Category: Uncategorized

  • Nyagatare: Gutera amabuye ku modoka byaturutse ku makosa y’umushoferi wayo #Rwanda #RwOT via @kigalitoday #rwanda #RwOT

    Ushinzwe ingendo za Excel mu Ntara y’Iburasirazuba, Nkuranga John Bosco, avuga ko imodoka yahagurutse saa kumi na 15 z’igitondo irimo abagenzi 14. Igeze ku muhanda ujya kuri Hotel ya Epic, ngo umushoferi yahagaritswe n’abagenzi batatu b’abagabo bigaragara ko bari basinze berekeza i Ryabega.

    Bageze ku mudugudu wa Ryabega ngo bishyuye umukozi ushinzwe gutanga amatike wa kompanyi ya Yahoo ukorera Karangazi wari wahawe lifuti, abura ntibumvikana ku mafaranga bamuhaye bararwana.

    Ati “Bageze Ryabega ku mudugudu ba bagenzi niho basigaraga, bahaye uwo mukozi wa Yahoo amafaranga baba ariyo bapfa. Abagenzi bavugaga ko bishyuye 6,000Frs na ho uwo mukozi wa Yahoo akavuga ko bamuhaye 5,000Frs. Nabwo shoferi yababwiye ko bareka akabageza muri gare Ryabega akabona abamuvunjira abandi baranga imirwano iratangira”.

    Nkuranga avuga ko mu kurwana, umwe muri abo bagenzi inkoni ye yafashe mu kirahure cy’aho abagenzi bicara kikameneka, bagahitamo kwiruka bahunga.

    Yagize ati “Mu kurwana ba bagenzi babonye ko ikirahure kimenetse bahitamo kwiruka bahunga, abandi babirukaho ni ko kubatera amabuye ngo batabafata, ibuye rifata ikirahure cy’imodoka cy’inyuma. Urebye birwanagaho naho ntibashakaga kwiba”.

    Nkuranga avuga ko abo bagenzi bamennye ibyo birahure ntawe urafatwa ariko barimo gukurikirana ikibazo.

    Avuga ko ibyabaye ari amakosa ya shoferi kuko atemerewe gushyiramo abagenzi mu nzira no kwakira amafaranga mu ntoki.

    source : https://ift.tt/3sT6fc3

  • Abanyeshuri 9000 bagiye gusoza amasomo muri UR – #rwanda #RwOT

    Abasoje amasomo ni abo muri koleji esheshatu za UR. Umuhango nyir’izina urabera mu Mujyi wa Kigali ahazwi nka Camp Kigali, witabirwe n’abantu bake batarenze 100 kubera ingamba zo kwirinda Covid-19.

    Abandi baraza kuwukurikira bifashishije ikoranabuhanga ndetse uranatambuka kuri Televiziyo y’Igihugu guhera saa 8:45 kugeza 10:15.

    Ni ku nshuro ya Karindwi Kaminuza y’u Rwanda igiye gushyira ku isoko ry’umurimo abanyeshuri bashya nyuma y’uko ihujwe n’andi mashuri makuru na kaminuza bya leta arindwi.

    Abanyeshuri barenga 9000 nibo bagiye gusoza amasomo yabo muri UR

    source : https://ift.tt/3sSMSQh

  • RMC imaze gukemura ibirego 360 byaregwagamo abanyamakuru mu Rwanda – #rwanda #RwOT

    Mugisha Emmanuel yagaragaje ko kuva muri 2013 hashyirwaho urwego rw’abanyamakuru bigenzura hakozwe byinshi kugira ngo umunyamakuru ahabwe agaciro birimo no guharanira ubwisanzure bw’itangazamakuru ndetse no guhesha ishema uwo mwuga.

    Mu byakozwe harimo gukurikirana ibirego 360 byaregwagamo abanyamakuru ariko bakoze amakosa yo mu mwuga bakora wo gutara no gutangaza amakuru.

    Ibi byagarutsweho mu mahugurwa yahuje abanyamakuru, abanyamategeko, abacamanza, abagenzacyaha n’abashinjacyaha mu Rwanda agamije kungurana ibitekerezo ku ngingo irebana n’ubwisanzure bw’itangazamakuru, ubwo gutanga ibitekerezo n’ibihano ku warengereye.

    Mu kiganiro cyagarukaga ku bufasha urwego rw’abanyamakuru bigenzura RMC ruha abanyamakuru, cyatanzwe na Mugisha Emmanuel ndetse n’umunyamakuru Muganwa Gonzague, bagaragagaje ko hari intambwe yatewe mu kwisanzura kw’itangazamakuru n’ubwo hakiri n’ibyo kunozwa.

    Muri 2013 nibwo hashyizweho Urwego rw’Abanyamakuru bigenzura nk’urufite inshingano zo kurinda umunyamakuru, gushyiraho umurongo w’imyitwarire igenga umwuga, imikorere n’ubuvugizi ku bwisanzure bw’itangazamakuru.

    Mugisha yavuze ko kuva uru rwego rwakwemezwa, hari byinshi byahindutse nko kubona ubwisanzure bw’itangazamakuru ndetse no kugabanya imanza za hato na hato zashoraga abanyamakuru mu nkiko.

    Ati “Kera tutari twabona izi nzego, ndibuka ko abanyamakuru bajyaga kwandika inkuru ariko zimwe na zimwe zikabanza guca mu biro by’ubushinjacyaha kureba niba zakwemerwa cyangwa zitemerwa. Amakosa y’abanyamakuru yagaragara ugasanga hajemo inzego z’ubutabera , ubugenzacyaha, CID, n’ubushinjacyaha, bagakoresha amategeko kandi rimwe na rimwe ugasanga ntabwo arengera wa munyamakuru ahubwo ararengera rubanda.”

    Yakomeje agira ati “Ibyo byose byasaga nk’aho bishyize uyu mwuga mu mwanya w’ubwoba, kugeza ubwo uvuga uti sinakora iki kuko ningikora nshobora kwisanga mu manza mpanabyaha.”

    Yagaragaje ko mu mwaka wa 2011 hari ingingo zimwe na zimwe zakuwe mu itegeko, ibyo byose bigaragaza ubushake bwa Leta mu kubaka itangazamakuru riteye imbere mu gukorera abanyarwanda.

    Yongeraho ati “Harimo kuba haramutse habayeho amakosa bitabajyana(abanyamakuru) mu manza mpanabyaha. Kugeza uyu munsi navuga ko imanza hafi 360 zagejejwe muri RMC nta na rumwe rwigeze rugera mu nkiko.”

    Kuba nta rubanza rwajyanwe mu rukiko bisobanuye ko uru rwego rwunze abanyamakuru baregwaga n’ababarega binyuze mu buryo bw’ibiganiro aho kubijyana mu manza.

    Mugisha yagaragaje ko nubwo hari abanyamakuru bakora ibyaha byo mu mwuga bagahita bajyanwa mu nkiko biterwa n’uko biba byabaye ibyaha mpanabyaha bityo bigahita byoherezwa muri nkiko kuko bataba bakibifiteho ububasha.

    Aha hatanze urugero ku banyamakuru batatu bafunzwe bahoze bakorera shene ya Youtube Iwacu TV bamaze hafi imyaka ine bari mu gihome.

    Ku ruhande rw’abanyamakuru, bagaragaje ko hari ibyagezweho kuva uru rwego rwashingwa ariko ko hakiri imbogamizi zirimo zikwiye gushakirwa umuti mu buryo burambye nk’uko Muganwa Gonzague yabigarutseho.

    Ati “Ikintu cy’ingenzi kandi twakibandaho ni uko RMC, nk’urwego rw’abanyamakuru bigenzura, rutangwa mu mutego bika byagaragara ko ari igikoresho cyo gucecekesha(kuniga) abanyamakuru. N’impamvu igihari ni uko, nubwo hari aho rutabikoze neza ariko nibura ruracyafitiwe icyizere.”

    Hari kandi abagaragaje ko uru rwego rukiruma ruhuhaho ku bijyanye n’imikorere ya bimwe mu bitangazamakuru byibasira abantu runaka nyamara ntirugire icyo rubikoraho.

    Abari mu buyobozi bwa RMC bari gusoza manda. Mugisha Emmanuel yagaragaje ko icyorezo cya Covid-19 ari cyo cyabaye intambamyi ngo hakorwe amatora ariko ko mu bihe bya vuba azakorwa.

    Umunyamabanga Nshingwabikorwa wa RMC, Mugisha Emmanuel yavuze ko RMC yabashije gukemura ibibazo bigera 360 guhera mu 2013

    Kugeza ubu RMC iyobowe na Cleophas Barore uri gusoza manda

    Abanyamakuru bagaragaje ko hari ahakiri icyuho mu mategeko agenga umwuga w’itangazamakuru

    source : https://ift.tt/3gF6faF

  • Ngororero: Bane bafashwe bacukura amabuye y’agaciro bitemewe n’amategeko – #rwanda #RwOT

    Bafatiwe mu Karere ka Ngororero, Umurenge wa Gatumba, Akagari ka Bijyojyo, Umudugudu wa Kavumu, bafatanwe ibitiyo 10 n’amajerikani abiri bifashishaga mu gushaka yo mabuye y’agaciro.

    Umuvugizi wa Polisi mu Ntara y’Iburengerazuba, Chief Inspector of Police (CIP) Bonaventure Twizere Karekezi yavuze ko gufatwa kw’abo bantu byaturutse ku makuru yatanzwe n’abaturage bavuga ko hari abantu bangiza ibidukikije mu mugezi bigatuma imirima yabo itembanwa n’isuri.

    CIP Karekezi yagize ati” Bariya bantu iyo barimo gushaka amabuye muri uriya mugezi hari ukuntu bagomera amazi bakayayobya, banarimbura imigano yatewe ku nkombe z’imigezi bagashakamo amabuye y’agaciro. Ibi byose nibyo bituma iyo imvura iguye haba isuri igateza inkangu ikanatembana imirima y’abaturage, abaturage baje kutugezaho icyo kibazo twihutira kubikurkirana nibwo hafashwe bariya bane.”

    CIP Karekezi yakomeje avuga ko usibye no kuba bangiza ibidukikije, bariya bantu bakora ibitemewe n’amategeko. Abaturage bagirwa inama yo kwisunga ba rwiyemezamirimo bafite ibyagombwa bakabaha akazi cyangwa nabo bakibumbira hamwe mu mashyirahamwe bagasaba ibyangombwa bibemerera gucukura amabuye y’agaciro.

    At “Buriya bucukuzi bunyuranijwe n’amategeko buhombya igihugu ndetse na ba rwiyemezamirimo kuko ababukora nta misoro bishyura. Tubagira inama yo gushaka ibyangombwa bibemerera gucukura amabuye y’agaciro cyangwa bakajya gusaba akazi mu sosiyete abifitiye ibyangombwa.”

    CIP Karekezi yakomeje avuga ko buriya bucukuzi bwa rwihishwa buhitana ubuzima bw’abababukora cyangwa bakahakura ubumuga. Muri Nyakanga uyu mwaka hari abaturage 5 bo mu Murenge wa Ndaro nawo wegeranye n’uwa Gatumba bagwiriwe n’ikirombe bitaba Imana biturutse ku kuba barimo gucukura rwihishwa.

    Bane bafashwe ndetse n’ibyo bafatanwe birimo ibitiyo 10, amajerikani 2 ’amatiyo 2 manini bifashisha bayobya amazi bashyikirijwe Urwego rushinzwe ubugenzacyaha (RIB) rukorera muri sitasiyo ya Polisi ya Gatumba kugira ngo hakorwe iperereza.

    Bahise bashyikirizwa RIB ngo hakorwe iperereza ku byaha bashinjwa

    source : https://ift.tt/3Dg1Apg

  • Hatangijwe gahunda y’urwuri rw’icyitegererezo Iburasirazuba yitezweho kongera umukamo – #rwanda #RwOT

    Ni gahunda yitezweho kuzamura umukamo ukava kuri Litiro ibihumbi 160 ziboneka muri iyi Ntara ku munsi mu gihe cy’imvura, zikikuba inshuro nyinshi kuko mu mwaka utaha mu Karere ka Nyagatare hazuzura uruganda rutunganya amata y’ifu, nibura ku munsi ruzajya rukenera amata litiro ibihumbi 500 ku munsi

    Kuri uyu wa Kane nibwo abagize komisiyo ihuriweho n’inzego zitandukanye, iyobowe na Guverineri Gasana Emmanuel ishinzwe gukurikirana uruhererekane nyongeragaciro mu bworozi muri iyi Ntara basuye urwuri rw’icyitegererezo mu Murenge wa Karangazi mu Karere ka Nyagatare.

    Ni urwuri rw’icyitegererezo rwujuje ibisabwa byose, ku buryo rwabera abandi borozi urugero mu gukorera inzuri no gukora ubworozi bw’umwuga.

    Uyu mworozi afite amazi mu rwuri rwe, agahinga kuri 30% ibisigazwa akabihunika akabigaburira inka mu gihe cy’impeshyi, ibi bituma inka mu rwuri rwe ikamwa litiro ziri hagati ya 20 na 30 ku munsi.

    Nkundimana Christophe ushinzwe kureberera uru rwuri, yavuze ko hakorerwamo ubuhinzi n’ubworozi, ubuhinzi bukorerwamo bukaba bufasha mu kunganira ubwatsi bukunze kuba ingume mu gihe cy’izuba.

    Ati “ Nkuko habaho ibihe by’imvura n’ibihe by’izuba, natwe niko tugendana n’ibyo bihe, igihe cy’imvura izi nka zirarisha zamara kurisha duhumuje tukaziha n’inyongera kugira ngo umukamo ukomeze kuba mwiza ariko iyo tugeze mu gihe cy’izuba ntabwo zirisha ahubwo tuziha ibisigazwa by’imyaka tuba twarahunitse.”

    Nkundimana yakomeje avuga ko bafite amazi menshi mu rwuri yifashishwa mu guha inka amazi mu gihe zirisha, ibi ngo bifasha mu kongera umukamo.

    Nyuma yo gusura uyu mworozi, abagize iyi Komisiyo bakoranye inama hagamijwe kurebera hamwe imbogamizi zikigaragra mu bworozi n’icyakorwa ngo ziveho.

    Umuyobozi Mukuru Wungirije mu Kigo cy’Igihugu gishinzwe Ubuhinzi n’Ubworozi, Dr Uwituze Solange, yavuze ko muri iyi Ntara ndetse no mu Ntara y’Iburengerazuba ariho hari inzuri nyinshi, bityo ko kugira ngo umusaruro mwinshi kandi mwiza ukenewe uboneke, bisaba ko aborozi borora by’umwuga.

    Ati “ Impamvu twaje kureba urugero rw’ibishoboka hano ni uko mu zindi Ntara abororera mu biraro twamaze gushyiraho akarima k’icyitegererezo ko kaba ari gato kagenewe kwereka umworozi ubwatsi bwiza yatera kuri wa muringoti akabasha kuzamura umukamo, Iburasirazuba ho rero bo bafite aho bororera aho inka zigenda zitari mu biraro, wareba ugasanga bafite umukamo muke ugereranyije n’inka bafite.”

    Guverineri w’Intara y’Iburasirazuba, Gasana Emmanuel yavuze ko kubona umukamo uhagije bisaba ko abaturage borora kinyamwuga.

    Ati “ Hari kubakwa uruganda ruzajya rufata litiro z’amata ibihumbi 500 ku munsi ariko kugeza uyu munsi iyo imvura yaguye ntabwo turenza litiro ibihumbi 160, hari icyo bidusaba rero kugira ngo tubone uwo musaruro dusabwa, biradusaba korora kinyamwuga, tworore mu buryo bw’ubucuruzi, niba ari uburyo bwo korora inka z’inyama hari icyo bidusaba niba ari ukorora dushaka amata hari icyo bidusaba.”

    Guverineri Gasana yavuze ko hari gahunda y’urwuri rw’icyiregererezo muri buri Murenge ndetse no kwegereza aborozi imbuto y’ubwatsi buhunikwa buhabwa amatungo mu gihe cy’izuba, ikazashyirwa ku mirenge guhera mu kwezi kwa Nzeri 2021.

    Yavuze ko basaba aborozi gukoresha 30% y’urwuri mu guhinga ibihingwa bashobora no kubonaho ibisigazwa baha imyaka bigafasha mu kongera umukamo ukenewe muri iyi Ntara.

    Intara y’Iburasirazuba ibarizwamo inzuri ziri ku buso bwa hegitari ibihumbi 100 zikabarizwamo inka zirenga ibihumbi 450 zitanga umukamo wa litiro ibihumbi 160 ku munsi mu gihe cy’imvura.

    Guverineri Gasana yavuze ko urwuri rw’icyitegererezo ruzafasha mu kwihutisha umukamo no kureberwaho n’abandi

    Abayobozi batandukanye barebeye hamwe ibyakorwa kugira ngo umukamo wiyongere

    source : https://ift.tt/3ks0a2l

  • Abacururiza mu isoko rya Ngororero babangamiwe no gufungirwa umuriro mu buryo budasobanutse – #rwanda #RwOT

    Umwaka urashize iri soko rikoreramo abasaga 300 ribayemo ubujura bw’ibikoresho by’umuriro w’amashanyarazi, bwakozwe n’abantu bataramenyekana.

    Ubwo bujura bukimara kuba byatumye abareberera iri soko bakuramo insinga z’amashyanyarazi, abarikoreramo basigara mu icuraburindi kandi nabo batazi uko ubwo bujura bwakozwe.

    Bamwe mu bacuruzi baganiriye na Radio1, bayibwiye ko babangamiwe no kuba nta muriro bafite kuko bituma baba mu icuraburindi ndetse abacuruza ibiribwa bagahomba kuko frigo zidakora.

    Umucuruzi w’inyama yagize ati “Tugera nka saa Kumi n’ebyiri tukabura aho tuzishyira tukazicyura, tukajya kuzibika mu rugo, kuko nta muriro tuba dufite ngo dushyire muri frigo zigapfa.”

    Abandi bacuruzi bavuga ko babangamiwe no kutagira amatara bituma bacururiza mu mwijima ndetse batabona naho bacomeka telefoni zabo.

    Umwe ati “Biratubangamiye, hari ubwo umukiliya ashobora kuza gucomeka telefoni twamubwira ko nta muriro dufite agasubira inyuma akigendera.”

    Undi ati “Hari ubwo imvura igwa bwagoroba bikazana umwijima, saa Kumi n’Ebyiri nta muntu waza kugurira aha.”

    Aba bacuruzi bose baravuga ko batakabaye bazizwa ubujura batagizemo uruhare kandi iri soko rifite abaricungira umutekano bakabaye babibazwa, barasaba ko umuriro wagarurwa bikaborohereza ubucuruzi.

    Umuyobozi w’Akarere ka Ngororero Ndayambaje Godefroid, yavuze ko bitarenze uyu mwaka umuriro uzaba wasubijwemo ariko abacuruzi bakwiye kugira uruhare mu kuwurinda.

    Yagize ati “Muri uyu mwaka w’ingengo y’imari turongera tuwugarure na REG irabidufasha, twarabiganiriye umuriro usubiremo. Uruhare rw’abacuruzi turarukeneye.”

    Kuba ubujura bwarakozwe mu isoko bagakuraho umuriro wose byateje bamwe mu bacuruzi igihombo gikomeye.

    Umujyi wa Ngororero ari na wo wubatsemo isoko

    source : https://ift.tt/3DxW6qe

  • Kigali: Agahinda k’umwana washukishijwe akazi agasambanywa, yatwara inda bakamwigarika – #rwanda #RwOT

    Uyu mwana w’umukobwa watewe inda afite imyaka 16 gusa, yabwiye IGIHE ko yatangiye guhura n’ibibazo bitandukanye nyuma y’aho ababyeyi be bitabye Imana, akaza guhura n’umugabo wamwijeje ko ashobora kumubonera akazi, dore ko yari agakeneye cyane kuko yari afite ibibazo byinshi, birimo kutagira icumbi.

    Yagize ati “Nyuma yo kubura ababyeyi banjye bose mu gihe cy’amezi atanu, nahuye n’ubuzima bubi cyane ku buryo kubona ibyo kurya byari ikibazo ndetse n’inzu nabagamo bayinsohoyemo. Naje guhura n’uwo mugabo [wanteye inda] anyereka ko angiriye impuhwe anyizeza ko azajya amfasha kandi ko agiye no kumpa akazi, nibwo yanshutse turaryama antera inda.”

    Akomeza avuga nyuma yo gutwara inda, yahuye n’ubuzima bubi cyane ku buryo byabaye ngombwa ako akora n’akazi ko mu rugo.

    Ati “Byabaye ngombwa ko nkora ikiyede, inda igeze hafi yo kuvuka ndabireka njya kubyara, na nyuma y’aho nkora akazi ko mu rugo ndi kumwe n’umwana kandi na we urabyumva ubuzima bwari bugoye kuko nararanaga n’umwana mu gikoni. Nyuma nibwo nabo baje kunyirukana bambwira ko batatunga umukozi ufite umwana kuko ngo ibiryo by’abana babo najya mbiha uwanjye.”

    Nyuma y’uko umugabo wamuteye inda amwigaritse, uyu mukobwa yaje gufata icyemezo cyo kwirwanaho, ati “Naje kwiyakira mpura n’abagiraneza banyigisha imyuga itandukanye irimo uwo gusuka no kudoda, ku buryo mbona ibiraka nkakuramo amafaranga yo kugaburira umwana wanjye.”

    Uyu mukobwa yavuze ko ababazwa no kuba umwana we azakura atarezwe na se, agira inama abandi bakobwa yo kwirinda ibishuko bishobora gutuma batwara inda bakiri bato.

    Yavuze kandi ko ubu afite inzozi zo kuzashinga inzu itunganya imyenda.

    Uwamahoro (amazina yahinduwe) yavuze ko yashutswe agaterwa inda afite imyaka 16 nyuma yo kuba imfubyi

    source : https://ift.tt/2WvBc9T

  • Nyarugenge: Umugore yatwikishije mugenzi amazi ashyushye amuziza ko abana babo barwanye – #rwanda #RwOT

    Ahagana saa moya n’igice zo kuri uyu wa Kane tariki ya 26 Kanama 2021, nibwo uyu mugore yatwitse mugenzi we amusukaho amazi ashyushye.

    Amakuru avuga ko uwo mugore wakoze iryo bara, yabikoze nyuma yo gutaha umwana we akamubwira ko umwana w’umuturanyi we yamukubise.

    Undi yahise agira umujinya ajya guteza ubwega ku muturanyi we birangira barwanye.

    Abaturage bo muri aka gace kari munsi ya Mont Kigali, babwiye IGIHE ko uwo mugore wari uje guhorera umwana we, yahise yinjira mu nzu akazana isafuriya irimo amazi ashyushye akayamena kuri mugenzi we.

    Mukayisenga Solange ati “ Yaratashye umwana aramubwira ngo umwana w’umuturanyi yankubise. Nibwo yaje baratongana ahita ajya kwambara ipantalo mu nzu asohokana isafuriya y’amazi ashyushye ahita ayimumenaho, maze yirukira mu nzu arikingirana.”

    Uwitwa Kayumba Bernard, yavuze uyu mubyeyi wamenweho amazi yahiye umubiri wose.

    Ati “Akimara kwikingirana abanyerondo n’abayobozi baje bamusaba gufungura bahita bamujyana ku Murenge gusa twe byadutunguye uburyo umuntu ashobora gufata amazi akuye ku mbabura, akayasuka kuri mugenzi we”.

    Yongeyeho ko uyu mugore abanyerondo bahise bamujyana ku Murenge wa Nyakabanda mu gihe mugenzi yatwitse yahise yoherezwa ku Kigo Nderabuzima cya Kabusunzu.

    Uyu mugore watwitswe yahise ajyanwa kwa muganga

    source : https://ift.tt/3ksGiwe

  • Igihu kuri Coup d’Etat eshatu zateguriwe Kayibanda, iya nyuma ikamuhitana – #rwanda #RwOT

    Habyarimana yarinze ava ku butegetsi bitarasobanuka, ari nako bikimeze kuri ubu kuko bake basigaye bayigizemo uruhare nka Col Simba Aloys, na Colonel Serubuga Laurent baruciye bakarumira.

    Ni Coup d’Etat yakozwe itunguranye mu baturage, gusa hari amakuru agaragaza ko hari hashize igihe itegurwa, ikagenda iburizwamo kugeza mu ijoro ry’uwa 4 rishyira uwa 5 Nyakanga ubwo yashyirwaga mu bikorwa.

    Kayibanda yahiritswe mu Rwanda hashize umwaka hari imvururu zishingiye ku moko, zatumye ibihumbi by’abatutsi bari bari mu mashuri birukanwa n’Abahutu, abari mu mirimo babuzwa kuyisubiramo ari nako hirya no hino abandi bicwa.

    Ibyo bikorwa byamaganywe n’imiryango mpuzamahanga itandukanye ariko Leta ya Kayibanda iryumaho. Mu bindi bibazo byari bihari, ni amatora ya Perezida yagombaga kuba mu 1973. Kayibanda w’ishyaka MDR Parmehutu, yari ari gusoza manda ye ya kabiri ari nayo ya nyuma yemererwaga n’Itegeko Nshinga, ariko yashakaga ko bihindurwa akemererwa kongera kwiyamamaza.

    Umunsi Kayibanda yahiritsweho, niwo munsi hagombaga kuba kongere rusange y’ishyaka rye MDR Parmehutu, aho byari biteganyijwe gutora uzarihagararira mu matora ya Perezida yari kuba muri Nzeri.

    Nubwo Kayibanda yahiritswe muri Nyakanga 1973, umugambi wo kumuhirika bivugwa ko watangiye gucurwa mu 1972. Igitabo Quinze ans de tyrannie et de tartuferie au Rwanda cya Shyirambere J Barahinyura [1988], kivuga ko muri Gashyantare 1972 , Ambasade y’u Rwanda mu Bubiligi yamenye amakuru y’uko hari agatsiko k’abacanshuro b’abanyamahanga bashaka guhirika ubutegetsi mu Rwanda.

    Leta y’u Rwanda yakoze ibishoboka byose ngo imenye abashakaga guhirika Kayibanda, baza kumenya umwe mu bacanshuro bari bateguwe ngo bazakore akantu. Uwo mucanshuro Leta yaramwegereye, ageze aho yemera kwerekana inyandiko zizewe zagaragazaga intwaro zari kwifashihwa muri uwo mugambi.

    Barahinyura mu gitabo cye, avuga ko izo ntwaro basanze zari zaragiye zihishwa ahantu hatandukanye muri Kigali, Ruhengeri na Bugesera. Bimaze kumenyekana, za ntwaro zarafashwe zijyanwa i Kigali naho abasirikare bakekwagaho uruhare mu gutegura uwo mugambi, bahindurirwa inshingano abandi bajyanwa mu bice bitandukanye by’igihugu, aho kwirukanwa cyangwa gufungwa.

    Habyarimana yashatse kuva mu gihugu ngo Kayibanda yicwe adahari

    Umugambi wo guhirika Kayibanda ngo wakomeje gutegurwa mu ibanga ndetse bivugwa ko u Bubiligi bwari bubifitemo uruhare cyane.

    Urugero ni nk’aho muri Gicurasi 1973, Minisiteri y’Ingabo mu Bubiligi yatumiye Habyarimana wari Minisitiri w’ingabo n’umugaba mukuru w’ingabo mu Rwanda, mu ruzinduko rwagombaga kuba tariki 17 Gicurasi uwo mwaka.

    Muri icyo gihe yari kuba ari mu ruzinduko, Barahinyura avuga ko ari bwo ubutegetsi bwa Kayibanda bwagombaga guhirikwa, Kayibanda n’ibyegera bye bakicwa.

    Ngo ibyo byagombaga gutera imyivumbagatanyo mu gihugu haba mu baturage no mu ngabo, hanyuma Habyarimana agahita aherekezwa n’abacanshuro b’Ababiligi hutihuti, bakagaruka mu gihugu gusubiza ibintu mu buryo.

    Igitabo kivuga ko nta muntu n’umwe washoboraga gukeka ko yagize uruhare mu ihirikwa ry’ubutegetsi kuko byari kuba byabaye ari hanze y’igihugu.

    Kayibanda yahiritswe hashize iminsi abizi ko ashobora guhirikwa

    Uwo mugambi waje kuburizwamo kuko amakuru yageze kuri Perezida Kayibanda mbere y’uko biba, abibwiwe n’inshuti ye yo mu Bubiligi.

    Nubwo Kayibanda yari azi amakuru, ntabwo yahise afata umwanzuro. Igitabo cya Barahinyura kigira giti “Yarategereje habura umunsi umwe ngo tariki 17 Gicurasi igere, asaba Habyarimana gusubika uruzinduko mu Bubiligi, amubwira ko biturutse ku mutekano muke wari uri ku bice bigabanya u Rwanda n’u Burundi.”

    Icyo gihe mu Burundi hari hashize iminsi hari imvururu zishingiye ku moko, Leta ya Michel Micombero ishinjwa kwica Abahutu, ibintu byamaganywe cyane na Leta ya Kayibanda.

    U Burundi bwo bwashinjaga u Rwanda kugira uruhare muri ubwo bwicanyi, rubinyujije mu kohereza abacanshuro bo kwica Abahutu kugira ngo bigerekwe kuri Leta y’u Burundi.

    Kayibanda yabwiye Habyarimana ko nta bandi bayobozi bashobora kujya kureba uko ikibazo giteye, Minisitiri w’ingabo adahari kandi ari ikibazo kireba umutekano n’ubusugire bw’igihugu.

    Ntabwo Habyarimana yashoboraga gusuzugura umugaba mukuru w’ikirenga, byongeye ari mu migambi nk’iyo yo kumwigiraho umwana mwiza ngo azamuhirike ku butetegsti.

    Umugambi warapfubye, wongera kugeragezwa tariki 9 Kamena 1973 ariko nabwo biranga, nubwo ho Barahinyura atavuga uko byagenze.

    Ku nshuro ya nyuma ari na bwo umugambi wabahiriye, ni tariki 5 Nyakanga 1973. Uwo munsi nabwo Habyarimana yari yiriwe i Gisenyi ategura ubukwe bwa murumuna we, ari na byo kugeza n’ubu umuryango we ushingiraho uvuga ko atari we wateguye Coup d’Etat, nubwo batavuga uburyo ari we wahise ayobora abahiritse ubutegetsi.

    Mu ijoro rya tariki 4 rishyira tariki 5 Nyakanga 1973, Kayibanda yahiritswe ku butegetsi n’abo yitaga abasirikare b’abizerwa bayobowe na General Major Habyarimana Juvenal. Iryo joro Kayibanda wari utuye mu mujyi wa Kigali hafi y’ahubatse Marriot Hotel kuri ubu, yarafashwe ajyanwa muri gereza we na benshi mu ba Minisitiri be n’abahoze ari ibyegera bye.

    Bamwe bahise bajyanwa muri gereza ya Ruhengeri, abandi bafungirwa muri gereza ya Kigali mu gihe Kayibanda yajyanywe gufungirwa ukwe kure y’umurwa mukuru ahitwa Rwerere, ubu ni muri Burera hafi y’umupaka w’u Rwanda na Uganda.

    Igitabo Quinze ans de tyrannie et de tartuferie au Rwanda, kivuga ko Abanyarwanda by’umwihariko abari batuye muri Kigali, bari bamaze igihe bifuza impinduka ku butegetsi ariko ko nta n’umwe wakekaga ko bwafatwa n’abasirikare. Nta n’uwakekaga ko bwafatwa binyuze mu guhirika ubutegetsi cyane cyane ko n’ubundi igihugu cyari kiri kwitegura amatora ya Perezida.

    Hari aho Habyarimana amaze kujya ku butegetsi na we yavuze ko yabugiyeho bimutunguye. Yavuze ko yabanje kujya aburira Kayibanda ku bibazo byari biri mu gihugu ariko ntamwumve kubera abantu bamujyaga mu matwi bamubwira ko atagomba kwizera Habyarimana.

    Yatanze urugero rw’uburyo mu ijoro ryo ku wa 4 rishyirwa uwa 5 Nyakanga, ngo bahiritse Kayibanda birwanaho kuko ibyegera bye byari byamaze gutegura kwica Habyarimana.

    Yagize ati “Ni nk’igitangaza kuba njye ubavugisha uyu munsi nkiriho, nkaba narabashije gusimbuka umutego wari watezwe tariki 5 Nyakanga 1973 mu gitondo kare. Nagombaga kwicwa mbere na mbere, hagakurikiraho ubwicanyi buteye ubwoba.”

    Hari amakuru yakunze kuvugwa ko ku mugoroba Kayibanda yahiritswemo, Habyarimana yagiye mu rugo rwe mu mujyi wa Kigali. Ngo akihagera, Capitaine Bizimana André wari ushinzwe abarinda umukuru w’igihugu yamwirukankanye ashaka kumurasa, undi akiruka n’amaguru akamucika.

    Major Théoneste Lizinde wabaye Umuyobozi w’Urwego rushinzwe Iperereza mu gitabo cye yise ‘La découverte de Kalinga ou la fin d’un mythe’, yavuze ko bahiritse Kayibanda kuko ishyaka rye Parmehutu ryari rimaze kuba igikoresho cyo guhohotera abaturage aho kuzamura abahutu nk’uko ari byo ryari ryiyemeje.

    Igiteye urujijo, ni uburyo Kayibanda yakomeje kubona amakuru y’uko ashobora guhirikwa ku butegetsi, ntagire icyo akora.

    Barahinyura avuga ko Kayibanda yumvaga Habyarimana ari inshuti ye itapfa kumuhirika, kandi akizera cyane abasirikare be cyane, bikiyongeraho ko yari umuyoboke ukomeye w’idini Gatolika.

    Inkuru bijyanye: Impaka z’urudaca kuri Coup d’état yakorewe Kayibanda,Twagiramungu avuga ko yateguriwe muri Zaïre

    Bamwe mu basirikare bakuru biyise ‘camarades du 5 juillet 1973’ bafashije Gen Major Habyarimana guhirika Kayibanda

    Hari Coup d’Etat Kayibanda yaburijemo nyuma y’amakuru yahawe n’inshuti ze zo mu Bubuligi

    Gen Maj Habyarimana (iburyo) asangaira na Perezida Kayibanda yaje guhirika ku butegetsi muri Nyakanga 1973

    source : https://ift.tt/2UPWkHy

  • Abana 24 b’ingagi bagiye kwitwa amazina – #rwanda #RwOT

    Umuhango wo kwita izina abana b’ingagi ni umwihariko w’u Rwanda, ukaba waratangiye mu 2005, mu rwego rwo kwerekana agaciro ingagi zifitiye igihugu ndetse no gushimira abaturage baturiye Pariki y’Ibirunga, abita ku bayigana n’abaganga bita ku ngagi.

    Kuva mu myaka 16 ishize, abana b’ingagi barenga 328 nibo bamaze kwitwa amazina muri uyu muhango ngarukamwaka.

    Umuyobozi w’Agateganyo w’Ishami ry’Ubukerarugendo mu Rwego rw’Igihugu rw’Iterambere (RDB), Kageruka Ariella, yatangaje ko bizeye ko urwego rw’ubukerarugendo rwiteguye guhangana na COVID-19 kuko abenshi bakingiwe.

    Ati “Benshi mu bakora mu rwego rw’ubukerarugendo ubu barakingiwe, bivuze ko ubukerarugendo bwakorwa neza mu gihe kiri imbere.’’

    Urwego rw’Ubukerarugendo ni rumwe mu zahungabanyijwe n’icyorezo cya Covid-19 ku buryo bukomeye bituma n’amafaranga u Rwanda rwinjizaga aturutse muri iyi ngeri.

    Umwaka ushize, u Rwanda rwinjiye miliyoni 121 aturutse mu bukerarugendo make ugereranyije na miliyoni 498$ yari yabonetse mu 2019. Iyo hatabaho Covid-19, igihugu cyari cyarihaye intego yo kwinjiza miliyoni 600$ mu 2021.

    Abasura igihugu nabo baragabanutse kubera iki cyorezo kuva uyu mwaka watangira, abamaze gusura u Rwanda ari ibihumbi 246 mu gihe nko mu 2019 bari 1.059.612.

    Muri uyu mwaka kandi u Rwanda rwakiriye inama n’ibindi bikorwa bihuza abantu 20 byahurije hamwe abantu bagera ku 2500. Ibyo birimo ibikorwa by’imikino birimo iya Basketball ya BAL yinjirije igihugu amafaranga arenga miliyoni 5$.

    Muri uyu mwaka, abana 24 b’ingagi nibo bazitwa amazina

    source : https://ift.tt/38krABy