Blog

  • Umunyarwanda wijanditse mu rubanza rwa Augustin Ngirabatware yarapfuye #rwanda #RwOT

    Ibi byemejwe n’Urwego rwa IRMCT rwasigariyeho inkiko mpuzamahanga z’Umuryango w’Abibumbye zirimo urwari rwarashyiriweho u Rwanda.

    Uru rwego rwemeje ko Maximilien Turinabo yapfiriye muri Kenya tariki 18 Mata 2021 azize uburwayi.

    IRMCT itangaza ko Maximilien Turinabo yajyanywe mu bitaro tariki 24 Werurwe 2021 akaza gupfa tariki 18 Mata 2021.

    Uyu mugabo Maximilien Turinabo yari akurikiranyweho kubangamira imirimo ya IRMCT kimwe n’abandi bane ari bo Anselme Nzabonimpa, Jean de Dieu Ndagijimana, Marie Rose Fatuma na Dick Prudence Munyeshuli.

    Ibyo bakekwaho bifitanye isano n’urubanza rwa Ngirabatware Augustin wabaye Minisitiri w’Igenamigambi ubu ufungiye i Arusha dore ko yakatiwe gufungwa imyaka 30.

    Bariya bantu bakekwaho gutanga ruswa bagamije guhindura no gusibanganya ibimenyetso byashinjaga Ngirabatware Augustin.

    IRMCT yatangaje ko ubu Maximilien Turinabo atagikurikiranyweho ibyaha kuko yapfuye gusa yemeza ko izakomeza gukurikirana bariya bandi bane basigaye.

    UKWEZI.RW

    Source : http://www.ukwezi.rw/mu-rwanda/3/article/Umunyarwanda-wijanditse-mu-rubanza-rwa-Augustin-Ngirabatware-yarapfuye

  • Babiri bafatanywe na Kizito bemeye kuba ibyitso ku cyaha cyo kwambuka no kwambutsa binyuranyije n’amategeko –

    Aba bagabo batawe muri yombi muri Gashyantare 2020 nyuma yo gufatanwa n’umuhanzi Kizito Mihigo bagerageza kwambuka igihugu binyuranyije n’amategeko bagejejwe imbere y’Inteko Iburanisha mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge kuri uyu wa 29 Mata 2021.

    Uko ari batatu bakurikiranyweho icyaha cyo kuba ‘icyitso ku cyaha cyo kwambuka no kwambutsa aca ahantu hatemewe n’amategeko’, gusa Ngayabahiga na Nkundimana bo bakagira umwihariko wo kuba bakurikiranyweho ikindi cyaha cyo gutanga ruswa.

    Kuri uyu wa Kane ubwo bagezwaga imbere y’ubutabera Umucamanza yabajije kuri ibi byaha baregwa, Joel Ngayabiha na Jean Bosco Nkundimana bavuga ko bemera kuba icyitso ku cyaha cyo kwambuka no kwambutsa aca ahantu hatemewe n’amategeko, ariko Innocent Harerimana we avuga ko atacyemera.

    Bigeze ku cyaha cyo gutanga ruswa Joel Ngayabiha na Jean Bosco Nkundimana bivugwa ko yari umukozi wo mu rugo wa Kizito Mihigo bavuze ko batacyemera.

    Muri uru rubanza rwabaye hifashijwe ikoranabuhanga aho ababurana bari muri Gereza ya Nyarugenge aho bafungiye, Jean Bosco Nkundimana yavuze ko yiteguye kwiburanira kuko ntawe afite umwunganira mu mategeko.

    Nyuma yo kugira icyo bavuga ku byo bakurikiranyweho, umunyamategeko wa Kubwimana na Ngayabiha yasabye ko urubanza rwasubikwa ngo ‘kuko atarabonana n’abo yunganira n’umwanya uhagije wo kwiga kuri dosiye ibashinja’.

    Imaze kumva abaregwa, Inteko Iburanisha yafashe umwanzuro wo gusubika iburanisha ryimurirwa ku wa 13 Nyaka 2021.

    Aba bagabo uko ari batatu bakurikiranyweho ibyaha bifitanye isano no kugerageza kwambuka umupaka binyuranyije n’amategeko k’Umuhanzi Kizito Mihigo, wafashwe na Polisi ku wa 13 Gashyantare 2020 hafi y’aho u Rwanda rugabanira n’u Burundi mu Karere ka Nyaruguru.

    Inyandiko zisobanura imiterere y’urubanza rw’aba bagabo batatu zisobanura ko Kizito Mihigo waje ’Kwiyahura agapfa’ yatangiye gucura umugambi wo gutoroka muri Mutarama 2020. Icyo gihe ngo yasabye umukozi we witwaga Ndikumana Jean Bosco nk’umuntu uvuka mu Karere ka Nyaruguru kumushakira umuntu wamwambutsa akagera i Burundi.

    Uwo mukozi ngo yaje kujya iwabo mu Murenge wa Nyabimata atashye ubukwe, ahahurira n’umuvandimwe we witwa Ngayabahiga Joel (bombi ba nyina baravukana) aba ari we umwemerera ko azabafasha. Harerimana we yaje kwinjira muri iyi dosiye kuko ari we wari ubatwaye ubwo bari mu mugambi wo kwambuka umupaka.

    Babiri bafatanywe na Kizito bemeye kuba icyitso ku cyaha cyo kwambuka no kwambutsa binyuranyije n’amategeko

  • Huye: Kuba hakomoka abacurabwenge ba Jenoside byabasigiye umukoro wo kwimakaza ubumwe n’ubwiyunge –

    Byavuzwe ubwo hibukwaga Abatutsi biciwe mu Mujyi wa Butare; ubu ni mu Murenge wa Ngoma.

    Bamwe mu bacurabwenge ba Jenoside yakorewe Abatutsi bagarutsweho barimo Sindikubwabo Theodore wari Perezida wa Leta yiyise iy’Abatabazi; Kambanda Jean wayibereye Minisitiri w’Intebe; Gitera Joseph washyizeho amategeko 10 y’Abahutu; Nyiramasuhuko Pauline wari Minisitiri w’Iterambere ry’Umuryango n’abandi.

    Perezida wa Ibuka mu Murenge wa Ngoma, Mbabazi Norbert, yavuze ko abo n’abandi bari bakomeye bakomoka i Butare bari mu batije umurindi Jenoside yakorewe Abatutsi batuma ikoranwa ubugome n’ubukana.

    Ati “Abo bose ni abantu navuga ngo bari bakomeye kandi bari bazi icyo gukora, aho uzanabibonera ni uko mu mugambi wa Jenoside abantu bari barize bakomokaga cyane muri iki gice cya Perefegitura ya Butare. Nyuma y’ijambo Sindikubwabo yavuze abo bantu bagiye babohereza muri bavukamo kuyobora Jenoside.”

    Yakomeje avuga ko imodoka ziturutse i Butare muri Kaminuza no mu Mujyi ari zo zatwaraga interahamwe zigiye kwica Abatutsi mu bindi bice.

    Umuyobozi w’Akarere ka Huye, Sebutege Ange, yavuze ko kuba bamwe mu bacurabwenge bateguye Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, baraturukaga mu gice ubu kiri mu Mujyi wa Huye, byabasigiye umukoro wo gushimangira ubumwe n’ubwiyunge bw’Abanyarwanda.

    Ati “Turahumuriza abatuye aka karere ko Jenoside itazongera kubaho ukundi kandi Leta y’Ubumwe bw’Abanyarwanda yashyizeho gahunda zitandukanye zishimangira ubumwe n’ubwiyunge bw’Abanyarwanda zirimo Ndi Umunyarwanda. Ni iyo nzira dukwiye gukomezamo tukumva ko twese turi Abanyarwanda tukabana mu mahoro.”

    Mu Murenge wa Ngoma hari urwibutso rwa Jenoside rushyinguyemo imibiri y’Abatutsi irenga ibihumbi 45, biciwe mu bice by’Umujyi wa Butare mu gihe cya Jenoside.

    Umuyobozi w’Akarere ka Huye, Sebutege Ange, yunamiye Abatutsi bashyinguye mu rwibutso rwa Jenoside rwa Ngoma

    I Huye kuba hakomoka abacurabwenge ba Jenoside byabasigiye umukoro wo kwimakaza ubumwe n’ubwiyunge

    Hibutswe Abatutsi biciwe mu Mujyi wa Butare muri Jenoside

    Mu Murenge wa Ngoma hari Urwibutso rwa Jenoside rushyinguyemo imibiri y’Abatutsi irenga ibihumbi 45, biciwe mu bice by’Umujyi wa Butare mu gihe cya Jenoside

  • Turinabo wari mu banyarwanda baregwa kubangamira IRMCT yapfiriye muri Kenya –

    Ku wa 3 Nzeri 2018 nibwo abanyarwanda barimo Maximilien Turinabo, Anselme Nzabonimpa, Jean de Dieu Ndagijimana, Marie Rose Fatuma na Dick Prudence Munyeshuli bashyikirijwe IRMCT.

    Ibirego byabo bihuye n’urubanza rwa Ngirabatware Augustin wabaye Minisitiri w’Igenamigambi hagati ya Nyakanga 1990-Mata 1994. Afungiwe i Arusha kubera uruhare yahamijwe muri Jenoside ndetse yakatiwe gufungwa imyaka 30.

    Turinabo na bagenzi be bashinjwa kubangamira imirimo y’urukiko no kubishishikariza abandi, kurenga ku myanzuro y’urukiko no kubangamira imikorere y’ubutabera mu Rukiko Mpuzamahanga Mpanabyaha Rwashyiriweho u Rwanda (ICTR) n’urukiko rwarusigariye.

    IRMCT yatangaje ko ku wa 24 Werurwe 2021 aribwo Turinabo yashyizwe mu bitaro muri Kenya, aza kwitaba Imana ku wa 18 Mata, ndetse uru rwego rwatangaje ko kubera urupfu rwe ruhagaritse ibyo kumukurikirana gusa ko bitazigera bihungabanya kuba abandi bakurikiranwa.

    Itangazo rya IRMCT ryo ku wa 05 Nzeri 2018 rivuga ko “Ibiro by’Ubushinjacyaha bivuga ko Maximilien Turinabo, Anselme Nzabonimpa, Jean de Dieu Ndagijimana na Marie Rose Fatuma, ubwabo cyangwa banyuze ku bandi bantu, batanze ruswa bakanashyira igitutu bagamije guhindura ibimenyetso by’abatangabuhamya mu rubanza rwa Ngirabatware.”

    Rikomeza rigira riti “Ubushinjacyaha kandi buvuga ko Dick Prudence Munyeshuli na Maximilien Turinabo batangaje amakuru y’ibanga arebana n’abatangabuhamya b’ibanga, bazi neza ko ari ukurenga ku mategeko ya ICTR n’urwego rwayisigariyeho.”

    “Bikekwa ko intego y’aba yari ukugira ngo hahindurwe icyemezo ICTR yafatiye Augustin Ngirabatware nk’uko cyanashimangiwe mu bujurire n’urwego rwayisigariye kubera uruhare yagize muri Jenoside, hamwe n’igifungo yakatiwe cy’imyaka 30.”

    Ku wa 20 Ukuboza 2012 nibwo Ngirabatware yakatiwe na ICTR mu rw’ubujurire, gufungwa imyaka 35, nyuma yo guhamwa no kugira uruhare muri Jenoside.

    Yaje kujuririra urwego rwasimbuye ICTR, maze ku wa 18 Ukuboza 2014, rugabanya igifungo kigirwa imyaka 30.

    Maximilien Turinabo yapfuye ku wa 18 Mata

  • AMAFOTO : Museveni na Kalachnikov ari kwiyibutsa kurasa #rwanda #RwOT

    Iyi foto yashyize kuri Twitter mu gitondo cyo kuri uyu wa Gatanu tariki 30 Mata 2021, igaragaza Museveni yambaye gisirikare n’imyenda ndetse n’amapeti nka Jenerali.

    Museveni kandi aba aryamye nk’umusirikare uri ku rugamba mu ishyamba witeguye umwanzi ngo amurashe atamuhushije.

    Kuri iyi foto kandi Museveni aba ari kumwe n’umusirikare ari kumuha amabwiriza y’uburyo agomba kuboneza igipimo.

    Iyi foto yashyizwe kuri Twitter na Museveni, yayiherekesheje amagambo avuga ko yari ariho ahabwa amabwiriza kugira ngo aboneze igipimo.

    Nyuma yo gushyira iyi foto kuri Twitter, hari abandi bahise bashyiraho andi mafoto agaragaza Museveni ari mu myitozo yo kurasa.

    UKWEZI.RW

    Source : http://www.ukwezi.rw/Mu-mahanga/Politiki/article/AMAFOTO-Museveni-na-Kalachnikov-ari-kwiyibutsa-kurasa

  • Umujyi wa Kigali wahawe ukwezi ngo ugaragaze uburyo imyanda yo mu kimoteri cya Nduba yatunganywa – #rwanda #RwOT

    Ibi Minisitiri Gatabazi yabisabye ubuyobozi bw'Umujyi wa Kigali kuwa 28 Mata 2021, mu rugendo yagiriye mu bice bitandukanye by'umujyi wa Kigali harimo n'Umurenge wa Nduba mu Karere ka Gasabo urimo iki kimoteri.

    Uru rugendo rwakurikiwe n'ibiganiro yagiranye n'inzego z'ibanze harebwa uko imitangire ya serivisi ihagaze mu turere, imikoranire hagati y'inzego z'ibanze n'abaturage na gahunda yo kurwanya ruswa n'akarengane mu baturage .

    Ubusanzwe iki kimoteri cyahoze mu Karere ka Kicukiro ariko kiza kwimurirwa i Nduba hatabayeho inyigo .

    Minisitiri Gatabazi yavuze ko Umujyi wa Kigali mu gihe cy'ukwezi wakora inyigo ku buryo imyanda iri muri icyo kimoteri yatunganywa ikaba yabyazwamo ifumbire.

    Yavuze ko Umujyi wa Kigali wasabwe gukangurira abaturage no kubasobanurira ko bakwiye kuzana imyanda mu buryo bushobora kurengera ibidukikije.

    Ati 'Icya mbere batubwiye ko hari ubushakashatsi bwakozwe, bakoze n'inyigo. Twabahaye igihe cy'ukwezi kugira ngo iyo nyigo babe bayizanye bayiganireho. Hanyuma tunabasaba kwiga uburyo iyo myanda yavamo ifumbire igakoreshwa mu baturage . Twabahaye igihe cy'ukwezi kugira ngo batugaragarize ibyo bagiye guhindura.'

    Minisitiri Gatabazi yavuze ko mu gukomeza kurengera ibidukikije, abaturage basabwe kujya bajyanayo imyanda bavanguye.

    Ati 'Twasanze mu buryo bakusanya imyanda bayizana itavanguye ahubwo bakayitaba gusa, yaba amashashi, amacupa. Ni ukuvuga ngo bari kuzana imyanda bakayimena bakayirunda hariya , mu gihe kiri imbere bishobora gutera ingorane. Twasabye ko bakora ubukangurambaga mu baturage no kubasobanurira ko bakwiye kuzana imyanda ivanguye, n'abayivana mu baturage ikaza ivanguye.'

    Ikimoteri cya Nduba kimenwamo imyanda irenga toni 500 buri munsi. Kiri ku buso bwa hegitare 24,42 mu gihe biteganyijwe ko kizagurwa kikangana na hegitare 54, kikabyazwa umusaruro imyanda imenwa igakorwamo ifumbire.

    Hatanzwe ukwezi ngo hagaragazwe inyigo y’uburyo imyanda yo mu kimoteri cya Nduba yatunganywa ikabyazwa umusaruro


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/umujyi-wa-kigali-wahawe-ukwezi-ngo-ugaragaze-uburyo-imyanda-yo-mu-kimoteri-cya

  • Isoko ry’abakinnyi mu Rwamda ryaraye rifunzwe risize amakipe yiyubatse ate? Abagera kuri 23 basabiwe kwinjira #rwanda #RwOT

    Mu ijoro ryakeye nibwo isoko ry’igura ry’abakinnyi rito mu Rwanda ryafunze, amakipe yiyubatse mu buryo butandukanye aho abakinnyi bagera kuri 23 basabiwe kwinjira bakazafasha amakipe yabo muri shampiyona izatangira mu kwezi gutaha.

    Bitewe n’icyorezo cya Coronavirus cyatumye imikino mu Rwanda ihagarara ndetse na shampiyona ntitangirire igihe, nyuma yo kumenya igihe izabera, FIFA yafunguye isoko ku Rwanda maze amakipe yemererwa kongeramo abakinnyi.

    Shampiyona izatangira ku wa Gatandatu tariki ya 1 Gicurasi izasozwe tariki ya 29 Kamena nk’uko ingengabihe yayo ibivuga.

    Isoko ry’igura ry’abakinnyi ryafunguwe tariki ya 15 Mata rikaba ryaraye rifunzwe tariki ya 29 Mata saa sita z’ijoro.

    Mu makuru ISIMBI.RW yakusanyije yagarageje ko mu makipe 16 akina icyiro cya mbere mu Rwanda, amakipe 4 gusa atari yo yongeyemo abakinnyi.

    Ayo makipe ni APR FC, Police FC, Marines FC na AS Muhanga ariko yo yaguze Uwimana Cedric wahoze akinira Espoir FC ariko basanga urutonde rw’iyi kipe muri FERWAFA rwaruzuye(abakinnyi 30), gusa afite amasezerano y’iyi kipe azayikinira na nyuma y’uyu mwaka w’imikino.

    Uko amakipe yiyubatse

    Rayon Sports

    Ikipe ya Rayon Sports, ikipe ifite abafana benshi mu gihugu inakunzwe hanze yacyo, ni imwe mu makipe yabyaje umusaruro ibi byumweru bibiri aho yongeyemo amaraso mashya.

    Yaguze umunyarwanda ukina mu kibuga hagati usatira wakinaga muri Saham Club muri Oman, Muhire Kevin na Héritier Luvumbu ukomoka muri DR Congo.

    Uretse aba bakinnyi havuzwe na Junior Bayanho-Aubyang ukomoka muri Gabon ariko n’ubwo yaje mu Rwanda akagirana ibiganiro n’iyi kipe ntiyigeze imwerekana nk’umukinnyi wayo.

    AS Kigali

    Iyi kipe y’abanyamujyi yongeyemo abakinnyi batanu bakiri bato bavuye muri Vision FC ari bo; Kwitonda Ally, Muyombo Osmu, Nkurunziza Seth, Gakuru Matata naHakizimana Zouberi

    Gasogi United

    Gasogi United y’umuherwe Kakooza Nkuriza Charles (KNC), ibi byumweru byamufashije kongeramo abakinnyi babiri bakomoka muri Brazil, Diego Dos Santos ukina inyuma ya rutahizamu na rutahizamu Diogo Da Souza.

    Kiyovu Sports

    Urucaka nk’uko abakunzi bayo bakunze kuyita, ku ikubitiro yongeyemo Ishimwe Kevin wayijsmo muri Mutarama atijwe na APR FC ariko ubu bakaba baramaze kumwegukana ari umukinnyi wabo atakiri intizanyo, bongeyemo kandi n’umwana w’imyaka 17 wakuriye mu irerero ryabo witwa Rwagasore Sharifu.

    Bugesera FC

    Ikipe y’akarere ka Bugesera yongeyemo abakinnyi babiri, myugariro batijwe na Police FC, Mukengere Christian na Cedric wavuye muri Aspor

    Sunrise FC

    Ikipe ibarizwa mu Ntara y’Iburasirazuba mu karere ka Nyagatare yongeyemo umusore wakiniye amakipe arimo AS Kigali, Jean Paul Niyonzima bakunze kwita Robinho.

    Mukura VS

    Ikipe yo mu karere ka Huye yambara umukara n’umweru yaguze abakinnyi babiri, rutahizamu William Opoku Mensah ukomoka muri Ghana na Tagimbima Hatal Daniel ukomoka muri DR Congo.

    Musanze FC

    Yasabiye ibyangombwa Nduwayezu Jean Paul bakunze kwita Chouchou wari usanzwe muri iyi kipe. Ashobora kunyura ku ruhande rw’ibumoso asatira cyangwa agakina mu kibuga hagati asatira(8)

    Etincelles FC

    Ikipe yo mu karere ka Rubavu, ikaba imwe mu makipe bigorana kubona amakuru yayo, yaguze abakinnyi 3 barimo Manzi Sincere wakiniye amakipe nka Police FC na Sunrise FC, abakinnyi bakomoka muri DR Congo, Vibro Metha unyura ku mpande asatira na Osobwa Olivier ukina mu kibuga hagati.

    Espoir FC

    Ni ikipe ibarizwa mu karere ka Rusizi, yongeyemo umukinnyi umwe ukina mu mutima w’ubwugarizi wavuye muri Marines FC, Karema Eric

    Gorilla FC

    Ni umwaka wayo wa mbere mu cyiciro cya mbere, ikipe y’umuherwe Mudaheranwa Hadji yongeyemo abakinnyi batatu; Gihozo Basir(Interforce), Uwimana Emmanuel (Intare FC) na Muhawenimana Emmanuel ( Aspor), iyi kipe ariko bivugwa ko hari na rutahizamu ukomoka muri Nigeria yazanye.

    Rutsiro FC

    Iyi kipe nayo yazamutse mu cyiciro cya mbere umwaka ushize, yaguze umukinnyi umwe ukomoka muri Ghana ukina mu kibuga hagati witwa Kamal.

    Héritier Luvummbu, ukomoka muri DR Congo, amaraso mashya muri Rayon Sports

    Muhire Kevin yamaze gusinyira Rayon Sports

    Diogo Da Souza(ibumoso) na Diego Dos Santos (iburyo), abanya-Brazil baje muri Gasogi United

    Source : http://isimbi.rw/siporo/article/isoko-ry-abakinnyi-mu-rwamda-ryaraye-rifunzwe-risize-amakipe-yiyubatse-ate-abagera-kuri-23-basabiwe-kwinjira

  • Umujyi wa Kigali wahawe ukwezi ngo ugaragaze uburyo imyanda yo mu kimoteri cya Nduba yatunganywa –

    Ibi Minisitiri Gatabazi yabisabye ubuyobozi bw’Umujyi wa Kigali kuwa 28 Mata 2021, mu rugendo yagiriye mu bice bitandukanye by’umujyi wa Kigali harimo n’Umurenge wa Nduba mu Karere ka Gasabo urimo iki kimoteri.

    Uru rugendo rwakurikiwe n’ibiganiro yagiranye n’inzego z’ibanze harebwa uko imitangire ya serivisi ihagaze mu turere, imikoranire hagati y’inzego z’ibanze n’abaturage na gahunda yo kurwanya ruswa n’akarengane mu baturage .

    Ubusanzwe iki kimoteri cyahoze mu Karere ka Kicukiro ariko kiza kwimurirwa i Nduba hatabayeho inyigo .

    Minisitiri Gatabazi yavuze ko Umujyi wa Kigali mu gihe cy’ukwezi wakora inyigo ku buryo imyanda iri muri icyo kimoteri yatunganywa ikaba yabyazwamo ifumbire.

    Yavuze ko Umujyi wa Kigali wasabwe gukangurira abaturage no kubasobanurira ko bakwiye kuzana imyanda mu buryo bushobora kurengera ibidukikije.

    Ati “Icya mbere batubwiye ko hari ubushakashatsi bwakozwe, bakoze n’inyigo. Twabahaye igihe cy’ukwezi kugira ngo iyo nyigo babe bayizanye bayiganireho. Hanyuma tunabasaba kwiga uburyo iyo myanda yavamo ifumbire igakoreshwa mu baturage . Twabahaye igihe cy’ukwezi kugira ngo batugaragarize ibyo bagiye guhindura.”

    Minisitiri Gatabazi yavuze ko mu gukomeza kurengera ibidukikije, abaturage basabwe kujya bajyanayo imyanda bavanguye.

    Ati “Twasanze mu buryo bakusanya imyanda bayizana itavanguye ahubwo bakayitaba gusa, yaba amashashi, amacupa. Ni ukuvuga ngo bari kuzana imyanda bakayimena bakayirunda hariya , mu gihe kiri imbere bishobora gutera ingorane. Twasabye ko bakora ubukangurambaga mu baturage no kubasobanurira ko bakwiye kuzana imyanda ivanguye, n’abayivana mu baturage ikaza ivanguye.”

    Ikimoteri cya Nduba kimenwamo imyanda irenga toni 500 buri munsi. Kiri ku buso bwa hegitare 24,42 mu gihe biteganyijwe ko kizagurwa kikangana na hegitare 54, kikabyazwa umusaruro imyanda imenwa igakorwamo ifumbire.

    Hatanzwe ukwezi ngo hagaragazwe inyigo y’uburyo imyanda yo mu kimoteri cya Nduba yatunganywa ikabyazwa umusaruro

  • Buri wese utaragize icyo akora mu guhagarika Jenoside yakorewe Abatutsi, akwiye kubibazwa – Gen Roméo Dallaire –

    Ibi yabigarutseho mu “Ikiganiro [ku burangare] bw’ Umuryango w’Abibumbye muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda mu 1994”, cyahuje abayobozi mu nzego z’u Rwanda n’Umuryango w’Abibumbye, abashakashatsi kuri Jenoside yakorewe Abatutsi, abanditsi b’ibitabo n’abandi bantu b’inararibonye bagerageje kuburira umuryango mpuzamahanga kuri Jenoside yarimo kubera mu Rwanda mu 1994.

    Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga w’u Rwanda, Vincent Biruta, yavuze ko ibiganiro nk’ibi ari “Umwanya wo kwibuka ibyemezo bikomeye byafashwe n’Umuryango w’Abibumbye, kandi bikagira uruhare mu byabereye mu Rwanda mu gihe cya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994”.

    Umuryango w’Abibumbye wateye umugongo u Rwanda uzi ikigiye kubaho

    Ubwo Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 yari gutegurwa mu buryo bugaragarira amaso, ndetse n’urugamba rwa FPR rwo kubohora igihugu rurimbanyije, mu gihe Leta ya Perezida Juvénal Habyarimana yari yananiwe kubahiriza amasezerano ya Arusha, Loni yafashe icyemezo cyo kohereza umutwe w’ingabo mu Rwanda, UNAMIR, zahageze habura amezi atandatu kugira ngo Jenoside yakorewe Abatutsi itangire gushyirwa mu bikorwa, ziza ari ingabo 2 548.

    Izi ngabo ariko zari agatonyanga mu nyanja ugereranyije n’uburemere bw’ikibazo zari zije guhangana nacyo, kuko uretse kuba zaraje zitinze, zari na nke cyane kuko zikigera mu Rwanda, Gen Roméo Dallaire wari uziyoboye, yabonye amakuru yizewe aturutse muri bamwe mu bari bagize Leta ya Habyarimana, bamuhamirije rwose ko mu minsi micye iri mbere bazatangira gusohoza umugambi wo gutsemba Abatutsi burundu, ndetse ko ibikorwa byo kuwutegura biri kugana ku musozo.

    Aya makuru ateye ubwoba yatumye Gen Dallaire ahinda umushyitsi, kuko yabonye neza ko ingabo yari yitwaje ntacyo zari bumare mu bibazo uruhuri byari mu gihugu. Ibi byatumye atangira gushaka icyakorwa mu maguru mashya, abanza gutanga ayo makuru ku Biro Bikuru by’Umuryango w’Abibumbye biri i New York, ndetse anasaba ko ingabo za UNAMIR zakongerwa nibura zikagera ku 5 000.

    Icyo gihe, Umunyamabanga Mukuru wa UN yari Umunyamisiri Boutros Boutros-Ghali, wari uherutse kohereza Umunya-Cameroon Jacques-Roger Booh-Booh mu Rwanda nk’Intumwa ye Yihariye, yagombaga kumugezaho amakuru na za raporo z’ibiri kubera mu Rwanda, ndese na Gen Dallaire niwe yanyuzagaho ubutumwa bumugenewe.

    N’ubwo mu maso ya Dallaire ibibazo byari mu Rwanda byari uruhuri, kuri Booh-Booh nta gikuba cyari bwacike, kuko uyu mugabo atigeze ashishikazwa no kumenyesha Boutros-Ghali uko ibintu byari bimeze mu Rwanda binyuze muri za raporo yagombaga kumuha, ahubwo yakoreshaga umwanya we mu gusangira agahiye na Perezida Habyarimana, nk’uko byagenze kuri Pasika yo muri Mata 1994.

    Uku kutabona raporo z’ibyaberaga mu Rwanda, n’ubwo byari mu makuru hirya no hino ku Isi, byatangaje cyane abarimo Karel Kovanda, wari uhagarariye Repubulika ya Tchèque muri Loni , akaba yari n’umutumirwa muri iki kiganiro, wavuze ko yatunguwe cyane n’uburyo ibyaberaga mu Rwanda bitagaragaraga muri raporo Booh-Booh yakabaye yaroherereje Boutros-Ghali.

    Yagize ati “Icyankoze ku mutima cyane, ni uruhare rw’Ubunyamabanga Bukuru bwa Loni mu byaberaga mu Rwanda, ntabwo byahawe agaciro byari bikwiye”.

    Yongeyeho ko iyo “Booh-Booh aba yarakoze akazi ke neza, akandika raporo zigaragariza Umunyamabanga Mukuru wa Loni uko ibintu byari bimeze mu Rwanda, byarashobokaga ko hari icyari bukorwe. Njyewe ntabwo izo raporo nazibonye, byari kuba byiza iyo Boutros-Ghali aza kugira amakuru aruta ayo yari azi k’u Rwanda”.

    Ingabo zari mu butumwa bwa UNAMIR zatereranye Abanyarwanda mu 1994

    Loni yacitsemo ibice kubera u Rwanda

    Bimaze kugaragara ko ibiri kubera mu Rwanda ari Jenoside yarimo gukorerwa Abatutsi, ibihugu byacitsemo ibice, bimwe bishyigikiye umwanzuro wo kohereza mu Rwanda ingabo zunganira izari zisanzwe muri UNAMIR, ibindi, byiganjemo ibikomeye, bigahakana uwo mwanzuro.

    Ubwo indege ya Perezida Habyarimana yari imaze kuraswa, muri iryo joro ryo kuwa 6 Mata 1994, Gen Dallaire yandikiye Ibiro Bikuru bya Loni asaba kongererwa ingabo, nk’uko byagaragaye muri raporo yo 1999 y’Umuryango Mpuzamahanga Ushinzwe Kurengera Uburenganzira bwa Muntu, Human Right Watch.

    Kugira ngo ibi bigerweho, byasabaga ko ibihugu byitanga bikohereza ingabo mu Rwanda, ndetse ibihugu 68 byatoreye uwo mwanzuro, icyakora bine byonyine byo muri Afurika, nibyo byemeye kohereza ingabo mu Rwanda.

    Uretse ingabo zabuze, ikibazo cy’ibikoresho nacyo cyabaye ingorabahizi, kuko ibihugu byari bifite ubushobozi bwo gutanga uwo musanzu, nka Amerika, u Bufaransa, u Bwongereza n’u Bubiligi, bitari bishyigikiye uwo mwanzuro. Ibihugu bya Afurika byari byiyemeje gutanga ingabo zongera umubare w’iziri muri UNAMIR, ntibyari bifite ibikoresho n’intwaro zihagije.

    Ibi byatumye icyifuzo cya Gen Dallaire giterwa utwatsi, maze hatorwa umwanzuro wa 902 wagabanyije umubare w’ingabo zari mu butumwa bwa UNAMIR, zikagera kuri 270 zivuye kuri 2 548.

    Kovanda wakurikiranaga iby’iyo kinamico yose yavuze ko rimwe Medeleine Albright wari uhagarariye Amerika muri Loni mu 1994, yigeze kurakara bikomeye bitewe n’uko abandi ba ambasaderi bamusabaga kugira inama igihugu cye yo gutanga ubufasha mu gucyemura ibibazo byari mu Rwanda, maze akadukira bagenzi ashaka kubafata mu mashingu, agatabarwa na Kofi Annan wari hafi aho, wahise akumira icyashoboraga kuba imirwano y’akataraboneka hagati y’abambasaderi muri Loni.

    Karel Kovanda wari uhagarariye Repubulika ya Tchèque mu Muryango w’Abibumbye yagerageje kuvuganira u Rwanda

    Amerika yifuzaga ibidashoboka mu Rwanda

    Muri uko kutumvikana kose, uruhande rwa Amerika rwavugaga ko kohereza izindi ngabo mu Rwanda bidakenewe, ahubwo ko byaba byiza “Hashyizweho agace karinzwe cyane kandi kataberamo imirwano, ku buryo kahungiramo abari mu kaga”.

    Iki cyifuzo ariko cyamaganywe na General Dallaire, wavugaga ko “Abatutsi bahigwaga batabona uko bagera muri ako gace kuko bari kwicirwa mu nzira baganayo”, bityo ko hakwiye gufatwa umwanzuro wo gucyemura ikibazo cy’umutekano mucye mu gihugu hose, aho kwibanda ku gice kimwe.

    Ku rundi ruhande, Perezida Bill Clinton wari uyoboye Amerika muri icyo gihe, yari amaze kuvana ingabo z’icyo gihugu muri Somalia nyuma yo guseberayo bikomeye, ubwo imirambo y’abasirikare 18 ba Amerika yazengurutswaga n’inyeshyamba mu mujyi rwagati nyuma yo kwicwa yanashinyaguriwe.

    Ibi byatumye uyu muyobozi yirengagiza ibyaberaga mu Rwanda n’ubwo yari abizi neza, yirinda kohereza ingabo ze zitari zakamenya neza iby’intambara zo muri Afurika, yirinda ko zakongera guseba nk’uko byari byagenze muri Somalia. Aya makuru Gen Dallaire yayahawe na bamwe mu bahoze muri Leta ya Clinton, ubwo yababazaga impamvu Amerika yatereranye u Rwanda mu bihe bikomeye bya Jenoside yakorewe Abatutsi.

    Kovanda yavuze ko uyu mwanzuro wo kugabanya ingabo za UNAMIR mu Rwanda “Ari ryo kosa rikomeye ryakozwe n’Akanama Gashinzwe Umutekano mu Muryango w’Abibumbye”.

    Kuri Gen Dallaire wari wabuze amajyo n’amazi nyuma yo kugabanyirizwa ingabo, yavuze ko “Impamvu ibihugu bitatabaye u Rwanda mu bihe rwari rubikeneye atari uko byari bibuze ibikoresho n’uburyo bwo gufasha mu guhangana n’ibi bibazo, ahubwo icyabuze ni ubushake bwa politiki”.

    Yongeyeho ko kubura ubu bushake bwa politiki byasobanurwa n’uko mu 1992 kugera mu 1993, Loni yari ufite ingabo mu butumwa bw’amahoro muri Cambodia, UNTAC, ndetse ikanagira izindi mu cyahoze ari Yugoslavia, UNPROFOR, yewe no kuwa 11 Werurwe 1994, Umunyamabanga Mukuru wa Loni , yari aherutse gusaba ko ingabo ziri mu butumwa bwa UNPROFOR zongererwa amazi 12 ku gihe zagombaga kumara, ndetse n’umubare wazo ukongerwaho izindi 8 500, mu rwego “Kongerera UNPROFOR amahirwe yo kugera ku nshingano zayo”.

    Ambasaderi w’u Rwanda mu Muryango w’Abibumbye, ari nawe wari wateguye ibi biganiro, Velentine Rugwabiza, yavuze ko “Ibi byerekana uburyo Umuryango w’Abibumbye wafashe ubuzima bw’Abanyarwanda nk’ubudafite agaciro ugereranyije n’ubw’abandi”.

    Gen Roméo Antonius Dallaire yagerageje gutabariza u Rwanda asaba ko ubutumwa bwa UNAMIR bwongererwa ingabo ariko ntibyakorwa

    Ntacyo amahanga yigiye k’u Rwanda

    Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda mu 1994 yabaye hashize imyaka 45 Umuryango w’Abibumbye utoye umwanzuro wa 260 wateganyaga ko nta yindi Jenoside ikwiye kongera kubaho, ndetse ko ikwiye gufatwa nk’icyaha ndengakamere, n’abayigizemo uruhare bose bakabiryozwa mu buryo bw’intangarugero.

    Kuba nyuma y’imyaka 45 Jenoside yarabaye kandi amahanga akanga gutabara u Rwanda “Ntabwo ari uko atari afite amakuru y’ibyarimo kubera mu Rwanda, ahubwo byatewe n’ubushake bucye bwa politiki”, nk’uko byemejwe na Minisitiri w’Ubutabera mu Rwanda, Johnson Busingye. Ibi kandi “Byari ugutsindwa gukomeye k’Umuryango w’Abibumbye mu nshingano ufite zo kubahisha ikiremwa muntu”, nk’uko byavuzwe na Linda Melvern, umwanditsi akaba n’umushakashatsi kuri Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda.

    Ku bwa Gen Henry Kwame Anyidoho wari Umuyobozi Wungirije wa UNAMIR mu gihe cya Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda, igiteye impungenge kurushaho ni uko nta kigaragaza ko hagize ahandi hantu haba Jenoside ku rwego rw’Isi, cyane cyane muri Afurika, Umuryango w’Abibumbye utiteguye kuba watabara ukayikumira.

    Yagize ati “Nkurikije uko mbona ibintu, nshingiye no ku bunararibonye bwanjye, biragaragara Umuryango w’Abibumbye utiteguye gutabara mu gihe hari indi Jenoside yakongera kubaho ahandi ku Isi”.

    Ibi abishingira ku musaruro utangwa n’ubutumwa bwo kugarura amahoro mu bihugu nka Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, MONUSCO, bumaze igihe kinini cyane ariko n’ubundi ntibukumire intambara zirimo n’izihuza amoko, zikunzwe kwibasira icyo gihugu.

    Yananenze uburyo Umuryango wa Afurika Yunze Ubumwem AU, udafata iya mbere mu gukemura ibibazo bijyanye n’umutekano mucye mu bihugu nka Libya, Somalia, Sudan n’ibindi bitandukanye muri Afurika.

    Gusa Umujyanama Wihariye mu Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye Rishinzwe Kurwanya Jenoside, UNSG, Alice Wairimu Nderitu, yavuze ko ibi bigoye kuko Ishami akoramo rishinzwe gukumira ko icyaha cya Jenoside cyakongera kubaho, ati “Jenoside yongeye kubaho ku Isi byaba ari igisebo gikomeye ku kiremwa muntu muri rusange”.

    Gen Henry Kwame Anyidoho wari Umuyobozi Wungirije wa UNAMIR mu gihe cya Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda

    Loni ikwiye guhagurukira abahakana Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda

    Kuwa 29 Mata mu 1994, mu cyumba kiberamo inama z’Umuryango w’Abibumbye, habereye inama rukokoma yari igamije kurebera hamwe izina rikwiye guhabwa ibikorwa byarimo kubera mu Rwanda, bishingiye ku makuru yari ahari icyo gihe.

    Muri iyo nama, ni bwo bwa mbere hagaragaye abantu bahakana Jenoside yakorewe Abatutsi, ndetse nyuma y’imyaka 27, hari ibihugu byanze kwemera inyito ya Jenoside yakorewe Abatutsi, kandi iryo hakana ari bumwe mu buryo bwo kuyitiza umurindi, kuko “Uko duha rugari abayigizemo uruhare ari nako barushaho gukwirakwiza ihakana ryayo”, nk’uko byatangajwe n’umushakashatsi Linda Melvern.

    Ibi ni byo Minisitiri Busingye yahereyeho asaba Umuryango w’Abibumbye, wamaze kwemera inyito ya Jenoside yakorewe Abatutsi, gufatira ingamba zikomeye abayihakana batangiye kuba benshi, nk’uko byakozwe ku bahakana Jenoside yakorewe Abayahudi.

    Kuri iyi ngingo, Umushinjacyaha Mukuru w’Urwego Mpuzamahanga Rwashyiriweho Gukora Imirimo y’Insigarira y’Inkiko Mpanabyaha (IRMCT), Dr Serge Brammertz, kuri ubu uri mu Rwanda mu mirimo ya nyuma yo gutegura raporo azageza ku Kanama k’Umutekano k’Umuryango w’Abibumbye, yavuze ko ingingo yo guhakana Jenoside yakorewe Abatutsi ari kimwe mu byo azagaragaza k’inzitizi ikomeye mu gushakira ubutabera abayirokotse ndetse no gukumira ko itazongera kubaho ku Isi.

    Yavuze ko “Biteye impungenge kuba hari ba ruharwa batandatu (bagize uruhare rufatika mu itegurwa n’ishyirwa mu bikorwa bya Jenoside yakorewe Abatutsi) bataraboneka kandi bari mu bihugu bitandukanye”.

    Ubushinjabyaha bw’u Rwanda nabwo bumaze gutanga impapuro zo guta muri yombi abantu 1 146 bagize uruhare muri Jenoside yakorewe Abatutsi bari mu bihugu 33 ku Isi, kandi “Bamwe bari mu bihugu bizwi, ndetse n’aho bari harazwi neza, ariko ubushake bwo kubafata ntabuhari”.

    Minisitiri Busingye yavuze ko “Ibihugu barimo bikwiye kubafata bikabohereza mu Rwanda, cyangwa se bikababuranisha byifashishije ubutabera bwabyo”.

    U Rwanda rurasaba LONI guhagurukira abahakana Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994

    Perezida Kagame yarahiriye kutazareberera mu gihe jenoside iri kuba ahandi ku Isi

    Kuwa 18 Nyakanga mu 1994, Perezida Paul Kagame wari Visi Perezida akaba na Minisitiri w’Ingabo icyo gihe, nyuma yo kwitegereza ingaruka zikomeye Jenoside yagize k’u Rwanda, yarahiriye ‘kuzakora ibishoboka byose mu bushobozi bwe’ agakumira ko hari ahandi hantu ku Isi hashobora kuzabaho indi jenoside.

    Gen Dallaire wamenye iby’iyo ndahiro, yemeza ko Perezida Kagame ari gukora ibyo yiyemeje muri icyo gihe, kuko u Rwanda ari urwa gatatu ku Isi n’ingabo 6 322, mu bihugu bifite ingabo nyinshi ziri mu butumwa bwa Loni bwo kugarura amahoro ku Isi, aho rukurikira Bangladesh na Ethiopia.

    Uyu mugabo yavuze ko “Ibi byerekana ubushake bw’u Rwanda bwo gukumira ibyaha no kugarura amahoro ku Isi, kandi aho ingabo z’u Rwanda ziri hose zitanga umusaruro uri ku rwego rwo hejuru ugereranyije n’ibindi bihugu”.

    Ambasaderi Rugwabiza yavuze ko n’ubwo ibyabaye mu Rwanda biteye agahinda, ariko ibyo igihugu kimaze kugeraho byerekana ubushobozi bwa muntu bwo kwiyubaka na nyuma yo gusenyuka mu buryo bukomeye.

    Perezida Kagame yiyemeje kuzakora uko ashoboye akarwanya ko hari ahandi ku Isi habaho jenoside