Category: Uncategorized

  • Aho diplômes zizahabwa abarangiza uyu mwaka ntizizaba 'Merci COVID-19'? – #rwanda #RwOT

    Impamvu ni uko ubwo Minisiteri y'Uburezi yatangazaga bwa mbere ko amashuri yose mu Rwanda afunze by'agateganyo [icyo gihe hari muri Werurwe 2020], benshi bari biteze ko nyuma y'ibyumweru bibiri abana bagomba kongera kuzinga ibikapu bagasubira ku mashuri.

    Ibyo byari gushoboka iyo icyorezo cya COVID-19, kigenza make ubwandu bushya n'abo gihitana bakagabanuka. Si ko byagenze kuko amashuri yamaze hafi amezi arenga arindwi agifunze.

    Muri ayo mezi yose, abagize Guverinoma y'u Rwanda bateranaga buri byumweru bibiri bagafata imyanzuro irimo uvuga ngo 'amashuri azakomeza gufunga' kugeza mu Ukwakira 2020 ubwo Minisiteri y'Uburezi yafashe umwanzuro wo kongera gusubukura amasomo.

    Kuva icyo gihe amashuri yagiye afungura mu byiciro ariko biza kugeza muri Mutarama 2021, ayo mu Mujyi wa Kigali arongera arafunga.

    Ikibazo gikomeye cyo kwibazwa ni ibijyanye n'ingengabihe y'umwaka w'amashuri cyane ko uwa 2019/2020, wakabaye wararangiye muri Nzeri 2020, hagatangira undi wa 2020/2021, wagombaga kuba waratangiye muri Mutarama 2021.

    Minisitiri w'Uburezi, Dr Uwamariya Valentine, yabwiye RBA, ko na bo ubwabo babona ibijyanye n'ingengabihe y'amashuri bikomeje kuba ikibazo gikomeye kuko imiterere y'icyorezo cya COVID-19 ihindagurika.

    Ati 'Icyo kibazo natwe tumaze igihe tucyibaza, ku mashuri abanza n'ayisumbuye turabona tuzabishobora. Igice kimwe cyatangiye muri 2020, ubwo bizaba 2020/21, ariko igice kimwe cy'ay'icyiciro cya mbere cy'abanza n'ay'incuke ubwo ni umwaka wa 2021/22. Ni imyaka ivangavanze.'

    Yakomeje agira ati 'Ariko twifuzaga ko tugize amahirwe, amashuri atazongera gufunga kuko noneho byahita bihinduka ibindi bindi tutabasha gusobanura.'

    Ingengabihe ya Minisiteri y'Uburezi igaragaza ko abanyeshuri batangiye mu Ugushyingo 2020, umwaka wabo uzarangira muri Nyakanga 2021, mu gihe ibindi byiciro byo ushobora kuzarangira muri Nzeri 2021.

    Minisitiri Dr Uwamariya ati 'Tugize umugisha ntihagire icyongera kubicamo birashoboka ko umwaka utaha wazatangira mu Ukwakira 2021.'

    Muri Kaminuza ho hari abari kurangiza umwaka wa 2019/2020, ariko bakazahita batangira 2020/21 muri Werurwe uyu mwaka.

    Imyigire n'imyigishirize yazanywe n'icyorezo cya COVID-19, iri mu biteye inkeke ariko Minisiteri y'Uburezi imara abantu impungenge ikagaragaza ko ireme ry'uburezi butangwa mu mashuri ritahungabanye.

    Abagaragaza impungenge babishingira ku kuba nk'amezi arindwi abanyeshuri bamaze bari mu ngo zabo, hari ababashije gukurikirana amasomo hifashishijwe ikoranabuhanga ariko hari n'abatarabashije kwiga.

    Dr Uwamariya yavuze ko uburyo bwashyizweho bwo kwifashisha ikoranabuhanga bwizewe haba mu kubukoresha n'ireme ry'ubumenyi ritangwa.

    Ati 'Buriya ibibazo rimwe na rimwe byigisha abantu, ni byo abantu barabikora bibagoye ndetse no mu bihe bizaza turifuza ko tutazabireka ahubwo tukagenda tunoza uko bikorwa.'

    Yakomeje agira ati 'Ikintu cyose iyo ari gishya kiragorana, aba ngaba bibayeho ubu ngubu ntabwo navuga ngo bizaba Merci COVID-19. Byaba binababaje dutangiye gushimira COVID-19 kandi yaratugiriye nabi ahubwo bisaba kujyana n'uburyo bushya bw'imyigire n'imyigishirize.'

    Avuga kandi ko impinduka hari igihe zizana byinshi byiza ari nayo mpamvu hakomeje gushyirwa imbaraga mu gusaba abarezi by'umwihariko kujyana na zo.

    Yagize ati 'Iki cyorezo ntawe uzi igihe kizarangirira, ikoranabuhanga ni uburyo bushya kandi budufasha, ikizabaho ku ruhande rw'abanyeshuri by'umwihariko abarimu bagahindura uburyo bwo kwigisha ku buryo izo mpinduka bazibyaza umusaruro bitewe n'aho ibihe bigeze.'

    Imyiteguro yo kongera gutangira amashuri muri Kigali igeze he?

    Inama y'Abaminisitiri yo ku wa 19 Gashyantare 2021, yateranye hifashishijwe ikoranabuhanga yafatiwemo imyanzuro irimo uvuga ko 'Amashuri yose (yaba aya Leta n'ayigenga) harimo na za kaminuza yemerewe gufungura'. Ni icyemezo cyatangajwe nyuma y'ibyumweru bitandatu ayo mu Mujyi wa Kigali yari amaze afunze bitewe n'imiterere ya COVID-19.

    Itangazo rya Minisiteri y'Uburezi, rigaragaza ko amashuri yo mu Mujyi wa Kigali azatangira ku wa 23 Gashyantare, ni ukuvuga nyuma y'iminsi ine gusa hatangajwe ko amashuri yongeye gufungura.

    Ibibazo byo kwibazwa ni byinshi uhereye ku babyeyi basabwa kugura ibikoresho by'abana, amashuri nayo akaba yamaze gutegura ibikenewe kugira ngo abana babashe kwiga kandi bubahiriza amabwiriza yo kwirinda COVID-19, ndetse n'abarimu bakenewe.

    Minisitiri Dr Uwamariya yavuze ko impande zose ziteguye kandi hari icyizere ko ku wa Mbere itangira ry'amashuri rizagenda neza kandi hakubahirizwa amabwiriza yo kwirinda COVID-19.

    Yavuze ko 'Tujya guhagarika amashuri ku wa 17 Mutarama, hari hashize ibyumweru bitatu dutangaje ko bazatangira, bivuze ngo ari amashuri yose yari yiteguye ndetse n'ababyeyi bari barishyuye amafaranga y'ishuri. Igisabwa ubu ni abayobozi b'amashuri bajya ku mashuri bagakora amasuku biteguye ko abana batangira kwiga.'

    'Ni nko kwibutsa ariko cyane cyane ari ababyeyi, abarezi n'abandi bose bireba natwe ubwacu turiteguye ku buryo twumva nta kibazo kizabaho.'

    Minisiteri y'Uburezi igaragaza ko ku bijyanye n'abarimu bakomeje gushyirwa kuko tariki 1 Ukuboza 2020, hashyizwe mu kazi abasaga 7000 ndetse muri Mutarama hasohoka urundi rutonde ruriho abarimu ibihumbi 17 nabo bagombaga gushyirwa mu myanya.

    Dr Uwamariya ati 'Iyo urebye abo barimu barenze 1/3 cy'abarimu twari dusanzwe dufite. Muri iri tangira twizeye ko abana batazagira ikibazo cy'abarimu kubera ko ibihumbi birenga 24 byagiye mu kazi.'

    Ikijyanye n'ibyumba by'amashuri, yavuze ko kuri ubu hamaze kubakwa 92% y'ibyari bikenewe.

    Umunyamabanga wa Leta muri Minisiteri y'Ubutegetsi bw'Igihugu ushinzwe Imibereho myiza y'Abaturage, Nyirarukundo Ignatienne, yavuze ko abayobozi b'inzego z'ibanze na bo biteguye gufatanya n'ababyeyi n'abayobozi b'ibigo by'amashuri ngo abana bose basubire mu mashuri.

    Yagize ati 'Ababyeyi bo basaga nk'abarambiwe ariko bariteguye, icyo twakoze muri iki gihe cyose ni igikorwa inzego z'ibanze zimazemo nk'umwaka, tugerageza ngo n'abana bo mu muhanda bazajye mu miryango amashuri nafungura bajyanwe mu mashuri.'

    Minisiteri y'Uburezi itangaza ko hari umushinga w'Itegeko rigena imitunganyirize y'uburezi riteganya ibihano ku muntu wese uzagira uruhare mu kubuza umwana kujya mu ishuri.

    Minisitiri w’Uburezi, Dr Uwamariya Valentine, yamaze impungege abakemanga ireme ry’uburezi ritangwa mu bihe bya COVID-19


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/aho-diplomes-zizahabwa-abarangiza-uyu-mwaka-ntizizaba-merci-covid-19

  • Miss Kayibanda Aurore Mutesi yahimije ko yatandukanye n’umugabo we #rwanda #RwOT

    Nyampinga w’u Rwanda 2012, Miss Mutesi Kayibanda Aurore yemeje ko yamaze gutandukana n’umugabo we, Mbabazi Egide buri umwe ahitamo inzira ye n’undi iye.

    Muri uku kwezi kwa Gashyantare 2021 nibwo inkuru zazamutse ko Kayibanda Aurore n’umugabo we Mbabazi Egide baba baratandukanye.

    Ibi byashingiwe ku kuba aba bombi nta n’umwe ugikurikira undi kuri Instagram ndetse buri mwe yasibye amafoto y’undi n’ay’abahuzaga ku nkuta zabo.

    Kuri iki Cyumweru mu kiganiro yagiranye na Ally Soudy kuri Instagram, Mutesi Aurore Kayibanda yabajijwe niba ibimaze iminsi bivugwa ko yatandukanye ka Egide ari byo, avuga ko ari byo.

    Yavuze ko nta bintu byinshi yabitangazaho uretse kuba barananiwe guhuza umwe agahitamo inzira ye n’undi iye.

    Avuga ko kandi agiye kuzandika igitabo gikubiyemo inkuru ye y’urukundo aho hazaba harimo n’inkuru ye na Egide.

    Si ubwa mbere Aurore bigaragaye ko mu mubano we n’umugabo we Egide harimo agatotsi kuko no muri 2018, nyuma gato y’ubukwe bwabo nabwo baje gushwana aho buri umwe n’ubundi yari yaretse gukurikira undi kuri Instagram.

    Mutesi Kayibanda Aurore na Mbabazi Egide bahuye bwa mbere muri 2006 bahuriye mu kirori cy’isabukuru, baje gusa n’ababurana bongeye kuvugana muri 2009 Egide amubwira ko yagiye muri Amerika, bakomeje kuvugana kugeza na Aurore agiye muri Amerika ari nabwo urukundo rwabo rwakomeye kugeza muri Nyakanga 2018 bakoze ubukwe.

    Byari ibyishimo bikomeye mu bukwe bwabo

    Muri 2018 nibwo bari barakoze ubukwe

    Bari barahanye isezerano ryo kubana akaramata

    Source : http://isimbi.rw/imyidagaduro/article/miss-kayibanda-aurore-mutesi-yahimije-ko-yatandukanye-n-umugabo-we

  • RIB yaburiye abacuruza ibiribwa n’ibinyobwa bitujuje ubuziranenge birimo na mukorogo –

    Iki gikorwa cyakozwe ku bufatanye n’inzego zitandukanye zirimo Ikigo cy’Igihugu gishinzwe kubungabunga Ibidukikije, REMA, Umujyi wa Kigali ndetse na Polisi y’igihugu, cyabaye hagati ya tariki ya 17 kugeza ku wa 19 Gashyantare 2021.

    RIB itangaza ko ibyafatiriwe bikanamenwa birimo inzoga zitemewe n’amategeko, ibiribwa n’ibinyobwa byarengeje igihe nk’imitobe, ifu y’akawunga, isukari, amavuta yo guteka, imigati na yoghurt. Hanamenwe kandi n’amavuta atukuza uruhu azwi nka mukorogo.

    Umuvugizi w’Umusigire wa RIB, Dr. Murangira B. Thierry, yaburiye abakora ubucuruzi bw’ibi bikoresho, ibinyobwa n’ibiribwa bitujuje ubuziranenge ko bigira ingaruka mbi ku buzima bw’abantu no ku bidukikije.

    Yakomeje ati “RIB ntabwo izihanganira umuntu wese ucuruza ibicuruzwa bitujuje ubuziranenge, uzafatwa azahanwa n’amategeko.”

    Dr. Murangira yanagiriye inama abishora muri ibi bikorwa ko bagomba kubireka.

    Yibukije ndetse anashishikariza abaturarwanda gushishoza bakareba igicuruzwa cyujuje ubuziranenge mbere yo kukigura kandi bagatanga amakuru ku nzego zibishinzwe mu gihe babonye ibicuruzwa bitujuje ubuziranenge.

    Amavuta ya mukorogo agira ingaruka nyinshi ku bantu bayakoresha zirimo kwangirika k’uruhu kuko uko umuntu agenda yisiga bitera uruhu kugira intege nke zo kurwanya imirasire y’izuba bikongera ibyago byinshi byo kuba umuntu yarwara kanseri.

    Abahanga mu by’ubuzima kandi bavuga ko uruhu rugira intege nke ku buryo igihe cyose umuntu yakenera gukorerwa kwa muganga nko kubagwa bituma rudasubirana ahubwo rugacika.

    Iyo amavuta asigara mu icupa igihe bamaze kuyakoresha, ayo macupa atembana n’indi myanda, ugasanga ajya mu nyanja no mu migezi agahumanya amazi n’amafi ndetse umuntu yayarya ugasanga uriye ya hydroquinone.

    Abacuruza ibiribwa n’ibinyobwa bitujuje ubuziranenge baburiwe ko amategeko atazaborohera

    Urwego rw’Igihugu rw’Ubugenzacyaha (RIB) rwamennye ibikoresho, ibiribwa n’ibinyobwa byafashwe bitujuje ubuziranenge mu bice bitandukanye by’igihugu

    Iki gikorwa cyitabiriwe n’inzego zitandukanye

    Abaturarwanda basabwe gushishoza bakareba niba igicuruzwa cyujuje ubuziranenge mbere yo kukigura

  • Aho diplômes zizahabwa abarangiza uyu mwaka ntizizaba ’Merci COVID-19’? –

    Impamvu ni uko ubwo Minisiteri y’Uburezi yatangazaga bwa mbere ko amashuri yose mu Rwanda afunze by’agateganyo [icyo gihe hari muri Werurwe 2020], benshi bari biteze ko nyuma y’ibyumweru bibiri abana bagomba kongera kuzinga ibikapu bagasubira ku mashuri.

    Ibyo byari gushoboka iyo icyorezo cya COVID-19, kigenza make ubwandu bushya n’abo gihitana bakagabanuka. Si ko byagenze kuko amashuri yamaze hafi amezi arenga arindwi agifunze.

    Muri ayo mezi yose, abagize Guverinoma y’u Rwanda bateranaga buri byumweru bibiri bagafata imyanzuro irimo uvuga ngo ‘amashuri azakomeza gufunga’ kugeza mu Ukwakira 2020 ubwo Minisiteri y’Uburezi yafashe umwanzuro wo kongera gusubukura amasomo.

    Kuva icyo gihe amashuri yagiye afungura mu byiciro ariko biza kugeza muri Mutarama 2021, ayo mu Mujyi wa Kigali arongera arafunga.

    Ikibazo gikomeye cyo kwibazwa ni ibijyanye n’ingengabihe y’umwaka w’amashuri cyane ko uwa 2019/2020, wakabaye wararangiye muri Nzeri 2020, hagatangira undi wa 2020/2021, wagombaga kuba waratangiye muri Mutarama 2021.

    Minisitiri w’Uburezi, Dr Uwamariya Valentine, yabwiye RBA, ko na bo ubwabo babona ibijyanye n’ingengabihe y’amashuri bikomeje kuba ikibazo gikomeye kuko imiterere y’icyorezo cya COVID-19 ihindagurika.

    Ati “Icyo kibazo natwe tumaze igihe tucyibaza, ku mashuri abanza n’ayisumbuye turabona tuzabishobora. Igice kimwe cyatangiye muri 2020, ubwo bizaba 2020/21, ariko igice kimwe cy’ay’icyiciro cya mbere cy’abanza n’ay’incuke ubwo ni umwaka wa 2021/22. Ni imyaka ivangavanze.”

    Yakomeje agira ati “Ariko twifuzaga ko tugize amahirwe, amashuri atazongera gufunga kuko noneho byahita bihinduka ibindi bindi tutabasha gusobanura.”

    Ingengabihe ya Minisiteri y’Uburezi igaragaza ko abanyeshuri batangiye mu Ugushyingo 2020, umwaka wabo uzarangira muri Nyakanga 2021, mu gihe ibindi byiciro byo ushobora kuzarangira muri Nzeri 2021.

    Minisitiri Dr Uwamariya ati “Tugize umugisha ntihagire icyongera kubicamo birashoboka ko umwaka utaha wazatangira mu Ukwakira 2021.”

    Muri Kaminuza ho hari abari kurangiza umwaka wa 2019/2020, ariko bakazahita batangira 2020/21 muri Werurwe uyu mwaka.

    Imyigire n’imyigishirize yazanywe n’icyorezo cya COVID-19, iri mu biteye inkeke ariko Minisiteri y’Uburezi imara abantu impungenge ikagaragaza ko ireme ry’uburezi butangwa mu mashuri ritahungabanye.

    Abagaragaza impungenge babishingira ku kuba nk’amezi arindwi abanyeshuri bamaze bari mu ngo zabo, hari ababashije gukurikirana amasomo hifashishijwe ikoranabuhanga ariko hari n’abatarabashije kwiga.

    Dr Uwamariya yavuze ko uburyo bwashyizweho bwo kwifashisha ikoranabuhanga bwizewe haba mu kubukoresha n’ireme ry’ubumenyi ritangwa.

    Ati “Buriya ibibazo rimwe na rimwe byigisha abantu, ni byo abantu barabikora bibagoye ndetse no mu bihe bizaza turifuza ko tutazabireka ahubwo tukagenda tunoza uko bikorwa.”

    Yakomeje agira ati “Ikintu cyose iyo ari gishya kiragorana, aba ngaba bibayeho ubu ngubu ntabwo navuga ngo bizaba Merci COVID-19. Byaba binababaje dutangiye gushimira COVID-19 kandi yaratugiriye nabi ahubwo bisaba kujyana n’uburyo bushya bw’imyigire n’imyigishirize.”

    Avuga kandi ko impinduka hari igihe zizana byinshi byiza ari nayo mpamvu hakomeje gushyirwa imbaraga mu gusaba abarezi by’umwihariko kujyana na zo.

    Yagize ati “Iki cyorezo ntawe uzi igihe kizarangirira, ikoranabuhanga ni uburyo bushya kandi budufasha, ikizabaho ku ruhande rw’abanyeshuri by’umwihariko abarimu bagahindura uburyo bwo kwigisha ku buryo izo mpinduka bazibyaza umusaruro bitewe n’aho ibihe bigeze.”

    Imyiteguro yo kongera gutangira amashuri muri Kigali igeze he?

    Inama y’Abaminisitiri yo ku wa 19 Gashyantare 2021, yateranye hifashishijwe ikoranabuhanga yafatiwemo imyanzuro irimo uvuga ko ‘Amashuri yose (yaba aya Leta n’ayigenga) harimo na za kaminuza yemerewe gufungura’. Ni icyemezo cyatangajwe nyuma y’ibyumweru bitandatu ayo mu Mujyi wa Kigali yari amaze afunze bitewe n’imiterere ya COVID-19.

    Itangazo rya Minisiteri y’Uburezi, rigaragaza ko amashuri yo mu Mujyi wa Kigali azatangira ku wa 23 Gashyantare, ni ukuvuga nyuma y’iminsi ine gusa hatangajwe ko amashuri yongeye gufungura.

    Ibibazo byo kwibazwa ni byinshi uhereye ku babyeyi basabwa kugura ibikoresho by’abana, amashuri nayo akaba yamaze gutegura ibikenewe kugira ngo abana babashe kwiga kandi bubahiriza amabwiriza yo kwirinda COVID-19, ndetse n’abarimu bakenewe.

    Minisitiri Dr Uwamariya yavuze ko impande zose ziteguye kandi hari icyizere ko ku wa Mbere itangira ry’amashuri rizagenda neza kandi hakubahirizwa amabwiriza yo kwirinda COVID-19.

    Yavuze ko “Tujya guhagarika amashuri ku wa 17 Mutarama, hari hashize ibyumweru bitatu dutangaje ko bazatangira, bivuze ngo ari amashuri yose yari yiteguye ndetse n’ababyeyi bari barishyuye amafaranga y’ishuri. Igisabwa ubu ni abayobozi b’amashuri bajya ku mashuri bagakora amasuku biteguye ko abana batangira kwiga.”

    “Ni nko kwibutsa ariko cyane cyane ari ababyeyi, abarezi n’abandi bose bireba natwe ubwacu turiteguye ku buryo twumva nta kibazo kizabaho.”

    Minisiteri y’Uburezi igaragaza ko ku bijyanye n’abarimu bakomeje gushyirwa kuko tariki 1 Ukuboza 2020, hashyizwe mu kazi abasaga 7000 ndetse muri Mutarama hasohoka urundi rutonde ruriho abarimu ibihumbi 17 nabo bagombaga gushyirwa mu myanya.

    Dr Uwamariya ati “Iyo urebye abo barimu barenze 1/3 cy’abarimu twari dusanzwe dufite. Muri iri tangira twizeye ko abana batazagira ikibazo cy’abarimu kubera ko ibihumbi birenga 24 byagiye mu kazi.”

    Ikijyanye n’ibyumba by’amashuri, yavuze ko kuri ubu hamaze kubakwa 92% y’ibyari bikenewe.

    Umunyamabanga wa Leta muri Minisiteri y’Ubutegetsi bw’Igihugu ushinzwe Imibereho myiza y’Abaturage, Nyirarukundo Ignatienne, yavuze ko abayobozi b’inzego z’ibanze na bo biteguye gufatanya n’ababyeyi n’abayobozi b’ibigo by’amashuri ngo abana bose basubire mu mashuri.

    Yagize ati “Ababyeyi bo basaga nk’abarambiwe ariko bariteguye, icyo twakoze muri iki gihe cyose ni igikorwa inzego z’ibanze zimazemo nk’umwaka, tugerageza ngo n’abana bo mu muhanda bazajye mu miryango amashuri nafungura bajyanwe mu mashuri.”

    Minisiteri y’Uburezi itangaza ko hari umushinga w’Itegeko rigena imitunganyirize y’uburezi riteganya ibihano ku muntu wese uzagira uruhare mu kubuza umwana kujya mu ishuri.

    Minisitiri w’Uburezi, Dr Uwamariya Valentine, yamaze impungege abakemanga ireme ry’uburezi ritangwa mu bihe bya COVID-19

  • Ese diplômes zizahabwa abarangiza amashuri uyu mwaka ntizizaba ‘Merci COVID-19’? –

    Impamvu ni uko ubwo Minisiteri y’Uburezi yatangazaga bwa mbere ko amashuri yose mu Rwanda afunze by’agateganyo [icyo gihe hari muri Werurwe 2020], benshi bari biteze ko nyuma y’ibyumweru bibiri abana bagomba kongera kuzinga ibikapu bagasubira ku mashuri.

    Ibyo byari gushoboka iyo icyorezo cya COVID-19, kigenza make ubwandu bushya n’abo gihitana bakagabanuka. Si ko byagenze kuko amashuri yamaze hafi amezi arenga arindwi agifunze.

    Muri ayo mezi yose, abagize Guverinoma y’u Rwanda bateranaga buri byumweru bibiri bagafata imyanzuro irimo uvuga ngo ‘amashuri azakomeza gufunga’ kugeza mu Ukwakira 2020 ubwo Minisiteri y’Uburezi yafashe umwanzuro wo kongera gusubukura amasomo.

    Kuva icyo gihe amashuri yagiye afungura mu byiciro ariko biza kugeza muri Mutarama 2021, ayo mu Mujyi wa Kigali arongera arafunga.

    Ikibazo gikomeye cyo kwibazwa ni ibijyanye n’ingengabihe y’umwaka w’amashuri cyane ko uwa 2019/2020, wakabaye wararangiye muri Nzeri 2020, hagatangira undi wa 2020/2021, wagombaga kuba waratangiye muri Mutarama 2021.

    Minisitiri w’Uburezi, Dr Uwamariya Valentine, yabwiye RBA, ko na bo ubwabo babona ibijyanye n’ingengabihe y’amashuri bikomeje kuba ikibazo gikomeye kuko imiterere y’icyorezo cya COVID-19 ihindagurika.

    Ati “Icyo kibazo natwe tumaze igihe tucyibaza, ku mashuri abanza n’ayisumbuye turabona tuzabishobora. Igice kimwe cyatangiye muri 2020, ubwo bizaba 2020/21, ariko igice kimwe cy’ay’icyiciro cya mbere cy’abanza n’ay’incuke ubwo ni umwaka wa 2021/22. Ni imyaka ivangavanze.”

    Yakomeje agira ati “Ariko twifuzaga ko tugize amahirwe, amashuri atazongera gufunga kuko noneho byahita bihinduka ibindi bindi tutabasha gusobanura.”

    Ingengabihe ya Minisiteri y’Uburezi igaragaza ko abanyeshuri batangiye mu Ugushyingo 2020, umwaka wabo uzarangira muri Nyakanga 2021, mu gihe ibindi byiciro byo ushobora kuzarangira muri Nzeri 2021.

    Minisitiri Dr Uwamariya ati “Tugize umugisha ntihagire icyongera kubicamo birashoboka ko umwaka utaha wazatangira mu Ukwakira 2021.”

    Muri Kaminuza ho hari abari kurangiza umwaka wa 2019/2020, ariko bakazahita batangira 2020/21 muri Werurwe uyu mwaka.

    Imyigire n’imyigishirize yazanywe n’icyorezo cya COVID-19, iri mu biteye inkeke ariko Minisiteri y’Uburezi imara abantu impungenge ikagaragaza ko ireme ry’uburezi butangwa mu mashuri ritahungabanye.

    Abagaragaza impungenge babishingira ku kuba nk’amezi arindwi abanyeshuri bamaze bari mu ngo zabo, hari ababashije gukurikirana amasomo hifashishijwe ikoranabuhanga ariko hari n’abatarabashije kwiga.

    Dr Uwamariya yavuze ko uburyo bwashyizweho bwo kwifashisha ikoranabuhanga bwizewe haba mu kubukoresha n’ireme ry’ubumenyi ritangwa.

    Ati “Buriya ibibazo rimwe na rimwe byigisha abantu, ni byo abantu barabikora bibagoye ndetse no mu bihe bizaza turifuza ko tutazabireka ahubwo tukagenda tunoza uko bikorwa.”

    Yakomeje agira ati “Ikintu cyose iyo ari gishya kiragorana, aba ngaba bibayeho ubu ngubu ntabwo navuga ngo bizaba Merci COVID-19. Byaba binababaje dutangiye gushimira COVID-19 kandi yaratugiriye nabi ahubwo bisaba kujyana n’uburyo bushya bw’imyigire n’imyigishirize.”

    Avuga kandi ko impinduka hari igihe zizana byinshi byiza ari nayo mpamvu hakomeje gushyirwa imbaraga mu gusaba abarezi by’umwihariko kujyana na zo.

    Yagize ati “Iki cyorezo ntawe uzi igihe kizarangirira, ikoranabuhanga ni uburyo bushya kandi budufasha, ikizabaho ku ruhande rw’abanyeshuri by’umwihariko abarimu bagahindura uburyo bwo kwigisha ku buryo izo mpinduka bazibyaza umusaruro bitewe n’aho ibihe bigeze.”

    Imyiteguro yo kongera gutangira amashuri muri Kigali igeze he?

    Inama y’Abaminisitiri yo ku wa 19 Gashyantare 2021, yateranye hifashishijwe ikoranabuhanga yafatiwemo imyanzuro irimo uvuga ko ‘Amashuri yose (yaba aya Leta n’ayigenga) harimo na za kaminuza yemerewe gufungura’. Ni icyemezo cyatangajwe nyuma y’ibyumweru bitandatu ayo mu Mujyi wa Kigali yari amaze afunze bitewe n’imiterere ya COVID-19.

    Itangazo rya Minisiteri y’Uburezi, rigaragaza ko amashuri yo mu Mujyi wa Kigali azatangira ku wa 23 Gashyantare, ni ukuvuga nyuma y’iminsi ine gusa hatangajwe ko amashuri yongeye gufungura.

    Ibibazo byo kwibazwa ni byinshi uhereye ku babyeyi basabwa kugura ibikoresho by’abana, amashuri nayo akaba yamaze gutegura ibikenewe kugira ngo abana babashe kwiga kandi bubahiriza amabwiriza yo kwirinda COVID-19, ndetse n’abarimu bakenewe.

    Minisitiri Dr Uwamariya yavuze ko impande zose ziteguye kandi hari icyizere ko ku wa Mbere itangira ry’amashuri rizagenda neza kandi hakubahirizwa amabwiriza yo kwirinda COVID-19.

    Yavuze ko “Tujya guhagarika amashuri ku wa 17 Mutarama, hari hashize ibyumweru bitatu dutangaje ko bazatangira, bivuze ngo ari amashuri yose yari yiteguye ndetse n’ababyeyi bari barishyuye amafaranga y’ishuri. Igisabwa ubu ni abayobozi b’amashuri bajya ku mashuri bagakora amasuku biteguye ko abana batangira kwiga.”

    “Ni nko kwibutsa ariko cyane cyane ari ababyeyi, abarezi n’abandi bose bireba natwe ubwacu turiteguye ku buryo twumva nta kibazo kizabaho.”

    Minisiteri y’Uburezi igaragaza ko ku bijyanye n’abarimu bakomeje gushyirwa kuko tariki 1 Ukuboza 2020, hashyizwe mu kazi abasaga 7000 ndetse muri Mutarama hasohoka urundi rutonde ruriho abarimu ibihumbi 17 nabo bagombaga gushyirwa mu myanya.

    Dr Uwamariya ati “Iyo urebye abo barimu barenze 1/3 cy’abarimu twari dusanzwe dufite. Muri iri tangira twizeye ko abana batazagira ikibazo cy’abarimu kubera ko ibihumbi birenga 24 byagiye mu kazi.”

    Ikijyanye n’ibyumba by’amashuri, yavuze ko kuri ubu hamaze kubakwa 92% y’ibyari bikenewe.

    Umunyamabanga wa Leta muri Minisiteri y’Ubutegetsi bw’Igihugu ushinzwe Imibereho myiza y’Abaturage, Nyirarukundo Ignatienne, yavuze ko abayobozi b’inzego z’ibanze na bo biteguye gufatanya n’ababyeyi n’abayobozi b’ibigo by’amashuri ngo abana bose basubire mu mashuri.

    Yagize ati “Ababyeyi bo basaga nk’abarambiwe ariko bariteguye, icyo twakoze muri iki gihe cyose ni igikorwa inzego z’ibanze zimazemo nk’umwaka, tugerageza ngo n’abana bo mu muhanda bazajye mu miryango amashuri nafungura bajyanwe mu mashuri.”

    Minisiteri y’Uburezi itangaza ko hari umushinga w’Itegeko rigena imitunganyirize y’uburezi riteganya ibihano ku muntu wese uzagira uruhare mu kubuza umwana kujya mu ishuri.

    Minisitiri w’Uburezi, Dr Uwamariya Valentine, yamaze impungege abakemanga ireme ry’uburezi ritangwa mu bihe bya COVID-19

  • Abacuruza resitora biyemeje gukomeza imirimo birinda COVID-19 –

    Inama y’Abaminisiteri yateranye ku wa 18 Mutarama yemeje ko za resitora zitemerewe gukora, kereka ababasha gutanga serivisi yo kugeza amafunguro kuri ba nyirayo izwi nka takeaway.

    Nyuma y’igihe gisaga ukwezi amaresitora adakora mu buryo busanzwe, Inama y’Abaminisitiri yo ku wa 19 Gashyantare, yiga ku kureba uko icyorezo cya COVID-19 gihagaze mu gihugu yafatiwemo imyanzuro itandukanye irimo n’uvuga ko resitora na café byemerewe kwakira 30% byabo bisanzwe byakira.

    Uyu mwanzuro waje ukenewe kuko haba abacuruzi ba za resitora ndetse n’abakorera imirimo hirya no hino bakenerega serivisi zitanga, ntibahwemye kugaragaza ko babangamiwe n’ifungwa ryazo.

    Nubwo zakomorewe ariko icyatumye zifungwa ntaho cyagiye, ni yo mpamvu abakora ubucuruzi bwa resitora biyemeje gukomeza ibikorwa ariko bakora ibishoboka byose mu kwirinda COVID-19.

    Bamwe mu baganiriye na Televiziyo y’u Rwanda bayibwiye ko biteguye gusubukura imirimo yabo ariko banazirikana kubahiriza ingamba zo kurwanya COVID -19.

    Umucuruzi wo muri Plus 250 restaurant, Ngango Fedy David, yavuze ko biteguye gufungura ibikorwa ariko bibanda cyane ku mabwiriza yose arebana no kwirinda COVID-19.

    Yagize ati “Icya mbere, tugomba kugendera ku mabwiriza ya leta dushyiramo intera, abakiliya binjira bakarabye, tukabanza kubapima tugakomeza gukora ariko hanirindwa COVID-19.”

    Kuba bazakomeza imirimo ariko banashyira imbaraga mu kwirinda COVID-19 byemejwe n’Umuyobozi w’Ihuriro ry’Amahoteli na Resitora mu Rwanda, Nsengiyumva Barakabuye, wavuze ko ibiganiro bagiranye na ba nyiri hoteli na resitora bitanga icyizere ko ntawe uzarenga ku mabwiriza yashyizweho.

    Yagize ati “Icyo dusaba cyane kandi twanaganiriye nabo ni ugukomeza gufatanya n’izindi nzego mu kuburizamo ko iki cyorezo cyakomeza kuturenga. Bisobanuye ko ari ugukomeza gukurikiza amabwiriza y’ibanze yo kwirinda.”

    Za resitora zemerewe kongera gukora mu gihe mu minsi yashize hari abazihinduye utubari kandi tutemerewe gukora, ibyo Minisitiri w’Ubuzima, Dr. Ngamije Daniel, yasabye ko bidakwiye kongera kubaho kuko bishyira igihugu mu kaga.

    Yagize ati “Ndashaka gusaba Abanyarwanda ko tutakongera gusubira mu bibazo twahuye nabyo byo mu kwezi kwa 11 n’ukwa 12 aho wasangaga aho hantu harahindutse utubari, mu by’ukuri byitwa ngo haratanga amafunguro ariko ari utubari.”

    Yavuze ko hari bamwe mu bakiliya bajya muri za resitora bitwikiriye kugura ibyo kurya ubundi bakifatira ibyo kunywa bikarangira icyari resitora gihindutse akabari.

    Ati “Umuntu akinjiramo saa Tanu za mu gitondo, akahava saa Kumi n’ebyiri bateruye, bari itsinda ry’abantu benshi bari mu kabari, bateretse isahani y’ibiryo banze kurya kugira ngo bajijishe kandi bari mu kabari.”

    Yakomeje agira ati “Ntidukeneye ko kwitwara nabi bidusubiza mu bibazo tuvuyemo kandi abantu benshi twabibonyemo ingaruka nyinshi ku bukungu, ku mibereho yacu, abana batize, sinzi niba hari umuntu wakongera gushaka gusubira mu bibazo nk’ibyo.”

    Izi ngamba zirimo no gukomorera resitora na café zizatangira kubahirizwa ku wa 23 Gashyantare, aho resitora na café zizajya zitanga amafunguro kugeza saa Kumi n’Ebyiri nyuma hagakoreshwa uburyo bwa takeaway kugera saa Mbili.

    Resitora na Café zemerewe kwakira 30% byabo bisanzwe byakira

  • Gatsata: Yatawe muri yombi akurikiranyweho gukupira abaturage amazi –

    Uyu mugabo watawe muri yombi ku wa 20 Gashyantare, asanzwe afite ivomero rusange mu Mudugudu wa Ruvumera, akaba ari naryo ryatumaga akupa amazi y’abandi kugira ngo abone abakiliya. Yafashwe ubwo yari avuye gufunga aya mazi.

    Birakekwa ko uku gufunga amazi kugira ngo abone abakiliya yari amaze imyaka igera kuri ine abikora kugira ngo asigare ari we wenyine uyafite mu gihe ahandi yabaga yagiye.

    Umwe mu bagize Komite y’Umudugudu w’Agatovu, Tuyisenge François, yabwiye IGIHE ko ubwo bari mu gikorwa cyo kugenzura uko amabwiriza yo kwirinda Coronavirus yubahirizwa mu Mudugudu, aribwo babonye uwo mugabo agiye gufunga amazi nk’uko bisanzwe maze bagira amakenga baramukurikira.

    Ati ”Hari mu masaha ya Saa Yine za nijoro, twari mu kazi, tureba ko abantu bari kubahiriza gufunga amaduka, tubona umugabo umwe twari dufiteho amakuru ko agira ingeso yo gufungisha amazi no kuyafungura igihe ashakiye, tubona atunyuzeho afite ibikoresho bifungura amazi kandi yambaye isarubeti tugira amakenga yo kumenya aho agiye, njye n’ushinzwe umutekano turamukurikira.”

    Yakomeje ati “ Tukigera ku kiraro cya Nyabugogo ahantu hagenzurirwa amazi ya Gatsata yose, twabonye asohotsemo, na bya bikoresho bye tumubaza icyo avuye gukoramo. Yatubwiye ko hari ahantu hari hagize ikibazo yari aje kugabanya amazi, tumubaza uburyo aza gukora amazi kandi adasanzwe ari umukozi wa WASAC.”

    Yavuze ko nyuma yaho uwo mugabo afatiwe, bamujyanye ku Biro by’Umurenge wa Gatsata kugira ngo asobanure impamvu yamuteraga gufunga amazi.

    Umunyamabanga Nshingwabikorwa w’Umurenge wa Gatsata, Munyaneza Aimable, yabwiye IGIHE ko uyu mugabo agiye gushyikirizwa Ubugenzacyaha.

    Usibye kuba yafungaga amazi, uyu mugabo yari asanzwe avomesha ku giciro gitandukanye n’icyagenwe n’Ikigo gishinzwe gukwirakwiza Amazi, Isuku n’Isukura, WASAC, aho ijerekani yayigurisha 100 Frw kandi mu busanzwe igura 20 Frw ku mavomo rusange.

    Umuyobozi wa WASAC ushinzwe gukwirakwiza Amazi muri Kigali, Rutagungira Methode, yavuze ko amakosa uyu mugabo ashinjwa naramuka amuhamye azamburwa iri vomo.

    Ati ”Iyo byabaye afungirwa amazi, hari ibihano agenerwa iyo dusanze yarabikoze, we ibyo yakoraga byo kugurisha duhita tubimwambura.”

    Rutagungira yasabye abaturage kujya batanga amakuru mu gihe bashyiriweho ibiciro bihabanye n’ibyagenwe na WASAC.

    Umugabo watawe muri yombi yari afite ibikoresho byo gufunga amazi, anambaye nk’abakozi ba WASAC

  • Gatsata: Yatawe muri yombi akurikiranyweho gukupira abaturage amazi –

    Uyu mugabo watawe muri yombi ku wa 20 Gashyantare, asanzwe afite ivomero rusange mu Mudugudu wa Ruvumera, akaba ari naryo ryatumaga akupa amazi y’abandi kugira ngo abone abakiriya. Yafashwe ubwo yari avuye gufunga aya mazi.

    Birakekwa ko uku gufunga amazi kugira ngo abone abakiriya yari amaze imyaka igera kuri ine abikora kugira ngo asigare ari we wenyine uyafite mu gihe ahandi yabaga yagiye.

    Umwe mu bagize komite y’ Umudugudu w’Agatovu, Tuyisenge François, yabwiye IGIHE ko ubwo bari mu gikorwa cyo kugenzura uko amabwiriza yo kwirinda Coronavirus yubahirizwa mu Mudugudu, aribwo babonye uwo mugabo agiye gufunga amazi nk’uko bisanzwe maze bagira amakenga baramukurikira.

    Ati ”Hari mu masaha ya Saa Yine za nijoro, twari mu kazi ,tureba ko abantu bari kubahiriza gufunga amaduka, tubona umugabo umwe twari dufiteho amakuru ko agira ingeso yo gufungisha amazi no kuyafungura igihe ashakiye, tubona atunyuzeho afite ibikoresho bifungura amazi kandi yambaye isarubeti tugira amakenga yo kumenya aho agiye, njye n’ushinzwe umutekano turamukurikira.”

    Yakomeje ati “ Tukigera ku kiraro cya Nyabugogo ahantu haba amazi ya Gatsata yose, twabonye asohotsemo,na bya bikoresho bye tumubaza icyo avuye gukoramo atubwira ko hari ahantu hari hagize ikibazo yari aje kugabanya amazi tumubaza uburyo aza gukora amazi kandi adasanzwe ari umukozi wa Wasac.”

    Yavuze ko nyuma yaho uwo mugabo afatiwe,bamujyanye Ku biro by’Umurenge wa Gatsata kugira ngo asobanure impamvu yamuteraga gufunga amazi.

    Umunyamabanga Nshingwabikorwa w’Umurenge wa Gatsata,Munyaneza Aimable yabwiye IGIHE ko uyu mugabo agiye gushyikirizwa Ubugenzacyaha.

    Usibye kuba yafungaga amazi , uyu mugabo yari asanzwe avomesha ku giciro gitandukanye n’icyajyenwe n’ikigo gishinzwe gukwirakwiza Amazi, Isuku n’Isukura, WASAC, aho ijerekani yayigurisha 100Frw kandi mu busanzwe igura 20Frw ku mavomo rusange.

    Umuyobozi wa WASAC Ushinzwe gukwirakwiza amazi muri Kigali ,Rutagungira Methode yavuze ko amakosa uyu mugabo ashinjwa naramuka amuhamye azamburwa iri vomo.

    Ati” Iyo byabaye afungirwa amazi, hari ibihano agenerwa iyo dusanze yarabikoze, we ibyo yakoraga byo kugurisha duhita tubimwambura.”

    Rutagungira yasabye abaturage kujya batanga amakuru mu gihe bashyiriweho ibiciro bihabanye n’ibyajyenwe na WASAC.