Category: Uncategorized

Yabigarutseho mu muhango wo kwibuka imiryango yazimye muri Jenoside ku nshuro ya 13, wabereye ku Rwibitso rwa Nyanza ya Kicukiro kuri uyu wa 15 Gicurasi 2021.

Minisitiri Busingye yavuze ko Abarokotse Jenoside bazakomeza kwitabwaho umunsi ku munsi, bafashwe mu buryo butandukanye binyuze mu miryango ibahuza irimo Ibuka, AERG, GAERG, n’indi.

Yagize ati “Haba uw’urubyiruko cyangwa uwo mu yindi myaka warokotse Jenoside [yakorewe Abatutsi], ubu icyo twishimira ni uko ari mukuru. Mu myaka yashize twamujyaga imbere akatugenda inyuma ariko ubu turashaka ko atujya imbere tukamugenda inyuma kuko ni mukuru; ariko akamenya ko tumuri inyuma kandi duhamye atari ukumubwira ngo genda nunanirwa uzagaruke.”

Yakomeje asaba abarokotse bafite ibibazo gufata iya mbere bakabimenyekanisha, kugira ngo bafashwe bikemurwe neza.

Ati “Niba ari mu misozi aho bari batuye, niba ari mu bindi bintu yabwiwe ko ababyeyi be bakoraga cyangwa bari bafite, ajye atuma tubimenya ariko atujye imbere. Turabyifuza natwe ko byakorwa.”

Minisitiri Busingye yasabye abayobozi bo mu nzego zitandukanye kugira uruhare mu ikemurwa ry’ibindi bibazo nabyo bikibangamira abarokotse, binyuze mu nzira zitandukanye zagiye zikurikizwa mu kubikemura mu myaka 27 ishize.

Imwe mu nzira zakoreshejwe mu gukemura ibibazo by’abarokotse Jenoside birimo gukurikirana ababiciye n’imitungo yanyazwe, ni Inkiko Gacaca zamaze imyaka isaga icumi. Icyakora zasojwe mu 2012 hari imanza zitarangiye, zimwe zijya gusorezwa mu nkiko izindi ntizirarangira magingo aya.

Minisitiri Busingye akomoza kuri izo zikiri mu nkiko, yagize ati “Tuzananirwa izizananirana gusa […] Birumvikana hari izizananirana, imanza zisaga 1.000.600 nta kuntu zarangizwa zose ngo bikunde. Hari n’ababuranye badahari icyo gihe n’ubu bataraboneka, batagira n’icyo batunze [kandi] tutazi aho batuye; ariko mureke dufatanye hananirane izizananirana, ariko izishobora gukemurwa zose tuzazikemure.”

Yavuze ko mu turere twose hari gukorwa “akazi keza cyane” ku buryo hari icyizere ko bizarangira.

Umuyobozi wa Ibuka mu Rwanda, Nkuranga Egide, yashimiye Minisitiri Busingye aho ibyo bibazo bigeze bikemurwa, avuga ko ibisigaye nabyo hari icyizere ko “ibizashobora gukemurwa bizakemurwa.”

Nkuranga yasabye Abanyarwanda gukora uko bashoboye bagasenyera umugozi umwe barwanya ingengabitekerezo ya Jenoside, kuko ‘ubumwe bwabo hari abashaka kubuhungabanya’.

Yagize ati “Ndagira ngo uko dushoboye twese, dushyire ingufu hamwe turwanye ingengabitekerezo ya Jenoside, kuko ab’inyangabirama [banga] iyo babonye Abanyarwanda batangiye kwishyira hamwe bakora uko bashoboye kugira ngo wa muryango bashwanyuje bongere bawushwanyuze.”

Umuyobozi w’Umuryango w’Abahoze ari Abanyeshuri Barokotse Jenoside (GAERG) ari nawo utegura uyu muhango, Gatari Egide, yavuze ko mu 2009 ari bwo abo banyeshuri bagize igitekerezo cyo kuwutangiza nk’umwanya wihariye wo kwibuka imiryango yazimye muri Jenoside yakorewe Abatutsi, bafite intero igira iti “Ntukazime nararokotse”.

Gatari yavuze ko imiryango 15.593 igizwe n’abantu 68.871 yazimye muri Jenoside, bikaba ari ikimenyetso cy’umugambi wo kurimbura Abatutsi.

Umuhango wo kwibuka ku nshuro ya 13 imiryango yazimye muri Jenoside yakorewe Abatutsi wanitabiriwe n’abandi bayobozi barimo intumwa y’Ambasade y’Abadage mu Rwanda, Arikiyepisikopi wa Kigali, Caradinal Antoine Kambanda, Umuyobozi w’Umujyi wa Kigali n’abandi.

Abitabiriye umuhango bacanye urumuri rw’icyizere nk’ikimenyetso cy’umucyo nyuma y’amateka mabi igihugu cyanyuzemo

Cardinal Kambanda na Minisitiri Busingye ubwo basohokaga umuhango urangiye

Hacanywe urumuri rw’icyizere

Ambasade y’u Budage mu Rwanda yari ihagarariye muri uyu muhango

Minisitiri w’Ubutabera akaba n’Intumwa Nkuru ya Leta, Johnson Busingye, yijeje ko ikibazo cy’imanza z’abarokotse Jenoside zitarasozwa kigiye gukemurwa

Umuhanzikazi Mariya Yohani yari mu muhango ahabwa n’umwanya wo kuririmba zimwe mu ndirimbo ze zikubiyemo ubutumwa bwo kwibuka

Umuyobozi wa Ibuka mu Rwanda Nkuranga Egide yasabye Abanyarwanda gukora uko bashoboye bagasenyera umugozi umwe barwanya ingengabitekerezo ya Jenoside

Amakuru y’irekurwa rya Sandro Shyaka na Rwangarinde Muhozi Georges yamenyekanye ku mugoroba wo ku wa 14 Gicurasi 2021.

Umwe mu bantu bo hafi mu muryango we niwe wabwiye IGIHE ko uyu mugabo yarekuwe. Ngo abantu bari bamushimuse, bari bitwaje intwaro basaba ingurane kugira ngo arekurwe.

Ati “Ejo saa saba batanze isaha ntarengwa y’uko nihataboneka amadolari ibihumbi 250 saa kumi bahita babica, ayo mafaranga amaze gutangwa bararekurwa. Bari mu Mujyi wa Goma uyu munsi bashobora kugaruka inaha [Rubavu], bari batangiye baka ibihumbi 100 $ ariko bagiye bazamura uko igihe cyagendaga.”

Sandro Shyaka afite inyubako z’ubucuruzi mu Mujyi wa Rubavu ndetse n’indi mishinga y’ubworozi bw’inka. Mu Mujyi wa Goma, ahafite alimentation ifatwa nk’iya mbere ikomeye; amaduka aranguza ibicuruzwa n’ubworozi bw’inka.

We na Rwangarinde bashimuswe tariki ya 12 Gicurasi 2021 bageze ahitwa Kimoka mu bilometero 30 uvuye mu Mujyi wa Goma, mu muhanda wa Sake-Kitshanga werekeza i Masisi.

Hari amakuru avuga ko nubwo yari yarafashwe, yemererwaga kuvugana n’umugore we kuri telefoni akamumenyesha ibikenewe kugira ngo arekurwe n’uko amerewe.

Sandro Shyaka wari washimuswe, bivugwa ko yarekuwe umuryango we utanze hafi miliyoni 250 Frw

Imodoka yari arimo ubwo yashimutwaga yarangiritse

U Rwanda rwazamutseho imyanya itatu ndetse n’amanota 0,01, ugereranyije n’umwanya rwariho mu mwaka wa 2019, ibyatumye ruba urwa kabiri muri Afurika inyuma ya Namibia yagize amanota 0,63, ikaba iya 35 ku rwego rw’Isi.

Ubushakashatsi bwa WJP ni bumwe mu bukomeye ku Isi mu kugereranya iyubahirizwa ry’amategeko ku rwego rw’Isi, bukagira umwihariko w’uko amakuru ashingirwaho mu kugena umwanya w’igihugu atangwa n’abaturage bacyo nyirizina, hakiyongera abakorana bya hafi n’iyubahirizwa ry’amategeko muri icyo gihugu ndetse n’inararibonye mu by’amategeko ku rwego mpuzamahanga.

Ubu bushakashatsi bwubakira ku nkingi umunani, zirimo kureba aho imbaraga za Leta zigarukira mu gufata ibyemezo, imiterere ya ruswa mu gihugu, uburyo Leta imenyekanisha ibyo ikora, iyubahirizwa ry’uburenganzira bwa muntu, umutekano, uburyo amategeko yubahirizwa, imikorere y’urwego rw’ubutabera ndetse n’uburyo bwo guhana abakoze ibyaha.

Muri izi nkingi zose, buri gihugu mu bikorerwamo ubushakashatsi gihabwa amanota kuva kuri zero kugera kuri rimwe (0-1). Ibihugu byabonye amanota ari hagati ya 0-025/1 biba bikiri inyuma cyane mu kubahiriza amategeko yabyo, ibyabonye hagati ya 0,25-0,50% bikaba biri mu nzira ariko bigifite urugendo rurerure, ibyabonye 0-0,75, ari naho u Rwanda ruri, bimaze gutera intambwe igaragara mu iyubahirizwa ry’amategeko, naho ibifite 0-1 bikaba bimaze kuba intangarugero.

Ubwo yarimo kwakira indahiro z’abacamanza bashya, Perezida Paul Kagame yavuze ko kuba u Rwanda rwarabonye umwanya mwiza kuri iyi raporo, ari ibintu bishimishije.

Yaragize ati “Twishimiye ko u Rwanda rwaje ku mwanya wa 37 ku Isi mu gipimo mpuzamahanga cy’uko ibihugu bigendera ku mategeko…wenda 37 ku Isi hose, uruhande rumwe turabishima, kubera ndetse aho tuvuye nk’igihugu n’ibindi, ni ibintu byiza. Ariko kugera kuri 37 hari umwanya munini wo kugenda dutera intambwe yindi tugera ku ba mbere”.

Amanota u Rwanda rwabonye muri buri cyiciro

Amanota 0,62 u Rwanda rwabonye ni impuzandengo y’amanota rwabonye mu nkingi umunani zishingirwaho mu gukora ubu bushakashatsi.

Inkingi ya mbere ni aho imbaraga za Leta zigarukira. Muri iyi nkingi, hitabwa cyane ku kureba uburenganzira bw’itangazamakuru, ubushobozi bw’Inteko Ishinga Amategeko n’uburyo abayobozi babazwa inshingano zabo.

Muri iki cyiciro, u Rwanda rwabonye amanota 0,60, ruba urwa 45 ku rwego rw’Isi.

Ku nkingi ya kabiri y’imiterere ya ruswa mu gihugu, u Rwanda rwabonye amanota 0,63 ruba urwa 36 ku rwego rw’Isi.

Kuri iyi nkingi, ubu bushakashatsi bwibanda cyane ku kureba ikoreshwa ry’umutungo wa Leta ndetse n’uburyo inzego za Leta zirwanya ibyaha bya ruswa.

Inkingi ya gatatu ni igaruka ku buryo Leta imenyekanisha ibyo ikora, bigaragarira mu bikorwa birimo Leta itangaza ibyo ikora, ndetse n’uburyo abaturage bahabwa ijambo mu byemezo bibafatirwa.

Kuri iyi nkingi, u Rwanda rwabaye urwa 39, rubona amanota 0,58.

Ku nkingi y’iyubahirizwa ry’uburenganzira bwa muntu, u Rwanda rwabaye urwa 38 rugira amanota 0,51.

Ku nkingi y’umutekano, igaruka ku buryo inzego za Leta zirinda umutekano w’abantu n’ibyabo, u Rwanda rwabaye urwa 22, rubona amanota 0,84.

Ku nkingi y’uburyo amategeko y’igihugu yubahirizwa, u Rwanda rwabaye urwa 37, rugira amanota 0,59.

Ku nkingi y’imikorere y’urwego rw’ubutabera, u Rwanda rwabaye urwa 30, rugira amanota 0,64 mu gihe ku nkingi ya nyuma, ariyo yo guhana abakoze ibyaha, u Rwanda ruri ku mwanya wa 42 n’amanota 0,54.

Uretse izi nkingi zishingirwaho mu bushakashatsi bwa WJP, hari n’izindi zishingirwaho mu kugena amanota, zirimo kurwanya ubukene, iterambere ry’urwego rw’ubuzima, ibikorwa remezo, serivisi za Leta n’ibindi bitandukanye byerekana iterambere ry’igihugu muri rusange.

Ikigereranyo cy’u Rwanda n’ibindi bihugu

Nk’uko twabibonye, u Rwanda rwabaye urwa 37 ku Isi, ndetse ruba urwa kabiri muri Afurika.

Mu Karere u Rwanda ruherereyemo, u Rwanda ruri ku mwanya wa mbere, rugakurikirwa na Kenya iri ku mwanya wa 18 muri 31 bya Afurika byakorewemo ubushakashatsi, aho ifite amanota 0,45.

Uganda iri ku mwanya wa 27 muri Afurika na 117 ku Isi, ikagira amanota 0,40 mu gihe Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo iri ku mwanya wa nyuma muri Afurika na 126 ku Isi, ikagira amanota 0,34.

Ku rwego rwa Afurika, u Rwanda rukurikira Namibia, rugakurikirwa na Mauritius ya gatatu, ikaba iya 38 ku rwego rw’Isi n’amanota 0,62%.

Ku mwanya wa kane hari Botswana n’amanota 0,60, ikaba iya 43 ku rwego rw’Isi ikurikiwe na Afurika y’Epfo iri ku mwanya wa gatanu muri Afurika, ikaba iya 45 ku rwego rw’Isi n’amanota 0,59.

Ibindi bihugu bikurikiraho ku rwego rwa Afurika ni Ghana, Senegal, Malawi, Burkina Faso na Gambia.

Ibihugu bitanu bya nyuma muri Afurika yo munsi y’Ubutayu bwa Sahara ni Uganda, Zimbabwe, Mauritania, Cameroon na Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo.

Ku rwego rw’Isi, Danmark iri ku mwanya wa mbere n’amanota 0,90, ikurikirwa na Norvège ifite amanota 0,89, Finland ikaba ku mwanya wa gatatu n’amanota 0,87, naho Suède ikaza ku mwanya wa kane n’amanota 0,86 mu gihe u Buholandi iza ku mwanya wa gatanu n’amanota 0,84 ku rwego rw’Isi.

Ibindi bihugu biza mu 10 bya mbere ku rwego rw’Isi birimo u Budage, Nouvelle Zelande, Austriche, Canada na Estonie.

Ibihugu bitanu bya nyuma ku rwego rw’Isi ni Cameroon, Misiri, Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, Cambodia na Venezuela.

Ubutabera buhagaze neza mu Rwanda ni imwe mu mmpamvu zikomeye zatumye rubona umwanya mwiza mu bihugu byubahiriza amategeko ku rwego rw’Isi