Blog

  • Nyamasheke: Polisi yatwitse urumogi rufite agaciro ka miliyoni 29 Frw –

    Ni igikorwa cyakozwe kuri uyu wa gatatu tariki ya 5 Gicurasi. Urumogi rwatwitswe rwafatiwe mu Murenge wa Kirimbi tariki ya 19 Gashyantare 2021, rukaba rwarafashwe ruvuye muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo rucishijwe mu Kiyaga cya Kivu.

    Umugore wafatanywe uru rumogi mu minsi ishize yakatiwe igifungo cy’imyaka 25.

    Umuyobozi w’Akarere ka Nyamasheke wungirije ushinzwe imibereho myiza y’abaturage, Mukamana Claudine yasabye abaturage kureka gucuruza no kunywa ibiyobyabwenge kuko ubuyobozi butazabihanganira.

    Ati “Ahenshi birafatwa bigatwikwa, ibyo byose bigomba guhereza abaturage bacu isomo ryo kutabijyamo. Ni igihombo ku muntu ubikora, urugero nk’uyu bakatiye 25 azagaruka ashaje, ntabwo tuzahagarara kubifata kuko akazi karahari, abantu bakwiye gukora ibyemewe n’amategeko.”

    Muri Gashyantare uyu mwaka nabwo polisi ikorera muri aka Karere yatwitse ibiyobyabwenge birimo urumogi ibiro 200 n’ibiro 180 by’amavuta ahindura uruhu azwi ku izina rya Mukorogoro, byose byafashwe mu gihe cy’umwaka umwe wa 2020.

    Urumogi rwatwitswe rufite agaciro k’arenga miliyoni 29Frw

  • Perezida Kagame yakiriye mu biro bye David Lappartient uyobora UCI –

    David Lappartient ari mu banyacyubahiro bitabiriye Tour du Rwanda 2021 ndetse ni we watangije iri siganwa ku wa 2 Gicurasi 2021, ubwo hakinwaga etape ya mbere ya Kigali-Rwamagana, yegukanywe n’Umunya-Colombia, Brayan Sanchez.

    Mu butumwa byanyujije kuri Twitter, Ibiro bya Perezida Kagame byavuze ko Umukuru w’Igihugu “yakiriye David Lappartient uyobora Ishyirahamwe ry’Umukino w’Amagare ku Isi, uri mu Rwanda aho yitabiriye Tour du Rwanda.’’

    Ibyaganiriweho n’abayobozi bombi ntibyigeze bitangazwa gusa Perezida Kagame yakiriye David Lappartient mu gihe u Rwanda rwatanze kandidatire yarwo yo kwakira Shampiyona y’Isi y’Amagare ya 2025, aho ruhanganye na Maroc.

    David Lappartient yashimye uburyo Tour du Rwanda 2021 izakinwa mu minsi umunani hagati ya tariki ya 2-9 Gicurasi 2021, yateguwe.

    Yagize ati “Ni byiza cyane kuko isiganwa riteguye neza. Imihanda imeze neza, imitegurire ni nta makemwa kandi ni ingenzi kubona iri rushanwa muri ibi bihe bidasanzwe bya COVID-19.’’

    Tour du Rwanda ya 2021 yagombaga kuba muri Gashyantare, ariko yimurirwa hagati ya tariki ya 2 n’iya 9 Gicurasi kubera icyorezo cya COVID-19.

    Mu rugendo rwe, David Lappartient, yaherekejwe n’ikipe tekinike yo muri UCI izasuzuma niba u Rwanda rufite ubushobozi bwo kuzakira Shampiyona y’Isi ya 2025.

    Tariki 11 Nzeri 2019 ni bwo abari bahagarariye Leta y’u Rwanda n’Ishyirahamwe ry’Umukino w’Amagare mu Rwanda (FERWACY) bagejeje ubusabe muri UCI ko Umujyi wa Kigali wazakira Shampiyona y’Isi 2025.

    U Rwanda na Maroc ni byo bihugu bihanganiye kuzavamo kimwe kizakira iryo rushanwa rizaba ribereye bwa mbere muri Afurika. U Bubiligi buzakira iry’uyu mwaka, hakurikireho Australia (2022), Écosse (2023) n’u Busuwisi (2024).

    David Lappartient uyobora UCI, yaherukaga mu Rwanda muri Kanama 2018, aho yakurikiye Tour du Rwanda y’uwo mwaka, agasura Urwibutso rwa Jenoside yakorewe Abatutsi rwa Kigali n’Ikigo cy’Amagare cya Musanze.

    Umukuru w’Igihugu, Paul Kagame yahawe impano y’umwambaro w’Ishyirahamwe ry’Umukino w’Amagare ku Isi (UCI)

    Perezida Kagame yakiriye mu biro bye David Lappartient uyobora UCI bagirana ibiganiro byihariye

    Amafoto: Village Urugwiro


  • MTN Rwandacell Plc yanditswe ku Isoko ry’Imari n’Imigabane ry’u Rwanda –

    Ni igikorwa cyari kimaze amezi arenga atandatu gitegurwa, kuko kugira ngo imigabane ya MTN Rwandacell Plc ihabwe abanyamigabane bayo, byasabaga ko ikigo cya Crystal Telecom cyayicuruzaga giseswa, ubundi abari bagifitemo iyo migabane bakaguranirwa, bagahabwa imigabane ingana n’iyo bari bafite muri Crystal Telecom.

    Imigabane yashyizwe ku Isoko ry’Imari n’Imigabane na MTN Rwandacell Plc ni 1 350 886 600 ingana na 20% by’ikigo cyose, ari nayo yagenzurwaga n’ikigo cya Crystal Telecom. Umugabane umwe watangiye ugura amafaranga 269 Frw, ukazagenda uhindagurika bitewe n’imiterere y’Isoko.

    Ku banyamigabane ba MTN Rwanda, ndetse n’abazaguramo imigabane mu gihe kiri imbere, bazajya bagabana 50% by’inyungu ya MTN Rwandacell Plc ku mwaka. Nk’ubu dushingiye ku nyungu ya miliyari 20,2 Frw MTN Rwandacell Plc yungutse mu mwaka ushize, miliyari 10 Frw zari buzagabanywe abanyamigabane ba MTN Rwandacell Plc iyo iba yanditswe kuri iri Soko.

    Minisitiri w’Imari n’Igenamigambi, Dr. Uzziel Ndagijimana, yavuze ko kwandikwa kwa MTN Rwandacell Plc ku Isoko ry’Imari n’Imigabane ry’u Rwanda ari ingenzi ku bukungu bw’u Rwanda.

    Ati “Kuba MTN Rwandacell Plc yanditswe ku Isoko ry’Imari ry’u Rwanda, bifite ingaruka nziza ku bukungu bw’u Rwanda kuko bizongera igishoro cy’Isoko ry’Imari n’imigabane ry’u Rwanda”.

    Yongeyeho ko n’ubwo ubukungu bw’u Rwanda bwahungabanye bitewe n’icyorezo cya Covid-19, bwitezweho kuzamuka muri uyu mwaka ku kigero cya 5%, kikazagera kuri 7% mu mwaka utaha ndetse bukazazamuka ku kigero cya 7,8% mu mwaka wa 2023.

    Yavuze kandi ko “U Rwanda ruzakomeza gutera inkunga ibikorwa by’ubucuruzi, ndetse no kuborohereza gukora ubucuruzi mu Rwanda, kandi turahamagarira ibindi bigo by’ubucuruzi gutera ikirenge mu cya MTN Rwandacell Plc bigana Isoko ry’Imari n’Imigabane”.

    Abanyarwanda bakwiye kubyaza umusaruro amahirwe ari ku Isoko n’imari ry’u Rwanda

    Umuyobozi Mukuru wa RSE, Celestin Rwabukumba, yavuze kuba MTN Rwandacell Plc yarahisemo kwandikwa ku Isoko ry’Imari n’imigabane ry’u Rwanda “Ari amahirwe ku Banyarwanda n’abanyamahanga yo kugira imigabane muri kimwe mu bigo byunguka neza mu bukungu bw’u Rwanda bakoresheje ubwizigame bwabo”.

    Mu mwaka ushize wa 2020, MTN Rwandacell Plc yungutse miliyari 20,2 Frw, zivuye kuri miliyari 6,8 Frw cyungutse mu 2019, ndetse iki kigo gifite abafatabuguzi miliyoni 6,1.

    Rwabukumba yavuze ko kwandikwa ku Isoko ry’Imari n’Imigabane “Bizatuma MTN Rwandacell Plc izamura urwego rw’imikorere yayo, yaba mu buryo bw’imiyoborere, imicungire y’ibikorwa n’umutungo ndetse ikanarushaho gukorera mu mucyo”.

    Uyu muyobozi kandi yagaragaje ko “Kuba MTN Rwandacell Plc yanditswe ku Isoko ry’Imari n’Imigabane muri ibi bihe bya Covid-19, bigiye kuzamura icyizere cy’abashoramari bari baragizweho ingaruka n’iki cyorezo”.

    U Rwanda rufite umugambi muremure wo guhinduka umuyoboro w’ishoromari ryinjira ku Mugabane wa Afurika, kandi ibyo bisaba ko ibikorwa birimo amabanki n’amasoko y’imari biba biri ku rwego rwo hejuru.

    Rwabukumba yavuze ko kwakira MTN Rwandacell Plc ku Isoko ry’Imari n’Imigabane, “Bitanga icyizere cy’uko ibyo bishoboka, kandi u Rwanda rufite ubushobozi bwo gukurura ishoramari rituruka ku rwego rw’Isi. Iki ni ikimenyetso cy’uko dushobora gukwirakwiza ubukungu mu Banyarwanda ndetse n’abanyamahanga”.

    Umuyobozi w’Ikigo Kigenzura Isoko ry’Imari n’Imigabane mu Rwanda, CMA, Eric Bundugu, yavuze ko “Ari igikorwa gikomeye ku kigo cya MTN Rwanda, kandi turashima ko MTN Rwandacell Plc kuba umufatanyabikorwa w’imena mu rwego rw’iterambere”.

    Uyu muyobozi yakebuye ibigo by’ubucuruzi bicyumva ko Isoko ry’Imari n’Imigabane ry’u Rwanda rikiri rito ugereranyije n’ishoramari bikeneye, avuga ko ikigo kinini nka “MTN Rwandacell Plc ari umuhamya w’uko iri Soko ryiteguye kwakira no gutanga umusaruro ku bigo bito n’ibinini byo mu Rwanda no mu mahanga”.

    Umuyobozi Mukuru wa MTN Rwandacell Plc, Mitwa Ng’ambi, yashimye Leta y’u Rwanda ku buryo ishyigira iterambere ry’ubucuruzi muri rusange, avuga ati “Dutewe ishema no kwagura ubucuruzi bwacu tubushyira ku isoko ry’Imari n’Imigabane ry’u Rwanda, iyi ni intambwe ikomeye mu rugendo rw’imyaka 23 tumaze ku isoko ry’u Rwanda”.

    Ni urugendo rwatangiye mu mwaka wa 1998, ubwo MTN Rwandacell Plc yabaga ikigo cya mbere cy’itumanaho cyinjiye ku isoko ry’u Rwanda.

    Nyuma y’imyaka 10, mu mwaka wa 2008, MTN Rwandacell Plc yagize abakiliya miliyoni imwe, ndetse mu mwaka wa 2010, MTN Rwandacell Plc itangiza serivisi za mobile money, ikaba inaherutse gushyiraho ikigo kigenga kizagenzura izo serivisi zimaze kugira abakiliya barenga miliyoni eshatu. Buri munsi, abakiliya ba mobile money bahererekanya amafaranga inshuro zirenga miliyoni ebyiri, bigaragaza uburyo iyi serivisi imaze kwaguka.

    Umuyobozi Mukuru wa MTN Group, Ralph Mupita yashimye Leta y’u Rwanda yatumye MTN Rwandacell Plc itangira ubucuruzi mu Rwanda, ati “U Rwanda ruri mu bihugu twatangiriyemo urugendo rwo kwaguka ku Mugabane wa Afurika”.

    Uyu muyobozi yanagarutse ku kiganiro aherutse kugirana na Perezida Paul Kagame, wamusobanuruye uburyo Leta y’u Rwanda yashyize imbaraga mu gukurura ishoramari rya MTN Group mu Rwanda, “Kuko Leta yifuzaga ko Abanyarwanda bakoresha ikoranabuhanga mu buryo bworoshye”.

    Yahereye aha agira ati “Iyo ntego turacyayigenderaho, kandi twifuza kugira uruhare mu iterambere ry’ikoranabuhanga mu Rwanda, kandi twizeye kuzagira uruhare mu ntego z’iterambere rya Vision 2050”.

    Yongeyeho ati “Turifuza ko Abanyarwanda bagira uruhare mu kugura imigabane kuri iri soko, kandi u Rwanda rufite amahirwe menshi y’iterambere kuko ari ahantu byoroshye gukorera ubucuruzi”, ndetse ko mu Rwanda ari ho “Twakuye icyizere cy’uko dushobora kwaguka tukagera ku masoko mpuzamahanga tugahangana n’ibindi bigo bikomeye”.

    MTN Group yatangiye ibikorwa byayo muri 1994, ubu ikaba ikorera mu bihugu 21 birimo 17 byo ku Mugabane wa Afurika n’ibindi bine byo mu Burasirazuba bwo Hagati, aho inafite abafatabikorwa barenga miliyoni 219, ibituma iza mu bigo 10 bya mbere binini mu itumanaho ku rwego rw’Isi.

    MTN Rwandacell Plc yanditswe ku Isoko ry’Imari n’imigabane ry’u Rwanda

    Umuyobozi wa RSE, Celestin Rwabukumba niwe wafunguwe Isoko ryo kuri uyu wa Kabiri, ari na ryo rya mbere ryatangiriyeho imigabane ya MTN Rwandacell Plc

    Minisitiri w’imari n’Igenamigambi, Dr. Uzziel Ndagijimana, yavuze ko ubukungu bw’u Rwanda butanga icyizere ku ishoramari kuko buri kwigobotora ingaruka z’icyorezo cya Covid-19

    Umuyobozi wa MTN Group ku rwego rw’Isi, Ralph Mupita, yavuze ko MTN Group ifitanye igihango n’u Rwanda kuko ruri mu bihugu bya mbere yagukiyemo igitangira

    Umuyobozi wa RSE yavuze ko kwakira MTN Rwandacell Plc bitanga icyizere ku kwaguka iryo soko riri kugaragaza nyuma y’imyaka 10 ritangiye

    Eric Bundugu uyobora CMA yavuze ko kuba MTN Rwandacell Plc yanditswe kuri RSE ari ikimenyetso cy’uko iri soko riri kwaguka

    Abakaraza b’Itorero rya Inganzongari bari bakereye gususurutsa ibi birori

    Ababyinnyi b’Inganzongari bari bakereye kwakira ibirori

    Abayobozi batandukanye bari bitabiriye uyu muhango

  • Ibya Dr Pierre Damien Habumuremyi byahinduye isura –

    Ni mu gihe ubushinjacyaha nabwo bwajuriye busaba Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge kwakira ubujurire bwa Dr Habumuremyi ariko bugateshwa agaciro kuko ibyo yakoze ari ibyaha bihanwa n’amategeko.

    Dr Pierre Damien Habumuremyi wigeze kuba Minisitiri w’Intebe w’u Rwanda, mu Ugushyingo 2020 nibwo Urukiko rw’Ibanze rwa Nyarugenge rwamuhamije icyaha cyo gutanga sheki zitazigamiwe, rumuhanisha igihano cy’igifungo cy’imyaka itatu runategeka ko agomba gutanga ihazabu ya 892.200.000Frw. Rwamuhanaguyeho icyaha cy’ubuhemu.

    Prof Habumuremyi Pierre Damien yahise ajururira icyemezo cy’Urukiko rw’Ibanze rwa Nyarugenge mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge.

    Ibyaha Habumuremyi aregwa bihera mu 2019 aho ashinjwa kuba yaratanze sheki itazigamiye ku bantu batandukanye mu nyungu z’ishuri rikuru Christian University of Rwanda (CHUR) yashinze akanarihagararira mu rwego rw’amategeko. Abo bantu bagiye bavuga ko iyo bajyaga kuri banki, basangaga amafaranga yabijeje atari kuri konti ye.

    Urubanza rw’ubujurire rwa Habumuremyi rwagombaga kuburanishwa bwa mbere tariki 9 Werurwe 2021 ariko ntirwaba kuko abunganira Habumuremyi aribo Me Kayitare Jean Pierre na Bayisabe Erneste batanze impamvu z’uko bagiye gushyingura. Icyo gihe umucamanza yarwimuriye kuwa 02 Mata 2021 nabwo rurasubikwa kuko hari habaye konji y’uwa Gatanu Mutagatifu.

    Tariki 30 Mata 2021 urubanza rwari gusubukurwa ariko umucamanza yongera kurusubika nyuma yo gusuzuma dosiye akabona ari ngombwa ko Christian University of Rwanda ihamagazwa mu rubanza. Iburanisha ritaha rizaba tariki 21 Gicurasi 2021 saa mbili za mu gitondo.

    Dr Habumuremyi avuga ko yahaniwe icyaha kitabaye

    Mu bujurire Dr Habumuremyi yatanze mu nyandiko y’amapaji 20 yandikishije ikaramu, yasabye Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge kwemeza ko akwiye kuburanishwa n’Urukiko rw’Ubucuruzi kuko ibyakozwe ari ukurenga ku masezerano yabaye hagati y’impande ebyiri adakwiriye kwitwa ibyaha.

    Ati “Ngaragaza ko Urukiko rw’Ibanze rwa Nyarugenge rudafite na busa ububasha bwo kuburanisha urwo rubanza, nerekana ko ibikorwa byakozwe n’uko ibintu byagenze bigengwa n’amategeko mbonezamubano aho kwitwa ibyaha. Nsaba ko turegerwa inkiko z’ubucuruzi.”

    “Muri urwo rubanza kandi njyewe n’abunganizi banjye twakomeje dusobanurira urukiko ko CHUR yarezwe muri uru rubanza mu buryo budakurikije amategeko kuko itigeze iregwa ngo inabazwe mu nzego z’iperereza, maze nsoza nsaba ko imitungo yanjye yanyazwe ikanafatirwa yafatwaho icyemezo kuko ibyakozwe byakozwe mu buryo bunyuranyije n’amategeko.”

    Zimwe mu nenge Dr Habumuremyi avuga ko ziri mu rubanza rwe Urukiko rw’Ibanze rwirengagije, harimo kuba urukiko rwaraciye urubanza rudafitiye ububasha, kuba yarahaniwe igikorwa kidafatwa nk’icyaha, kuba yarahanishijwe igihano kidateganywa n’amategeko, kuba yarimwe igihano gisubitse n’ibindi.

    Dr Habumuremyi avuga ko icyabaye kikaza guhindurwa icyaha n’urukiko, ari amasezerano CHUR yagiranye n’abantu batandukanye barimo rwiyemezamirimo Ngabonziza Jean Bosco. Mu kubaha icyizere cy’uko bazishyurwa, ngo Kaminuza yagiye ibaha sheki nk’ingwate ibagaragariza ko bazishyura kandi buri ruhande rurabyemera ruranabisinyira.

    Dr Habumuremyi kandi avuga ko Urukiko rw’Ibanze rwa Nyarugenge rutamenye abarebwa n’amasezerano kuko amasezerano yakozwe hagati ya CHUR na ba rwiyemezamirimo, Dr Habumuremyi agasinya nk’umwishingizi wa Kaminuza cyangwa se umuyobozi. Ngo no mu gihe babaga bishyurwa, amafaranga yavaga kuri konti ya Kaminuza aho kuba iya Habumuremyi, bityo akaba atumva impamvu akurikiranywe.

    Ati “Niba uyu munsi mfunzwe, ayo mafaranga yari ay’iki?.

    Mu bujurire, Dr Habumuremyi avuga ko itegeko no 34 /2013 ryo kuwa 24/5/2013 ryerekeye ubugwate mu mutungo utimukanwa cyane cyane mu ngingo yaryo ya kane, igaragaza ko imitungo yimukanwa ishobora gutangwaho ingwate harimo n’inyandiko y’impapuro mvunjwafaranga.

    Ati “Nkaba nsanga nta cyaha nakoze dore ko iryo tegeko kugeza ubu ritarahindurwa cyangwa se ngo rivanweho.”

    Muri ayo masezerano, Dr Habumuremyi yavuze habayeho kumvikana n’abagiye bahabwa sheki, ko haramutse habaye ikibazo hazitabazwa inkiko zisanzwe, zirebwa n’ibijyanye no kurenga ku masezerano.

    Yavuze ko kandi ashingiye kuri icyo gikorwa yakoze kidateganywa nk’icyaha, byumvikana ko igihano yahawe kidakwiriye kuko nta cyaha cyabayeho, asaba Urukiko Rwisumbuye gutesha agaciro umwanzuro w’urukiko rw’ibanze.

    Ikindi Dr Habumuremyi atumva ni uburyo abo bagiranye amasezerano bagiye kumurega basaba n’indishyi kandi mu masezerano bagiranye bose baragiye bayasinyaho bakerekwa n’uburyo bazishyurwa.

    Ikindi ni uko abo ubushinjacyaha buvuga ko bambuwe hashingiwe kuri sheki zitazigamiwe bahawe bajya kubikuza bakabura amafaranga, kandi abenshi bari baramaze kwishyurwa. Muri miliyoni zisaga 155 Frw ubushinjacyaha bwaregaga CHUR kwambura, Dr Habumuremyi avuga ko hasigaye asaga gato miliyoni 25 Frw.

    Dr Habumuremyi yajuriye avuga ko urukiko rwamuhamije icyaha kitakozwe (Ifoto:Ububiko)

    Umwe mu bunganira Dr Habumuremyi, Me Bayisabe Erneste na we yabwiye IGIHE ko umukiliya we yaburanishijwe n’urukiko rutari rwo kuko ibijyanye no kurenga ku masezerano ari iby’inkiko z’ubucuruzi.

    Ati “Iyo watanze sheki wabanje kumvikana n’uwo uyiha ko muzagenda mwishyurana, ntabwo iba ikwiye gufatwa nka sheki itazigamiwe. Ntabwo urukiko rw’ibanze rwa Nyarugenege rufite ubwo bubasha.”

    Kuba aribwo bwa mbere Dr Habumuremyi akurikiranywe n’inkiko, nabyo Bayisabe asanga ari ingingo yagombaga gushingirwaho asubikirwa igihano.

    Ubushinjacyaha bwamaganye ubujurire bwa Dr Habumuremyi

    Ubushinjacyaha nabwo bwajuririye Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge, busaba ko ubujurire bwa Habumuremyi bwakirwa ariko bugateshwa agaciro.

    Kopi y’ubujurire bw’ubushinjacyaha igaragaza ko icyo bukurikiranyeho Habumuremyi Pierre Damien atari impaka ziturutse ku ikoreshwa ry’inyandiko mvunjwafaranga ahubwo ari icyaha cyo gutanga sheki zitazigamiwe abizi, giteganywa mu mategeko ahana ibyaha.

    Buvuga ko icyo gikorwa ubwacyo gihagije kuba yagihanirwa cyane ko na we mu mvugo ze adahakana ko izi sheki yazitanze kandi azi ko nta mafaranga ahagije yari afite kuri konti.

    Kuba hari amafaranga amaze kwishyura ba rwiyemezamirimo, ngo ntibikuraho ko izo sheki yazitanze kandi kuzitanga byonyine bigize icyaha naho kwishyuraho make bikaba bitakibuza kuba icyaha. Icyo kwishyura byafasha ngo ni mu gihe cyo gutanga ibihano bikaba wenda byaherwaho bimubera impamvu nyoroshyacyaha.

    Ku kuba aburanishwa n’urukiko rutabifitiye ububasha, ubushinjacyaha buvuga ko itegeko rigena ububasha bw’inkiko riteganya ko inkiko z’ibanze ziburanisha ibyaha bihanishwa igihano cy’igifungo kitarengeje imyaka itanu ari naho icyaha Habumuremyi akurikiranyweho kibarizwa.

    Mu bujurire kandi, Dr Habumuremyi yavuze ko urukiko rwirengagije ubusabe yatanze bwo guhabwa igihano gisubitse kubera uburwayi.

    Ubushinjacyaha buvuga ko umucamanza yagaragaje ko adategetswe byanze bikunze gusubika ibihano kabone nubwo umuntu yaba yujuje ibisabwa. Yagaragaje ko Dr Habumuremyi atemera icyaha ngo ibe yaba impamvu yatuma asubikirwa ibihano kandi uburwayi bukaba butashingirwaho ‘kuko no muri gereza bavura’.

    Ubushinjacyaha bwasabye Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge kurekeraho igifungo n’ihazabu yaciwe.

    Dr Habumuremyi yasabye ko urubanza rwe rwoherezwa mu rukiko rw’ubucuruzi (Ifoto: Ububiko)

  • Ishoramari ryanditswe n’u Rwanda mu 2020 ryageze kuri miliyari 1.3$ –

    Igabanuka ry’iri shoramari ryatewe n’ingaruka z’icyorezo cya Covid-19 cyayogoje ubucuruzi ku rwego rw’Isi, kuko mbere yacyo kuva mu mwaka wa 2016, iri shoramari ryavuye kuri miliyari 1,18$, rigera kuri miliyari 1,67$ mu 2017, ziba miliyari 2,01$ muri 2018 ndetse riba miliyari 2,46$.

    N’ubwo ishoramari ryagabanutse mu 2020, imirimo izaturuka muri iryo shoramari ingana na 24 703, mu gihe ubucuruzi bwanditswe bungana na 46.533.

    Arenga miliyoni 654$ muri iri shoramari yashowe mu mishinga itandatu ya mbere arimo umushinga wa One Acre Fund washowemo miliyoni 193$, ari nawo wa mbere wakiriye ishoramari ryinshi mu mwaka ushize.

    Umushinga wa kabiri ni uw’Ikigo cya BBOXX wa miliyoni 193$, mu gihe ku mwanya wa gatatu hari umushinga wa Excellence Breweries watwaye miliyoni 74$, umushinga wa Duval Great Lakes wa miliyoni 69$, naho uwa Sinohydro Corporation Ltd waje ku mwanya wa gatanu n’ishoramari rya miliyoni 65$.

    Muri rusange, Umugabane wa Aziya niwo winjije mu gihugu ishoramari ryinshi, kuko ryari miliyoni 341,5$, bingana na 26,2% by’ishoramari ryose ryakozwe mu mwaka wa 2020. Iri shoramari rya Aziya rizajya mu mishinga 43.

    U Burayi bwakurikiyeho n’ishoramari rya miliyoni 247,7$, ringana na 19% by’ishoramari ryose muri rusange, rikazashorwa mu mishinga 25.

    Amerika ya Ruguru yashoye mu Rwanda ishoramari ringana na miliyoni 212$, ringana na 16,3% by’iryakozwe byose, rikazashyirwa mu mishinga 10.

    Uburasirazuba bwo Hagati bwashoye miliyoni 91,4$ ryashyizwe mu mishinga 12 mu gihe Afurika yanditse ishoramari rya 54,1$ rigenewe imishinga 21.

    Ishoramari ryanditswe riturutse mu Rwanda imbere ringana na miliyoni 354,6$ rizashorwa mu mishinga 71, ingana na 27,2% akaba ari naryo ryinshi ryanditswe na RDB.

    Mu bihugu by’amahanga, u Bushinwa nicyo gihugu cyandikishije mu Rwanda ishoramari rinini, ringana na miliyoni 282$, rikurikirwa n’iryanditswe riturutse muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika, ringana na miliyoni 205$.

    U Bwongereza bwashoye miliyoni 28,5$, u Buhinde bushora miliyoni 22,7$, mu gihe Misiri yanditse ishoramari rya miliyoni 17,7$, ikaza ku mwanya wa gatanu.

    Ikigo cya BBOXX kiri mu byashoye amafaranga menshi mu mwaka wa 2020

    Ishoramari rya Duval Great Lakes Ltd ry’inyubako zigezweho ziteganyijwe ku Kimihurura, rifite agaciro ka miliyoni 69$

    Ibyoherejwe mu mahanga bifite isoko rinini mu Barabu

    Mu 2020, u Rwanda rwohereje mu mahanga ibicuruzwa bifite agaciro ka miliyari ya 1,2$, aho 71.7% by’ibyo bicuruzwa byoherejwe muri Aziya, bifite agaciro ka miliyoni 785,5$.

    Uburasirazuba bwo Hagati buza ku mwanya wa kabiri na miliyoni 735.6$, aho ibicuruzwa 67,2% by’ibyo u Rwanda rwohereje mu mahanga byagiye muri ako gace.

    Leta Zunze Ubumwe z’Abarabu niryo soko rinini ry’umusaruro w’u Rwanda kuko ibicuruzwa bifite agaciro ka miliyoni 667,7$ bingana na 61% by’umusaruro wose wacurujwe mu mahanga, werekeje muri icyo gihugu.

    Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo yaje ku mwanya wa kabiri mu kwakira umusaruro w’ibicuruzwa by’u Rwanda, kuko iki gihugu cyaguze ibicuruzwa bifite agaciro ka miliyoni 88,3$, bingana na 8,1% by’ibyo u Rwanda rwacuruje hanze yarwo mu mwaka wa 2020.

    Igihugu cya Turikiya cyaje ku mwanya wa gatatu kuko cyakiriye ibicuruzwa bifite agaciro ka miliyoni 55,2$, bingana na 5% k’ibyo u Rwanda rwohereje hanze byagiye muri icyo gihugu.

    Pakistan iza ku mwanya wa kane kuko yakiriye ibicuruzwa bifite agaciro ka miliyoni 32,7$ bingana na 3% k’ibyo u Rwanda rwohereje hanze mu gihe u Bwongereza buza ku mwanya wa gatanu kuko bwakiriye ibicuruzwa bifite agaciro ka miliyoni 28,8$, bingana na 2,5% k’ibyo u Rwanda rwohereje mu mahanga.

    Ubu bwiyongere bw’ibicuruzwa byoherezwa mu mahanga bwagizwemo uruhare n’ikigo gitwara abantu n’ibintu mu kirere cya RwandAir, cyatwaye toni 3 253 zijya ku masoko mpuzamahanga, cyane cyane mu bihugu by’u Bubiligi, u Bwongereza na Leta Zunze Ubumwe z’Abarabu.

    Uyu musaruro wariyongereye kuko mu 2019, zari toni 3 129, zivuye kuri toni 2 311 mu mwaka wa 2018 ndetse na toni 84 mu mwaka wa 2017.

    Muri ibi bihe bya Covid-19, RDB yagize uruhare mu bikorwa bihuza ba rwiyemezamirimo hifashishijwe ikoranabuhanga. Mu mwaka wa 2020 hakozwe amahuriro ane, aho ibigo 40 byo mu Rwanda byabonye amasoko mpuzamahanga, ndetse ibigo 14 byacuruje ibicuruzwa bifite agaciro karenga miliyoni 26$.

    RwandAir yagize uruhare mu kongera umusaruro w’ibyoherezwa mu mahanga

    Umusaruro w’urwego rw’ubukerarugendo wageze kuri miliyoni 121$

    Umusaruro u Rwanda rukura mu bukerarugendo waragabanutse cyane, kuko wavuye kuri miliyoni 498$ zari zinjijwe mu mwaka wa 2019, ukagera kuri miliyoni 121$ mu mwaka ushize, ahanini bitewe n’ingaruka z’icyorezo cya Covid-19.

    Uyu musaruro wakomotse ku bakerarugendo 493 734 basuye u Rwanda mu mwaka ushize, biganjemo abakomoka muri Afurika y’Iburasirazuba bangana na 278,749. Uyu mubare ungana na 56%.

    Mu bashyitsi basuye u Rwanda, 42% by’abasuye u Rwanda bari bazanywe n’ibikorwa by’ubucuruzi ndetse cyangwa kwitabira inama. 26% baje gusura inshuti n’imiryango, 7% bazanwa no kwishimisha mu gihe abandi 25% bazanywe n’izindi mpamvu zitandukanye cyangwa bari kunyura mu Rwanda bakomeza.

    Amasezarano y’ubufatanye u Rwanda rwasinye na Arsenal ndetse na Paris Saint-Germain, yatumye izina ry’ Rwanda rwaguka ndetse rikomeza kuvugwa mu itangazamakuru, ku buryo 41% by’abakunzi b’umupira buvuze ko bakwishira kuzaza gusura u Rwanda.

    Umubare w’abifuza gusura u Rwanda wageze kuri 41% mu 2020 uvuye kuri 35% kubera amasezerano u Rwanda rufitanye na Arsenal

    Amasezerano u Rwanda rufitanye na PSG yafashije u Rwanda kumenyekana

  • Ubushinjacyaha bwasobanuye uko Munyenyezi Béatrice yishe Abatutsi i Butare –

    Uyu mugore w’imyaka 51 yagejejwe mu Rwanda ku wa 16 Mata 2021, ubwo yari yoherejwe na Leta Zunze Ubumwe za Amerika nyuma yo kurangizayo igihano yari yarakatiwe n’inkiko zo muri iki gihugu ubwo yahamwaga n’ibyaha byo kubeshya Urwego rw’Abinjira n’Abasohoka ku ruhare yagize muri Jenoside, kugira ngo abone ubwenegihugu bwa Amerika.

    Ubwo yagezwaga mu Rwanda, yasanze hari dosiye y’ibyaha ashinjwa ndetse ahita ashyikirizwa Urwego rw’Ubugenzacyaha, RIB, aza kwitaba Urukiko ku nshuro ya mbere ku wa 28 Mata ariko urubanza rurasubikwa ku bw’imbogamizi zagaragajwe n’abamwunganira mu mategeko.

    Akurikiranyweho icyaha cyo kwica nk’icyaha cya Jenoside, gucura umugambi wo gukora Jenoside, gutegura Jenoside, gushishikariza ku buryo butaziguye abantu gukora Jenoside, ubufatanyacyaha muri Jenoside, kurimbura nk’icyaha kibasiye inyokomuntu ndetse n’ubufatanyacyaha mu gusambanya ku gahato nk’icyaha kibasiye inyokomuntu.

    Mu gitondo cyo kuri uyu wa Gatatu, Munyenyezi yongeye kwitaba urukiko yunganiwe na Me Buhuru Pierre Célestin ndetse na Me Gatera Gashabana. Kuri iyi nshuro hari hatahiwe Ubushinjacyaha kugira ngo busobanure impamvu bwazanye Munyenyezi imbere y’urukiko.

    Mu gihe Inteko Iburanisha yari ihaye ijambo Ubushinjacyaha, Me Buhuru yahise asaba avuga ko we n’umukiliya we bafite inzitizi zigera kuri eshatu zirimo uko yafashwe, uko yafunzwe n’ukuntu yashyikirijwe ubugenzacyaha, avuga ko hari amategeko atarubahirijwe.

    Uko yagejejwe mu Rwanda byakuruye impaka

    Me Buhuru yabanje gushimira Ubushinjacyaha n’inzego zifunze Munyenyezi mu gihe ataraburana kubera ko yaba abanyamategeko ndetse na Munyenyezi ubwe bahawe dosiye kugira ngo babashe kuyiga, bayisesengure noneho babashe kuburana.

    Yavuze ko dosiye bayihawe bakayisuzuma ariko ngo mu kuyitegura hari imbogamizi bahuye nazo zirimo kutamenya uko Munyenyezi yavanywe muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika akagezwa mu Rwanda.

    Me Buhuru yavuze ko uretse amashusho babonye kuri televiziyo agaragaza Munyenyezi agezwa mu Rwanda ariko ngo nta kindi babonye nk’impapuro zigaragaza impamvu yoherejwe mu Rwanda. Muri rusange yavuze ko batigeze babona impapuro zita muri yombi cyangwa izo kuzana mu Rwanda umukiliya wabo.

    Nyuma yo kugaragaza izo nzitizi, Ubushinjacyaha bwahise buhabwa umwanya buvuga ko Munyenyezi yazanywe mu Rwanda yoherejwe na Amerika mu buryo bwo kumwirukana (Deportation) noneho agejejwe mu Rwanda asanga hari dosiye ye bityo ahita afatwa na RIB.

    Uhagarariye Ubushinjacyaha yavuze ko impamvu hatabayeho kumutumiza cyangwa kumwohereza inyandiko zimufata bitari ngombwa kuko hakoreshejwe uburyo buteganywa n’amategeko.

    Ubushinjacyaha kandi busobanura ko Amerika yazanye Munyenyezi imugeza ku Kibuga cy’Indege cya Kigali ndetse hari n’inyandiko zatanzwe na Ambasade ya Amerika iri i Kigali.

    Abahagarariye Ubushinjacyaha bagaragaje ko Munyenyezi yari amaze igihe kinini ari muri Amerika kandi ashakishwa ndetse anafite na dosiye ye hano mu gihugu ku byaha akekwaho ko yakoreye hano mu gihugu.

    Akigera mu Rwanda, ubutabera bwo mu Rwanda bwari bumaze igihe kinini bumushakisha buhita bumufata agezwa mu Bugenzacyaha amenyeshwa ibyo aregwa, arabazwa, dosiye ishyikirizwa Ubushinjacyaha, ari nayo mpamvu bwamuzanye imbere y’urukiko asabirwa gufungwa by’agateganyo.

    Muri rusange ngo uko yafashwe, uko yashyikirijwe ubutabera kugeza iyi saha byose bikurikije amategeko.

    Abo ku ruhande rwa Munyenyezi bavuze ko ifatwa, izanwa n’ifungwa rya Munyenyezi ritarakurikije amategeko bityo bagasabira umukiliya wabo kurekurwa. Bakomeje kugaragaza ko batigeze babona mandat d’amener. Ku rundi ruhande ariko yaba Ubushinjacyaha ndetse n’Urukiko bagaragaje ko Mandat d’amener ihari ndetse yashyizwe muri system.

    Urukiko rwahise rwanzura ko hazafatwa umwanzuro kuri iyo nzitizi ruhita rukomeza iburanisha ku ifunga n’ifungurwa ry’agateganyo rikomeza.

    Ubushinjacyaha bwateye utwatsi iby’uko ibyaha aregwa yabiburanishirijwe muri Amerika

    Uruhande rw’ubwunganizi bwa Munyenyezi, rwagaragarije urukiko ko umukiliya warwo hari ibyaha mu byo aregwa hano mu Rwanda kandi yarabiburaniye muri Amerika bityo adakwiye gukomeza kubikurikiranwaho.

    Icyaha cya Jenoside, icyaha cyo kuba Munyenyezi yarashinze za bariyeri zitandukanye, icyo kuba yaragiye avangura abahutu n’abatutsi akoresheje indangamuntu abo asanze ari Abatutsi akabaha interahamwe ngo zibice, icyo gufata ku ngufu n’ubufatanyacyaha mu gufata ku ngufu ndetse n’icyo gushishikariza abahutu kwica Abatutsi.

    Me Buhuru yavuze ko ngo ibyo byaha byose yabiburanye muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika ndetse arabihanirwa igifungo cy’imyaka 10 ndetse ngo iyo myaka 10 arayifungwa arayirangiza noneho ngo amaze kuyirangiza nibwo Amerika yamwohereje mu Rwanda imwirukanye.

    Me Buhuru yifashishije amasezerano mpuzamahanga avuga ko nta muntu ushobora gukurikiranwa hashingiwe ku cyaha yagizweho umwere.

    Ubushinjacyaha bwavuze kuri iyi nzitizi buvuga ko ibyaha Munyenyezi yahaniwe muri Amerika ari ukubeshya atari ibyaha bya Jenoside.

    Uhagarariye Ubushinjacyaha yavuze ko icyaha Munyenyezi yahaniwe ari ikijyanye n’amakuru y’ibinyoma yatanze kugira ngo abone ubwenegihugu. Ni ukuvuga ko atigeze ahanirwa ibyaha bya Jenoside.

    Ubushinjacyaha bwavuze ko Munyenyezi akurikiranyweho ibyaha birindwi ndetse bimwe mu byavuzwe n’uruhande rw’abamwunganira buvuga ko yabihaniwe bitari muri ibyo birindwi akurikiranyweho. Bivuze ko ibyaha akurikiranyweho ntabwo ari ibyaha yahaniwe, ni ibyaha yakoreye mu Rwanda mu 1994 ari nabyo bigize dosiye ye.

    Havuzwe uko Munyenyezi yashinze za bariyeri akanazikoraho

    Nyuma y’igihe kirekire haburanwa ku nzitizi zagaragajwe n’abunganira Munyenyezi, Inteko Iburanisha yaje gutanga umwanya ku Bushinjacyaha ngo buvuge impamvu bwazanye Munyenyezi imbere y’urukiko ndetse n’impamvu bumusabira gufungwa by’agateganyo.

    Ubushinjacyaha bwabanje gusubiramo ibyaha byose Munyenyezi akurikiranyweho uko ari birindwi ndetse n’uko yagiye abikora. Bwavuze ko ibyaha byose Munyenyezi yabikoreye mu yahoze ari Perefegitura ya Butare.

    Bwavuze ko hari Umubikira Munyenyezi ubwe yicishije imbunda nto nyuma yo kumuha Interahamwe ngo zimusambanye.

    Ubushinjacyaha bwagaragaje amazina y’abantu batandukanye Munyenyezi yagiye yica we ubwe, abo yagiye ashyikiriza Interahamwe ngo zibasambanye n’abo yagiye ategeka Interahamwe ngo zibice.

    Umushinjacyaha yavuze ko hari impamvu zikomeye zituma uregwa akekwaho kuba yarakoze ibyo byaha.

    Mu kugaragaza impamvu zikomeye zituma Ubushinjacyaha bukeka ko Munyenyezi yakoze ibyo byaha byose uko ari birindwi, Ubushinjacyaha bwavuze ko bwifuje kugaragaza amazina y’abatangabuhamya mu rwego rwo kubarindira umutekano.

    Mu batangabuhamya babajijwe hari uwavuze ko mu gihe cya Jenoside, hari bariyeri yo ku Mukoni yashyizweho na Munyenyezi noneho batangira gusuzuma ibyangombwa by’abayinyuragaho bose.

    Noneho ngo hari nk’Umubikira wayinyuzeho maze Munyenyezi aramubwira ngo wowe ndakuzi windushya. Ako kanya ngo hahise baza imodoka ya Pauline Nyiramasuhuko noneho bayitwaramo uwo mubikira ajya kwicwa nyuma yo gusambanywa n’Interahamwe.

    Iyo bariyeri ngo Munyenyezi yashinze ku Mukoni yari ari kumwe n’izindi nterahamwe bafatanyaga kugenda bagenzura ibyangombwa by’abayinyuragaho bose. Hagarutswe kandi ku ijambo Munyenyezi yavugiye mu nama yabereye ku Irango avuga ko igihugu cyatewe n’umwanzi kandi uwo mwanzi ari “Umututsi” ndetse ngo abwira abayitabiriye ko bagomba kuba bazi ko ntawe ukubura umwanda awerekeza mu nzu.

    Mu Rukiko havuzwe bariyeri nyinshi zashyizwe muri Butare, ari nazo Munyenyezi yajyaga gufataho ababaga bashyizwe ku ruhande bivugwa ko ari Abatutsi noneho akabajyana bakajya kwicwa. Ikindi kandi umutangabuhamya yavuze ngo ni uko yabonaga Munyenyezi agemuriye ibyo kurya Interahamwe zabaga ziriwe kuri izo bariyeri.

    Ubushinjacyaha bwavuze ko hari umutangabuhamya wavuze ko yiboneye n’amaso abishwe n’Interahamwe ku mabwiriza yabaga yatanzwe na Munyenyezi.

    Hari undi mutangabuhamya wavuze ko ku irembo ryo kwa Munyenyezi ahitwa mu ihuriro hashyizwe bariyeri ishyirwaho Interahamwe zifite ubuhiri n’udufuni maze zikajya zica Abatutsi banyuraga kuri izo bariyeri.

    Icyo gihe Munyenyezi ngo yabaga muri hoteli Ihuriro yari iri hafi y’urugo rwa Pauline Nyiramasuhuko (Munyenyezi ni umukazana wa Nyiramasuhuko).

    Ubushinjacyaha bwasoje busaba Urukiko gutegeka ko Munyenyezi afungwa mu gihe Ubushinjacyaha bukinonosora dosiye ngo iburanishwe mu mizi.

    Ikindi Ubushinjacyaha buheraho busaba ko afungwa iminsi 30 y’agateganyo ngo ni uko ibi byaha byose hari ibimenyetso by’uko yabikoze kandi byose akurikiranyweho bikaba bihanishwa igifungo kirenze imyaka ibiri.

    Munyenyezi ukurikiranyweho uruhare muri Jenoside yagejejwe imbere y’urukiko

    Munyenyezi yahakanye ibyo aregwa, urukiko rumubaza icyo apfa n’abatangabuhamya bamushinja

    Uyu mugore yabajijwe niba ibyaha byose uko ari birindwi abyemera cyangwa atabyemera ahita asubiza ko byose atabyemera.

    Yasobanuye ko ibyaha byose bamurega abihakana kuko ngo abantu bose ashinjwa batari bamuzi kuko yageze i Butare ari mushya cyane ko yavukiye muri Perefegitura ya Byumba ndetse akaba yarize i Byumba, Kigali na Gitarama ku buryo i Butare aho yashakiye atari ahazi neza ndetse ngo n’abantu baho atari abazi mu gihe cya Jenoside.

    Yavuze ko mu 1994 aribwo bagiye kuba muri Hotel Ihuriro i Butare ndetse ngo icyo gihe bavuga ko yashinze bariyeri yari atwite abana b’impanga ku buryo atabashaga kugenda ngo ajye kuri izo bariyeri zasobanuwe n’Ubushinjacyaha.

    Yavuze ko abantu bose bamurega nta n’umwe umuzi kuko yagiye i Butare ari mushya ndetse ngo icyo gihe ntabwo yari umuyobozi cyangwa ngo abe afite irindi jambo ryatuma ashinga izo Barrière cyangwa ngo atange amabwiriza yo kwicwa Abatutsi.

    Munyenyezi yabwiye Urukiko ko ibyo bamurega byose ari ibihimbano ariyo mpamvu asaba kugirwa umwere akarekurwa agakurikiranwa ari hanze.

    Urukiko rwamubajije impamvu abo batangabuhamya bose bamushinja ibyo bintu byose.

    Umucamanza ati “Urakeka ari iyihe mpamvu ituma aba batangabuhamya bose bagaragajwe n’Urukiko bagushinja ibyo bintu kandi wowe ukaba uvuga ko wari mushya i Butare.”

    Munyenyezi mu gusubiza yagize ati “Ntabwo nzi impamvu, sinzi niba ari ukubera mabukwe n’umugabo wanjye. Ntabwo abo banshinja banzi nanjye simbazi.”

    Munyenyezi yakomeje gutsimbarara ku ngingo y’uko mu gihe cya Jenoside yari mushya i Butare, ko abo bantu bamushinja batari bamuzi ndetse nawe atari abazi.

    Yavuze kuri bariyeri yari iri imbere ya Hotel Ihuriro ko n’ubwo yari ihari atigeze ayikoraho ndetse yibaza impamvu abantu bavuga ko bagiye bamubona ari kuri bariyeri yambaye imyenda ya gisirikare.

    Munyenyezi yavuze kandi ko afite ibibazo by’ubuzima anasaba Urukiko gutegeka ko arekurwa.

    Me Gashabana wunganira Munyenyezi yagarutse ku batangabuhamya avuga ko ibyo bavuze bidakwiye guhabwa agaciro kuko batari bazi Munyenyezi.

    Me Gashabana yavuze ko basanga nta mpamvu zikomeye zatuma umukiliya wabo akekwaho ibyaha aregwa bityo Urukiko rugomba guhita rutegeka ko arekurwa agakurikiranwa adafunze.

    Me Buhuru nawe yasabye ko umukiliya wabo arekurwa wenda Urukiko rukagira ibyo rumutegeka ariko akarekurwa by’agateganyo.

    Ubushinjacyaha bwahawe umwanya ngo bugire icyo buvuga ku kwiregura kwa Munyenyezi busobanura ko uwo bukurikiranye yakoze ibyo byaha ndetse ku bijyanye n’abatangabuhamya bushimangira ko iperereza rigikomeje hashobora kuzaboneka n’abandi.

    Umushinjacyaha yavuze ko yaba Ubugenzacya cyangwa Ubushinjacyaha bakiri mu iperereza aho ibimenyetso bishinja n’ibishinjura bizagaragazwa mu iburanisha mu mizi bikagaragaza uko Munyenyezi alias Kamanda yakoze ibi byaha.

    Ubushinjacyaha bwongeye nanone gushimangira ubusabe bwabwo bw’uko uwo bukurikiranye yaba afunze by’agateganyo bugakomeza gukora iperereza no gushaka ibindi bimenyetso ku byaha Munyenyezi akurikiranyweho.

    Inteko Iburanisha yamaze kumva impande zombi itangaza ko hagiye gusesengurwa ibyavuzwe n’Ubushinjacyaha ndetse n’uruhande rw’uregwa bityo umwanzuro w’urukiko ku ifunga n’ifungurwa ry’agateganyo ukazasomwa ku wa 10 Gicurasi 2021 i saa Cyenda.

    Munyenyezi yasabiwe gufungwa iminsi 30 y’agateganyo

    Munyenyezi ukurikiranyweho ibyaha bya Jenoside aburanira mu Rukiko rw’Ibanze rwa Kicukiro

    Aha Munyenyezi yasohokaga mu Rukiko amaze kuburana

    Nyuma yo kuburana yasubijwe kuri sitasiyo ya RIB

  • Perezida Kagame yakiriye mu biro bye Cardinal Kambanda –

    Ibiro by’Umukuru w’Igihugu, Village Urugwiro bibinyujije kuri Twitter byatangaje ko kuri uyu wa 5 Gicurasi 2021, aribwo Perezida Kagame yagiranye ibiganiro na Cardinal Kambanda, gusa ntibyatangaje ibyo bombi baganiriyeho.

    Perezida Kagame yakiriye Antoine Cardinal Kambanda nyuma y’amezi arindwi Papa Francis amuhaye izi nshingano zo kuba Cardinal ndetse anashyirwa mu bagize Dicastère, aho ari mu bashinzwe by’umwihariko iyogezabutumwa ku Isi.

    Ubwo habaga Misa yo kwakira Cardinal Kambanda nyuma yo kwimikwa, Umukuru w’Igihugu yavuze ko igihugu gufite Cardinal Kambanda nk’Umunyarwanda, nk’umwana w’u Rwanda wazamutse kuva abaye Umusaseridoti kugera ku rwego rwa Cardinal.

    Yakomeje agira ati “Iyo Umunyarwanda azamutse mu ntera kubera ubushobozi, kubera imirimo yakoze haba ku rwego mpuzamahanga twese turishima, icyizere yagiriwe n’agaciro yahawe ubwo natwe biba ibyacu, aba ari intore mu nshingano arimo, akaba n’intore mu gihugu cyacu ari na cyo cye.”

    Mu kiganiro cyihariye aherutse kugirana na IGIHE, Antoine Cardinal Kambanda yavuze ko igihugu iyo gifite Cardinal biba ari iby’agaciro gakomeye kuko uretse kuba ari intangiriro y’inzira iganisha ku kugira Papa, binasobanuye ko Kiliziya yatangiye gukura kandi ifite umuntu uyihagarariye mu buyobozi bukuru bwa Kiliziya Gatolika ku Isi.

    Perezida kagame yakiriye Cardinal Kambanda uherutse guhabwa inshingano zikomeye na Papa Francis

    Perezida Kagame yakiriye mu biro bye Cardinal Kambanda bagirana ibiganiro

    Nyuma y’ibiganiro bafashe ifoto y’urwibutso

    Amafoto: Village Urugwiro


  • Perezida Kagame yakiriye umuhungu wa Idris Déby Itno wayoboraga Tchad –

    Abdelkerim Déby Itno waje mu Rwanda nk’intumwa yihariye ya mukuru we Gen Maj Mahamat Idris Deby uyobora Tchad, yazaniye ubutumwa bwihariye Umukuru w’Igihugu, Perezida Paul Kagame.

    Nubwo Abdelkerim Déby Itno aturuzuza imyaka 30 y’amavuko, mu mwaka wa 2019 yabaye umwe mu bayobozi b’ibiro by’Umukuru w’Igihugu, nyakwigendera Idris Deby Itno.

    Abdelkerim Déby wakiwe na Perezida Kagame asanzwe akurikirana ibikorwa by’ububanyi n’amahanga, aho mu 2020 yayoboye itsinda ry’intumwa zagiye guhura na Minisitiri w’Intebe wa Israel, Benjamin Netanyahu, ngo harebwe ko Tchad yagira ambasade muri icyo gihugu.

    Magingo aya Tchad iri mu bihugu byugarijwe n’ibibazo by’umutekano muke kuko irimo imitwe yitwaje intwaro myinshi irwanya ubutegetsi buriho, ari nayo yabaye intandaro y’urupfu rwa Perezida Itno wari wajyanye n’ingabo ze ku rugamba.

    Abdelkerim yavutse mu 1992, mu 2015 yarangije mu ishuri rya Gisirikare rya United States Military Academy (USMA) i West Point.

    Ibi biganiro byitabiriwe na Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga, Dr Vincent Biruta, (ibumoso) n’Umunyamabanga Mukuru w’Urwego rw’Igihugu rushinzwe umutekano n’iperereza (NISS), Gen Maj Nzabamwita Joseph

    Abdelkerim Déby yakiriwe muri Village Urugwiro nyuma y’iminsi mike se yishwe

    Abdelkerim Déby yagiranye ibiganiro na Perezida Kagame

  • Uruhare rw’u Bufaransa muri Jenoside, uko FPR yayihagaritse, Jenoside ebyiri… Ibisubizo bya Nicolas Sarkozy –

    Nicolas Sarkozy yabigarutseho mu kiganiro yagiranye na Le Point, cyagarutse ahanini kuri Politiki y’u Bufaransa muri Afurika, uruhare rwabwo mu mateka ashaririye y’uyu mugabane, avuga ku mateka n’u Rwanda, Algerie, Tchad n’ahandi.

    Sarkozy wahoze ayobora u Bufaransa yavuze ko ibyabaye mu Rwanda muri Mata 1994 ari Jenoside yakorewe Abatutsi ya nyuma mu kinyejana cya 20, ikwiye guhabwa inyito yayo ntigabanyirizwe uburemere, ayisobanura “nk’umushinga wa politiki igendera ku ivangura ry’intagondwa z’abahutu zashakaga kumaraho Abatutsi”.

    Aya magambo ya Sarkozy ayavuze nyuma y’ukwezi hasohotse Raporo ya Komisiyo ya Duclert ivuga ku ruhare rw’u Bufaransa muri Jenoside yakorewe Abatutsi. Uyu mugabo yashimye iyi raporo, avuga ko ishimangira urugendo yagiriye mu Rwanda mu myaka 11 ishize, ari narwo rwonyine rwakozwe na Perezida w’u Bufaransa i Kigali nyuma ya Jenoside yakorewe Abatutsi.

    Ati “Icyo gihe navuze “amakosa” [yakozwe], amakosa ya politiki no kwica amaso kugera ku rwego rwo hejuru mu gihugu. Mu by’ukuri, ku rwego rwo hejuru rw’igihugu nk’uko raporo ibigaragaza. Ariko iteka ntekereza ko u Bufaransa butagize ubufatanyacyaha muri ubwo bunyamaswa, ibyemezwa na Raporo ya Duclert n’iya Muse yakozwe ku busabe bw’ubuyobozi bw’u Rwanda”.

    Sarkozy yavuze ko Jenoside yakorewe Abatutsi, yirengagijwe n’Umuryango Mpuzamahanga by’umwihariko u Bufaransa, agaragaza ko kuba bwakwemera uburemere bw’amakosa bwakoze, ari ibintu bidashobora kwirengagizwa, ko kurwemera ahubwo ari ko kuri.

    Ati “Ubwo nabaga Perezida, niyumvishaga neza ko ibyabaye byarenze imbibi […] miliyoni imwe y’impfu mu mezi atatu, Kigali, umurwa mukuru watakaje kimwe cya kane cy’abaturage muri iyo minsi, ni ikibazo kigaragara. Ni ngombwa kwibuka ko Jenoside yakozwe hagati y’abavandimwe, rimwe na rimwe hagati mu muryango. Hafi icya kabiri cy’abishwe bari abagore cyangwa abana. Ibyo biguha igitekerezo cy’ikigero cy’urwango rwari rwarabibwe.”

    Yavuze ko ibyo byose byabaye umuryango mpuzamahanga uhari, urebera, ntugire icyo ukora, ndetse na Opération Turquoise isobanurwa n’u Bufaransa nk’iyari igamije gukiza Abatutsi, igakorwa bikererewe kugeza ubwo FPR Inkotanyi, ifata izo nshingano.

    Ati “Ukuri kuntegeka kuvuga ko ari FPR, binyuze mu ntsinzi yayo ya gisirikare, atari umuryango mpuzamahanga wahagaritse Jenoside.”

    Sarkozy yavuze ko ubutegetsi bwa François Mitterrand bwari bwaraburiwe kuva kera, byaba bikozwe n’abari mu nzego za Dipolomasi, Igisirikare n’Ubutasi, bumenyeshwa ko ibiri kubera mu Rwanda ari Jenoside yakorerwaga Abatutsi, ariko ntibwagira icyo bukora.

    Ati “Benshi bari bazi ibiri kuba, ni ubuhumyi budasanzwe, ni igikorwa cy’itsinda rito ryari mu buyobozi bwo hejuru mu gihugu: Umugaba Mukuru w’Ingabo by’umwihariko, ishami ryari rishinzwe Afurika na Perezida Mitterrand ubwe.”

    Sarkozy yavuze ko nta wavuga ko u Bufaransa bwagize ubufatanyacyaha muri Jenoside yakorewe Abatutsi, ku buryo habaho kwemeza ko ingabo z’u Bufaransa zakoze ubwicanyi, ati ariko “habayeho amakosa akomeye, ubuhumyi buhanirwa.”

    Uyu mugabo yakomeje avuga ko kuba umuryango mpuzamahanga warirengagije ibyabaye, nabyo ubwabyo ari amakosa akomeye.

    Ati “Muri Jenoside, gufunga amaso, ntabwo ari amahitamo. Ntabwo hakenewe operasiyo yo guharanira ko amategeko yubahirizwa cyangwa yo kubaha ibyavuye mu gasanduku k’itora, ni iguhagarika ubwicanyi.”

    “Jenoside ebyiri ni ikinyoma”

    Sarkozy yabajijwe icyo atekereza kuri Jenoside ebyiri zivugwa, avuga ko ari ikinyoma kidakwiriye kwemerwa cyane ko abanyamateka bamaze kubifataho umwanzuro.

    Ati “Ni ikinyoma kidakwiriye kwemerwa. Abanyamateka batanze umwanzuro wabo […] Icyabaye mu 1994, ntabwo ari intambara isanzwe hagati y’ubwoko. Ni umugambi wa Jenoside, wari ushyigikiwe n’ubushake bwo gutsemba burundu igice cy’abantu. Hanyuma kuri Jenoside, nta yindi usibye iyakorewe Abatutsi. Uko ni ko kuri. Uyu munsi mu Rwanda, ni byiza ko ibijyanye n’amoko byavanyweho, hari ubushake bwo kurenga ayo mateka mabi.”

    Kuva mu 1994, u Bufaransa nibwo bwabaye ku isonga mu gukwiza ko mu Rwanda habaye Jenoside ebyiri, ko usibye Abatutsi bishwe hari n’Abahutu bishwe. Ibyo byakorwaga mu guhunga uruhare rwabwo, gupfobya ibyabaye no gukomeza umugambi bwari bwaratangiye wo gutera ingabo mu bitugu Guverinoma yateguye umugambi wo gutsemba Abatutsi.]

    Nicolas Sarkozy wahoze ari Perezida w’u Bufaransa yashimangiye ko kuvuga ko mu Rwanda habaye Jenoside ebyiri ari ikinyoma cyambaye ubusa]

  • LIVE: Urubanza rw’abareganwa na Rusesabagina rwakomeje; hari kumvwa Col Nizeyimana (Amafoto na Video) –

    Usibye Paul Rusesabagina nk’uko byagiye bigenda mu yandi maburanisha utaragaragaye mu rukiko, abandi bose bitabiriye.

    Mu iburanisha riheruka, hireguye Nizeyimana Marc ushinjwa ibyaha icyenda. Yari yunganiwe na Me Murekatete Henriette. Uyu mugabo wavutse mu atuye mu Karere ka Kalehe mu Ntara ya Kivu y’Amajyepfo muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo. Yashakanye na Uwambajimana Donatille, bafitanye abana batanu.

    Mu bwiregure bwe, yavuze ko nta bitero yigeze ategura ngo bigabwe k’u Rwanda, ndetse ko nta n’ibikorwa by’iterabwoba yigeze akorera mu Rwanda.

    Mu 1994 ni bwo yahungiye muri Zaïre. Yafatiwe mu ngabo za FLN afite ipeti rya Colonel. Yavuze ko yarwanye intambara nyinshi muri Congo, akiga muri kugeza mu 2002 ubwo igisirikare cya FAC cyabirukanaga bakajya muri FDLR.

    Yavuze ko yemera ko yagiye mu Mutwe w’Ingabo utemewe wa FDLR-FOCA.

    Col Nizeyimana Marc yavuze ko atabaye mu buyobozi bukuru bwa FDLR-FOCA. Ati “Umurimo munini nakoze ni ukuba Commander muri Sous Secteur ya Reserve. Yari nka batayo yari ishinzwe

    KURIKIRA UKO IBURANISHA RIRI KUGENDA

    09:50: Ku cyaha cyo gutwikira undi ku bushake, Me Murekatete yavuze ko mu nyandiko itanga ikirego cy’ubushinjacyaha, buvuga ko MRCD/FLN yakoze ibikorwa byo gutwikira undi ku bushake inyubako, imodoka na moto mu Murenge wa Nyabimata mu Karere ka Nyaruguru, no mu wa Kitabi mu Karere ka Nyamagabe ndetse no mu Karere ka Rusizi.

    Bwavuze ko ubwo ibyo bikorwa byabaga, Col Nizeyimana yari mu batozaga abasirikare.

    Me Murekatete yavuze ko uwo yunganira adakwiriye kubibazwa kuko atari we wohereje abarwanyi gutwika, ndetse ko n’ababigizemo uruhare bose nta n’umwe wigeze amushinja cyangwa ngo agaragaze ko hari ubundi bufasha ubwo aribwo bwose yatanze.

    We ngo icyo yakoze ni uko yarwanaga muri Congo aho bari bari.

    09:31: Me Murekatete yavuze ko Col Nizeyimana atari mu bantu bibye abaturage, ndetse ko nta n’umuntu n’umwe mu bo bareganwa wigeze amuhamya kuba yarageze mu Rwanda agabye igitero. Yavuze ko adakwiriye gukurikiranwaho icyaha cyo kwiba hakoreshejwe intwaro nk’igikorwa cy’iterabwoba.

    9:10: Me Murekatete yavuze ko we n’umwunganizi we bari kwiregura bakurikije amategeko ubushinjacyaha bwahereyeho hatitawe ku kuba mbere hari andi mategeko. Me Murekatete yavuze ko urega ariwe ufite inshingano zikomeye zo gutanga icyo ashingiraho arega umuntu, bityo ”ibyo ubushinjacyaha bwaduhaye burega nibyo tugarukiraho twiregura”.

    -  “Nta tegeko nta cyaha”

    9:10:Me Murekatete Henriette wunganira Col Nizeyimana Marc, abwiye urukiko ko amategeko ubushinjacyaha bwishinjikiriza mu kurega uwo yunganira, yashyizweho muri Kanama 2018, kandi ngo ibyaha aregwa byabaye mbere y’icyo gihe.

    Yavuze ko amahame agena ko “nta tegeko nta cyaha”, bivuze ko hashingiwe kuri aya mategeko ubushinjacyaha bwatanze, nta cyaha cyari kiriho kuko nta tegeko ryateganywaga bitewe n’igihe ibyaha byabereye.

    Me Murekatete Henriette wunganira Col Nizeyimana Marc

    Perezida w’Inteko Iburanisha, Muhima Antoine

    8:50: Ku cyaha cy’itwarwa ry’umuntu ritemewe n’amategeko nk’igikorwa cy’iterabwoba, Me Murekatete yavuze ko bishingiye ku gihe ibikorwa byabereye n’igihe amategeko yasohokeye, nta buryozwacyaha bukwiriye kubazwa umukiliya we.

    Yavuze ko Ubushinjacyaha bushinja uwo yunganira ko FLN yakoze ibikorwa byo gutwara abantu mu buryo butemewe n’amategeko mu Murenge wa Nyabimata. Ngo icyo gihe yari Komanda wa Segiteri y’Amajyaruguru ari nayo yavagamo abarwanyi bagabye ibitero mu Rwanda ndetse akaba yari ashinzwe kubategura.

    Me Murekatete yavuze ko Col Nizeyimana atigeze agaba ibitero mu Rwanda, ko ahubwo we yarwanaga muri Congo n’ingabo za Mai Mai, FARDC, Nyatura n’indi mitwe.

    Ku bitero byagabwe muri Nyabimata, yavuze ko atazi igihe byateguriwe ahubwo ko ngo yabibonye mu itangazamakuru, ati “bigombye kuba byarateguwe mu bwiru bwinshi”. Yavuze ko nubwo yari yungirije Komanda w’agace k’Amajyaruguru, Gen Geva, ngo ntiyari abizi kuko ngo ababikoze bose bavuka i Cyangugu kandi ngo nawe ni ho [Geva] avuka.

    Me Murekatete yavuze ko iki cyaha uwo yunganira atagakwiriye kukibazwa, kuko nta musirikare yigeze ategura, ndetse ko atigeze amenya igihe ibitero byateguriwe.

    8:45: Umwunganizi wa Col Nizeyimana, Me Murekatete Henriette, niwe wahawe umwanya n’urukiko kugira ngo asobanure icyo amategeko avuga ku bijyanye n’ibyo umukiliya we ashinjwa.

    Yavuze ko hashingiwe ku mategeko ubushinjacyaha buregesha n’igihe ibikorwa aregwa byabereye, asanga ingingo zishingirwaho mu kumurega ibyaha zidakwiriye kuko igihe ibikorwa byabereye n’igihe amategeko yashyiriweho bitajyanye.

    Urutonde rw’abaregwa muri uru rubanza

    1. Nsabimana Callixte alias Sankara

    2. Nsengimana Herman

    3. Rusesabagina Paul

    4. Nizeyimana Marc

    5. Bizimana Cassien, alias BIZIMANA Patience, alias Passy, alias Selemani

    6. Matakamba Jean Berchmans

    7. Shabani Emmanuel

    8. Ntibiramira Innocent

    9. Byukusenge Jean Claude

    10. Nikuze Simeon

    11. Ntabanganyimana Joseph alias Combe Barume Matata

    12. Nsanzubukire Félicien alias Irakiza Fred

    13. Munyaneza Anastase alias Job Kuramba

    14. Iyamuremye Emmanuel alias Engambe Iyamusumba

    15. Niyirora Marcel alias BAMA Nicholas

    16. Nshimiyimana Emmanuel

    17. Kwitonda André

    18. Hakizimana Théogène

    19. Ndagijimana Jean Chrétien

    20. Mukandutiye Angelina

    21. Nsabimana Jean Damascène alias Motard

    Reba uko iburanisha riheruka ryagenze: Nsengimana na Col Nizeyimana bavuze ko bamenye ko FLN ari umutwe w’iterabwoba bageze mu Rwanda (Amafoto na Video)

    Amafoto: Muhizi Serge