Category: Uncategorized

  • Rutsiro: Polisi yafunze babiri bakekwaho kwica mugenzi wabo basangiye inzoga – #rwanda #RwOT

    Amakuru y'uru rupfu yamenyekanye ahagana Saa Sita z'ijoro rishyira kuri iki Cyumweru, mu Murenge wa Ruhango, Akagari ka Kavumu ho mu Mudugudu wa Gasasa.

    Umuvugizi wa Polisi mu Ntara y'Iburengerazuba, SP. Sylvestre Twajamahoro mu kiganiro na IGIHE yavuze ko uru rupfu rwakomotse ku makimbirane.

    Ati 'Polisi ikimara kumenya amakuru yahise ijyayo isanga Rukeratabaro ku nzira yapfuye afite igikomere mu gahanga bigaraga ko ari ikintu bamukubise, iperereza ryahise ritangira hafatwa babiri bakekwa, aba bari kumwe na nyakwigendera ku kabari baratahana bagenda batongana bapfa ko mugenzi we yanze kumugurira inzoga.'

    Yakomeje asaba abaturage kwirinda amakimbirane, arimo n'ayo usanga akomoka ku businzi no kunywa inzoga zitujuje ubuziranenge.

    Umurambo wa nyakwigendera wajyanwe ku Bitaro bya Murunda gukorerwa isuzumwa mbere y'uko ushyingurwa.

    Abakekwa bafungiye kuri Sitasiyo ya RIB ya Ruhango mu gihe iperereza rikomeje.

    IGIHE yamenye amakuru ko nyakwigendera yabanaga na se umubyara w'imyaka 80, kubera ko ashaje akajya amushuka bakagurisha amasambu abavandimwe batabizi, ndetse mu bafunzwe harimo umugabo wa mushiki we, aho bikekwa ko amakimbirane yakomotse kuri ayo masambu.


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/rutsiro-polisi-yafunze-babiri-bakekwaho-kwica-mugenzi-wabo-basangiye-inzoga

  • Perezida Ndayishimiye yatanze umushahara we ngo agomboze abarwayi bananiwe kwishyura ibitaro – #rwanda #RwOT

    Ibi yabigarutseho ubwo we n'umuryango we batangaga imfashanyo y'ibiribwa ku barwariye mu bitaro byo mu Kibimba n'ibitaro byitiriwe Umugiraneza mu Ntara ya Gitega.

    Ndayishimiye kandi yanarihiye abari bamaze igihe bafungiwe mu bitaro byo mu Kibimba kubera kubura ubwishyu.

    Nyuma yo gutanga iyo mfashanyo, Ndayishimiye yatangaje ko yemeye gutanga umushahara we akawukoresha mu bikorwa byo gufasha abatishoboye.

    Ati 'Ni ibiribwa twihingiye mu muryango, twakuye ku musaruro tuzanira abandi…ku bw'umuryango njyewe nararebye ndavuga nti ko duhinga ibyo kurya sinjye guhaha byinshi, reka mu mushahara mpembwa, ndebe ko nashobora gufasha aba barwayi. Rero natekereje ko amezi atandatu y'umushahara mpembwa nzayafashisha abari mu bitaro barwaye badafite ayo kwishyura.'

    Yakomeje avuga ko ayo mafaranga nashira abantu bafite ibyo bibazo batagezweho bose, abandi bafatanyabikorwa bakwiye kugira uruhare mu bikorwa byo gufashanya.

    Ati 'Hari amafaranga tujyana mu tubari, ayo tujyana mu bikorwa bidafatitse, ntabwo byari bikwiye ko tuyangiza. Dukwiye kuza gufasha aba basigaye inyuma kandi iki ni igihe cyo kumva ko Abarundi twese turi umwe.'

    Ibikorwa by'ubugiraneza Ndayishimiye yabikoze ku wa Gatanu tariki ya 1 Kanama 2025 ari kumwe n'umuryango we.

    Ndayishimiye yavuze ko ibiribwa yatanze byavuye ku byo yejeje

    Perezida Ndayishimiye atanga amafunguro ku barwayi

    Umugore wa Perezida w’u Burundi, Angeline Ndayishimiye, yifatanyije n’umugabo gutanga inkunga y’ibiribwa

    Bamwe mu bari bamaze iminsi mu bitaro kubera kubura ubwishyu bishyuriwe


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/perezida-ndayishimiye-yatanze-umushahara-we-w-amezi-atandatu-mu-kwishyurira

  • Muri DRC umugabo yakubiswe byo gupfa kubw'igikorwa kigayitse cyo gufata kungufu umwana muto #rwanda #RwOT

    Mu gitondo cyo ku wa Gatandatu, tariki ya 2 Kanama 2025, mu gace ka Kamituga gaherereye muri Kivu y'Amajyepfo mu Burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, habereye igikorwa kigayitse giteye agahinda.

    Umugabo bivugwa ko afite imyaka iri hagati ya 40 na 45 y'amavuko yafashwe n'inzego zishinzwe umutekano nyuma yo gufata ku ngufu umwana w'umukobwa w'imyaka 13, akamwica urw'agashinyaguro ndetse akamuhamba mu buryo bw'ibanga.

    Umuturage wari hafi aho yabwiye itangazamakuru ati: 'Yamufashe ku ngufu, arangije amwica, ndetse aranamuhamba. Bahise bamufata baramukubita cyane.'

    Amakuru yemezwa n'inzego za polisi avuga ko uyu mugabo yafashwe agahita atabwa muri yombi. Yaje gukubitwa bikabije n'abaturage bari bamaze kumenya iby'ayo mahano, nyuma aza kugezwa kuri station ya polisi ya Kamituga ari kuvira amaraso menshi cyane, cyane cyane mu mutwe no ku bindi bice by'umubiri.

    Amashusho yagiye hanze agaragaza uwo mugabo yambaye imishumi gusa, arimo kuva amaraso menshi, asakuza, atakamba, ariko abaturage bagakomeza kumukubitira urw'agashinyaguro.

    Iki gikorwa giteye ubwoba cyabaye mu gihe mu mujyi wa Goma hari hamaze iminsi hatangajwe impinduka nshya mu miyoborere yawo, ndetse umwe mu bayobozi bakuru ba kaminuza iherereye muri Goma nawe yatawe muri yombi mu nkiko zikomeje guhangana n'ibyaha bifitanye isano n'imyitwarire idahwitse.

    Nanone, umurambo utaramenyekana wagaragaye mu gace kazwi nka Kalingi, mu Bisambu byo hafi y'umujyi wa Bukavu, bikomeza kongera ubwoba mu baturage babayeho mu bihe by'ubwigunge, urugomo n'ubwoba bukabije.

    Abaturage basaba ko ubutabera bwashyiraho ingamba zikomeye zo kurinda abana no guhana abahungabanya umutekano w'abaturage, cyane cyane mu bice bikunze kugaragaramo urugomo ndengakamere.

    Muri DRC umugabo yakubiswe byo gupfa kubw'igikorwa kigayitse cyo gufata kungufu umwana muto

    Source : https://kasukumedia.com/muri-drc-umugabo-yakubiswe-byo-gupfa-kubwigikorwa-kigayitse-cyo-gufata-kungufu-umwana-muto/

  • Muhanga: Abantu 15 batawe muri yombi bakekwaho ubugizi bwa nabi – #rwanda #RwOT

    Byabaye kuri uyu wa 3 Kanama 2025, bafatirwa mu Karere ka Muhanga, mu Murenge wa Nyamabuye, Akagari ka Gifumba, Umudugudu wa Rugarama, nyuma y'ubufatanye bwa Polisi y'u Rwanda, inzego z'ibanze n'abaturage.

    Amakuru avuga ko abafashwe bakekwaho uruhare mu bikorwa by'ubugizi bwa nabi bihungabanya umutekano n'ituze ry'abaturage birimo ubujura aho bitwikiraga ijoro bagatega abaturage bakabambura, gutobora inzu z'abaturage n'ibindi.

    Umuvugizi wa Polisi y' Rwanda mu Ntara y'Amajyepfo, CIP Hassan Kamanzi, yabwiye IGIHE ko abagore bafashwe babiri bafatiwe muri iri tsinda, bo bakekwaho gucumbikira abajura no kubika ibintu byibwe.

    Ati 'Abafashwe bose kugeza ubu bafungiye kuri Polisi, Sitasiyo ya Nyamabuye, mu gihe Urwego rw'Ubugenzacyaha, RIB, rwo rwatangiye kubakoraho iperereza.''

    CIP Kamanzi, yakomeje avuga ko Polisi y'u Rwanda ishimira abafatanyabikorwa bakomeje kwimakaza umuco mwiza wo gutangira amakuru ku gihe, yibutsa abakomeje kugira imyumvire n'imigirire mibi igamije guhungabanya umutekano n'ituze ry'abaturage guhinduka bakarangwa no gukora ibikorwa byiza byubahirije amategeko, kuko abazanyuranya nabyo Polisi itazabihanganira.

    Abatawe muri yombi bafungiye kuri Sitasiyo ya Polisi ya Nyamabuye, mu Karere ka Muhanga


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/muhanga-abantu-15-batawe-muri-yombi-bakekwaho-ubugizi-bwa-nabi

  • Kayonza: Abakoresha umupaka wa Kibare uhuza u Rwanda na Tanzania barataka iyangirika ry'umuhanda – #rwanda #RwOT

    Ibi bivugwa n'abaturage ndetse n'abacuruzi bagurisha ku baturage ba Tanzania binyuze ku mupaka uherereye Ndego ku kiyaga cya Kibare gihuza u Rwanda na Tanzania. Kuri ubu, kuri iki kiyaga hasigaye hanyuzwa ibintu byinshi byambutswa bijyanywe mu gihugu cya Tanzania.

    Ni nako bimeze ku baturage ba Tanzania kuko bahanyuza ibintu byinshi bazana mu Rwanda birimo ibishyimbo, ibigori n'ibindi bahinga mu gihe mu Rwanda bakunze kuhakura amabati, amavuta, amasabune n'ibindi byinshi bakeneye.

    Kugeza ubu ku cyambu cya Kibare hakorerwa ubucuruzi bwambukiranya imipaka hagati y'u Rwanda na Tanzania bufite agaciro ka miliyari 3 Frw mu kwezi.

    Mukandera Angelique utuye mu Murenge wa Ndego, yavuze ko kuva aho ubuhahirane na Tanzania bwiyongereye uyu muhanda usigaye ukoreshwa n'imodoka nyinshi ku buryo ukeneye gukorwa neza.

    Ati 'Buri munsi hano hacamo imodoka nini kandi umuhanda ni muto waranangiritse rero twasabaga ubuyobozi ko bwawukora kugira ngo byoroshye ubuhahirane, uramutse ukozwe natwe ibyo ducuruza byagira agaciro.''

    Minani Sylivestre we yagize ati 'Binyuze mu kiyaga cya Kibare Abanyambo bo muri Tanzania basigaye baza inaha guhaha ibintu byinshi ariko kuko umuhanda ari muto kandi ukaba na mubi ubona ko bitagenda neza cyane, turifuza ko uwo muhanda wakorwa ngo woroshye ubuhahirane.''

    Umwe mu bashoferi batwara imodoka zijyana ibicuruzwa kuri iki cyambu, yabwiye IGIHE ko umuhanda wangiritse cyane ku buryo imodoka zijyayo zihangirikira cyane.

    Umuyobozi w'Akarere ka Kayonza, Nyemazi John Bosco, yavuze ko bari mu biganiro n'Ikigo cy'Igihugu gishinzwe iterambere ry'Ubwikorezi (RTDA) ku kuntu uwo muhanda wakorwa kugeza ku cyambu cya Kibare.

    Yagize ati 'Ubu turi mu biganiro ndetse dufatanyije na RTDA biteganyijwe ko uyu muhanda uzakorwa, ntabwo uratangira ariko uwo mushinga urahari uhereye hariya Nyagakonji [Kabare hejuru ahari amahoteli hari na kaburimbo] kuza kugera kugera ku Murenge ndetse no ku cyambu cya Kibare birateganyijwe. Nubwo umushinga utari watangira ariko biri mu bikorwa turi kuganiraho na RTDA n'izindi nzego.''

    Meya Nyemazi yavuze ko mu Karere ka Kayonza bafite inganda zigera kuri eshanu zirimo izikora amavuta, amabati n'izindi zose ngo zisigaye zikoresha iki cyambu cya Kibare zigurisha ku baturage bo muri Tanzania, ku buryo uyu muhanda nukorwa bizatuma ubucuruzi bwaguka kurushaho.

    Umuhanda ugera ku cyambu cya Kibare warangiritse

    Imodoka nyinshi zitwaye ibicuruzwa zangizwa n'uyu muhanda udakoze

    Inganda zikora amavuta zisigaye ziyagurisha muri Tanzania zikoresheje iki cyambu

    Kuri iki cyambu uhasanga ibintu byinshi bigiye kugirishwa muri Tanzania


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/kayonza-abakoresha-umupaka-wa-kibare-uhuza-u-rwanda-na-tanzania-barataka

  • Abanyarwanda baba muri Congo Brazzaville bizihije Umunsi w'Umuganura – #rwanda #RwOT

    Mu myambaro yiganjemo iya Kinyarwanda, barangajwe imbere na Ambasaderi w'u Rwanda muri Congo Brazzaville, Busabizwa Parfait, bahuriye mu mujyi wa Brazzaville ku cyicaro cya Ambasade y'u Rwanda muri icyo gihugu, bizihiza umunsi w'Umuganura.

    Ibyo birori byatangijwe no gukurikirana hifashishijwe ikoranabuganga ikiganiro cyateguriwe Abanyarwanda baba mu mahanga.

    Iki kiganiro cyagarutse ku nsanganyamatsiko igira iti 'Umuganura: Isoko y'ubumwe n'ishingiro ryo kwigira', cyateguwe na Minisiteri y'Ububanyi n'Amahanga n'Ubutwererane (MINAFFET) na Minisiteri y'Ubumwe bw'Abanyarwanda n'Inshingano Mboneragihugu (MINUBUMWE).

    Baganirijwe n'abatumirwa barimo Ambasaderi w'u Rwanda muri Indonesie, Sheikh Abdul Karim Harerimana, Intebe y'Inteko y'Umuco, Amb Robert Masozera, Umuyobozi Mukuru Ushinzwe Aziya, Uburasirazuba bwo hagati na Oceanie muri MINAFFET, Virgile Rwanyagatare, n'Umuyobozi w'Ishami ry'Abanyarwanda baba mu Mahanga muri MINAFFET, Maziyateke Uwimbabazi Sandrine.

    Ambasaderi Sheikh Abdul Karim Harerimana yagarutse ku mateka y'Umuganura mu Rwanda.

    Yasobanuye ko Umuganura ari umwe mu mihango y'ingenzi yaranze ubuzima bw'Abanyarwanda kuva kera, ukaba wari umwanya wo kwishimira umusaruro w'Igihugu, kwereka Umwami ibyagezweho, no kongera ubumwe n'ubwiyunge mu baturage.

    Chantal Umuhoza ukora mu Nteko y'umuco yagejeje ku bitabiriye umushinga mushya wifashisha ikoranabuhanga mu kumenyekanisha umuco nyarwanda.

    Yavuze ko uru rubuga rufasha Abanyarwanda baba mu mahanga n'inshuti z'u Rwanda gusobanukirwa amateka, cyane cyane imihango nk'Umuganura, uko wizihizwaga mbere y'ubukoloni ndetse na nyuma yaho.

    Intebe y'Inteko y'Umuco, Amb Robert Masozera, yashimiye abitabiriye iki kiganiro baturutse impande zose z'Isi, yongera kubifuriza Umunsi Mwiza w'Umuganura, ashimangira ko ari umwanya wo gusubiza amaso inyuma, gushima no gusigasira umuco w'Abanyarwanda.

    Umwe mu Banyarwanda baganuje abandi muri Congo Brazzaville witwa Antoine Ngabo Ndagijimana na we yafashe umwanya wo gushima intera u Rwanda rugezeho n'ubumwe bw'Abanyarwanda.

    Yashimye kandi uruhare leta igira mu gushyigikira Abanyarwanda aho bari hose.

    Nyuma y'iki kiganiro Ambasaderi Busabizwa na we yashimye ubwitabire bw'Abanyarwanda baba muri Congo Brazzaville bifatanyije kwizihiza umuganura, abibutsa ko ari igihe cyo kwishimira ibyagezweho no guhigira kugera ku ntera irushijeho.

    Hakurikiyeho umuhango wo guha abana amata, wakurikiwe n'ubusabane.

    Abitabiriye uyu muhango basangiye amafunguro n'ibinyobwa gakondo, banatarama mu mbyino n'indirimbo bya Kinyarwanda.

    Ku musozo w'uyu muhango, buri wese wari witabiriye ibi birori yahawe impano yo gutahana igizwe n'umusaruro wavuye mu bikorwa by'ubuhinzi watanzwe n'Abanyarwanda bahinga bakanakora ubucuruzi muri iki gihugu bifuje kuganuza abandi bafatanyije na Ambasade.

    Habayeho ubusabane no gusangira

    Abanyarwanda baba muri Congo Brazzaville bizihije Umunsi w'Umuganura

    Bitabiriye ibi birori bambaye kinyarwanda

    Basabwe kurushaho gushyiramo imbaraga mu guteza imbere igihugu

    Ubwo bari bakurikiye ikiganiro cyatanzwe hifashishijwe ikoranabuhanga


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/abanyarwanda-baba-muri-congo-brazzaville-bizihije-umunsi-w-umuganura

  • Tshisekedi aracyakomeye kuri Minisitiri w'IntebeSuminwa – #rwanda #RwOT

    Tshisekedi yari amaze iminsi aca amarenga ko agiye guhindura abagize guverinoma, agashyiraho abashya ndetse benshi bari batangiye no guhwihwisa ko Judith Suminwa ashobora kwirukanwa.

    Ubwo yari mu nama y'Ihuriro ry'amashyaka, Union Sacrée (USN), Perezida Tshisekedi yashimangiye ko agifitiye icyizere Suminwa cyo gukomeza kuba Minisitiri w'Intebe, bishyira iherezo ku makuru yari yatangiye guhwihwiswa ko na we ashobora gusimburwa.

    Uyu muyobozi kandi yatangaje ko ateganya gushyiraho abagize guverinoma nshya ariko ko batagomba kurenga 50.

    Kuri we agaragaza ko izaba ari guverinoma idaheza buri wese kuko bazaha amahirwe abatavuga rumwe n'ubutegetsi, Sosiyete Sivile n'abandi mu gufasha mu cyerekezo cy'igihugu no gukemura ibibazo abaturage bacyo bafite.

    Ku wa 25 Nyakanga 2025, Perezida Tshisekedi yayoboye Inama y'Abaminisitiri yifuriza ubutsinzi abazakomezanya na Guverinoma nshya, ashimira abatazasubira muri Guverinoma ku bw'imirimo bakoreye Igihugu.

    Guverinoma yari isanzweho igizwe n'abantu 54, yanengwaga kuba hari bimwe mu bice by'igihugu bidahagarariwe ndetse no kuba hari imitwe ya Politiki ifite Abadepite mu Nteko ariko ikabura n'umuntu n'umwe uyihagararira muri Guverinoma.

    Ntabwo abazagaragara muri guverinoma nshya ya RDC baramenyekana, gusa icyamenyekanye ni uko Minisitiri w'Intebe, Judith Suminwa Tuluka, agifitiwe icyizere, bityo akaba ari we uzayiyobora.

    Judith Suminwa azakomeza kuyobora Guverinoma ya RDC


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/tshisekedi-aracyakomeye-kuri-minisitiri-w-intebe-suminwa

  • Muhanga-Nyamabuye: Abantu 15 barimo Abagore 2 bakekwaho ubugizi bwa nabi batawe muri yombi #rwanda #RwOT

    Polisi y'u Rwanda ikorera mu karere ka Muhanga ifatanije n'Inzego z'Ibanze hamwe n'Abaturage, kuri uyu wa 03 Kanama 2025 mu Mudugudu wa Gifumba na Rugarama yo mu Kagari Gifumba, Umurenge wa Nyamabuye ho mu Karere ka Muhanga bataye muri yombi itsinda ry'abantu 15 barimo Abagore babiri, bose bakekwaho ibikorwa by'ubugizi bwa nabi bihungabanya umutekano n'ituze ry'Abaturage.

    Umuvugizi wa Polisi y'u Rwanda mu Ntara y'Amajyepfo, CIP Hassan Kamanzi yabwiye intyoza.com ko abafashwe bose bakekwa mu bikorwa by' Ubujura, aho bitwikira ijoro bagatega abaturage bakabambura.

    Uretse gutega abaturage mu nzira bakabambura ndetse rimwe na rimwe bakabagirira nabi, banakekwaho Gutobora Inzu z'Abaturage no gukora ibindi bikorwa bibi bihungabanya Umutekano n'Ituze bya rubanda.

    CIP Hassan Kamanzi, avuga ko aba bagore babiri bafatanywe n'iri tsinda ryose, bakekwaho gucumbikira abajura ndetse no kubika ibintu byibwe. Avuga kandi ko itabwa muri yombi ry'abagize iri tsinda ryaturutse ku makuru yatanzwe n'abaturage bamaze gusobanukirwa neza ko nta guhishira abakora ibibi, nk'abajura n'abandi bahungabanya Ituze n'Umutekano bya rubanda.

    Avuga kandi ko abafashwe bose uko ari 15 bahise bajyanwa kuri Sitasiyo ya Polisi na RIB ya Nyamabuye, aho ubugenzacyaha bwahise butangira iperereza ku byaha bose bakekwa kugira ngo bukore Dosiye bashyikirizwe amategeko abakanire urubakwiye.
    Mu butumwa bwa Polisi, CIP Hassan Kamanzi ashimira Abafatanyabikorwa beza aribo baturage bakomeje kwimakaza umuco mwiza wo gutangira amakuru kugihe. Police kandi iributsa abakomeje kugira imyumvire n'Imigirire mibi igamije guhungabanya umutekano n'ituze by'Abaturage guhinduka bakarangwa no gukora ibikorwa byiza byubahirije amategeko, bitari ibyo baributswa ko Polisi iri maso kandi itazihanganira uwo ariwe wese ukora ibikorwa bibi, ko izabahiga kugeza bafashwe bagashyikirizwa Amategeko.
    Munyaneza Théogène

    Source : https://www.intyoza.com/2025/08/03/muhanga-nyamabuye-abantu-15-barimo-abagore-2-bakekwaho-ubugizi-bwa-nabi-batawe-muri-yombi/

  • Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo Ikennye itunze Cobalt nyinshi ku Isi: Ubundi izira iki? #rwanda #RwOT

    Ahabonetse ibirombe by'amabuye y'agaciro ubuzima bw'abahatuye n'abahakorera buhinduka mu kanya gato, ariko Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo ibitse Cobalt nyinshi ku Isi, iri mu bihugu bikennye cyane. Abasesenguzi mu bukungu bemeza ko ibibazo by'umutekano, intambara, n'ubukene biriyo ntaho bihuriye n'umutungo kamere iki gihugu gitunze, ahubwo bikomoka ku miyoborere mibi.

    Kuri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, bashimangira ko ikibazo cy'umutekano muke uhamaze imyaka myinshi kidafite aho gihuriye n'amabuye y'agaciro; cyane ko nta gihe atabayeyo kuva Isi yaremwa, ariko imvururu zihari zikaba zitarahahoze.

    Abayobozi ba Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo ntibasiba kuvugira ku karubanda ko umutungo kamere uri mu Burasirazuba bw'igihugu cyabo ari wo muzi w'imvururu zihamaze imyaka isaga 30.

    Kenshi bashinje ibihugu by'abaturanyi, cyane cyane u Rwanda na Uganda, kugira uruhare muri izo mvururu hagamijwe 'gusahura' umutungo kamere uhari.

    Ni ibintu ibyo bihugu byombi bihakana byivuye inyuma, bigashimangira ko imvururu zishingiye ku bibazo bya politiki biri hagati y'Abanye-Congo ubwabo, kandi igisubizo kirambye mu kuzihosha ari bo bagifite mu biganza.

    Mu ntambara y'ubukungu bwimakaza ingufu zitangiza ibidukikije (clean energy) ikomeje gufata indi ntera hagati y'ibihugu by'ibihangange ku Isi, amabuye y'agaciro arimo lithium, Cobalt, Nickel na Copper arushaho gukenerwa cyane.

    Impamvu nyamukuru ni uko ari yo yifashishwa mu ikorwa rya batiri z'imodoka zikoresha amasharazi, no mu ikorwa ry'ingufu zisubira (renewable energy).

    Izi modoka ni zo Isi yose ihanze amaso mu guhangana n'ikibazo cy'imyuka ihumanya ikirere ituruka ku ikoreshwa rya lisansi na mazutu.

    Sosiyete y'Abanyamerika, McKinsey & Company, igaragagaza ko mu 2025 Lithium izaba ikererwa ku rugero rwa 76% na ho Cobalt yo igakenerwa ku rugero rwa 53% mu ikorwa rya batiri.

    Uretse kwifashishwa mu ikorwa ry'izo modoka, Cobalt inakenerwa cyane mu ikorwa rya telefoni zigezweho (smartphones), tablets, na mudasobwa (laptops).

    Imibare igaragaza ko hejuru ya 70% ya Cobalt iboneka ku isoko mu Isi yose, ituruka muri RDC. Irahacukurwa gusa, ikoherezwa mu Bushinwa, igatunganyirizwayo kugira ngo igere ku isoko inoze.

    Mu 2022, RDC yaturutsemo 73% ya Cobalt yacurujwe ku Isi. RDC kandi yihariye toni miliyoni 6 muri toni miliyoni 11 za Cobalt byabarwaga ko itaracukurwa ku Isi yose mu 2023.

    Ziyongeraho toni miliyoni 6,6 za Lithium iherereye mu Mujyi wa Manono, mu Ntara ya Tanganyika. Hari n'andi mabuye y'ubwoko butandukanye umuntu atarondora, acukurwa muri icyo gihugu.

    Kumva igihugu gitunze imari ishyushye gutyo ariko kikaba icya kane gikennye cyane ku Isi, bigora benshi kubisobanukirwa. RDC ikurikira Sudan y'Epfo, u Burundi na Centrafrique mu kugarizwa n'ubukene ku rutonde rw'Isi.

    Ibirombe byinshi bigenzurwa na sosiyete z'ibihugu bikomeye ku Isi kandi urwego rushinzwe mine ruhabwa amafaranga make cyane

    RDC yazize ubuyobozi bubi kuva kera na kare

    Ubuyobozi bubi bwa RDC bwimitse icyenewabo, irondabwoko, ruswa no kudahana kuva mu myaka myinshi yashize, bwatumye imitwe yitwaje intwaro yiyongera n'umutekano urushaho kuzamba mu Burasirazuba bw'igihugu.

    Kuva mu 1994 ubwo Mobutu wayoboraga Zaire yanze kumva umuburo w'amahanga agaha ikaze Interahamwe n'abari abasirikare ba Juvénal Habyarimana bari bamaze gutsindwa n'ingabo za RPA zari zishamikiye ku muryango wa FPR-Inkotanyi, u Burasirazuba bwa RDC bwatujwemo Ex-FAR ntibwongeye gutekana.

    Impuguke mu by'ubukungu, Teddy Kaberuka, yabwiye IGIHE ko amateka yerekana ko umutungo kamere ushingiye ku bintu bibiri, birimo ahantu uri, no ku ikoreshwa ryawo.

    Yemeza ko ibyo bintu bibiri ari byo bituma umutungo kamere ugira agaciro, kandi ko intambara itaterwa n'umutungo kamere, ahubwo iterwa n'izindi mpamvu zijyanye cyane cyane n'imiyoborere.

    Ati 'Ahubwo iyo intambara ibaye, abantu bari mu bucuruzi bw'umutungo kamere bungukira muri ako kavuyo. Iyo igihugu gitekanye nta ntambara, ubucuruzi bunyura mu mucyo, ugurisha akagurisha ku giciro cyiza kandi ku wo ashaka kuko ntacyo aba ahisha. Ibyo bituma wa mutungo kamere udapfira ubusa uwufite. Iyo habaye intambara, haba magendu nyinshi.'

    Abanye-Congo barenga 62% bari munsi y'umurongo w'ubukene, aho batunzwe n'atagera kuri $2. Imirire mibi, kutegerezwa uburezi n'ubuvuzi, ndetse n'umuvuduko uri hejuru mu kubyara bikomeza kubasunikira mu bukene.

    Hejuru y'ibyo ariko hari imvururu zimaze imyaka irenga 30 mu Burasirazuba bwa RDC, zimaze guhitana ababarirwa mu bihumbi amagana, na ho ababarirwa muri za miliyoni bavuye mu byabo bahungira mu bindi bice by'igihugu, mu bihugu by'abaturanyi no mu Isi hose.

    Imitwe yitwaje intwaro ihabarizwa yavuye kuri itanu mbere ya 2000, ubu ibarirwa muri 260.

    Imyinshi muri iyo mitwe yashinze ibirindiro mu bice biherereyemo ibirombe by'amabuye y'agaciro, abayobozi bayo bagacukura ibyo birombe cyangwa bakishyurwa n'ababicukura.

    Raporo y'Impuguke za Loni kuri RDC yasohowe mu Ukuboza 2023, yagaragaje ko kuva muri Gicurasi 2023, imitwe yibumbiye mu cyiswe Wazalendo yagiye igenzura ibirombe bitandukanye; aho zatanze urugero rwa 'General' Mutayombwa uyobora Nyatura, wagenzuraga ibirombe by'ahitwa Gakombe, hakagira ibyo agenerwa mu bihacukurwa.

    Zanagaragaje ko zabonye abasivili baha ikaze abarwanyi ba Wazalendo mu birombe bya Rubaya, zinasobanura ko muri ako gace abarwanyi ba Wazalendo bahoraga bakorana inama z'umutekano n'abayobozi mu ngabo za RDC barimo uwitwa Selkali Bihame.

    Imitwe yitwaje intwaro yibumbiye mu cyiswe Wazalendo, yakusanyijwe na Leta ya RDC ihuzwa n'urubyiruko rwari rumaze guhabwa imyitozo ya gisirikare ku busabe bwa Perezida Felix Tshisekedi, mu gushaka amaboko amufasha guhangana n'umutwe wa M23.

    Uburyo iyo mitwe ibaho umunsi ku munsi, ibikoresho ikenera n'intwaro irwanisha, bifite ababitanga kandi bigaragara ko ari amaboko akomeye.

    Raporo ya Human Rights Watch yo mu Ukwakira 2022, yagaragaje ko abofisiye bo muri FARDC ari bo baha imitwe nka FDLR intwaro, amasasu, n'imyambaro ikoresha.

    Ibyo byatumye irushaho kugira ingufu, na yo ikarema indi cyangwa bamwe mu bayivuyemo bagashinga iyabo kandi bagakomeza guhabwa ibikoresho n'abayobozi ba RDC, baba abanyapolitiki cyangwa abasirikare bakomeye mu gihugu.

    Christophe Mbosso wahoze ayoboye Umutwe w'Abadepite yigeze gusaba bagenzi be guhagarika imikoranire n'imitwe yitwaje intwaro.

    Gusa abo bayobozi ba RDC bakorana n'iyo mitwe, na bo baba bafite ibihugu by'amahanga bakorana na byo by'umwihariko ibikize biri mu ntambara y'ubukungu, bikeneye cyane ya mabuye acukurwa mu birombe birindwa n'iyo mitwe yitwaje intwaro.

    Kaberuka asanga nubwo Isi igeze mu bihe byo kwimakaza ingufu zitangiza ibidukikije, habaye igihe uranium na pétrole byakoreshwaga ndetse n'ubu bigikoreshwa; bityo ko umuntu atavuga ko Cobalt ari yo itera intambara.

    Ati 'Haba pétrole, haba uranium, ibihugu byinshi birayifite ariko ntabwo bivuze ko ibifite pétrole na uranium ari byo bifite intambara.'

    'Ibibazo by'umutekano n'intambara mu bihugu bijyana cyane n'ubuyobozi. RDC yo ni ikindi kibazo kitagira aho gihuriye n'amabuye y'agaciro. Amabuye y'agaciro n'ubundi nta gihe atabayeyo kuva Isi yaremwa. Ari ko se ntikiri mu bihugu bya mbere bikennye? None se mbere ya 1994 iyo mitungo ntiyari ihari? None se kuki itigeze ikiza igihugu?'

    Yasobanuye ko icyo ibihugu bijya byibeshyaho, ari uko aho kugira ngo abayobozi bakore ibyo bagomba gukora, bayobore neza, batange amahoro, bakoreshe ubutunzi, ahubwo bikubira imitungo.

    Ati 'Abaturage babona bayikubira [imitungo] rero na bo bagatangira kubarwanya.'

    Icyakora mu kibazo cya RDC hari n'andi maboko akiri inyuma atagarukwaho kenshi, ahubwo ba nyirayo bakigaragaza nk'abashobora kugira icyo bafasha mu guhosha izo mvururu bateza mu buryo buziguye

    Ishami rishinzwe iby'Ubucukuzi bw'Amabuye y'Agaciro muri RDC, rivuga ko 70% by'ibirombe by'amabuye y'agaciro muri RDC bigenzurwa na Sosiyete zo mu Bushinwa, ibisigaye bikagabanwa n'amasosiyete yo muri Amerika n'u Burayi.

    Raporo y'Ikigo gishinzwe Ubugenzuzi bw'Imari muri Congo, iherutse kugaragaza ko guhera mu 2010-2020, sosiyete mpuzamahanga zicukura amabuye muri RDC zinjije miliyari $35, ariko Ikigo cya Leta gishinzwe iby'ubucukuzi bw'amabuye y'agaciro, Gecamines, cyashyikirijwe miliyoni $564 yonyine.

    Mu rugendo Papa Francis aheruka kugirira i Kinshasa muri Mutarama 2023, yateye utwatsi imigirire y'ibigo byo mu Bushinwa, u Burayi, Amerika n'ahandi bijya gucukura amabuye y'agaciro muri RDC, avuga ko ari 'ubujura buteye ubwoba ndetse budakwiriye ikiremwamuntu.'

    Mu kirego cyatangiwe i Washington D.C mu Ukuboza 2019, n'imiryango y'Abanye-congo yavugaga ko abana bayo bajyanwe mu bucukuzi bwa Cobalt bagapfiramo, sosiyete z'ikoranabuhanga zifite amazina akomeye ku Isi nka Apple, Google, Dell, Microsoft na Tesla zavuzwemo.

    Ibi bigo bizwi cyane mu gukora ibikoresho byiganjemo mudasobwa na telefoni zigezweho. Tesla ikora n'imodoka zikoresha amashanyarazi, ndetse zimwe muri zo zamaze gusesekara muri Afurika n'i Kigali.

    Ibirombe bimwe bicungwa n'imitwe yitwaje intwaro muri RDC.

    Ivomo: Igihe.com

    The post Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo Ikennye itunze Cobalt nyinshi ku Isi: Ubundi izira iki? appeared first on RUSHYASHYA.

    Source : https://rushyashya.net/repubulika-iharanira-demokarasi-ya-kongo-ikennye-itunze-cobalt-nyinshi-ku-isi-ubundi-izira-iki/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=repubulika-iharanira-demokarasi-ya-kongo-ikennye-itunze-cobalt-nyinshi-ku-isi-ubundi-izira-iki

  • Umusaruro witezwe kuri bisi z'amashanyarazi zatangiye gukorera i Rubavu mu mboni za Meya Mulindwa – #rwanda #RwOT

    Muri iki cyumweru ni bwo sosiyete ikwirakwiza imodoka zikoresha amashanyarazi mu Rwanda ya BasiGo, yatangaje ko zatangiye gukorera no mu ntara nyuma y'uko zimaze gutanga umusaruro mu Mujyi wa Kigali.

    Zamuritswe ndetse zitangira gukorera ingendo mu Karere ka Rubavu ziva Kigali, ku wa 31 Nyakanga 2025. Zitezweho impinduka mu gutwara abantu n'ibintu no kurengera ibidukikije.

    Ubwo Umuyobozi wa BasiGo mu Rwanda, Doreen Orishaba yatangiza ingendo z'izi modoka mu Karere ka Rubavu yahishuye ko zamaze kugera mu ntara zose ku bufatanye n'amasosiyete atwara abantu mu buryo bwa rusange.

    Ati 'Harimo izigiye kujya i Nyagatare, i Karongi zijya Kigali hari n'izigiye kujya zikora i Huye mu Majyepfo, n'izizajya zijya i Rusizi. Bivuze ko ibyerekezo by'intara zose tugiye kubigeramo, zifite uruhare runini mu kurengera ibidukikije kuko zikoresha amashanyarazi 100%, kandi zinafite imyanya myinshi ku buryo abagenzi bicara bisanzuye.'

    Umuyobozi w'Akarere ka Rubavu, Mulindwa Prosper yavuze ko kuba babonye izi modoka zidahumanya ikirere ari ibyo kwishimira, kuko zigiye kubyaza umusaruro amashanyarazi u Rwanda gihugu gifite.

    Ati 'Twari dusanganwe ikibazo cy'uko hari ibice atakoreshwagamo neza aho usanga nk'umuturage acana itara ryo mu ruganiriro akiryamira.'

    Yakomeje avuga ko ibi bizazamura ubukungu bw'Igihugu, kuko hari ingomero zitunganya amashanyarazi u Rwanda rukomeje kubaka hirya no hino ari na yo mpamvu hakenewe byinshi mu bigo biyakoresha.

    Uri modoka muri izi izajya ikora urugendo rw'ibilometero 300 itongeye gucagingwa. Ijyamo abagenzi barenga 44 bicaye neza, irimo ibyuma bitanga umuyaga, ifite internet ndetse n'ahantu buri mugenzi abasha gucomeka telefone ngendanwa ye.

    Kugeza ubu BasiGo ivuga ko yihaye intego ko buri mwaka nibura izajya igeza mu Rwanda bisi 100 z'amashanyarazi hagamijwe kugabanya imodoka zikoresha ibikomoka kuri peteroli kuko zangiza ibidukikije.

    Meya w’Akarere ka Rubavu, Mulindwa Prosper yashimiye BasiGo yazanye imodoka z’amashanyarazi muri aka karere

    Imodoka zikoresha amashanyarazi zatangiye gukorera mu Karere ka Rubavu

    Ibigo bitwara abagenzi mu buryo bwa rusange byahawe bisi z’amashanyarazi


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/zizatuma-abaturage-bakoresha-amashanyarazi-uko-bikwiye-meya-mulindwa-kuri-bisi