu nkengero zaho, no gushyingura mu cyubahiro imibiri itandatu yabonetse mu mirenge ya Gashonga, Rwimbogo na Gitambi. Ni igikorwa cyabaye ku wa 30 Mata 2025.
Paruwasi Gatolika ya Mibilizi iri muri eshanu zashinzwe mbere mu Rwanda. Hahungiye Abatutsi benshi baturutse mu bice byahoze ari Komine Gashonga, Cyimbogo na Nyakabuye bibwiraga ko nta wakorera ubwicanyi mu kiliziya.
Nyiranzabicaho Tharcille watanze ubuhamya yagaragaje ko ibyo bibwiraga atari ko byagenze, kuko bagabweho ibitero bisimburana byari biyobowe n'Interahamwe zirimo Yusuf Munyakazi.
Uyu Munyakazi yayoboye ibitero byicaga Abatutsi kuva mu Bugarama kugera mu Bisesero, ari kumwe na Bandetse Edouard wari umucuruzi ufite imbunda. Umuyobozi w'Ihuriro ry'abarokokeye i Mibilizi, Bana Béatrice, yavuze mu babiciye harimo ababasabye imbabazi bavuga ngo barashutswe ariko n'ubu bakaba badatanga amakuru y'ahajugunywe imibiri y'Abatutsi muri Jenoside.
Ati 'Umuntu washaka kudakomeza kubiba ubwo bugome yatanga amakuru iyo mibiri igashyingurwa mu cyubahiro. Hari abasabye imbabazi ngo barashutswe. Uyu munsi barashukwa nande?'
Umuyobozi wa IBUKA mu Karere ka Rusizi, Utamuriza Vestine yavuze ko imibiri y'Abatutsi imaze kuboneka no gushyingurwa mu cyubahiro ari 80% kandi ko imyinshi iboneka atari abantu batanze amakuru.
Ni amahugurwa yasojwe ku wa 30 Mata 2025, yaberaga mu Ishuri Rikuru Ryigisha Rikanateza Imbere Amategeko (ILPD), yateguwe na Minisiteri y'Ubutabera, ku bufatanye n'Ishami ry'Umuryango w'Abibumbye ryita ku Iterambere (UNDP) ndetse na ILPD.
Ubwo yasozaga aya mahugurwa, Umuyobozi Mukuru muri MINIJUST, wari intumwa ya Minisitiri muri uyu muhango, Mukabatsinda Anatolie, yasabye abasoje aya mahugurwa gutanga umusanzu wabo kugira ngo basubize ibibazo by'umubare munini w'imanza ziri mu nkiko ndetse n'ubucucike mu magororero ari hirya no hino mu gihugu.
Ati 'Muzabe abahuza b'ababagana mbere y'abandi bose, mugire umutimanama wo gukemura amakimbirane y'ababagera imbere. Mujye mwerekeza umutima n'ibitekerezo byanyu ku kazi mubatega amatwi, kugira ngo mufate ibyemezo bikemura ibibazo bihari.'
Yabibukije ko urwego rw'ubutabera rufite ibibazo birimo imvune z'abakozi, imanza nyinshi zo gucibwa zirimo n'iz'ibirarare ndetse n'ubucucike bukabije mu magororero, ababwira ko ari bo rufunguzo rwo kugabanya iyo mibare yose.
Ati 'Umwaka ushize hinjiye imanza ibihumbi 107, kandi inyinshi ni inshinjacyaha zingana na 69%. Ubujira bufitemo 28%, gukubita no gukomeretsa bufite 15%. Ba nyakuhwa, ibi mwahuguwe by'ubuhuza nimubyitaho, bizagabanya imanza mu nkiko, binunge umuryango kurushaho.'
Umushinjacyaha Nkubito Emmanuel, wavuze mu izina ry'abandi bahuguwe, yatangaje ko bungukiyemo byinshi bityo ko biteguye gutanga umusanzu wabo batizigamye, bagabanya imibare y'abafungwa kuko bihenda igihugu.
Ati 'Nyuma yo kumenya ko igihugu gitanga hejuru ya miliyoni 12 Frw ku munsi ku biryo gusa mu magororero tutabaze ku kuvurwa, twasanze ari menshi ku mwaka. Dukwiye kugira icyo dukora tugatabara iguhugu.'
Umuyobozi Ushinzwe Amasomo muri ILPD, Bangayandusha Viateur, yavuze ko guhugurwa kw'abakozi bo mu rwego rw'ubutabera, biri mu nshingano ILPD ifite yo kwigisha no guteza imbere amategeko kandi ko bishimisha cyane ILPD, bigatuma abahuguwe batanga serivisi nziza.
Yongeyeho ati 'Ibirarane mu nkiko, ubucucike bukabije mu magororero na sitasiyo za RIB ni ikibazo cy'ingutu ku butabera kandi ni umutwaro uremereye kuri Leta, reka dufatanye dukoreshe ubu buryo bw'ubuhuza tugikemure, maze duheshe kandi duterwe ishema n'urwego rw'ubutabera mu Rwanda.'
Kuri ubu, imibare ivuga ko byibura abagororwa 66 binjira mu igororero buri munsi, ibi bikaba bihenda Leta cyane kuko asaga miliyari zirenga 204 Frw zahawe MINIJUST ibumbatiye ibigo bitandukanye birimo Urwego rw'Ubugenzacyaha (RIB), Urwego Rw'Ubushinjacyaha (NPPA), Urwego rw'Igihugu rushinzwe Igororero (RCS). rukaba rwiharira miliyari zirenga 40 Frw rwonyine.
Abahawe amahugurwa ku mpande zombi bavuze ko bari bayakeneye koko
Umwe mu bagenzacyaha ba RIB ahabwa urupapuro ruhamya ko yasoje amahugurwa neza
Kayiranga Jean de Dieu wari uhagarariye UNDP muri iki gikorwa, yagaragaje ko bishimira kuba inzego z’ubutabera bw’u Rwanda zitera imbere
Umuyobozi Ushinzwe Amasomo muri ILPD, Bangayandusha Viateur, yasabye abahuguwe kuzashyira mu bikorwa ibyo bize kuko nzbyo bihesha ishema ILPD
Umuyobozi Mukuru muri MINIJUST, Mukabatsinda Anatolie, yasabye abasoje aya mahugurwa gufasha mu kugabanya imanza zijya mu nkiko bimakaza ubuhuza
Abahawe aya mahugurwa bahamya ko batahanye ingamba nziza
Aya mahugurwa yamaze iminsi itatu, abayitabiriye bakaba bahamya ko bungukiyemo byinshi
U Rwanda rufite intego yo kugabanya ubushomeri mu gihugu bukava kuri 17,2% mu 2023 bukagera kuri 7% mu 2035 ndetse na 5% mu 2050.
Mu Rwanda, abantu bafite imyaka yo gukora, ni ukuvuga abari hejuru y'imyaka 16 ni miliyoni 8,07 ni mu gihe hafi miliyoni imwe bagejeje igihe cyo gukora ariko badafite akazi, ari bo bahora bagashaka hirya no hino.
Abantu bakora, nibura abakora munsi y'amasaha 35 mu Cyumweru, baba bashobora kuba bakora andi masaha y'ikirenga, bangana na miliyoni 1,16 by'abafite akazi bose.
Mu bantu bafite imyaka yo gukora, badafite akazi bitewe n'uko bafite ibindi bakora bibinjiriza, bari kwiga cyangwa bafite inshingano mu miryango yabo, ni miliyoni 3,29.
Urubyiruko rudafite akazi, rufite hagati y'imyaka 16 na 30, rutari mu kazi kandi rutari no mu bikorwa by'imyuga cyangwa se amasomo, rungana na miliyoni 1,14.
Mu bantu bose bafite akazi mu Rwanda, 90% babarizwa mu cyiciro cy'imirimo itanditse mu gihe 40% by'abafite akazi bose bakora mu rwego rw'ubuhinzi biganjemo abantu batize.
Mu bantu bose bakora, bibarwa ko 25% byabo, bakora amasaha ari munsi ya 24 ku cyumweru, umubare munini wabo ni uw'abantu bakora mu rwego rw'imirimo itanditse.
Nibura abantu 211.000 binjira ku isoko ry'umurimo buri mwaka, ibintu bigaragaza ko hakenewe guhangwa imirimo myinshi kurushaho kuko baza biyongera ku bandi bakeneye akazi.
Mu bantu bose bafite akazi, 80% baba barize amashuri make, aho nibura usanga umubare munini ari abize amashuri abanza cyangwa se bamwe bataranayarangije.
Muri gahunda y'igihugu yo kwihutisha ubukungu, u Rwanda rwiyemeje ko ruzajya ruhanga imirimo miliyoni 1,25 izahangwa mu gihe cy'imyaka itanu aho nibura imirimo 250.000 izajya ihangwa buri mwaka.
Abafite akazi n'amashuri bize
Mu bafite akazi mu Rwanda, 16,3% bafite guhera ku myaka 15 kuzamura, ntabwo bigeze barangiza amashuri abanza, mu gihe 33,9% bize amashuri make abanza mu gihe 30,1% barangije amashuri abanza.
Urebeye ku gitsina, 18,8% by'abagore bari mu kazi ntabwo bigeze biga amashuri abanza mu gihe 18,8% bayacikirije ugereranyije n'abagabo 13,5%.
Abafite icyiciro kibanza cy'amashuri yisumbuye bangana na 7,6% mu gihe muri bo, abagore bari hejuru gato y'abagabo (7,8% vs 7,4%).
Abize kugera nibura mu cyiciro cyisumbuye cy'amashuri yisumbuye bangana na 8%, aho abagabo bangana na 8,4% mu gihe abagore bangana na 7,7%.
Abize icyiciro cy'ibanze cya Kaminuza, bangana na 0,8% mu gihe abarangije kaminuza bangana na 2,8% mu gihe abafite Master's bangana na 0,4% naho abafite doctorat bakaba 0,1%.
Mu bantu bafite akazi mu Rwanda, umubare munini ni abakora mu mirimo itanditse
Abenshi bafite akazi mu Rwanda, barangije amashuri abanza gusa
Mu bigo byinshi, abantu bakora amasaha make ugereranyije n’ayagenwe
Ku munsi w'ejo Perezida w'u Burundi Evarisito Ndayishimiye yagiranye ikiganiro na televiziyo y'abafaransa France24 maze atangaza ibihabanye n'imbaraga ziri gukorwa kugirango amahoro agaruke mu burusirazuba bwa Congo. Inzego za Congo n'abahagarariye AFC/M23 bamaze iminsi muri Qatar barebera hamwe icyagarura amahoro dore ko Leta ya Kinshasa yahinduye cyane imvugo yayo ku mutwe wa M23, itakiwita Abanyarwanda, umutwe w'iterabwoba kandi yemera kuganira nayo nyuma yuko Tshisekedi yari yararahiye agasizora.
Hari kandi ibiganiro hagati ya Leta y'u Rwanda na Kinshasa byaberaga muri Amerika ahgo Perezida Trump yagaragaje ko bitanga icyizere. Imvugo ya Ndayishimiye ibangamiye izi mbaraga ziri gukoreshwa.
Perezida Ndayishimiye byatangiye agambanira ingabo za EAC aho we aho gukora ubutumwa bwa EAC yafatanyije na FDLR, FARDC na Wazalendo. Aho M23 imukubitiye akanyafu aragenda yigira umwana murizi ashaka kugaragaza ko ikibazo ari u Rwanda.
Ndayishimiye asigaye hagati nk'ururimi nyuma yuko abacanshuro birukanwe na SADC ikikura mu mirwano dore ko batashye banyuze mu Rwanda. Ndayishimiye aririza mu itangazamakuru nyamara ntagaragaza uruhare igihugu cye gifite mu mutekano muke mu burasirazuba bwa Congo. Akurikiye amafaranga arashaka kurwanya abenegihugu ariko ntabwo azabigeraho.
Ingabo za Ndayishimiye zimaze iminsi zihura n'ibibazo mu misozi ya Minembwe aho abasirikari be benshi bishwe abandi barafatwa. Arashaka kwitwaza u Rwanda ngo asobanure instinzwi ye.
Nubwo yohereje ingabo zirenga ibihumbi 10, Ndayishimiye ntabwo yigeze na rimwe atsinda umutwe wa M23 no mu rugamba na rumwe, ahubwo natuze aturane neza na M23 kuko ishobora kumufungira vuba amazi n'umuriro
Ubutunzi bwa Amerika Bwasubiye Inyuma Kubera Impinduka Zihutirwa za Politiki za Donald Trump
Mu gihe isi ikomeje kugerageza kwisuganya mu bijyanye n'ubukungu nyuma y'ingaruka z'icyorezo cya COVID-19 ndetse n'intambara zitandukanye ku isi, Leta Zunze Ubumwe za Amerikaâ”zizwi nk'ubukungu bwa mbere ku isiâ”zaranzwe n'ihungabana ritunguranye ry'ubukungu mu mezi make ashize. Iri hungabana rishamikiye ku mpinduka z'ihutirwa n'ibyemezo bitunguranye byafashwe na Perezida Donald J. Trump mu gihe gito amaze agarutse muri politiki ya Leta.
Nubwo Trump atari ku butegetsi muri White House, ibikorwa bye byo guhindura imiyoborere y'ishyaka ry'Abarepubulikani, gucengera mu miyoborere y'intara zitandukanye, ndetse n'imvugo y'ubucuruzi n'imisoro, byose byatumye ubukungu bw'Amerika busubira inyuma mu buryo butunguranye. Ibi bikaba byaratunguye benshi mu bahanga mu bukungu, abashoramari ndetse n'abaturage ubwabo.
Impinduka za Politiki zidasobanutse neza
Donald Trump, wabaye Perezida wa 45 wa Leta Zunze Ubumwe za Amerika hagati ya 2017 na 2021, yongeye kugaragara nk'umunyapolitiki ufite ijwi rikomeye muri politiki y'Amerika. Nyuma yo gutangaza ko aziyamamariza manda ya kabiri mu matora ya 2024, Trump yahise atangira gutanga ibitekerezo ndetse no gushyira igitutu ku bayobozi bo mu ishyaka rye kugira ngo bagarure 'Trumpism'â”imiyoborere ishingiye ku kwikunda, gukumira abanyamahanga, no kurwanya ibihugu bifitanye imikoranire na Amerika.
Izo mpinduka za politiki, harimo kongera amahoro ku misoro ku bikorera b'ingeri zose, kuvana Amerika mu masezerano mpuzamahanga, no kugabanya cyane inkunga kuri gahunda za Leta n'imiryango idaharanira inyungu, byose byakoze ku mfuruka z'ubukungu bw'igihugu. Abahanga bavuga ko guhindagura politiki mu buryo bwihuse, nko guhagarika inkunga ku mashuri ya tekinike, kugabanya inkunga kuri gahunda z'ubuzima rusange, no gushyiraho imisoro mishya ku bicuruzwa biva mu Bushinwa, byaciye intege amasoko y'ishoramari ndetse bikadindiza urwego rw'ubucuruzi.
Isesengura ry'Inzego z'Ubukungu Zasubiye Inyuma
1. Ubucuruzi Mpuzamahanga
Ibikorwa byo kongera imisoro ku bicuruzwa biva mu Bushinwa byatumye ibigo byinshi bikoresha ibikoresho byo hanze bihura n'igihombo gikabije. Ubushinwa bwahise busubizanya, na bwo bwongera imisoro ku bicuruzwa bikomoka muri Amerika. Ibi byatumye ibigo byohereza ibicuruzwa hanze bihomba amafaranga atari make.
Ubucuruzi mpuzamahanga bwagabanyutse ku kigero cya 12% mu mezi atandatu ya mbere y'iyi gahunda ya Trump, ndetse ubucuruzi hagati ya Amerika n'Ubushinwaâ”bwahoze buyoboye isiâ”bwagabanutse ku kigero cya 22%. Ku ruhande rw'abaguzi, ibi byatumye ibiciro ku isoko bizamuka cyane ku bicuruzwa by'ibanze, bikagira ingaruka ku muturage usanzwe.
2. Isoko ry'Imari n'Amasoko y'Imigabane
Amasoko y'imigabane (stock markets) yahuye n'igihombo gikabije kubera gutinya ko iyi politiki nshya ya Trump izateza intambara z'ubukungu zishingiye ku misoro. Ibigo binini nka Apple, Tesla, ndetse na Boeing, byose byatangaje ko byiteguye kugabanya umusaruro bitewe n'izamuka ry'ibiciro by'ibikoresho by'ibanze ndetse no kugabanuka k'amasoko yo hanze.
Indangururamajwi ya S&P 500 yagabanutseho 7.5% mu gihe cy'ukwezi kumwe gusa, ikaba ari imwe mu mpinduka z'ikirenga zagaragaye kuva mu gihe cy'icyorezo. Ibi byatumye abashoramari benshi bava ku isoko ry'Amerika bajya gushora imari mu bindi bihugu bifite politiki zidasubirwamo.
3. Ibidukikije n'Imishinga y'Ireme ry'ubuzima
Politiki nshya ya Trump yo gukuraho ingamba zo kurengera ibidukikije no kugabanya ingengo y'imari ijya mu rwego rw'ubuzima byagize ingaruka ku myumvire y'abaturage ku bijyanye n'iterambere rirambye. Gahunda nka Medicare n'inkunga ku baturage badafite ubushobozi bwo kwivuza zagabanyijweho miliyari 200 z'amadolari mu ngengo y'imari nshya yasabwe na Trump n'abagize inteko imitwe yombi ishyigikiye Repubulika.
Ibi byatumye imibereho y'abaturage bo mu cyiciro cy'iciriritse irushaho kuba mibi, bitera ubukungu kugabanuka kuko amafaranga menshi yaheraga mu rwego rw'ubuvuzi atakibashije kugera ku bacuruzi bato n'abaciriritse.
Ibitekerezo by'Abasesenguzi
Dr. Emily Rosario, impuguke mu bukungu akaba n'umwarimu muri Harvard University, yagize ati:
'Impinduka za politiki zidasobanutse zifite ingaruka ku bushake bw'abashoramari no ku mizero y'ubukungu. Ubu turi kubona isura nshya y'ubukungu bw'Amerika isubira inyuma kubera icyuho kiri hagati y'ibyemezo bya politiki n'icyifuzo cy'isoko.'
Abandi basesenguzi barimo n'abahoze mu nama ngishwanama y'ubukungu muri White House bavuze ko ibi bikorwa bishobora gutuma Amerika isubira ku kigero cy'izamuka ry'ubukungu rya munsi ya 1%, ikintu kitigeze kibaho kuva mu 2009.
Ingamba zifashwe n'Ibanki Nkuru ya Amerika (Federal Reserve)
Ibanki nkuru ya Amerika (Fed) yahise itangira kugabanya inyungu ku nguzanyo kugira ngo ihoshe ubukana bw'iri hungabana, ariko abasesenguzi bavuga ko bishobora kudahagije. Umuyobozi mukuru wa Fed, Jerome Powell, yavuze ko 'kugarura icyizere ku isoko bisaba politiki zihamye, zidahindagurika uko bukeye n'uko bwije.'
Uko Abaturage Babyakira
Abaturage bo hirya no hino mu gihugu batangiye kugaragaza impungenge. Abaguzi basanzwe batangiye kugabanya ikoreshwa ry'amafaranga, nk'uko bigaragazwa n'ibarura ryakozwe n'ikigo Nielsen: ikoreshwa ry'amafaranga ku bicuruzwa bitari iby'ibanze ryagabanutseho 9% ugereranyije n'umwaka ushize.
Mike Henderson, umucuruzi wo muri Texas, yagize ati:
'Mu myaka ya Trump ya mbere twabonye impinduka zituma ubucuruzi buzamuka. Ariko ubu ndabona ibintu bihindutseâ”ntitukiri mu myaka ya 'Make America Great Again'. Duhangayikishijwe n'ahazaza.'
Ingaruka ku Isi Yose
Amerika nk'ubukungu bwa mbere ku isi ifite uruhare runini mu mikorere y'ubukungu mpuzamahanga. Iyo isoko ryayo rihungabanye, bituma n'ibihugu bikiri mu nzira y'amajyambere bibura amasoko ndetse bikanahura n'izamuka ry'ibiciro.
Ibihugu byo muri Amerika y'Amajyepfo, Aziya ndetse na Afurika byatangiye gutakaza amahirwe yo kohereza ibicuruzwa muri Amerika, bikaba biri guhura n'igihombo mu musaruro wa kavukire. Ibi bikaba bishobora gutuma inzego z'iterambere mu bihugu bikiri mu nzira y'amajyambere zibangamirwa mu buryo burambye.
Ingaruka mu Matora ya 2024
Iri hungabana rishobora kugira ingaruka zikomeye ku matora ya Perezida wa 2024. Nubwo Trump akomeje kugira igikundiro mu bayoboke be b'indahemuka, abatora batari abafana ba politiki ze bashobora kumuhungira bitewe n'ingaruka z'ibikorwa bye by'ubukungu.
Ibipimo bya Gallup byerekanye ko 61% by'Abanyamerika batishimiye uburyo Trump abona ubukungu, mu gihe 68% bemeza ko bashyigikiye politiki zihamye, zidahindagurika buri gihe.
Umusozo: Ahatuganisha Politiki n'Ubukungu
Nta gushidikanya ko politiki zikorwa n'abayobozi bakomeye nka Trump zigira ingaruka zikomeye ku bukungu, haba imbere mu gihugu ndetse no ku isi yose. Gusubira inyuma kw'ubukungu bwa Amerika byatewe n'impinduka z'ihutirwa, zidasobanutse kandi zishingiye ku nyungu z'igihe gito, bishobora gufatwa nk'isomo rikomeye ku bayobozi b'ahazaza.
Uko ibihe bigenda bihinduka, isoko ry'ubukungu rikeneye ibikorwa bifite umurongo, ibisobanuro byimbitse, n'impamvu z'ubuyobozi zishyigikira iterambere rirambye aho kugendera ku mahame y'ubwivumbure bwa politiki. Abaturage, abashoramari n'abayobozi bose barimo gusabwa gufata umwanya wo gusubiza amaso inyuma no kuganira ku cyerekezo igihugu kigomba gufata.