Category: Uncategorized

  • Tubibuka iteka kuko batuye mu mitima yacu!Ubutumwa bwa Knowless ushimangira ko kurokoka ariyo nsinzi ikomeye #rwanda #RwOT

    Knowless ibi yabivuze ubwo yari mu kiganiro n'Inyarwanda ahumuriza abantu bose babuze ababo muri Jenoside yakorewe Abatutsi muri Mata 1994.

    Ati 'Mpore kuri wowe wabuze abawe muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994. Komera utwaze, utwarane, kongera kubaho kandi neza ni bwo butwari.'

    Yavuze ko n'ubwo intimba n'agahinda bidashira, ariko kurokoka kwawe niyo ntsinzi y'abawe bishwe.

    Akomeza agira ati 'N'ubwo intimba itabura, ariko kurokoka kwawe niyo ntsinzi y'abacu twabuze.Turabibuka iteka kuko batuye mu mitima yacu, kugeza ku mpera z'ibihe.'

    Source : https://umuryango.rw/ubuzima-115/article/tubibuka-iteka-kuko-batuye-mu-mitima-yacu-ubutumwa-bwa-knowless-ushimangira-ko

  • Georges Ruggiu: Umunyamahanga wahamwe n'ibyaha bya jenoside yakorewe Abatutsi #rwanda #RwOT

    Muri iki gihe u Rwanda rwibuka ku ncuro ya 29 jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, umukino wakinwe muri 'weekend' ishize witwa 'Hate Radio' watumye hari abongera kwibuka uruhare rw'itangazamakuru muri ubwo bwicanyi, by'umwihariko n'uruhare rwa Georges Ruggiu, umuzungu wari umunyamakuru wa Radio RTLM.

    Mu mwaka wa 2000 urukiko mpuzamahanga mpanabyaha rwashyiriweho u Rwanda rwakoreraga i Arusha, rwahamije ibyaha Ruggiu rumuhanisha gufungwa imyaka 12, igihano leta y'u Rwanda yamaganye ivuga ko ari gito.

    Mu gihe cya jenoside yakorewe Abatutsi na mbere yayo gato Georges Omar Ruggiu yari umunyamakuru wa RTLM, radio yamenyekanye kubera uruhare mu gushishikariza Abahutu kwica Abatutsi n'abandi batari bashyigikiye ubwicanyi.

    Ruggiu ni we munyamahanga wenyine kugeza ubu wagejejwe imbere y'urwo rukiko rwashyiriweho u Rwanda.
    Izina rye rigarukwaho kuko uyu mukino (play/théâtre) ushingiye ku byatangazwaga na RTLM, cyo kimwe na Habimana Kantano (bikekwa ko yapfuye hagati ya 1998 na 2002 muri DR Congo), Valérie Bemeriki, na Joseph Mudatsikira bakoraga kuri iyi radio.

    Milo Rau, umwanditsi w'amakinamico w'Umusuwisi, ni we wagize igitekerezo cy'iyi kinamukino 'Hate Radio' ikinwa mu Gifaransa no mu Kinyarwanda, nk'uko byatangajwe na Diogène Ntarindwa — uyikinamo nk'umunyamakuru Kantano.

    Iyi kinamico yakinwe bwa mbere mu 2012, imaze gukinwa mu bihugu birenga 40 ku migabane hafi yose y'isi, nk'uko Ntarindwa yabitangaje mu myaka ibiri ishize.

    Abayikina bavuga ko basubiramo ijambo ku rindi ibyatangazwaga na bariya banyamakuru batatu (Cantano, Ruggiu, Bemeriki, ndetse na Mudatsikira wari ku buhanga bw'ibyuma), bikaba byaranditswe bivanywe ku majwi yafashwe y'iyo radio.

    Muri uyu mukino, Pilipili Bwanga, Umubiligikazi ufite inkomoko muri DR Congo, akina nka Valérie Bemeriki — uri mu gifungo cya burundu mu Rwanda kubera ibyaha bya jenoside — naho Umufaransa Sébastien Foucault agakina umwanya wa Georges Ruggiu.

    Umwirondoro watangajwe n'urukiko wa Georges Ruggiu uvuga ko nyina ari Umubiligikazi naho se akaba Umutaliyani, mu rukiko byavuzwe ko yaje kuba mu Rwanda mu 1992 biciye ku nshuti z'Abanyarwanda bari hafi y'ishyaka ryari ku butegetsi, MRND, yahuriye na zo mu Bubiligi.

    Mu gihe cya jenoside yari mu kigero cy'imyaka 35, ntibizwi neza uko yahawe akazi kuri RTLM ariko byavuzwe mu rukiko ko ijwi rye mu Gifaransa nk'umunyamahanga kandi w'umuzungu ryayongereraga kwizerwa n'abayumva.

    Mu 2000, urukiko rwa Arusha rwamukatiye gufungwa imyaka 12, mu 2008 avanwa muri gereza y'uru rukiko yoherezwa gukomereza igihano cye mu Butaliyani, mu 2009 arekurwa mbere yo kurangiza igihano cye, nk'uko byatangajwe n'ibiro ntaramakuru AFP.

    Kuva arekuwe, Georges Ruggiu — ubu w'imyaka 65 — nta byinshi byamenyekanye ku buzima bwe hanze ya gereza.

    Gusa kubera 'Hate Radio', izina rye rigaruka buri mwaka mu gihe cyo kwibuka, nk'umwihariko w'umunyamahanga umwe wahamwe n'ibyaha bya jenoside.

    Source : https://umuryango.rw/amakuru/mu-rwanda/politiki/article/georges-ruggiu-umunyamahanga-wahamwe-n-ibyaha-bya-jenoside-yakorewe-abatutsi

  • Igiciro cya Diyalize ku barwaye impyiko cyagabanyijwe cyane mu Rwanda #rwanda #RwOT

    Minisiteri y'ubuzima yatangaje ko yagabanyije ibiciro bya Diyalize [dialyse] ku bantu barwaye impyiko kugira ngo iyi serivisi yorohere bose.

    Amafaranga ya serivisi yo guhabwa diyalize ku barwayi b'impyiko yaRAgabanutse ava ku 160.000 FRW ugera ku 75.000 frw, guhera ku ya 1 Mata, ku barwayi bose bari mu bitaro bitanga iyi serivisi.

    Nubwo igiciro cyagabanutseho kimwe cya kabiri cy'igiciro gisanzwe, bamwe mu bakoresha Mutuelle de Santé bavuga ko badashobora kwiyishyurira ikiguzi cya diyaliyze y'impyiko, kuko bishyura 100 ku ijana.

    Julien Niyingabira, Umuyobozi w'ishami rishinzwe itumanaho mu kigo gishinzwe ubuzima (RBC), yatangarije ikinyamakuru The New Times ko ubwishingizi bw'ubuzima ku baturage – Mutuelle de Santé – bafite ibibazo by'impyiko cyangwa indwara zikomeye z'impyiko bazongerewa igihe cyo kuvurwa bayikoresheje mu gihe bategereje guhindurirwa impyiko.

    Ati: “Ubusanzwe Mitiweli [Mutuelle de Santé] yishyura ikiguzi cya diyalize y'impyiko mu byumweru bitandatu gusa ariko hari ibiganiro bigamije kongera igihe”.

    Abarwayi bahabwa serivisi zo kuvurwa impyiko bavurwa byibuze gatatu mu cyumweru, ibyo bikaba byongera igiciro bishyura.

    Mu Rwanda, hari ibitaro umunani gusa bitanga serivisi z'impyiko,birimo; Ibitaro bya King Faisal, Ibitaro bya Kaminuza bya Kigali (CHUK), Ibitaro bya Kaminuza bya Butare (CHUB), Ibitaro bya Gisirikare by'u Rwanda, Ibitaro bya Rwamagana, Ibitaro bya Gihundwe, Ibitaro bya Gisenyi, na Kigali Dialysis Center – Africa Healthcare Network.

    Indwara ikomeye y'impyiko n'ugutakaza buhoro buhoro ubushobozi bwo kuyungurura amaraso.

    Mu bisanzwe, impyiko ziyungurura amaraso yose mu mubiri buri minota 30.Zikora cyane kugira ngo zikureho imyanda, uburozi, n'amazi adakenewe.

    Impyiko ni urugingo rufatiye runini umubiri wacu; rwifashishwa mu gusukura amaraso no gusohora imyanda n'ubundi burozi, bwoherezwa mu ruhago, nuko imyanda yose igasohoka mu nkari. Zifasha mu kuringaniza kandi umuvuduko w'amaraso, imyunyungugu n'ibindi binyabutabire mu mubiri ndetse zitabazwa no mu ikorwa ry'uturemangingo dutukura tw'amaraso.

    Iyo impyiko zidakora neza, ni ukuvuga ko ziba zatakaje ubushobozi bwo kuyungurura no gusohora imyanda, umubiri ubonekamo imyanda myinshi, impyiko ntizibe zigishoboye kuyisohora yose. Zitangira kwangirika, byaba bitavuwe neza ukaba wanahasiga ubuzima.

    Hari ibintu bitandukanye bishobora gutuma impyiko zidakora neza, mu kubivura bareba icyabiteye, akaba aricyo gikurwaho. Impamvu zimwe na zimwe zishobora kuvurwa, impyiko zikongera gukora neza, ariko hariho n'izitavurwa bivuze ko impyiko zitongera gukora neza (renal failure)

    Dialysis (cyangwa diyalize) ni uburyo bwo kuyungurura no gusukura amaraso hakoreshejwe imashini zikora akazi nk'ak'impyiko.

    Yo ubwayo ntikiza impyiko zidakora neza, gusa yongera igihe cyo kubaho kuko iba yasimbuye akazi gakorwa n'impyiko.

    Source : https://umuryango.rw/amakuru/mu-rwanda/ubuzima/article/igiciro-cya-diyalize-ku-barwaye-impyiko-cyagabanyijwe-cyane-mu-rwanda

  • Menya ikigutera kunyara inkari z’umuhondo n’uburyo wabirwanya – YEGOB #rwanda #RwOT

    Ubusanzwe umuntu udafite ikibazo anyara inkari zisa neza kuburyo ziba zisa nk'amazi. ikibazo cyo kunyara inkari z'umuhando ni ikibazo buri muntu ahura nacyo.

    Impamvu umuntu hari igihe anyara inkari z'umuhondo:

    Ubusanzwe mu mpyiko niho hatunganyirizwa amazi ndetse amwe akoherezwa mu mubiri, imyanda igasohoka ariyo twita inkari.

    Rero mu mbyiko habamo ibintu bimeze nkirange ry'umuhondo, iyo utanyweye amazi ahagije ngo ufungure(woroshye) imyanda irimo, iyo myanda ibabura iryo range kuburyo iyo isohotse, isohokana na ryarange,inkari zigasohoka zisa umuhondo.

    Ikindi gihe wanyara inkari zisa umuhondo ni igihe urwaye marariya.

    Uburyo bwiza bwo kwirinda kunyara inkari z'umuhondo ni ukunywa amazi ahagije byizuza ntujye munsi ya litiro ku munsi.

     

     

    Source : https://yegob.rw/menya-ikigutera-kunyara-inkari-zumuhondo-nuburyo-wabirwanya/

  • Bahavu Jeannette yagize icyo yisabira abanyarwanda by’umwihariko urubyiruko – YEGOB #rwanda #RwOT

    Bahavu Jeannette usanzwe ari umukinnyikazi wa firime mu Rwanda yagize icyo asaba abanyarwanda cyane cyane urubyiruko muri ibi bihe bitoroshye byo kwibuka ku nshuro ya 29 Jenoside yakorewe Abatutsi.

    Kuva ku itariki 07 Mata 2023, u Rwanda n'Isi muri rusange batangiye iminsi ijana yahariwe kwibuka ku nshuro ya 29 Jenoside yakorewe Abatutsi, ihagitana inzirakarengana z'Abatutsi barenga miliyoni imwe.
    Abantu b'ingeri zose bagenda batanga ubutumwa bw'ihumure ndetse bunakomeza
    abantu kubera amateka banyuzemo.

    Bahavu Jeannette usanzwe ari icyamamare muri sinema nyarwamda, yatanze ubutumwa by'umwihariko asaba urubyiruko ko rwakimakaza urukundo n'ubupfura ndetse abasaba no kwirinda amacakubiri ukundi.

    Bahavu yagize ati: 'Nk'abanyarwanda twese cyane cyane urubyiruko twimakaze ubupfura n'urukundo mu bacyiri bato n'abotungana . Duharanire kurandura icyagarura amoko yashinzwe muri twe akatuzanira amacakubiri yabyaye Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994. Twirinde Tunamagane icyadusubiza mu macakubiri no guhembera ingengabitekerezo ya Jenoside. Twibuke Twiyubaka'.

    Source : https://yegob.rw/bahavu-jeannette-yagize-icyo-yisabira-abanyarwanda-byumwihariko-urubyiruko/

  • Kwibuka 29# Ubuhamya bwa Kamanda wiboneye n'amaso ye batwika umugore warutwite mu gihe cya Jenoside #rwanda #RwOT

    Kamanda Sheilla na we warokokeye i Nyawera, Jenoside yabaye afite imyaka 8.

    Jenoside yabaye batuye i Kibungo ariko se Kamanda Charles akaba avuka i Nyawera, Jenoside yabaye Sheilla yari i Nyawera yaraje mu biruhuko bya Pasika.

    Yahaje ahasanga musaza we muto wari ufite imyaka 4 wari waraje mbere, we yaje no kuhicirwa.

    Indege ihanuka tariki ya 6 Mata 1994 ntabyo yamenye ariko yaje gutungurwa n'umunsi ukurikiyeho tariki ya 7 Mata 1994.

    Ati “ikintu cyantunguye ni uko inka ziriwe mu rugo, ibintu bidasanzwe nkabona buri umwe arahangayitse nyine ubona ko ari ibintu bidasanzwe.”

    Uwo munsi ntabwo baraye mu rugo bahagarutse tariki ya 8 Mata, nabwo ntibaharaye.

    Tariki ya 9 Mata bahungiye ku muturage witwa Nyirapfikije ari na ho interahamwe zabasanze, zishe umugore wari ku bise zimaze kumukuramo umwana zikanamutwika.

    Ati “interahamwe zaraje zinjira mu kazu gato twari turimo, binjira mu karyango kari gakingishije igitenge, harimo umubyeyi ukuriwe, ntibiriwe bakuraho igitenge bagitemyemo kabiri, binjiramo ibyakurikiyeho murabyumva, baramwishe bamukuramo umwana. “

    Bafashe abana barabasohora abandi barabica, inzu barazitwika, abana babasigaho bavuga ko batari bubice.

    Umwana warimo mukuru witwa Rukwavu, yarabafashe yari akiri kumwe na musaza we, baragenda bagera ahantu hasa n'abahunze barara mu gikoni cya ho.

    Bukeye tariki ya 10 Mata, barakomeje baragenda bahura n'umubyeyi wababwiye ngo aze agende abereke aho abajyana.

    Yabatwaye ahitwa kwa Petero maze asaba umugore wa Petero kubahisha, gusa ngo hari mu nterahamwe.

    Ati “twarahageze maze uwo mugore aduha amata twese, maze badushyira mu cyumba barafunga badutegeka kutavuga, ariko ntabwo twahatinze twahamaze nk'iminota 30, twumva urugi ruguyemo imbere, ubwo yari umuhungu wo muri urwo rugo witwa Bosco, yari intarahamwe ikomeye yari yamenye ko nyina yaduhishe. “

    Bahise babakuramo, barafata babamanura batwara kwa Nkware maze bose babarunda mu gikoni, bakuye undi muryango ku nzu maze bawegeka ku gikoni ubundi barabatwika.

    Ati 'Begetseho umuryango ku gikoni ubwo barashumika, imyotsi iratwica, hari abana bafite amakanga tugerageza kwipfuka ariko umuriro umaze gufatwa umwotsi urashira. '

    'Abana bamwe bananiwe kwihangana bakubise akaryango karagwa, noneho baravuga ngo unanirwa kwihanga asohoke, usohotse bakamutema, usohotse bakamuteka, nabireberaga mu kenge.'

    Muri ako kazu ni ho musaza we yapfiriye kuko yaje kumurekura ubwo buri wese yashakaga uko yakwikinga imyotsi.

    Ati 'Bya bindi bavuga ngo iyo amagara aterewe hejuru buri umwe asama aye, imyotsi yabaye myinshi musaza wanjye ndamurekura njya gushaka aho nikinga, noneho dusigayemo turi bake kuko benshi bari basohotse, batangira kuyidusenyeraho, bamwe bajyaga batebya ngo badutse runonko, noneho umwe yageze ku gikuta nari ndiho aragihirika noneho nubuye amaso turarebana, ahita asaba icumu ararinkubita mpita nanjye nipfusha.'

    Ako kanya yahise yumva bavuga ngo hari abo bavumbuye baragenda, nyuma hagarutse nka 4 baje guhorahoza, benshi barabatema noneho babona ukuntu ibishirira bimugwaho ntanyeganyege bavuga ko yapfuye barigendera.

    Yegutse yabonye wa mwana witwa Rukwavu na we bamutemye mu mutwe, aravuga ngo bave aho, amubaza aho musaza we ari, aramumwereka ikintu cyamugwiriye ntabwo yigeze ajya kureba niba akiri muzima, bahise bava aho.

    Ati “twageze ku irembo ndamubwira nti sindenga aha, ambaza aho bantemye mwereka mu mbavu sinzi ibyo yabonye, gusa yarambwiye ngo amara yasohotse, yaragiye yambura umwana umwe umwenda mu bapfuye, araza ampambiriza mu rubavu asubizamo n'amara, agenda atema igiti cy'imyumbati arekeraho amashami 2 arakimpa ngo nkigendereho.”

    Bigiriye inama yo kujya i Mukarange bageze mu nzira barafata maze Rukwavu baramwica we baramubwira ngo genda uzagwe ku bandi, bati 'bene wanyu bose bari mu Kiliziya i Mukarange.'

    Kuko Rukwavu wari umuyobozi we yari amaze kwicwa yahise yumva Isi imwikaragiyeho, yahise asubira mu gihuru babakuyemo araryama arasinzira, yahavuye bukeye bwa ho.

    Yarazamutse agera ku rugo rumwe ahasanga umusaza yicaye aramubwira ngo “mwancumbikiye”, umusaza yinjiye mu nzu azi ko agiye kumuha icumbi, umukobwa we aramufata aramusohora aramubwira ngo genda papa agiye kuzana umuhoro ngo akwice, amugira inama yo kujya kwa Konsiye.

    Yakomeje kugenda abaririza kwa Konsiye, aza kuhagera byari tariki ya 12 Mata, ahasanga umwana asaba icumbi, aramubwira ngo nategereze nyina yari yagiye guhinga.

    Uwo mugore wa Konsiye yaraje amugirira impuhwe aramwoza, aramwambika amuha ibiryo ariko biramunanira, kuko bose bari interahamwe yamubwiye ko agomba kuryama kare abahungu be bataraza.

    Umugabo we yaratashye ashaka kumwica undi aramubwira ngo “uyu ni umumalayika Imana yanyoherereje, numwica nanjye ndagenda. “

    Aho yahamaze iminsi 4, noneho ni bwo batangiye kuvuga ngo Inkotanyi ziraje zirabamaze, bahita bahunga ahungana na bo, bageze Kabarondo yaje guhura na Gatete wari umuhungu wa nyina wa bo yiyaka abo bari kumwe ajyana na we n'abo bari kumwe, bageze iwabo Kibungo arahamenya abwira Gatete ngo batahe ariko arabyanga amubwira ko ntabariyo, barakomeje bagera Gatore.

    Barakomeje bagera Tanzania mu Nkambi, ariko uko bagendaga mu nzira nabwo barabicaga iyo bamenyaga ko uri Umututsi ari na bwo baje kwica Gatete.

    Ngo mu nkambi bakomeje kugenda bashakamo Abatutsi baba barahunganye na bo babihishemo bakabica.

    Muri Tanzania mu nkambi bari batuye bakurikije aho bakomoka we kuko abo bari kumwe ari aba Kizuguro yari muri Murambi, aho ni ho yahuriye n'abantu b'i Murambi bene wa bo baramufashe baramutwara ni na ho se yaje kumusanga, avuga atibuka igihe yamaze mu nkambi ariko ko kitarenze amezi 2.

    Source : https://umuryango.rw/amakuru/mu-rwanda/article/kwibuka-29-ubuhamya-bwa-kamanda-wiboneye-n-amaso-ye-batwika-umugore-warutwite

  • Ikigo NISR cyatangaje ko ibiciro ku isoko byongeye gutumbagira ugereranije n'umwaka ushize wa 2022 #rwanda #RwOT

    Imibare yatangajwe kuri uyu wa 10 Mata, igaragaza ko muri Werurwe 2023 ibiciro byiyongereye “bitewe ahanini n'ibiciro by'ibiribwa n'ibinyobwa bidasembuye byiyongereyeho 41,3%, ibiciro by'ibinyobwa bisembuye n'itabi byiyongereyeho 23,6% n'ibiciro by'ibijyanye n'ubwikorezi byiyongereyeho 12%.”

    Ikigo gishinzwe ibarurishamibare mu Rwanda (NISR) cyatangaje ko ibiciro ku isoko mu myijyi byiyongereyeho 19,3% muri Werurwe 2023 ugereranyije na Werurwe 2022. Ibiciro muri Gashyantare 2023 byari byiyongereyeho 20,8%.

    Bimwe mu byatumye ibiciro byiyongera mu kwezi kwa Werurwe, ni ibiciro by'ibiribwa n'ibinyobwa bidasembuye byiyongereyeho 72,4%, ibiciro by'ibinyobwa bisembuye n'itabi byiyongereyeho 20,9% n'ibiciro by'amafunguro n'icumbi byiyongereyeho 20,6%.

    Iyo ugereranyije Werurwe 2023 na Gashyantare 2023 ibiciro byiyongereyeho 4,3%. Iri zamuka ryatewe ahanini n'ibiciro by'ibiribwa n'ibinyobwa bidasembuye byazamutseho 6,8%.

    Banki Nkuru y'u Rwanda iheruka gutangaza ko hari icyizere ko uyu mwaka uzajya kugera ku iherezo ibiciro bimaze kumanuka cyane, ku buryo bizagera nibura ku 8%, nk'igipimo kiri hejuru gishobora kwihanganirwa mu bukungu bw'u Rwanda.

    Ubwo yari mu Nama y'Igihugu y'Umushyikirano muri Gashyantare, Minisitiri w'Intebe Dr Edouard Ngirente yavuze ko hari icyizere ko ibi biciro bizakomeza kumanuka muri uyu mwaka.

    Yavuze ko inyunganizi yashyizwe mu bikomoka kuri peteroli yatumye igiciro cy'ubwikorezi kigabanuka gatoya, ndetse inyunganizi yashyizwe mu buhinzi mu gihembwe cy'ihinga gishize cya A, yitezweho kongera umusaruro, maze ibiciro bigabanuke kurushaho.

    Yavuze ko hari icyizere ku musaruro wavuye mu gihembwe A w'ibigori wikubye kabiri, ndetse n'uw'ibirayi wikubye hafi kabiri.

    Yakomeje ati “Uw'ibishyimbo wagabanutseho akantu gato cyane kubera amapfa yari yashatse kuba mu Ntara y'Amajyepfo ndetse n'igice kimwe cy'Intara y'Iburasirazuba.”

    “Ibyo bisobanuye ko mu minsi turimo ubungubu, twatangiye kubona igiciro cy'ibigori kimanuka, kiva ku 800 Frw kigenda kigana kuri 400 Frw. Ubwo ni ukuvuga ngo n'ibindi biragenda bimanuka, n'ibirayi biragenda bimanuka, ni cyo cyizere dufite.”

    Ni ibiciro biri hejuru byitezwe ko bizagumaho kugeza mu gice cya nyuma cy'uyu mwaka.

    Ibyo bigaterwa n'uko hari ibiciro bimwe bitabasha kumanuka kuko impamvu zabyo zituruka haze y' u Rwanda, nk'izishamikiye ku ntambara yo muri Ukraine cyangwa ibiciro by'ibikomoka kuri peteroli.

    Source : https://umuryango.rw/amakuru/mu-rwanda/ubukungu/article/ikigo-nisr-cyatangaje-ko-ibiciro-ku-isoko-byongeye-gutumbagira-ugereranije-n

  • Ibitaro byitiriwe Umwami Faisal bigiye gutangira guhindurira abarwayi impyiko #rwanda #RwOT

    Minisiteri y'ubuzima yatangaje ko ibitaro bya King Faisal bizatangira gutanga serivisi yo gusimbuza impyiko muri uyu mwaka, bikaba ibitaro bya mbere bitangije ubwo buvuzi mu gihugu.

    Byari biteganijwe ko ubu buvuzi butangira mu 2022, ariko, ibitaro byari bigitegurwa kugirango bitange iyo serivisi.

    Aganira na The New Times, Julien M. Niyingabira, Umuyobozi w'Ishami rishinzwe itumanaho mu Kigo cy'u Rwanda gishinzwe Ubuvuzi (RBC), yatangaje ko ubu u Rwanda rufite ibikoresho nkenerwa n'inzobere mu buvuzi kugira ngo bahinduranye impyiko.

    Itegeko rigenga imikoreshereze y'umubiri w'umuntu, ibice byawo, ingingo, ingirabuzimafatizo n'ibijyanye no gukoresha ibice by'umubiri w'umuntu mu rwego rwo kuvura, kwigisha cyangwa ubushakashatsi bwa siyansi riherutse kwemezwa kandi ritangazwa mu Igazeti ya Leta.

    Ibi bizafasha mu ishyirwa mu bikorwa rya serivisi zo kugurana ingingo mu Rwanda, harimo no guhinduranya impyiko.

    Niyingabira yashimangiye ko iri tegeko ari imwe mu ntambwe y'ingenzi kugira ngo inzira ikorwe.

    Guverinoma ikomeza ivuga ko iki cyemezo kizafasha mu kugera ku ntego y'igihugu yo kuba ihuriro ry'ubuvuzi mu karere, no gukurura abashoramari mu by'ubuzima bashobora no gushinga ibindi bigo bikomeye.

    Mu myaka umunani ishize, Guverinoma y'u Rwanda yohereje abarwayi bagera kuri 70 mu mahanga mu guhindurirwa impyiko,umurwayi umwe yishyuye amadolari 12.000 (arenga miliyoni 12 z'amafaranga y'u Rwanda) ,bose hamwe bishoye amadolari 840.000.

    Guhindurirwa impyiko ni byiza kandi nibwo buryo bwa mbere buhabwa abantu bafite ikibazo cyo kunanirwa kw'impyiko, nk'uko byatangajwe na Dr Erhard Dukora, inzobere mu by'ubuvuzi, mu bitaro bya King Faisal.

    Ati: “Abantu bahabwa serivisi ya dialysis [dialyse] akenshi bategereza guhindurirwa impyiko”.

    Dr Dufatanye yongeyeho ko dialysis y'impyiko itera ibibazo bimwe na bimwe umurwayi, nk'isereri, kubura ubushake bwo kurya, no kudafata amafunguro.

    Ati'Guhindurirwa impyiko bihendutse kuruta kuba kuri dialysis [dialyse]. Bituma ugira ubuzima bwiza, kandi ukabaho kurenza umuntu ukoresha dialysis y'impyiko. Umuntu uri kuri dialyse yishyura buri gihe uko abonye serivisi (gatatu mu cyumweru) mu gihe kitazwi, mu gihe guhindurirwa impyiko bisaba imiti gusa “.

    Source : https://umuryango.rw/amakuru/mu-rwanda/ubuzima/article/ibitaro-byitiriwe-umwami-faisal-bigiye-gutangira-guhindurira-abarwayi-impyiko

  • Rubavu: Abarokotse Jenoside baratabaza Ndi Umunyarwanda ngo igobotore bamwe ingengabitekerezo #rwanda #RwOT

    Abarokokeye Jenoside yakorewe Abatutsi ku Nyundo mu Karere ka Rubavu, bavuga ko nubwo imyaka 29 ishize jenoside ihagaritswe ariko ingengabitekerezo ya Jenoside ikigaragara muri bamwe na bamwe batuye aka gace.

    Basaba ubuyobozi gusobanura “Ndi Umunyarwanda” kuko ari yo yafasha kubaka ubumwe n'Ubunyarwanda.

    Tariki ya 9 Mata mu mwaka 1994, ni umunsi utazibagirana ku batutsi bahunze ubwicanyi bajya mu Ngoro ya Kiliziya ya Paruwasi Cathedral ya Nyundo.

    Uwo munsi abatutsi basaga 500 bari bizeye amakiriro muri iyi ngoro barishwe, mbarwa barokotse na magingo aya, bibuka ko bwari ubwicanyi ndengakamere.

    Umwe mu babuyoboye batazibagirwa ni Colonel Nsengiyumva Anatole wahoze ashinzwe iperereza mu Ngabo za FAR mu cyahoze ari Perefegitura y'a Gisenyi. Uyu mu colonel yarahageze, ibyari ukwirwanaho ku batutsi birananirana.

    Tariki 9 Mata, yasanze hari abandi batutsi bari bishwe tariki 7 na 8 Mata barimo abihayimana biciwe mu Iseminari Nto ya Nyundo no mu kigo cy'amashuri cya Lycée de Nyundo.

    Mu gikorwa cyo kwibuka ku nshuro ya 29 izi nzirakarenganye zaguye aha ku Nyundo no mu Nkengero zayo, abarokotse jenoside yakorewe Abatutsi bavuga ko ikibateye impungenge, ari uko hakiri abakigaragaza ingengabitekerezo ya jenoside, none basaba ko hashyirwa imbaraga mu kwigisha abaturage, bazibukire kwibona mu ndorerwamo y'amoko.

    Guverineri w'Intara y'Uburengerazuba Habitegeko Francois yasabye abagifite ingengabitekerezo ya Jenoside kuyireka kuko ntacyo yabamarira kandi ihanirwa n'amategeko.

    Muri uyu muhango wo kwibuka, imibiri 14 yabonetse mu mirenge ya Busasamana na Kanzenze yashyinguwe mu cyubahiro mu rwibutso rwa jenoside rwa Nyundo, rusanzwe ruruhukiyemo imbiri y'abazize jenoside isaga igihumbi, n'indi isanga ibihumbi icyenda yahimuriwe ikuwe mu rwibutso rwa Jenoside rwa Bigogwe, kuko uru ruri kubakwa bushya.

    Source : https://umuryango.rw/amakuru/mu-rwanda/politiki/article/rubavu-abarokotse-jenoside-baratabaza-ndi-umunyarwanda-ngo-igobotore-bamwe

  • Amwe mu matariki mabi cyane yaranze Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994 #rwanda #RwOT

    6 Mata 1994 saa 20:25: Indege yari itwaye Abaperezida Juvénal Habyarimana na Ntaryamira Cyprien yarasiwe i Kanombe mu mujyi wa Kigali ubwo bari bavuye mu nama Arusha muri Tanzaniya.

    Mu masaha yakurikiyeho ni bwo umutwe w'abasirikari barindaga Habyarimana, abasirikare, abajandarume n'Interahamwe batangiye gushyiraho za bariyeri muri Kigali.

    Ishyirwamubikorwa rya Jenocide yakorewe abatutsi 1994.

    7 Mata 1994: Minisitiri w'Intebe, Agatha Uwilingiyimana, Perezida w'Urukiko rurinda Itegeko Nshinga, Joseph Kavaruganda barishwe.

    Abandi bishwe ni Perezida w'Urukiko rushinzwe kurinda Itegeko Nshinga, Kavaruganda Joseph, ba minisitiri Ferederiko Nzamurambaho, wari na Perezida w'ishyaka PSD, Me. Felicien Ngango, wari Visi Perezida wa PSD n'umugore we Odeta Ubonabenshi, Faustin Rucogoza wari Minisitiri w'itangazamakuru wari mu ishyaka rya MDR na Landouald Ndasingwa wo mu ishyaka rya PL bishwe ku ikubitiro n'abasirikare barindaga Perezida Habyarimana.

    Radiyo Muhabura ya FPR Inkotanyi niyo yabaye iya mbere mu kwamagana iyicwa ry'Abatutsi n'abanyapolitiki b'Abahutu batari bashyigikiye Jenoside. Umugaba mukuru w'Ingabo za FPR Inkotanyi yatangaje ko bafite inshingano zikomeye zo kurinda abaturage b'inzirakarengane bicwaga, anatanga amabwiriza yo gutangiza igikorwa cyo guhagarika Jenoside.

    Hishwe kandi Abatutsi bari bahungiye mu Bugarama muri Perefegitura ya
    Cyangugu, ubu ni mu Karere ka Rusizi, aho babakuraga mu ngo zabo bagahita
    babica bakabaroha mu Migezi ya Rusizi, Ruhwa na Rubyiro. Ni ubwicanyi bwari
    buyobowe na Yussuf Munyakazi na diregiteri w'uruganda rwa CIMERWA Marcel
    Sebatware wahungiye mu gihugu cy'Ububiligi akaba yarabonye ubwenegihugu
    bwacyo.

    Hishwe kandi Abatutsi i Gikundamvura (Hinduka) muri Perefegitura ya Cyangugu,
    mu Karere ka Rusizi, muri centre ya Kivuruga mu Karere ka Gakenke, ku biro bya
    komine Musasa ahari muri Perefegitura ya Kigali Ngari no mu nkengero zayo, i
    Muhondo mu Karere ka Gakenke, ku biro bya Komine Tare muri Kigali ngari, ku
    bitaro bya Nemba no muri centre ya Gakenke.

    8 Mata 1994: Ubwicanyi bwatangiye gukwira mu gihugu hose, bamwe mu bayobozi batangira guhungira muri Ambasade y'u Bufaransa mu Rwanda biganjemo Abaminisitiri.

    Tariki ya 08 Mata 1994, Interahamwe n'abasirikare bishe Abatutsi bari bahungiye
    ahantu hatandukanye i Nyamirambo harimo kuri Paruwasi gatolika yitiriwe
    Mutagatifu Karoli Lwanga , mu kigo cy'Abafureri b'Abayozefiti no muri Koleji
    'St Andre' i Nyamirambo. Uyu munsi kandi ni nabwo Interahamwe zatangiye
    kwica Abatutsi bari bahungiye kuri Paruwasi gatolika ya Ruhuha mu Bugesera.

    Abantu barenga 100 biciwe mu ishuri rya Mutagatifu Andereye i Nyamirambo. Koloneli Théoneste Bagosora yateranyije inama yo kugena abayobozi bakuru b'igihugu bari bamaze gupfa.

    Ku Mashyuza muri Nyamyumba, no muri BRALIRWA Interahamwe
    zahiciye Abatutsi benshi

    Ku mashyuza ni mu Mudugudu wa Rambo, Akagari ka Kiraga, Umurenge wa
    Nyamyumba mu Karere ka Rubavu ku nkengero z'ikiyaga cya Kivu.

    Ku itariki ya 08 Mata 1994, kuri BRALIRWA hiciwe abashoferi cumi n'umwe
    (11) b'amakamyo babaga baturutse hirya no hino mu gihugu baje kurangura
    ibinyobwa bya BRALIRWA. Interahamwe zabakuye mu macumbi akodeshwa
    (Lodges) aho bakundaga gucumbika iyo bababaga baje kurangura zirabashorera
    zibajyana kubicira ku Mashyuza. Abazwi cyane mu babigizemo uruhare ni
    uwitwaga Musafiri na Sibomana.

    Imibiri y'abishwe ikaba yarahavanywe ijyanwa gushyingurwa mu cyubahiro mu
    rwibutso rwa Kanzenze.

    9 Mata 1994: Théodore Sindikubwabo yabaye Perezida w'igihugu w'agateganyo, Jean Kambanda agirwa Minisitiri w'Intebe wa Guverinoma y'Abatabazi.

    Ingabo z'Abafaransa baje mu cyo bise ” Opération Amaryllis ” zateraranye
    Abatutsi mu maboko y'abicanyi

    Tariki ya 9 Mata, nibwo icyo Abafaransa bise ” Operation Turquoise ” yatangiye
    mu Rwanda kugera 12 Mata. Igisobanuro cy'iyo operasiyo kwari ugucyura
    Abafaransa n'abanyamahanga bari mu Rwanda. Iyo operasiyo yabaye igihe abantu
    bicwaga cyane muri Kigali n'ahandi henshi mu gihugu, bicwa n'abasirikari
    n'Interahamwe. Izo ngabo z'Abafaransa zarebaga abicwaga nyamara ntibigeze
    babatabara, barabaretse baricwa bikomereza gucyura bene wabo.

    Abafaransa ntibashatse gutabara kugira ngo bahagarike ubwicanyi bwakorerwaga
    mu maso yabo, cyane cyane ku kibuga cy'indege cya Kanombe no ku muhanda
    uva ku kibuga cy'indege ugana mu mujyi hagati. Bahasize benshi babasigira
    Interahamwe.

    Hari Abatutsi bari bashoboye kurira mu modoka z'abasirikari b'Abafaransa
    zacyuraga abanyamahanga, ariko bagera kuri bariyeri bakabakuramo bakabicira
    imbere y'ingabo z'Abafaransa.

    Imiryango yarimo abashakanye hagati y'Umufaransa n'Umunyarwanda
    barabatandukanije, abanze gutandukana barabasiga. Mu marira menshi, abagore
    bashakanye n'Abanyarwanda b'Abatutsi basabye ko abo bashakanye n'abana babo
    babatwara baranga. Abakozi ba ambasade y'Ubufaransa mu Rwanda cyane cyane
    Abatutsi barasigaye, abenshi baricwa.

    Nyamara, ambasade y'Ubufaransa yafunguriye imiryango yayo umuryango wa
    w'uwahoze ari Perezida, abari mu mutwe w'abicanyi bashyizweho la Leta yariho,
    n'ibyegera bya Habyarimana byari ku isonga ry'Akazu. Abatutsi bageragezaga
    kurira urukuta rwa ambasade y'Ubufaransa barakubitwaga bakabasubiza inyuma,
    interahamwe zirabica.

    Abakozi bo mu nzu yareraga imfubyi ” orphelinat Ste Agathe ” yari iya Agata
    Kanziga umugore wa Perezida Habyarimana barabatwaye, ariko Ubufaransa
    bwima ubuhungiro abana ba nyakwigendera minisitiri w'intebe Agathe
    Uwilingiyimana, wari umaze iminsi ibiri yishwe n'abasirikari b'U Rwanda
    bayobowe na Majoro Bernard Ntuyahaga.

    Icyemezo cyo gucyura Abafaransa nticyafashwe indege ya Habyarimana ikimara
    guhanurwa cyangwa se iminsi ibiri yakurikiyeho, icyo cyemezo cyafashwe
    n'abanyepolitiki bashakaga guha ingufu ingabo z'u Rwanda zari ku rugamba.
    Tariki ya 8 Mata 1994, umuryango wa Habyarimana n'abandi bahezanguni buriye
    indege z'Abafaransa bajyanwa i Bangui, bakomereza i Paris.

    Mu ntagondwa z'abajenosideri batwawe n'ingabo z'Abafaransa harimo Felisiyani
    Kabuga wabaye umushoramari wa Jenoside, akaba Perezida wa Komite
    y'agateganyo y'isanduku yo kuramira umutekano w'igihugu na Perezida wa
    Komite ya Radiyo RTLM yari igikoresho cy'ubutegetsi bubi cyo kwamamaza
    ikorwa rya jenoside. Uwo Felicien Kabuga niwe watumiye mu mahanga toni 25
    z'imihoro mu Ugushyingo 1993, n'indi mipanga 50,000 muri Werurwe 1994.

    Felicien Kabuga yari agishakishwa n'ubutabera mpuzamahanga hashize imyaka 26
    yose, yaje gufatwa tariki ya 17 Gicurasi 2020 mu nkengero z'umujyi wa Paris.
    Aregwa icyaha cya jenoside, gushishikariza mu ruhame gukora jenoside,
    ubwumvikane mu gukora jenoside n'ibindi byaha byibasiye inyoko muntu
    (Gutoteza, kurimbura abantu).

    Kuri urwo rutonde hari na Ferdinand Nahimana, intiti yari izwi cyane, umwarimu
    muri Kaminuza y'u Rwanda. Ferdinand Nahimana yabaye Diregiteri wa
    ORINFOR anaba umwe mu bashinze RLTM. Yakoresheje radiyo, kuko ariyo
    ishobora kugera ku bantu benshi, mu gukwirakwiza urwango n'urugomo.

    Nahimana yakatiwe igifungo cy'imyaka 30 kubera ' kuba yarashishikarije mu
    ruhame gukora jenoside no gutotezaa bigize icyaha cyibasiye inyoko muntu
    akoresheje ibiganiro bya RLTM'.

    12 Mata 1994: Guverinoma yavuye i Kigali ihungira i Murambi muri Gitarama

    13 Mata 1994: Ingabo z'Ababiligi zafashe icyemezo cyo kuva mu Rwanda zita impunzi z'abatutsi zari zabahungiyeho muri ETO Kicukiro, Interahamwe n'abasirikare bahita batangira kubiraramo,abasigaye babazamura Nyanza ya Kicukiro ari naho babarangirije.

    14 Mata 1994: Ubwicanyi bwakorewe mu bitaro bya Kibeho ku Gikongoro

    15 Mata 1994: Ubwicanyi i Nyarubuye muri Kibungo no muri Paruwasi ya Mubuga ku Kibuye
    16 Mata 1994: Ubwicanyi kuri Paruwasi ya Mugonero ku Kibuye

    18 Mata 1994: Hishwe abari bahungiye muri Sitade Gatwaro (Kibuye).

    20 na 22 Mata 1994: Interahamwe n'abasirikare biraye mu barwayi, abarwaza n'abavuzi bo mu bitaro bya Kaminuza i Butare barabica.

    21 Mata 1994: Ingabo z'Umuryango w'Abibumbye mu Rwanda (MINUAR) zaragabanyijwe ziva ku bihumbi 5,500 zigera kuri 270.

    27 Mata 1994: Papa Jean Paul II yatangaje bwa mbere ko ibyaberaga mu Rwanda ari Jenoside.

    28 Mata 1994: Amerika na yo yemeye ko ibyaberaga mu Rwanda byari Jenoside bisobanurwa n'umuvugizi wayo Christine Shelley.

    30 Mata 1994: Impunzi 250.000 zambutse umupaka zijya muri Tanzaniya bahunga intambara FPR yarwanaga na FAR.

    12 Gicurasi 1994: Umuyobozi wa Komisiyo y'Uburenganzira bwa Muntu muri Loni na we yavuze ko mu Rwanda harimo kubera Jenoside.

    13 na 14 Gicurasi 1994: Ni bwo abasirikare ba Leta y'abatabazi bifatanyije n'abapolisi, Interahamwe n'abaturange bateye abaturage bo mu Bisesero ku musozi wa Muyira bicamo abaturage batabarika bari babashije kwirwanaho mbere.

    Muri Gicurasi 1994 : Umuryango utabara imbabare watangaje ko hamaze gupfa abantu barenga ibihumbi 500.

    22 Gicurasi 1994: Ingabo zari iza FPR Inkotanyi zafashe ikibuga cy'indege mpuzamahanga cya Kanombe.

    27 Gicurasi 1994: Habayeho guhererekanya impunzi hagati ya FPR na FAR biyobowe na MINUAR buri wese agahitamo aho agomba kujya yaba mu gice kiyoborwa na FPR cyangwa na Guverinoma y'Abatabazi.

    29 Gicurasi 1994: Guverinoma yahungiye ku Gisenyi ari na ho yavuye igana mu cyahoze ari Zayire.

    2 Kamena 1994: Gitarama na Kabgayi byagiye mu maboko ya FPR Inkotanyi
    16 Kamena 1994: FPR yabohoje impunzi zari zahungiye muri Kiliziya y'Umuryango Mutagatifu i Kigali no muri Saint Paul.

    22 Kamena 1994: Akanama gashinzwe umutekano ku isi kemereye Ingabo z'u Bufaransa kuza muri 'Opération Turquoise'.

    28 Kamena 1994: Umuryango w'Abibumbye wasohoye raporo ivuga kuri Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda.

    4 Nyakanga 1994: Umujyi wa Kigali na Butare byafashwe na FPR Inkotanyi, Ingabo z'Abafaransa zitangaza ko Kibuye, Gikongoro na Cyangugu zizazicungira umutekano.

    13 Nyakanga 1994: Impunzi z'Abanyarwanda zatangiye kwambuka umupaka zijya mu mujyi wa Goma muri Zayire

    15 Nyakanga 1994: Umuryango w'Abibumbye wanze kwemera Leta y'abatabazi.

    17 Nyakanga 1994: Ingabo zari iza FPR Inkotanyi zafashe Gisenyi na Ruhengeri kandi batangaza ko intambara ihagaze ku mugaragaro.

    19 Nyakanga 1994: Hagiyeho Leta y'Ubumwe bw'Abanyarwanda, Pasteur Bizimungu aba Perezida, Jenerali Majoro Paul Kagame aba Visi-Perezida, Faustin Twagiramungu aba Minisitiri w'Intebe.

    Source : https://umuryango.rw/amakuru/mu-rwanda/article/amwe-mu-matariki-mabi-cyane-yaranze-jenoside-yakorewe-abatutsi-muri-1994