Ishami ry'Umuryango w'Abibumbye ryita ku Burezi, Ubumenyi n'Umuco (UNESCO) ryatangaje ko urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali ruri ku Gisozi, urwa Bisesero, urwa Murambi n'urwa Nyamata zanditswe mu murage w'Isi.
Ni icyemezo cyafatiwe mu Nama ya 45 y'Inteko Rusange ya Komite yiga ku Murage w'Isi, kuri uyu wa Gatatu, tariki ya 20 Nzeri 2023.
Iyi nama iri kubera mu Mujyi wa Riyadh muri Arabie Saoudite kuva ku wa 10 Nzeri kugeza ku wa 25 Nzeri 2023.
Mu gitondo cyo kuri uyu munsi ni bwo Umuyobozi Mukuru wa Komite yiga ku Murage w'Isi yatangaje ko ibihugu 12 ari byo biri busuzumwe ku busabe bwabyo bwo gushyira ahantu na site zitandukanye mu murage w'Isi wa UNESCO.
Abanyarwanda bari bategereje kumva icyemezo kiri bufatwe ku gushyira inzibutso mu murage w'Isi.
Bikimara gutangazwa ko UNESCO yanditse inzibutso enye mu murage w'Isi, abari mu cyumba byabereyemo basazwe n'ibyishimo.
Minisitiri w'Ubumwe bw'Abanyarwanda n'Inshingano Mboneragihugu, Dr Bizimana Jean Damascène, yagaragaje ko uyu munsi udasanzwe ku Rwanda ndetse no ku rugendo rwo kurwanya ihakana n'ipfobya rya Jenoside yakorewe Abatutsi.
Yashimye ibihugu byashyigikiye u Rwanda, agaragaza ko intambwe yatewe ishimangira ko biri kumwe mu rugendo rwo kurwanya abahakana n'abapfobya Jenoside.
Ati 'Turabona ko izi nzibutso ari ahantu hakomeza kurwanya abahakana bakanapfobya Jenoside. Ndabashimiye ko mwadushyigikiye cyane. Ni umunsi ufatiweho icyemezo cy'amateka.''
Yakomeje avuga ko u Rwanda 'rwishimiye ko urugendo rwo gushaka ubutabera rukomeje gutanga umusaruro.''
Ati 'UNESCO mu gukora ibi na yo iri kwifatanya natwe. Ni umunsi w'amateka, kuko ari bwo bwa mbere Afurika yandikishije urwibutso mu murage w'Isi. Turabizeza ko urugendo rw'ubumwe n'ubwiyunge ruzakomeza kandi ko kwandikwa kw'izi nzibutso bizakomeza gutanga icyizere muri urwo rugendo.''
Mu bahagarariye ibihugu batanze ibitekerezo bagaragaje ko kuba inzibutso zanditswe mu murage w'Isi bizatanga umusanzu ufatika by'umwihariko no mu bindi bihugu byibasiriwe n'imvururu mu bihugu byiganjemo ibya Afurika.
Guverinoma y'u Rwanda yashyizeho uburyo buhoraho bwo kubungabunga no kwita ku nzibutso. Hari ingengo y'imari iba iteganyijwe buri mwaka yo kwita ku bikorwaremezo, gutunganya inzibutso n'ibindi.
Kuri uyu wa Kabiri, Pariki y'Igihugu ya Nyungwe yanditswe mu murage w'Isi wa UNESCO, ibi bikaba byemerejwe i Riad muri Arabiya Saudite ahateraniye komite ishinzwe kwemeza ubwo busabe.
Minisitiri w'Ubumwe bw'Abanyarwanda n'Inshingano Mboneragihugu, Jean Damascene Bizimana uri muri iki gihugu yatangarije RBA ko iyi Pariki ari yo ya mbere yinjijwe mu murage w'Isi wa UNESCO mu Rwanda.
Yavuze ko ibi biha igihugu ishema, bikaba kandi bituma icyo gikorwa cyanditswe kimenyekana ku rwego mpuzamahanga ibi bikazongera ba mukerarugendo ndetse byongere n'uburyo bwo kuririnda.
Bimwe mu bishingirwaho kugira ngo iyi pariki ibe yanditswe mu murage w'Isi wa UNESCO, harimo ko igihugu gitegura dosiye igaragaza ko icyo kintu gisabirwa kwandikwa ku murage w'isi gifite agaciro kari ku rwego mpuzamahanga kadasanzwe.
Yagize ati 'Kugira ngo werekane ko pariki ya Nyungwe ifite agaciro ko ku rwego mpuzamahanga bisaba kugaragaza ibimenyetso byinshi. Iyo rero igihugu kimaze gutegura iyo dosiye yerekana agaciro mpuzamahanga ko ku rwego rw'Isi, haza impuguke bakaza aho site iri mu Rwanda bakahasura bakareba niba ibigenwa n'amasezerano mpuzamahanga igisabirwa kwinjizwa muri uwo murage kibyujuje.'
Ku birebana n'ishyamba rya Nyungwe, Minisitiri Bizimana avuga ko bagaragaje ko ibisabwa ribyujuje ariko banagaragaza zimwe mu mpungenge zirimo ko mu ishyamba rya Nyungwe harimo umuhanda unyurwamo n'imodoka nyinshi zirimo n'amakamyo, bityo izo modoka zikaba zakora impanuka zikica inyamanswa kandi ziba zigomba kurindwa.
Aha Minisitiri Bizimana yavuze ko Guverinoma y'u Rwanda yaberetse ingamba yafashe mu kuvanaho izi mpungenge, zirimo gushyiramo ibyuma bigabanya umuvuduko w'imodoka, gushyiramo ubugenzuzi n'amatara kuko ubu ishyamba rya Nyungwe ryose rifite amatara, ariko hanagaragazwa ko hari indi mihanda irimo gukorwa harimo n'uwarangiye wa Muhanga-Karongi-Rusizi, ukaba ugabanya imodoka zanyuraga muri iri shyamba.
Mu Ishyamba rya Nyungwe uhasanga amoko 1250 y'ibimera harimo amoko 50 y'ibishihe, amoko 133 ya 'Orchidées' indabo z'agahebuzo harimo amoko 24 ya gakondo, iri ku buso bwa hegitari 101.900.
Muri Mutarama 2019 kandi u Rwanda rwari rwasabye ko inzibutso enye za Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda zashyirwa ku rutonde rw'umurage w'isi.
Pariki y'Igihugu ya Nyungwe ni imwe mu zikomeye ku Isi kuko igaragaramo urusobe rw'ibinyabuzima bibereye ijisho kandi bikurura ababireba.
Bimwe muri byo ni ubwoko bw'inyoni busaga 300, inguge zo mu bwoko butandukanye, amasumo, ikiraro cyo mu kirere gituma ureba pariki yose ndetse n'ibindi byiza nyaburanga biyigize.
IGIHE yabateguriye ahantu nyaburanga ushobora gusura ukabona ubwiza buhebuje bugize Pariki y'Igihugu ya Nyungwe, kuri ubu iri mu zisurwa cyane muri Afurika.
Inguge
Iyo utangiye kwegera Pariki y'Igihugu ya Nyungwe uhura n'ibisimba bigenda mu muhanda byo mu bwoko bw'inguge. Muri iyi pariki habarizwamo ubwoko 13 bwazo ariko enye nizo zisurwa bitewe n'imiterere n'imico yazo.
Izisurwa zirimo Inkomo (Colobus monkeys), ubwoko bw'inguge z'umukara n'umweru ziboneka mu bihugu bike cyane. Niho habarizwa itsinda rinini ryazo ku Isi rya 'Super group' rigizwe n'inkende zirenga 500 ziba mu muryango umwe uba Kuwinka hakaba hari n'indi nto ibarizwa mu Gisakura.
Inyenzi (Silver Monkey), na zo ni inkende zifite amatama manini ziba mu biti, hari n'Ibishabaga (Grey-cheeked mangabey), izi ziba ari umukara ahantu hose ariko zifite amasura ajya kumera neza nk'abantu.
Â
Muri Pariki y'Igihugu ya Nyungwe harimo ubwoko butandukanye bw'inguge
Gutembera mu ishyamba
Gutembera mu ishyamba biraruhura kandi bigatanga umwuka mwiza, hari inzira zitandukanye zo gusura zirimo ibiti byiza biteye amabengeza bifite ingano n'ubwiza budasanzwe.
Hari amasumo y'amazi n'aho gukorera imyitozo ngororangingo yo kumanuka no kuzamuka.
Izi nzira zirimo ingufi n'indende kuko hari iyo kugenda isaha n'igice, indende ikaba igera ku minsi itatu. Iyi nzira y'iminsi itatu abantu bagenda barara mu nzira bugacya bagasubukura urugendo.
Muri Pariki y'Igihugu ya Nyungwe habarizwa ubwoko buzwi bw'inyoni bugera kuri 320, harimo ubwoko 29 buboneka mu gace k'amashyamba y'imisozi aboneka mu Burengerazuba bw'u Rwanda, Uburasirazuba bwa Congo, Uburengerazuba bwa Uganda n'igice kimwe cy'Uburengerazuba bw'u Burundi.
Iyo uvuye muri metero eshanu za pariki ntabwo wongera kubona izo nyoni, iki gice nacyo gishimisha abantu kuko babasha kubona ibi binyabuzima.
Â
Muri Pariki y'Igihugu ya Nyungwe habarizwa ubwoko buzwi bw'inyoni bugera kuri 320, harimo ubwoko 29 buboneka mu gace k'amashyamba y'imisozi
Gusura amasumo
Kureba amazi amanuka ku musozi ari menshi ni kimwe mu bintu bishimisha uwasuye Pariki y'Igihugu ya Nyungwe kuko amanuka umuvuduko mwinshi aturuka hejuru.
Muri Pariki ya Nyungwe hari amasumo abiri meza arimo irya Kamiranzovu na Ndambarare. Iki gikorwa kiri mu bishimisha ba mukerarugendo basura iyi pariki.
Â
Isumo rya Kamiranzovu rikurura abasura pariki
Nyungwe Canopy Walkway
Ikiraro cyo mu bushorishori kiri muri Pariki y'Igihugu ya Nyungwe ni kimwe mu bintu bikurura ba mukerarugendo gusura iyi pariki kuko iyo umuntu ari kugenda hasi mu ishyamba ntabwo abasha kuyireba neza.
Canopy Walkway yubatswe mu 2010 ifite metero 160 z'uburebure. Ikimara kubakwa yazamuye umubare w'Abanyarwanda basura Pariki y'Igihugu ya Nyungwe.
Â
Ikiraro cyo muri Nyungwe cyakuruye ba mukerarugendo benshi basura pariki
Ni amatora ahuje abakobwa 111 ari kubera ku rubuga Noneho Events. Ariko kuva yatangira mu minsi itandatu ishize aba bakobwa barasimburana ku mwanya wa mbere, ku buryo intera y’amajwi iri hagati y’abo atari ndende cyane ugereranyije n’abandi babakurikiye.
Ni ku nshuro ya kabiri iri rushanwa rigiye kuba. Umurararungu agejeje amajwi 4,782 amushyira ku mwanya wa Mbere naho Keza Mignone Shania agejeje amajwi 4,493 amushyira ku mwanya wa kabiri. Ikinyuranyo cy’amajwi hagati y’abo ni amajwi 289.
Uwikunda Cynthia niwe uri ku mwanya wa Gatatu n’amajwi 3,815 naho Uwase Fillette Sonia ari ku mwanya wa Kane n’amajwi 906. Bivuze ko Uwikunda arusha Uwase amajwi 2,909.
Gihozo Shema Aliah niwe uri ku mwanya wa Gatanu n’amajwi 867. Bivuze ko Uwase uri ku mwanya wa Kane arusha Gihozo uri ku mwanya wa Gatanu amajwi 39.
Ni amajwi atanga ishusho y’uburyo aba bakobwa bahanganye mu matora, aho kuza mu myanya y’imbere bizafasha benshi kubona amajwi yo gutambuka bemye muri iri rushanwa.
Kuva ku mwanya wa Gatandatu kugeza nibura ku mwanya wa 80, bari hagati y’amajwi 80 n’amajwi 100. Abarenga 50 ntibaratangira gukangurira abakunzi babo kubatora kuko hari abatarabona ijwi nta rimwe.
Muri iri rushanwa hiyandikisheje abasanga 200 haza gutoranywa 111 bujuje ibisabwa. Ni mubare wikubye 3 ugereranije n’umwaka ushize wa 2022 ubwo irushanwa ryatangira bigaragaza icyizere abitabira iri rushanwa bakomeza kurigirira.
Amatora yatangiye wa Gatatu w'iIcyumweru gishize akazasozwa tariki ya 06 Ukwakira 2023. Abakobwa 5 ba mbere mu matora bazabona itike izabinjiza muri 20 ba mbere bazagera kuri ‘final’ y’iri rushanwa.
Ni mu gihe umuhango wo gutanga ibihembo uzaba tariki ya 07 Ukwakira 2023 muri Century Park Hotel and Residences Nyarutarama mu Mujyi wa Kigali.
Mu cyiciro cyo gutora 5 ba mbere bazabona Ticket ibageza kuri 'Final' naho uwa mbere mu matora azatahana igihembo cya 'People’s Choice Award'.
Igihembo nyamukuru gitangwa muri iri rushanwa ni Miliyoni 1 Frw, ndetse no guhagararira u Rwanda mu marushanwa akomeye mpuzamahanga.
Uyu mwaka abanyamideli 2 ba mbere bazahagararira u Rwanda mu marushanwa akomeye ku rwego rwa Afurika n’Isi. Ikindi ni uko hazahembwa umunyamideli uberwa no kwamamaza.
Umuyobozi wa SupraFamily, Nsengiyumva Alphonse yabwiye InyaRwanda ko abanyamideli bahatanye muri iri rushanwa bakwiye gushyira imbaraga mu byo bakora kugirango bazabashe guhatana ku rwego Mpuzamahanga mu marushanwa anyuranye.
Ati 'Abanyamideli bahatanye turabasaba gukomeza gushyiraho umwete no gukunda ibyo bakora ku buryo mu minsi iza u Rwanda rwaba isoko rya mbere ry’abamurika imideli ku Isi yose.'
Bimwe mu bihugu bimaze gutera imbere mu muziki cyane cyane nka Nigeria, Ghana, Tanzania, abahanzi bagira amahirwe yo kubona agatubutse mu bitaramo batumirwamo umunsi ku wundi.Â
N’ubwo abahanzi bo muri bene ibyo bihugu bimaze gutera imbere mu muziki bahabwa agatubutse, siko bose bahabwa amafaranga menshi niyo mpamvu usanga hari ubona menshi kurusha abandi ariko bikaba byongerera agaciro umuhanzi ukomoka muri ibyo bihugu ku buryo nawe yahabwa amafaranga menshi bitewe n’aho avuka.
Nk’uko mu bihugu byamaze gutera imbere bagira amahirwe yo guhabwa agatubutse, niko no hari abahanzi mu bihugu bidafite izina rikomeye mu muziki bahabwa amafaranga menshi ukirikije izina igihugu gifite.
Nko mu Rwanda, Bruce Melodie uherutse gutarama mu iserukiramuco rya Giants of Africa, yahawe arenga miliyoni 30. Ku rundi ruhande, The Ben urimo kwitegura gutaramira mu Burundi, yahawe arenga miliyoni 40 kugira ngo yemere kujya gukorerayo igitaramo.Â
N’ubwo Bruce Melodie wari wahawe arenga miliyoni 30 akaba ari no mu bahanzi bakoze igitaramo gihenze mu Rwanda, yataramanye na Davido wari wahawe arenga miliyoni 600 na Tiwa Savage wari wahawe arenga miliyoni 100.
Nk’uko abahanzi barutana mu gukundwa no gukora ibitaramo n’indirimbo byinshi, ni nako barutana mu guhabwa amafaranga menshi kugira ngo batumirwe.
Dore abahanzi 10 ba mbere bahenze muri Afurika.Â
1. Burna Boy $1,000,000
Damini Ebunoluwa Ogulu w’imyaka 32 azwi ku mazina ya Burna Boy na Giant of Africa. Niwe muhanzi wa mbere muri Afurika uhenze kugira ngo umwigondere aze atarame mu gitaramo waba wateguye, byagusaba kumwishyura miliyoni y’amadorali. Ubwo ni ukuvuga arenga gato miliyari y’amafaranga dukoresha hano mu Rwanda.
Byari byitezwe ko Burna Boy yari gutarama mu itangwa ry’ibihembo bya Trace Awards biteganyijwe mu kwezi gutaha hano mu Rwanda ariko nyuma hasohotse urutonde rw’abahanzi ntakuka bazatarama mu Rwanda ntiyagaragaraho.
2. Wizkid $1,000,000
Ayodeji Ibrahim Balogun w’imyaka 33 azwi ku mazina ya Wizkid cyangwa de Star Boy uvuka Lagos muri Nigeria. Ni umuhanzi wubatse ibigwi bikomeye mu muziki wa Afurika muri rusange kuva yatangira gukora umuziki mu mwaka wa 2001. Mu myaka 22 amaze akora umuziki, kugira ngo umutumire bigusaba kuba wamuhaye arenga miliyari y’amafaranga y’u Rwanda.Â
3. Davido $600,000
David Adedeji Adeleke uzwi ku mazina ya Davido aherutse guha ibyishimo abanyaRwanda mu gitaramo cyo gusoza iserukiramuco rya Giants of Africa. Ibirori byabereye muri BK Arena. Davido utegerejwe kongera gutaramira abanyaRwanda mu itangwa ry’ibihembo bya Trace, kumutumira mu gitaramo ni ukumwishyura arenga miliyoni 600 z’amafaranga y’u Rwanda.Â
4. Olamide $500,000
Olamide Gbenga Adedeji uzwi ku mazina ya Olamide ni we muhanzi wa kane uhenze gutumirwa muri Afurika aho kumutumira bigusaba kwishyura areng miliyoni 500 Rwf. Olamide yatangiye umuziki mu mwaka wa 2010 akaba aririmba injyana ya Rap aho ku rubuga rwa YouTube afite abakurikirana ibikorwa bye (subscribers) barenga miliyoni.Â
5. Rema $200,000
Ikubor Divine uzwi ku mazina ya Rema ni umwe mu bahanzi bakiri bato bari kuzamuka neza mu muziki wa Afurika ndetse na Nigeria.
Indirimbo ye Calm down iherutse guca agahigo ku rubuga rwa Spotify ibaye iya mbere mu ndirimbo zo muri Afurika yumvishwe n’abantu barenga miliyari. Ku bwo kuba yaraje agahita ahirwa mu muziki, byatumye yuriza ibiciro ku muntu ushaka kumutumira aho magingo aya yaguca miliyoni zirenga 200 Rwf kugira ngo atarame.
6. Kizz Daniel $200,000
Uyu muhanzi yakoze indirimbo zakunzwe cyane harimo Buga, Peru, zatumye akundwa ndetse akanamamara ku isi hose.
Ku bwo gukundwa no kwamamara ku isi hose harimo na hano iwacu mu Rwanda akaba amaze kuhataramira inshuro zirenga imwe, byatumye agaciro ko kumutumira mu gitaramo kiyongera kuri ubu akaba yishyurwa miliyoni zirenga 200 Rwf.
7. Amr Diab $170,000
Umuhanzi Amr Abdel Basset Abdel Azeez Diab (عمرو عبد الباسط عبد العزيز دياب) ni we muhanzi wa mbere udatuye muri Nigeria ufata agatubutse iyo atumiwe mu gitaramo kubera ko yishyurwa arenga miliyoni 170 Rwf. Amr Diab akomoka mu gihugu cya Egypt akaba afite imyaka 61 aho yatangiye gukora umuziki mu mwaka wa 1983.
8. Tiwa Savage $100,000
Umuhanzikazi Tiwatope Omolara Savage uzwi nka Tiwa Savage niwe muhanzikazi wa mbere uhenze muri Afurika aho kumutumira bigusaba kumwishyura byibuze arenga miliyoni 100 Rwf. Tiwa Savage aherutse gutaramira mu Rwanda mu iserukiramuco rya Giants of Africa ahava yerekeza mu bwongereza gufatanya na Asake gutaramira muri O2 Arena.Â
9. Asake $100,000
Ahmed Ololade uzwi ku mazina ya Mr Money na Asake nyuma yo guca uduhigo twari twarananiranye mu bwongereza no muri Amerika, byamenyekanye ko kumutumira bigusaba kwishyura miliyoni zirenga 100 Rwf.
10. Diamond Platnumz $100,000
Niwe muhanzi wa mbere muri Afurika y’iburasirazuba ndetse n’abahanzi bose mu gice cyo munsi y’ubutayu bwa Sahara uhabwa amafaranga menshi kugira ngo yemere gutarama. Simba ahabwa arenga miliyoni 100 Rwf kugira ngo yemere kuririmba mu gitaramo. Diamond Platnumz, Tiwa Savage na Asake bose bahabwa amafaranga angana.
Umunyamideli wo muri Tanzania, Hamisa Mobetto yateye utwatsi abantu bakomeje kumwibasira bavuga ko yagiye kwibagisha isura kugira agaragare neza.
Uyu mugore w’abana babiri hamaze iminsi hari inkuru zivuga ko yagiye kwibagisha isura kugira ngo akomeze gusa neza kurushaho.
Ubwo yakoraga ikiganiro ‘live’ kuri Instagram Hamisa Mobetto yanatanze umwanya ku bakunzi be ngo bagire icyo bamubaza, benshi bagiye bagaruka kuri ibyo bintu bimaze iminsi mu itangazamakuru ko yibagishije isura.
Mobetto akaba yabiteye utwatsi avuga ko isura ye imeze ari uko yari ameze kuva akivuka atigeze yibagisha isura.
Ati “ku kibazo cyo kuba naribagishije isura, ukuri ni uko ntabwo nigeze nkora ikintu icyo ari cyo cyose cyo kwihinduza isura. Isura yanjye imeze uko yari imeze kuva nkivuka. Ntabwo nigeze nihinduza isura ngo mpindure uko ngaragara.”
Yanabajijwe kandi impamvu atagira ibishushanyo (tattoos) ku mubiri we aho yavuze ko atabikunda ariko iyo abibonye ku bandi aba abona ari byiza.
Ati “nta bishushanyo mfite ku mubiri wanjye, nta na kimwe. Ntabwo mbikunda ariko nkunda kubibona iyo abandi babifite ariko atari njye.”
Hamisa Mobetto amaze iminsi avugwa mu rukundo n’umuherwe ukomoka muri Togo, Kevin aho aheruka kuvuga ko yiteguye kumubyarira abana kuko umwana ari umugisha.
Perezida Paul Kagame yashimangiye ko ari umukandida mu matora ataha y'Umukuru w'Igihugu ndetse ashima icyizere Abanyarwanda bakomeje kumugirira.
Ibi Umukuru w'Igihugu yabigarutseho mu kiganiro yagiranye na Jeune Afrique ubwo yari abajijwe niba kuba yarongeye gutorerwa kuyobora FPR Inkotanyi n'amajwi 99,8% bidashimangira ko azongera guhagararira uyu muryango mu matora y'Umukuru w'Igihugu.
Mu gusubiza yagize ati 'Mumaze kubyivugira ko ari ibintu bigaragarira amaso ya bose. Ni nako bimeze. Ndishimye ku bw'icyizere Abanyarwanda bamfitiye. Nzakomeza kubakorera uko nshoboye. Yego, rero ndi umukandida.'
Perezida Kagame yabajijwe icyo avuga ku bimaze igihe bivugwa n'ibihugu byo mu Burengerazuba bw'Isi, badahwema kunenga abayobozi bamara igihe kinini ku butegetsi.
Ati ' Unyihanganire ku bijyanye n'Uburengerazuba ariko icyo biriya bihugu bitekereza ntibitureba. Ku bwanjye sinzi ibihura n'indangagaciro zabo. Demokarasi ni iki? Uburengerazuba butegeka abandi ibyo bakwiye gukora?'
'None se iyo batubahirije amahame yabo ubwabo, umuntu yabumva ashingiye kuki? Gushaka kwimurira demokarasi ku bandi, ubwabyo ni ukutubahiriza amahame ya demokarasi. Abantu bakwiye kwigenga kandi bagahabwa urubuga rwo gukora ibyabo uko babishaka.'
Ubwo yatorerwaga kongera kuba Chairman wa FPR Inkotanyi muri Mata uyu mwaka, Umukuru w'Igihugu yashimye abanyamuryango ba FPR n'abaturage muri rusange ku cyizere badahwema kumugirira.
Yavuze ko icyo cyizere gifite byinshi kivuze kuri we.
Icyo gihe yagize amajwi 98,79% ahigitse Mpayimana Philippe wagize 0,73% na Dr. Habineza Frank wagize 0,48%.
Umukuru w'Igihugu atangaje kandidatire ye hashize imyaka itandatu ari muri manda ye ya Gatatu.
Itegeko Nshinga ryavuguruwe mu 2015, rimwemerera kuba yakwiyamamaza kugera mu 2034. Manda zindi zikurikiyeho, zizaba ari imyaka itanu aho kuba irindwi yari mu Itegeko Nshinga riheruka.
Ni kenshi bivugwa ko iyo umuntu yahindutse icyamamare atangira gukoresha ubwamamare bwe mu nyungu ze bwite agatangira gukandamiza no guhonyora uburenganzira bwa bamwe, kimwe nuko ku rundi ruhande hari abo usanga babigira iturufu yo kugira icyo babakuraho bitabagoye bakumva ko nibajyana icyamamare mu rukiko bazahakura agatubutse.
Uyu munsi, reka tunyuze amaso mu byamamare nyarwanda bumvikanyeho ihohoterwa rishingiye ku gitsina.
1. Davis D
Umwe mu bahanzi bakunzwe n'abiganjemo igitsina-gore mu Rwanda, Icyishaka David wamenyekanye nka Davis D yisanze mu gihome ku ya 21 Mata 2021 nyuma yo gushinjwa gufata ku ngufu umwana w'umukobwa byavugwaga ko afite imyaka 17 y'amavuko. Nyuma y'ukwezi kumwe kuburaho iminsi mike nibwo yaje kurekurwa nyuma y'uko ibimenyetso byamushinjaga biteshejwe agaciro.
2. Kevin Kade
Umunsi Davis D afungwa ni nawo munsi Ngabo Richard uzwi nka Kevin Kade nawe yatawe muri yombi kuko bombi bakekwagaho gusambanya umwana utujuje imyaka y'ubukure ngo nyuma yo kumutumira muri amwe mu mahoteli akomeye i Kigali.
Iki cyaha byavugwaga ko bagikoreye muri Kicukiro na Nyarugenge ku matariki atandukanye ariyo ku wa 18 na 19 Mata 2021 hamwe n'umufotozi Habimana Thierry. Bombi baje kurekurwa ku wa Gatanu tariki 15 Gicurasi 2021.
3. Jowest
Tariki ya 01 Gashyantare 2023, nibwo humvikanye inkuru yatunguye benshi ivuga ko umuhanzi ukizamuka mu muziki nyarwanda, Jowest yatawe muri yombi akekwaho icyaha cyo gukoresha undi imibonano mpuzabitsina ku gahato ndetse n'icyaha cyo gukubita no gukomeretsa undi ku bushake. Joshua Giribambe cyangwa Jowest yafunguwe ku wa Kabiri tariki 21 Gashyantare 2023, agizwe umwere ku byaha yashinjwaga.
4. Nsengiyumva François 'Igisupusupu'
Ku ya 30 Kamena 2021, Urwego rw'Ubugenzacyaha (RIB) rwataye muri yombi umuhanzi Nsengiyumva François wamenyekanye kw'izina rya Gisupusupu, wari ukurikiranyweho ibyaha 2, ari byo gusambanya umwana w'umukobwa w'imyaka 13 ndetse n'icyaha cyo gukoresha umwana imirimo ivunanye, aho yamukoreshaga nk'umukozi wo murugo. Igisupusupu yarekuwe ku ya 26 Kanama 202, nyuma y'uko ubushinjacyaha bwasanze bwasuzumye ibimenyetso bugasanga nta shingiro bifite.
5. Prince Kid
Kuwa Kabiri tariki 27 Mata 2022, nibwo Ishimwe Dieudonné uzwi nka 'Prince Kid' yatawe muri yombi akurikiranyweho ibyaha bifitanye isano n'ihohoterwa rishingiye ku gitsina yakoreye abakobwa bitabiriye iri rushanwa mu bihe bitandukanye. Tariki ya 02 Ukuboza 2022 nibwo Prince Kid yarekuwe agizwe umwere , gusa ubushinjacyaha bwaje kujuririra uyu mwanzuro w’urukiko.
Itegeko rishya itegeko Nº68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n'ibihano muri rusange ryasohotse mu igazeti ya Leta nimero idasanzwe kuwa 27/09/2018, rifite ingingo 335 ariko ngo mu ngingo yayo ya 133 basobanura neza ibijyanye n'ibihano bihabwa uwahamijwe gusambanya umwana utarageza ku myaka 18.
Yemeza ko bavuga ko umuntu yakoze icyaha igihe akoreye umwanya ibintu bitandukanye birimo gushyira igitsina mu gitsina, mu kibuno cyangwa mu kanwa k'umwana,gushyira urugingo urwo arirwo rwose rw'umubiri w'umuntu mu gitsina, cyangwa mu kibuno cy'umwana, gukora ikindi gikorwa cyose ku mubiri w'umwana hagamijwe ishimishamubiri.
Raporo y'ikinyamakuru gikorera kuri murandasi cyo muri Kenya cy’itwa Tuko, ivuga ko uyu muhanzi w'imyaka 32 azishyurwa agera kuri miliyoni imwe y'amadolari (ingana na Miliyari y’amanyarwanda) kugira ngo ataramire mu gikorwa cyo gufungura sitade muri iki gihugu yitwa Nakivubo Stadium.
Iyi sitade ntabwo iri gukora muri iyi minsi kuko yari yarangiritse. Yavuguruwe n'umucuruzi ukomeye, akaba umunya-Uganda w'imyaka 40 uzwi ku izina rya Hamis Kiggundu akaba nyir’itsinda rya Ham.
Burna Boy mu mwaka wa 2023, agaciro ke ko gutaramira mu bitaramo bikomeye ku isi kiyongereye bidasanzwe kuko yataramaga gusa ari uko yahawe amafaranga ari hagati y’amadorali ibihumbi 700 ($700,000) kugera kuri miliyoni y’amadorali (1M$).
Nk’umwe mu bahanzi bakomeye muri Afurika ndetse no mu bahanzi binjiza amafaranga menshi ku mugabane wa Afurika, Burna Boy yinjije umutungo utari muto binyuze mu bitaramo bye akora, ndetse ashimangira ko ari umwe mu bahanzi bakize muri Afurika.Â
Kuri ubu ikigaragara ni uko afite agahigo ko kuba ariwe muhanzi nyafurika winjiza amafaranga menshi mu bitaramo.
Kimwe mu bitaramo bikomeye yakoze, ni icyo yakoreye i New York ku itariki ya 28 Mata 2022, aho yahuje ibihumbi birenga 20 by’abakunzi be, ndetse muri iki gitaramo yishyuwe arenga Miliyoni n’igice y’amadorali, ibi bikaba byaramugize umuhanzi cyangwa umwami w’ibitaramo muri Afurika.
Hakurikiraho igitaramo cyahuje imbaga y’abantu barenga 17,000, kikaba ari igitaramo cyiswe “African Giant” cyabereye ahazwi nka Amsterdam mu nzu mberabtombi ya Ziggo Dome. Iki gitaramo kinjije arenga amadorari 1.544.720.
Byitezwe ko gufungura ku mugaragaro iyi stade yo mu gihugu gituranyi cya Uganda, kwinjira bizaba ari ubuntu.
Ibi byemejwe ubwo Umuvugizi wa Minisiteri y’Umutekano mu gihugu cy’u Burundi witwa Pierre Nkurikiye yagiranaga ibiganiro n’abantu basanzwe bari muri gahunda yo gutegura ibi bitaramo by’uyu muhanzi biteganijwe kuba muri iki gihugu.
Ubuyobozi bwo muri iki gihugu bwavuze ko bwiteguye gufasha no gushyigikira ibi bitaramo bikazagenda neza nta kabuza.
Abasanzwe bari gutegura ibi bitaramo bavuga ko nubwo bari bandikiye ubuyobozi ndetse bakanabemerera kuba igitaramo cyaba, ibyo bitari bihagije ku gitaramo gikomeye nka kiriya ahubwo ko bari banakwiriye kujyayo, bakanahura bagasabana ndetse bakaba banabatumira muri icyo gitaramo, ku buryo ibintu bizarushaho kugenda neza.
Ibi byahise bikuraho urujijo kuri iki gitaramo abantu bari basanzwe bavugira mu matama ko gishobora kuzazamo kidobya uko byagenda kose.
Umuhanzi nawe uri mu bazaririmbana na The Ben, Mugani Desire uzwi ku izina ry’ubuhanzi nka Big Fizzo aherutse kwandika mu minsi mike ishize ku rukuta rwe rwa WhatsApp ati “Ngo The Ben agiye kuza mu Burundi koko?? Amenye ko aje mu gace gafite ba nyirako.”.
Abantu hano bahise batangira kugira urujijo rukomeye bitewe n’ibyo n’aya magambo yari yanditswe na Big Fizzo, cyane ko aba azi byinshi bihabera.
Abenshi bavugaga ko bishobora kuzaba ibibazo, uyu muhanzi The Ben nagerayo, cyane ko byagiye bihwihwiswa ko abasanzwe baba mu myidagaduro mu Burundi batiyumvisha ukuntu abahanzi nyarwanda bava mu Rwanda bakajya kubaryana amafaranga menshi nabo ubwabo umuhanzi wabo atarabasha kubona ndetse ko bagakwiriye kuyasigarana.
Ibindi kandi byagarukagwaho, ni amakuru yahwihwiswaga ko hashobora kuba hari abiyemeje kuvangira igitaramo cya The Ben kugira ngo kitagenda neza.
Abashinzwe umutekano i Burundi bemeje ko bazitabira ibitaramo bya The Ben
The Ben azabanza guhura n’abakunzi be i Burundi mbere yo gutarama
Abahanzi n’aba Dj bateganijwe gufasha The Ben mu gitaramoÂ
Al Hilal Benghazi yamenyesheje Rayon Sports ko umukino izabakiramo i Kigali ugomba kuba mu muhezo, nta bafana bemewe.
Ni mu mukino ubanza w’ijonjora rya CAF Confederation Cup wagombaga kubera muri Libya tariki ya 15 Nzeri 2023 ariko kubera iki gihugu kibasiwe n’ibiza ntiwaba nubwo Rayon Sports yari yagezeyo.
Bumvikanye ko imikino yose igomba kubera mu Rwanda tariki ya 24 Nzeri 2023 na 30 Nzeri 2023.
Al Hilal nk’ikipe izakira umukino ubanza, yamaze kumenyesha Rayon Sports ko umukino wo ku Cyumweru tariki ya 24 Nzeri uzaba mu muhezo nta bafana bemewe kuri uyu mukino.
Amakuru avuga ko ubwo bari muri Libya bari basabye iyi kipe ko igomba kureka abafaba bakaza ikababwira ko nta kibazo iri bubyigeho ariko yumva ntacyo bitwaye.
Gusa yaje kubahindukana ibabwira ko ari yo izakira umukino igomba no kubikora uko yifuza, ku ruhande rw’ubuyobozi bwa Rayon Sports, amakuru avuga ko bamaze kwiyakira kuko ntacyo barenzaho mu gihe Al Hilal izakira umukino yabyanze ko bazazana abafana.