Blog

  • Kwandikwa ku isoko ry’imari n’imigabane, kugabanya ibiciro: Rwandair igiye guhindura isura y’ubwikorezi muri Afurika – #rwanda #RwOT

    Icyakora, ni ibikorwa byagiye bikomwa mu nkokora n’ibibazo bitandukanye birimo ihangana rikomeye mu rwego rw’ingendo zo mu kirere n’ihungabana ryatewe n’icyorezo cya Covid-19.

    Amafaranga akoreshwa kugira ngo iki kigo gikomeze ibikorwa byacyo, aturuka mu ngengo y’imari y’u Rwanda, ndetse nko mu ngengo y’imari y’umwaka ushize, Leta yari yashoyemo miliyari 145 Frw.

    Nubwo ibijyanye n’ingendo z’indege byakomwe mu nkokora muri iyi minsi, RwandAir ni ishoramari Leta idashobora kureka kuko rifasha ubukungu cyane. Nk’igihugu kidakora ku nyanja, RwandAir igira uruhare rufatika mu koroshya ingendo z’ibicuruzwa byoherezwa mu mahanga n’ibitumizwayo mu buryo bwihuse.

    Iki kigo kandi ni ingenzi mu gufasha ba mukerarugendo kugera mu Rwanda, ari na yo mpamvu mbere y’icyorezo cya Covid-19, ubukerarugendo bwari bumaze kugera ku mwanya wa mbere mu nzego zinjiriza igihugu amadovize menshi.

    Mu rwego rwo kucyongerera ubushobozi, Leta y’u Rwanda yatangiye amasezerano y’ubufatanye n’ikigo cya Qatar Airways, kiri ku mwanya wa mbere ku Isi mu bigo bitanga serivisi nziza zo gutwara abantu mu kirere.

    Umuyobozi Mukuru wa RwandAir, Yvonne Makolo, yabwiye CNBC ko ibiganiro byo guhuza ibi bigo byombi birimbanyije ku buryo Qatar Airways izahabwa imigabane ingana na 49% muri RwandAir.

    Yagize ati “Turacyari mu nzira zo kurangiza ibiganiro by’ubufatanye, aho Qatar Airways izafata 49% by’imigabane ya RwandAir, ibyo ntabwo biremezwa neza ariko turacyabiganiraho.”

    Hejuru y’icyorezo cya Covid-19, indi mpamvu ikomeye yari yadindije ibiganiro ku mpande zombi, ni uko Leta y’u Rwanda yari yabanje kumvikana na Qatar Airways ku bijyanye n’ikibuga cy’indege cya Bugesera, kandi amasezerano hagati y’impande zombi akaba yaramaze gusinywa, igikurikiyeho akaba ari amasezerano hagati y’ibigo by’indege by’ibihugu byombi.

    Ati “Ni urugendo rurerure, twari turajwe ishinga no kubanza kurangiza amasezerano yo kubaka ikibuga cy’indege, kandi twarayarangije ndetse imirimo yo kubaka irakomeje, aho Qatar ifite 60% by’ikibuga cy’indege cya Bugesera. Ubwo rero twarangije amasezerano areba ikibuga cy’indege, ubu turi gushyira imbaraga mu [kunoza amasezerano] hagati y’ibigo by’indege byombi. Byatindijwe n’icyorezo cya Covid-19 ariko ibiganiro birakomeje kandi biri kugenda neza.”

    Amakuru avuga ko imirimo yo kubaka ikibuga cy’indege cya Bugesera igeze hejuru ya 35% nyuma y’aho igishushanyo mbonera kivuguruye kibonekeye. Iki kibuga gifite agaciro ka miliyari 1.3$, kikazubakwa mu bice bibiri, byose bizarangira gifite ubushobozi bwo kwakira abantu miliyoni 14 ku mwaka, ibikigira kimwe mu bibuga by’indege binini mu Karere k’Ibiyaga Bigari.

    Ni ubufatanye buzahindura ubwikorezi muri Afurika

    Muri Gashyantare 2020, ubwo Al Baker, Umuyobozi Mukuru wa Qatar Airways yatangazaga imikoranire mishya hagati ya RwandAir n’ikigo ayoboye, yatanze impamvu zatumye bashima imikoranire na RwandAir, avuga ko ‘ahantu igihugu kiri, umutekano n’uburyo cyorohereza ishoramari’, ari bimwe mu byabakuruye.

    Ku rundi ruhande ariko, Qatar Airways yanakuruwe cyane n’imbaraga Leta ishora muri RwandAir ‘ifatwa nka kimwe mu bigo biri gukurana ingoga ku Mugabane wa Afurika’.

    Nko mu 2013, RwandAir yatwaye abagenzi ibihumbi 408, baza kugera ku bihumbi 885 mu 2017 ndetse bikavugwa mbere ya Covid-19, iki kigo cyatwaraga abagenzi bakabakaba miliyoni ku mwaka. Ibijyanye n’amafaranga yinjira na yo yarazamutse kuko yavuye kuri miliyoni 91.6$ mu 2013, akagera kuri miliyoni 221.6$ mu 2018.

    Bitandukanye n’ibindi bigo bikora ubwikorezi bwo mu kirere ku Mugabane wa Afurika no hanze yayo, isoko ry’ibanze rya RwandAir, ni Afurika nyirizina. Mu byerekezo 26 bya RwandAir, bitandatu byonyine nibyo byerekeza mu mijyi iri hanze ya Afurika birimo icya Londres, Bruxelles, Tel Aviv, Dubai, Mumbai na Guangzhou mu Bushinwa.

    Nk’uko bigaragara, RwandAir ishyize imbaraga cyane mu kongera ibikorwa byayo ku isoko rya Afurika, ndetse Makolo yavuze ko iri soko rifite amahirwe menshi y’iterambere.

    Isoko rya Afurika ni isoko ritanga icyizere cyane mu bijyanye n’ingendo zo mu kirere, kuko mbere y’umwaduko wa Covid-19, ryari ryitezweho kujya rizamuka ku kigero cya 5.9% buri mwaka mu myaka 20 iri imbere.

    Nubwo bimeze bitya ariko, Qatar Airways ntabwo yakunze kwita cyane ku isoko rya Afurika, kuko mu ngendo zirenga 170 ikora, 20 gusa nizo zerekeza muri Afurika, enye muri zo zikerekeza muri Afurika y’Iburasirazuba.

    Ni mu gihe ibigo nka Turkish Airways bihanganye na Qatar Airways, bimaze gukuba gatatu umubare w’ibyerekezo bikoreramo ingendo muri Afurika, aho byavuye kuri 18 bikaba bimaze kugera kuri 56 mu myaka 10 ishize.

    Mu kiganiro aherutse kugira na Simple Flying muri Gicurasi, Al Baker yavuze ko Afurika ari isoko Qatar Airways iri kurebaho cyane, anaca amarenga ko ari imwe mu mpamvu bahisemo gukorana na RwandAir.

    Ati “Afurika ni wo mugabane ufite icyuho kinini mu bwikorezi bwo mu kirere, ndetse n’ibigo bihakorera bitanga serivisi mbi. Akazi kanjye ni ukubaka ikibuga cy’indege kigezweho ndetse no gufatanya na RwandAir maze tukabaha serivisi nziza zimeze nk’izo dutanga muri Qatar Airways.”

    Andi makuru avuga ko mu gihe impande zombi zakwemeranya amasezerano y’imikoranire, Qatar Airways ishobora guha cyangwa gukodesha indege kuri RwandAir, ibintu byazamura ubushobozi bwa RwandAir cyane kuko byakemura ikibazo cy’indege nke RwandAir ifite, aho itunze indege 12 gusa.

    Umuyobozi Mukuru wa RwandAir, Yvonne Makolo yavuze ko Afurika ari umugabane ufite amahirwe menshi mu bijyanye n’ishoramari mu by’ingendo z’indege

    Ubu buke bw’indege nibwo bwari bwatumye mu 2018, RwandAir yiyemeza kujya mu ikodesha-gurisha ry’indege enye zirimo ebyiri zo mu bwoko bwa Boeing 737 MAX zari butangwe n’ikigo cya LAC ndetse n’izindi ebyiri zo mu bwoko bwa Airbus A330neos zagombaga gutangwa n’ikigo cya SMBC Aviation Capital gicuruza kikanakodesha indege.

    Mu mwaka ushize ariko, nibwo RwandAir yatangaje ko iby’ayo masezerano byahagaritswe, bitewe n’uko mu biganiro byari kuba hagati ya RwandAir na Qatar Airways, byari bikubiyemo n’uburyo icyo kigo cyakodesha indege kuri RwandAir, nk’uko Umuyobozi Mukuru wayo, Yvonne Makolo, yabitangarije Flight Global.

    Ku rundi ruhande ariko Makolo yavuze ko RwandAir iticuza icyo cyemezo yafashe cyo kureka kugura izo ndege, kuko n’ubundi icyorezo cya Covid-19 cyagabanyije ibikorwa by’ingendo zo mu kirere, ku buryo nka RwandAir iri gukora ku bushobozi buri munsi ya 50% by’ubwo yakoreragaho mbere ya Covid-19.

    Yagize ati “Kubera impamvu zitandukanye, byabaye ngombwa ko duhagarika ibikorwa byo kugura indege twateganyije, kandi ni ibintu byiza kuko zakabaye ziparitse muri ibi bihe bya Covid-19, ariko turi gushyira imbaraga mu kongera gukuza ibikorwa byacu, rero ingendo nizongera gufungura mu buryo bwuzuye, tuzareba niba dushobora kongera kugura izindi ndege, bishingiye ku buryo isoko rizaba riteye.”

    Andi makuru ariko yemeza ko icyemezo cya RwandAir cyo guhagarika igurwa ry’izo ndege, gishobora kuba gifitanye isano n’amasezerano ari kuganirwaho hagati y’impande zombi, cyane ko na Qatar Airways ifite indege 235, isanzwe ikora ibi bikorwa byo gutiza indege, ndetse yewe ikigo cya Air Italy cyari gisanzwe gikoresha indege za Qatar Airways kikaba giherutse gufunga imiryango, kuko hari indege nyinshi zo gukodesha ibindi bigo.

    Birumvikana ko mu gihe amasezerano ku mpande zombi yakwemeranywaho, byagira inyungu kuri buri umwe kuko Qatar Airways yabyaza umusaruro indege ifite zitabyazwa umusaruro mu buryo bwuzuye, mu gihe RwandAir yabona indege ikeneye mu rugendo rwo kwagukira mu bindi bice by’Isi.

    Ikindi gishobora guhindura ibintu ni uko imikoranire y’ibigo byombi ishobora gufasha RwandAir kugabanya ibiciro by’itike z’indege zayo, bikiyongeraho ko ari kimwe mu bigo bizwiho gutanga serivisi nziza, byose bikaba bishobora kuba imbogamizi ku bigo bikora ingendo zo mu Karere ka Afurika y’Iburasizuba. Ibi byose bije byiyongera ku kibuga cy’indege kigezweho, ndetse n’umubare w’indege za RwandAir wariyongereye, nta kabuza ko byatanga ihangana rikomeye ku bigo bisanzwe bitwara abantu n’ibintu mu kirere.

    RwandAir yari isanzwe ifite umugambi wo gukuba kabiri indege zayo mu myaka itanu iri imbere.

    Ni ryari RwandAir izatangira kunguka?

    Yvonne Makolo yavuze ko nubwo RwandAir itaratangira kunguka, hari icyizere ko ibi bizagerwaho kuko isoko rya Afurika riri kwaguka cyane.

    Yagize ati “Mfite icyizere cyinshi cyane, isoko rya Afurika ntabwo rirabyazwa umusaruro neza, kandi ntekereza ko nubwo hari ibigo bindi bitwara abantu mu ndege, turacyafite imijyi myinshi itagira ingendo ziyihuza. Mu by’ukuri hari amahirwe menshi.”

    Yongeyeho ko ubwiyongere bw’ubucuruzi buturutse mu masezerano y’isoko rusange rya Afurika, ari indi ntambwe izaganisha ikigo ayoboye mu kubona inyungu.

    Ati “Imbogamizi muri Afurika ni imbogamizi y’ibiciro biri hejuru mu gukora ibikorwa byacu, ariko ntekereza ko kubera ibiganiro biri kuba hagati y’ibihugu bitandukanye, ibi biciro bishobora kuzamanuka, cyane cyane ku bijyanye n’imisoro, ibijyanye no kongera amavuta mu ndege aho hari itandukaniro rinini ku biciro byo ku Mugabane wa Afurika ugereranyije n’indi migabane, rero nizera ko ibintu bizahinduka. Mfitiye icyizere isoko rusange rya Afurika, kuko rizongera ubucuruzi hagati y’ibihugu, kandi ibyo bikazongera ingendo z’abantu n’ibintu muri Afurika.”

    RwandAir ku isoko ry’imari n’imigabane?

    Makolo yavuze ko mu myaka iri imbere, RwandAir ishobora kuziyandikisha ku isoko ry’imari n’imigabane, ariko avuga ko atari ibintu byakorwa uyu munsi binajyanye n’ibihe bikomeye urwego rw’ubwikorezi bwo mu kirere buri gucamo.

    Ati “Icyo si icyemezo nafata, ni ikintu abafatanyabikorwa bacu bazafataho icyemezo. Ndizera ko ari ibintu bishoboka mu gihe kiri imbere, wenda ubu si igihe cyiza bitewe n’ibihe urwego rw’ubwikorezi bwo mu kirere rurimo, ariko mu bihe biri imbere ni ibintu bishoboka.”

    Uyu muyobozi kandi yavuze ko kuri ubu ibihugu bidakwiye gusaba abantu kwikingiza kugira ngo babone kongera gukora ingendo zo mu kirere, bitewe n’uko ibihugu byose, cyane cyane ibyo muri Afurika, bitabonye uko bitanga inkingo zihagije.

    Ati “Sintekereza ko ari igikwiye gushingirwaho mu gusubukura ingendo, cyane cyane bijyanye n’uburyo Umugabane wa Afurika watanze inkingo nke, ziri munsi ya 2% by’abawutuye, ariko ntekereza ko ibihugu bishobora gufungura kandi mu buryo budakwirakwiza icyorezo, binyuze mu kwemerera abaturage bikingije ariko bakanemerera abandi baturage bafite icyangombwa cy’uko nta bwandu bwa Covid-19 bafite.”

    Yakomeje agira ati “ Ibi byarakozwe mu Rwanda kandi bitanga umusaruro mwiza, rero sintekereza ko icyangombwa cy’uko umuntu yakingiwe ari cyo cyonyine gikwiye kwemerera abantu gusubukura ingendo.”

    RwandAir isanzwe ikorera ingendo mu byerekezo 26 ariko mu ntangiriro z’uyu mwaka iki kigo cyatanze impapuro zisaba guhabwa uburenganzira bwo gukora ingendo ziva Kigali, zikanyura i Accra muri Ghana, mbere yo kwerekeza i New York muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika.

    RwandAir yitezweho kuba imwe muri sosiyete z’indege zitanga icyizere mu myaka iri imbere

  • Polisi yatangiye kubakira amacumbi abatishoboye mu Majyaruguru – #rwanda #RwOT

    Izi nzu ziri kubakwa imwe imwe muri buri karere, zizubakwa na Polisi ku bufatanye n’uturere ziri kubakwamo, aho buri nzu izaba ifite ibyumba bitatu n’uruganiriro ndetse n’ubwiherero n’igikoni byayo.

    Izo nzu zigomba kuba zuzuye bitarenze uku kwezi kwa Kanama 2021 zigashyikirizwa abo zubakiwe.

    Umuhuzabikorwa w’ibikorwa bya Polisi n’abaturage (Community Policing), mu Ntara y’Amajyaruguru, CIP Alex Ndayisenga, yavuze ko muri uku kwezi kwa Polisi, mu Ntara y’Amajyaruguru bazubakira amacumbi imiryango itanu ku bufatanye n’uturere, bakazanatanga amashanyarazi aturuka ku mirasire y’izuba.

    Yagize ati “Ibikorwa bya Community Policing bikorwa mu kwezi kwahariwe ibikorwa bya Polisi y’Igihugu buri mwaka. Byaratangiye. Mu Ntara y’Amajyaruguru tuzubaka inzu eshanu z’abatishoboye ndetse hakaba hari n’ibindi biteganijwe gukorwa byose bigamije iterambere n’imibereho myiza y’abaturage.”

    “Turasaba abaturage ko mu buryo bwubahirije amabwiriza yo kwirinda Covid-19 bazagira uruhare rufatika n’ubufatanye mu bikorwa biteganijwe mu kwezi kwahariwe ibikorwa bya Polisi.”

    Mu kwezi kwahariwe Polisi, hakorwamo ibikorwa bitandukanye bigamije imibereho myiza n’iterambere ry’abaturage nk’aho mu mwaka wa 2019, Polsi yubakiye abatishoboye inzu zo guturamo 30 imwe imwe muri buri karere, yubatse kandi ibiro 6 by’imidugudu itaragaragayemo ibyaha binahabwa amashanyarazi.

    Muri 2019 kandi, Polisi y’Igihugu yatanze ubwisungane mu kwivuza ku miryango 3000, itanga imirasire y’izuba ku ngo 3000 ndetse yifatanya n’imbabare zari zikeneye amaraso kuko abapolisi 1000 batanze amaraso ku bushake.

    Biteganyijwe ko mu Ntara y’Amajyaruguru hazubakwa inzu eshanu z’abatishoboye

    Izi nzu ziri kubakwa zigenewe abatari bafite aho baba kubera amikoro make

    Muri uku kwezi hazanakorwa ubukangurambaga bugamije kurwanya ibyaha

  • Mubazi zigiye kongera gukoreshwa kuri moto mu mujyi wa Kigali – #rwanda #RwOT

    Ni igikorwa cyari cyatangijwe muri Kanama umwaka ushize ariko kiza gusubikwa kubera impamvu zitandukanye zirimo n’icyorezo cya Covid-19.

    Itangazo RURA yashyize hanze kuri uyu wa Gatandatu, yavuze ko icyo gikorwa kizatangira kuwa Mbere, tariki ya 09 Kanama 2021, gisozwe tariki ya 03 Nzeri 2021, kikaba kizakorerwa kuri sitade eshatu zo mu Mujyi wa Kigali.

    Abamotari babarizwa mu karere ka Gasabo bazakorerwa iki gikorwa kuri sitade Amahoro, ababarizwa mu karere ka Nyarugenge bazakorerwa iki gikorwa kuri sitade ya Kigali (Nyamirambo), naho ababarizwa mu karere ka Kicukiro bazakorerwa iki gikorwa kuri sitade ya Kicukiro iherereye muri IPRC-Kigali.

    RURA yagize iti “Iki gikorwa kirareba abamotari bose; abahawe mubazi barasabwa kuzigarura kugira ngo zikorerwe isuzumwa, naho abatazifite nabo barasabwa kwegera abatanga iyo serivisi kugira ngo bazihabwe kuko iki gikorwa nigisozwa nta mumotari uzemererwa gukora adafite mubazi kuri moto ye.”

    Uru rwego rwibukije abamotari bose ko mu rwego rwo kwirinda ikwirakwira rya Covid-19, buri mumotari agomba kubanza kwegera koperative abarizwamo agahabwa gahunda y’igihe azahabwa iyo serivisi.

    Ni igikorwa RURA ivuga ko kizakorwa ku bufatanye n’inzego zitandukanye zirimo; Minisiteri y’Ibikorwa Remezo (MININFRA), Minisiteri y’Ikoranabunga na Inovasiyo (MINICT), Polisi y’Igihugu (RNP), Umujyi wa Kigali, Impuzamashyirahamwe y’Abamotari mu Rwanda (FERWACOTAMO), ibigo byigenga bitanga serivisi za mubazi z’ikoranabuhanga birimo Yego Innovision, Pascal Technology na AC Group.

    Hari hashize iminsi abagenzi binubira ibiciro bya moto bihindagurika buri munsi bitewe n’uko umumotari abanza kwiyumvikanira n’umugenzi, hakaba ubwo mu gihe moto ari nke abagenzi bacibwa amafaranga menshi, bagahitamo kuyishyura kuko nta yandi mahitamo.

    Abagenzi bari bamaze iminsi binubira gucibwa amafaranga menshi kuri moto

  • Urwibutso n’urukumbuzi Guverineri wa Kayanza mu Burundi afitiye umujyi wa Huye – #rwanda #RwOT

    Yabivuze kuri uyu wa Gatanu tariki ya 6 Kanama 2021 mu ijambo rye ubwo yahuriraga na Guverineri w’Intara y’Amajyepfo, Kayitesi Alice, ku mupaka wa Nshili mu Murenge wa Ruheru mu Karere ka Nyaruguru.

    Bahuye mu rwego rwo kugirana ibiganiro bigamije guteza imbere imibanire y’intara zombi no gushyikiriza u Rwanda abanyarwanda barindwi bafatiwe mu Burundi bambutse mu buryo butemewe n’amategeko ndetse n’inka y’umuturage yarenze urubibi igafatirwayo.

    Guverineri Cishahayo yavuze ko hambere akiri muto yabonaga nta mupaka utandukanya u Rwanda n’u Burundi kuko yakundaga kurema isoko ryo mu Cyarabu mu mujyi wa Huye kenshi.

    Ati “Nkanye nabyirutse mbona ko nta mupaka uhari, navukiye mu Kayanza ariko iminsi yose twakundaga kurema isoko i Butare [Huye]. Abanya-Kayanza n’abanya-Butare ndetse n’abanya-Gikongoro twaragenderanaga cyane.”

    Yakomeje avuga ko we ubwe akiri muto yiga mu mashuri abanza yakundaga kwirirwa mu Mujyi wa Butare.

    Ati “Ndibuka nkiri muto niga mu mashuri abanza nirirwaga mu mujyi wa Butare, ku munsi wo ku wa Gatandatu no ku Cyumweru ugasanga ni yo twirirwa ku mugoroba tugataha.”

    Guverineri Cishahayo yakomeje avuga ko ubwo umubano w’u Rwanda n’u Burundi wari ukimeze neza, hari Abanyarwanda benshi yibuka bajyaga mu Ntara ya Kayanza bisanzuye.

    Ati “Ndetse n’Abanyarwana ni uko, abenshi baremaga isoko mu Kayanza na za Ngozi. Ariko rero turifuza ko iyo migenderanire isubira.”

    Agaruka ku mubano w’u Rwanda n’u Burundi wajemo agatotsi, yaciye umugani uvuga ngo ‘nta zibana zidakubitana amahembe’ avuga ko hagomba gukorwa ibishoboka byose umubano ukongera kuba mwiza.

    Yavuze ko ashingiye ku bushake bwa Politike hagati y’ibihugu byombi, abona ko kuzahura umubano biri mu nzira nziza.

    Ati “Nk’uko abayobozi bacu b’ibihugu byombi u Burundi n’u Rwanda bari kubikoraho, turabona ko biri mu nzira nziza. Turashima ko duheruka kubona umushyitsi Minisitiri w’Intebe w’u Rwanda, Dr Ngirente Edouard, ubwo yazaga mu birori by’ubwigenge twarishimye cyane. Abanya-Kayanza bakeneye ko imigengeranire yongera igakomeza nk’uko yahoze mbere.”

    Col Cishahayo yavuze ko yifuza ko umubano w’Intara ya Kayanza ayoboye n’uw’Intara y’Amajyepfo mu Rwanda bihana urubibi uba mwiza ntihagire umugizi wa nabi ukora icyaha hamwe ngo ahungire ahandi.

    Yavuze ko muri ibi bihe akunda gutemberera ku mupaka w’ibihugu byombi by’umwihariko ku Kanyaru akareba uko hasigaye hameze.

    Ati “Nkunda gutembera ku Kanyaru dore ko hari umupaka mwiza, ariko kuri ubu uharebye ubona hateye agahinda. Iyo natembereyeyo abaturage baba bazi ko tuje gufungura umupaka ariko tukababwira ngo mwihangane tuzayifungura.”

    Guverineri w’Intara y’Amajyepfo mu Rwanda, Kayitesi Alice, yavuze ko ibyakozwe n’ubuyobozi bw’Intara ya Kayanza, ari ikimenyetso cy’uko umubano mwiza wahoze uranga ibihugu byombi uri kuzahuka.

    Ati “Iki ni ikimenyetso cyiza kigaragaza ubushake bwa politiki kugira ngo ibihugu byacu bikomeze bibane kandi neza. Icyo dusaba ni uko abaturage barekera aho gukomeza gukora amakosa yo kuba barenga imipaka kandi bitemewe, bihangane dutegereze icyo ubuyobozi bw’ibihugu byombi bizatumenyesha.”

    Abayobozi b’intara zombi basabye abaturage kubana neza birinda ibyaha kandi bakareka kwambuka imipaka mu buryo butemewe n’amategeko.

    Umubano w’u Rwanda n’u Burundi wazambye mu 2015 ubwo Pierre Nkurunziza wahoze ari Perezida yatorerwaga manda ya gatatu, igakurikirwa n’imvururu no gushaka kumuhirika ku butegetsi.

    Igihugu cye cyakomeje gushinja u Rwanda kwakira abashatse guhirika ubwo butegetsi no kubashyigikira ngo basubire guhungabanya umutekano, ibintu u Rwanda rwamaganye rwivuye inyuma.

    U Rwanda kandi na rwo rwashinjaga u Burundi guha rugari abarwanyi b’imitwe yitwaje intwaro irimo FDLR igizwe na bamwe bagize uruhare muri Jenoside yakorewe Abatutsi.

    Icyo gihugu kandi cyagiye kiba inzira imitwe irimo FLN yakoreshaga mu kugaba ibitero ku Rwanda, byagiye bihitana inzirakarengane guhera mu 2018.

    Byari ibyishimo ku mpande zombi nyuma y’ibiganiro

    Guverineri Cishahayo Remy yijeje ko nta muturage we cyangwa undi wese mu Burundi uzava muri icyo gihugu agiye kugirira nabi u Rwanda

    Guverineri Cishahayo na Kayitesi bagiranye ibiganiro bigamije kunoza umubano w’intara zombi

    Cishahayo yavuze ko yibuka ibihe byiza yagiriye i Butare umubano ukimeze neza hagati y’ibihugu byombi

    Guverineri Kayitesi yavuze ko kuganira na mugenzi we wa Kayanza ari intambwe nziza mu kunoza umubano

    Basezeranyeho biyemeje gukomeza guhanahana amakuru

    [email protected]


  • Iburasirazuba: Imiryango 86 y’abarokotse Jenoside yorojwe inka – #rwanda #RwOT

    Ni igikorwa cyabaye kuri uyu wa Gatandatu gitangirizwa mu Karere ka Kirehe. Nibura muri buri Murenge mu igize Intara y’Iburasirazuba horojwe uwarokotse Jenoside umwe.

    Ndatimana Jean Damascène ufite imyaka 31 usanzwe acuruza imbuto yashimiye Urugaga rw’Abikorera rwamworoje inka yiyemeza ko igiye kumuhindurira ubuzima mu buryo bugaragara.

    Ati “Ndishimye cyane kuba bampaye inka, nta nka nari mfite iwanjye none ubu mbaye umutunzi; ubu igiye kuduha amata ku buryo nta mwana wanjye bazasanga mu mutuku kubera imirire mibi, ikindi izaduha ifumbire ku buryo ibyo nasaruraga biziyongera.”

    Mukamahirane Marthe utuye mu Murenge wa Kirehe, yavuze ko yishimye cyane kubona atoranywa mu bandi agahabwa inka.

    Ati “Mu bintu ntari mfite n’inka irimo kandi nari nkeneye ifumbire, ubu rero muyibona mu kiraro hepfo gato mpafite isambu nini izamfasha kuyifumbira. Ikindi nyitezeho ni amata azahindura umuryango wanjye.”

    Yakomeje avuga ko yigeze korora inka igeze aho irapfa abura ubushobozi bwo kugura indi, ngo yatunguwe no kubwira ko ari mu bantu batoranijwe muri uyu mwaka kugira ngo bahabwe inka.

    Guverineri w’Intara y’Iburasirazuba, Gasana Emmanuel, yashimiye ubuyobozi bwa PSF ku gikorwa cyiza bakoze avuga ko ari amahitamo y’Abanyarwanda yo kwishakamo ibisubizo.

    Yavuze ko inka zizagirira umumaro abantu benshi binafashe abazihawe mu bumwe n’ubwiyunge.

    Abahawe inka umwaka ushize batangiye kugerwaho n’iterambere

    Umwaka ushize PSF yatanze inka 102 na none ku barokotse Jenoside yakorewe abatutsi mu mirenge yose igize Intara y’Iburasirazuba. Bamwe mu bahawe izi nka kuri ubu batangiye kugerwaho n’iterambere.

    Bagwaneza Ruth utuye mu Murenge wa Kirehe, ni umwe mu bahawe inka umwaka ushize na PSF. Yavuze ko kuva ayishyikiriye imaze kumuhindurira ubuzima akaba yaravuye ku gukamisha amata none akaba yikamira.

    Yavuze ko uretse kunywa amata anayagurisha amafaranga avuyemo akavamo ubwatsi, imiti n’ibindi nkenerwa bituma irushaho kuba nziza.

    Umuyobozi w’Urugaga rw’Abikorera mu Ntara y’Iburasirazuba, Ndungutse Jean Bosco, yavuze ko iki gikorwa kibaye ku nshuro ya kabiri ariko biyemeje ko kizajya kiba ngaruka mwaka.

    Yavuze ko impamvu inka zagabanutse ugereranyije n’umwaka ushize ari uko PSF yo muri Rwamagana yo yiyemeje kubakira abarokotse Jenoside yakorewe Abatutsi.

    Mu bindi byatanzwe harimo imiti, amapombo n’umunyu kugira ngo bifashe umworozi wahawe inka. Hari kandi n’ibiribwa ndetse n’ibiryamirwa.

    Akanyamuneza kari kose ku miryango yorojwe inka

    Bagwaneza Ruth umaze umwaka ahawe inka yavuze ko imaz ekumufasha mu iterambere

    Guverineri w’Intara y’Iburasirazuba, Gasana Emmanuel yashimiye PSF, asaba abahawe inka kuzifata neza

    Umuyobozi wa PSF mu Ntara y’Iburasirazuba, Ndungutse Jean Bosco yavuze ko iki gikorwa kizaba ngarukamwaka

  • Abacuruzi batumiza ibintu mu mahanga bakomeje kwijujutira ibiciro byazamutse kubera icyorezo cya Covid-19 – #rwanda #RwOT

    Ubuyobozi bw’Ihuriro ry’Abanyarwanda batumiza ibicuruzwa mu mahanga buvuga ko ibiciro byo kuzana ibicuruzwa mu mahanga byiyongereyeho nibura 10% kubera icyorezo cya Covid-19.

    Urugaga rw’Abikorera, PSF, na rwo ruvuga ko ruzi iki kibazo ndetse hakomeje ibiganiro n’aba bacuruzi kugira ngo hashakwe ibisubizo.

    Umuvugizi wa PSF, Ntagengerwa Théoneste yabwiye New Times ati “Ubu turi kugerageza kwagura amasoko tuzanaho ibicuruzwa, ubu turi gushishikariza abacuruzi gushaka andi masoko yo mu Karere, Turikiya, u Buhinde no mu Misiri.”

    Yakomeje agira ati “Twanabashishikarije kubaka uburyo bwo kugirana amasezerano n’abaranguza ibicuruzwa kubera ko ubu buryo bushobora kubafasha kubona ibicuruzwa batabashije kujya muri ibyo bihugu birimo.”

    Byinshi mu bicuruzwa bizanwa mu Rwanda bituruka mu bihugu nk’u Bushinwa gusa ngo kuri ubu bitewe n’uko uburyo bwo kujya muri kiriya gihugu kuzana ibyo bintu hari imbogamizi z’uko kubitumiza wabanje kubyishyura ‘Online’ bihenda cyane.

    Umuyobozi Wungirije w’Ihuriro ry’Abarangura ibicuruzwa mu mahanga, Aphrodis Mpayimana yagize ati “Abenshi mu bacuruzi bajya mu Bushinwa, iyo uri hariya ugira amahirwe yo guciririkanwa ariko ubu ngubu ugomba kugura ibicuruzwa ku giciro cyashyizweho kandi kiba gihenze cyane.”

    Mpayimana avuga kandi ko kubera icyorezo cya Covid-19, hari nyinshii mu nganda zahagaritse imirimo yazo ku buryo kuri ubu zidafite ibicuruzwa bihagije byo gushyira ku masoko, bigatuma bike bihari biba bihenze cyane.

    Yatanze ingero z’inkweto, amavuta yo gutekesha, ibikoresho by’ikoranabuhanga n’ibindi.

    Ku rundi ruhande ariko PSF ivuga ko bakwiye gukoresha uburyo bw’ikoranabuhanga [E-Commerce] kuko ari uburyo bwihuta kandi bworoshye ndetse bukaba bufasha mu kurinda ibyago bishobora kubera mu ngendo by’umwihariko muri ibi bihe byo guhangana n’icyorezo cya Covid-19.

    Uburyo bwo kujya kuzana ibicuruzwa mu bihugu nk’u Bushinwa busigaye bugoye cyane

  • Nyamagabe: Abanyamadini bagobotse abagizweho ingaruka na Guma mu Rugo – #rwanda #RwOT

    Iyi nkunga yakusanyijwe na EAR Diosezi Kigeme, Cartas ya Diosezi Gatolika ya Gikongoro ndetse n’abakozi b’Ibitaro bya Kigeme, yatanzwe ku wa 6 Kanama 2021. Igizwe n’ibishyimbo, ifu y’ibigori, umuceri, ingano, amasabune n’ibindi.

    Umushumba wa EAR Diocese ya Kigeme, Mgr. Assiel Musabyimana, yavuze ko ari inshingano z’amatorero n’amadini kwita ku bababaye.

    Yagize ati “Iki ni igikorwa muri rusange amatorero n’amadini biri mu nshingano zacu, ntabwo ari ikidasanzwe kuko ubundi mu nshingano z’itorero tugomba kwita ku bababaye, abashonje n’abatishoboye, ubu rero ku bwanjye mba numva nshimira Imana ko turi mu nshingano zacu.”

    Kuri ubu mu Karere ka Nyamagabe, imirenge iri muri Guma mu Rugo ni Gasaka, Kamegeri, Kibumbwe na Mugano. Gasaka niw o murenge w’Umujyi, indi itatu iri mu bice by’icyaro.

    Umuyobozi w’Akarere ka Nyamagabe, Uwamahoro Bonaventure, yashimye ubufatanye buri hagati y’Akarere ndetse n’amadini n’amatorero by’umwihariko muri ibi bihe hari abaturage bari muri Guma mu Rugo kuko bizabafasha gukomeza kwirinda iki cyorezo.

    Yagize ati “Turashima ingamba ziriho cyane cyane muri iyi Mirenge iri muri Guma mu Rugo uburyo abantu bitabiriye kuzishyira mu bikorwa no gufatanya harimo n’ibi bikorwa byo gufasha abatishoboye; biraduha icyizere. Hari ibi ngibi twakusanyije ariko hari n’ibigenda bikorwa mu midugudu no mu masibo hirya no hino kandi bidufasha mu gutuma abantu baguma mu rugo bidateye impungenge nyinshi.”

    Umuyobozi w’Akarere yashimye ko mu kwegeranya ibi biribwa, abakozi b’Ibitaro bya Kigeme babigizemo uruhare bitanga amafaranga yaguze bimwe muri byo.

    Yagize ati “Turashima ubwo bufatanye, uwo mutima utabara by’umwihariko abaganga kuko ntibagisinzira bita ku barwayi na bo ugasanga hari abarwariyemo, turabashima cyane rero ubwo bufatanye kugira ngo duhangane n’iki cyorezo, twizere ko n’abaturage bazabona ko bakwiye guhindura imyitwarire.”

    Yongeyeho ko ubu bufatanye bukwiye kujyana no guhindura imyumvire ku buryo abantu bose bubahiriza amabwiriza batabibwirijwe n’abayobozi.

    Mu byatanzwe harimo n’ibikoresho by’isuku

    Bimwe mu bigize ibiribwa byagenewe abagizweho ingaruka na Guma mu Rugo

    Umushumba wa EAR Diocese ya Kigeme, Mgr. Assiel Musabyimana, yavuze ko ari inshingano z’amatorero n’amadini kwita ku bababaye

    Umuyobozi w’Ibitaro bya Kigeme, Dr Nzabonimpa Epraim na Padiri Felicien Hategekimana uyobora Cartas Gikongoro

    Umuyobozi w’Akarere ka Nyamagabe, Uwamahoro Bonaventure, yashimye ubufatanye buri hagati y’Akarere ndetse n’amadini n’amatorero

  • Ruhango: Abagabo bahangayikishijwe n’impfu zidasobanutse ziri guhitana bagenzi babo – #rwanda #RwOT

    Abavuga ibi ariko ni abagabo batuye mu gace ka Bugarura, Mu Kagari ka Bunyogombe mu Murenge wa Ruhango, basobanura ko bitewe n’impfu ziri kwibasira abagabo, babayeho badatekanye.

    Uku kubura amahoro ngo baraguterwa n’uko bagenzi babo bari kwibasirwa cyane n’impfu zitunguranye ariko bo bakavuga ko ziterwa n’amarozi nk’uko abaganiriye na TV1 babivuga.

    Umwe yagize ati “Oya rwose nanjye ubwanjye n’ubu ndi guhinda umushyitsi kubera urupfu ruri aha ngaha.”

    Undi ati “Twarahahamutse ahubwo. Igiteye ubwoba ni uko umuntu afatwa yashiduka gato atagiye nko ku muntu umurutsa akaba arapfuye. Niba ari abagore babunza ubwo burozi, niba ari abapatanisha abandi, aho barutsa ho harahari henshi.”

    Mugenzi wabo yavuze ko ayo marozi avugwa muri aka gace bayamuhaye Imana igakinga akaboko.

    Ati “Birahari rwose. Ibyo bintu by’amarozi nanjye byambayeho. Bampaye uburozi, babumpera mu nzoga. Bahise bajya kuzana umuntu wo kundutsa.”

    Bitewe n’ibyo kuba ako gace karangwamo amarozi byatumye abagatuye baterwa ipfunwe na ko cyane ko n’iyo bagiye mu bandi baturage usanga babaha akato bitewe n’aho batuye.

    Umwe yabigarutseho agira ati “Ushobora kuzamuka wagera hariya haruguru bakavuga bati ubwo ari uw’i Bugarura ubwo kabaye. Nimudacunga neza arabahitana.”

    Undi yagize ati “Iyo tugiye mu wundi mudugudu cyangwa mu tundi tugari usanga baduha akato. Wasangayo abantu batari abo mu mudugudu wanyu bakavuga bati, ab’i Bugarura baje.”

    Umuyobozi w’Umudugudu wa Semahondo, Nsengumuremyi Anastase, yemeza ko abagabo barenga bane bamaze gupfa kuva uyu mwaka watangira kandi mu buryo butunguranye ariko ko atahamya ko bicwa n’uburozi cyane ko nta mpapuro za muganga zibyemeza baba bafite.

    Abatuye mu duce duhana imbibi na Bugarura na bo bavuga ko bahafitiye ubwoba ngo no kuhagenda bisaba kwigengesera ukirinda kugira icyo uhafatira kijyanye n’ibiribwa.

    Umunyamabanga Nshingwabikorwa w’Umurenge wa Ruhango, Nemeyimana Jean Bosco, yavuze ko ibintu by’amarozi avugwa muri Bugarura atari abizi ariko ko agiye kubikurikirana kugira ngo abaturage bumve ko ubuzima bwabo butekanye.

    Uyu muturage avuga ko bafite impungenge z’uko bagenzi babo bari kwicwa n’amarozi

    Aka gace ni ko kavugwamo impfu zidasobanutse zihitana abagabo baho

  • Urukundo rwa Rutangarwamaboko n’umugore we rwateye urujiijo abavugaga ko ashatse umupfumu – #rwanda #RwOT

    Aba bombi ugeze mu rugo rwabo utangazwa n’uburyo bahora bishimye, bahana ibyo benshi bita ‘care’ muri iki gihe, reka sinakubwira.

    Uyu muryango umaze kubyarana abana babiri b’abakobwa, mu kiganiro wagiranye na IGIHE uvuga ku rukundo rwawo, bavuze ko buri umwe yabanje kumenya mugenzi we igihe kinini ariko na none imiryango yabo ikaba ari yo yababanjirije.

    Rutangarwamaboko avuga ko babanje kumenyana ku buryo buhagije nyuma yo bakaza kwisanga bakundana cyane.

    Ati “Urukundo rujya aho rushatse ntabwo warugena. Habayeho kumenyana turaziranye. Ari njye ndamuzi na we aranzi. Igitangaje habanje kumenyana kw’imiryango. Igihe cyo gushaka rero ba bantu musanzwe muziranye muri inshuti ugize amahirwe ukahabona injishi (umugore) nk’iyi […] ni iki cyatuma utamushaka.”

    Umugore we na we yunga mu rye ariko akavuga ko bakundana atahise abibwira inshuti ze za hafi ahubwo zabimenye bamaranye igihe. Avuga ko kandi hari bamwe batunguwe n’uko ashatse umupfumu.

    Ati “Habayeho kumenyana. Ntabwo twisanze dukundana gusa. Twabaye kumenyana bisanzwe ibindi biziraho nyuma. Inshuti zanjye za hafi zari zimuzi. Bamumenye igihe gikwiriye. Igihe cyarageze bamenya inshuti kandi koko basanga ari umuntu muzima ugira ukuri. Abenshi ntabwo byabatunguye ngo bavuge ngo ni umupfumu, abatunguwe ni abantu twiganye ariko tutari inshuti cyane.”

    Rutangarwamaboko yarushinze ku wa 30 Nyakanga 2017 mu birori byavugishije benshi byabereye mu Ntara y’Amajyepfo mu Bibungo bya Mukinga i Nyamurasa ho mu Karere ka Kamonyi ari na ho avuka.

    Rutangarwamaboko n’umugore we bamaze imyaka ine barushinze

  • Guverinoma mu rugamba rwo kongera umubare w’abiga amashuri y’incuke – #rwanda #RwOT

    Umuyobozi Mukuru ushinzwe Politiki n’Igenamigambi muri Minisiteri y’Uburezi, Rose Baguma, yavuze ko ari bimwe mu biteganywa na politiki nshya y’uburezi iri gusuzumwa na guverinoma.

    Mu kiganiro yagiranye na New Times yagize ati “Dufite icyerekezo 2030, 2050 na gahunda y’igihugu yo kwihutisha iterambere rirambye, NST1 n’izindi mbaraga zirimo gushyirwamo mu kuzamura uburezi haba mu karere ndetse no ku rwego rw’umugabane.”

    Politiki nshya y’uburezi yitezweho gushyira mu bikorwa uburezi budaheza, guteza imbere umwarimu no kongera ubumenyi bwe n’ibindi.

    Baguma yavuze kandi ko iyi politiki iteganya n’uburyo bwo kuvugurura imyigire n’imyigishirize y’abana bo mu mashuri y’incuke ku buryo bazaba benshi bitabira.

    Ati “Ubu Minisiteri y’Uburezi iri gukorana za ECD ndetse n’amashuri y’incuke kugira ngo abanyeshuri bose babashe kwitabira. Ariko imbaraga zose ziri gushyirwa mu kongera ubwitabire n’ireme.”

    Yakomeje agira ati “Kutabasha kujya mu ishuri ry’incuke bihungabanya urwego rw’uburezi ariko mu gihe babasha kwitabira bose bakajya mu mashuri abanza ku myaka yagenwe bashobora kurangiza amashuri yose ku myaka iteganywa.”

    Ku rundi ruhande ariko umubare w’abarimu bigisha mu mashuri y’incuke uracyari muke cyane nubwo abahembwa na leta bagenda biyongera aho bavuye kuri 33 bakagera kuri 613 mu mwaka ushize w’ingengo y’imari.

    Imibare ya Minisiteri y’Uburezi igaragaza ko mu 2019, amashuri y’incuke mu gihugu yari 3401 harimo aya leta 508, afashwa na leta 1 555 naho 1338 akaba ari amashuri yigenga. Yose hamwe yari arimo abanyeshuri 282.400.

    Ibarura ryakozwe mu 2018, ryagaragaje ko kugeza ubu abana 20% mu gihugu hose ari bo bitabira amashuri y’incuke.

    Politiki nshya y’uburezi iteganya ko umubare w’abiga mu mashuri y’incuke uziyongera