Category: Uncategorized

  • Abarenga ibihumbi 20 bakumiriwe kubona indangamuntu – #rwanda #RwOT

    Yabigarutseho mu ku wa 20 Kanama 2025 ubwo yari mu kiganiro kuri Televiziyo y'Igihugu kigaruka ku mushinga w'indangamuntu koranabuhanga.

    Manago yavuze ko nubwo indangamuntu isanzwe na yo yakoreshaga ikoranabuhanga ariko hari aho ryagarukiraga, kuko nk'ubu hari ibikumwe bibiri gusa ndetse hari n'imashini imwe ibigenzura.

    Yavuze ko hari abagerageje gushaka uburyo bakoresha indangamuntu zirenze imwe icyakora baratungurwa barafatwa.

    Yavuze ko kugira ngo umuntu agire indangamuntu ebyiri, biba byarurutse ku burangare bw'ukusanya amakuru ku murenge, agafotora uyishaka gusa ariko akibagirwa gufata ibikumwe.

    Ati 'Ni ubufatanyacyaha bw'ushaka ingangamuntu ya kabiri n'uwamufotoye. Ni amakosa ya ba bantu babiri bashatse gukora icyaha.'

    Manago yavuze ko mu bantu miliyoni icyenda bamaze gufata indangamuntu, kuva umushinga watangira bamaze gukumira abarenga ibihumbi 20 bagaragayeho amakosa, ha handi umuntu aba ashaka kwifotoreza ku murenge umwe nyuma akajya ku wundi.

    Ati 'Kubera kutamenya cyangwa se indi mpamvu runaka agashaka kwifotoreza inshuro irenze imwe ariko uburyo bw'ikoranabuhanga bukamufata. Iyo yatanze ibikumwe arafatwa.'

    Yavuze ko nubwo yakumiriwe uwo wakumiriwe aba agifite uburenganzira bwo kubona indangamuntu ariko aba asabwa kwerekana ibyangombwa kugira ngo hakorwe igereranya harebwa uwemerewe gukora indangamuntu.

    Ati 'Turebe, uyu ni Manago Dieudonné waje cyangwa ni Kayihura Dieudonné waje. Aba bantu babiri ko amazina atandukanye n'imyaka y'amavuko itandukanye ni uwuhe duha indangamuntu? Hari igihe usanga warayimuhaye bwa mbere noneho agashaka no kuza kwifotoza bwa kabiri kugira ngo abone indi ya kabiri. Icyo gihe ya yindi ntabwo isohoka, uramubwira uti gumana iyo kuko ni yo ufitiye ibyangombwa indi tugahita tuyusiba.'

    Manago yavuze ko iyi ndangamuntu nshya itazigera ihindura nimero nk'uko byagendaga ku wayitaye, ndetse nyir'ayo azahitamo ko bayimushyirira muri telefoni ngendanwa cyangwa, bakayimuha ifatika.

    Ati 'Ikindi ni indangamuntu izaba iriho ifoto yawe na nimero y'indangamuntu gusa. Ni nimero idahinduka wayita izakomeza kuba ya yindi bitandukanye n'iyari iriho.'

    Yakuyeho urujijo ku bavuga ko iyo umuntu ataye indangamuntu ubugira gatatu nta yindi bamuha, agaragaza ko nta nshuro ntarengwa zibaho kuko ari uburenganzira bw'umuturage gutunga indangamuntu.

    Mu bizahindurwa kandi harimo amakosa y'imyandikire, nko ku mazina ya nyir'indangamuntu, ay'ababyeyi be, igihe umuntu yavukiye, aho yavukiye, n'igitsina, no kuvugurura aderesi y'umuntu.

    Ati 'Ikintu cyihutirwa kugira ngo uhabwe indangamuntu y'ikoranabuhanga, ni ukubanza ukareba niba nta makosa ari mu myirondoro yawe, nibasanga ntayo bazakubarura bagushyire mu buryo bushya bw'ikoranabuhanga hanyuma bagufotore baguhe indangamuntu.'

    Biteganyijwe ko indangamuntu koranabuhanga izashyirwa hanze muri Nyakanga 2026, ubu u Rwanda rukaba rugeze muri kimwe cya kane cy'ishyirwa mu bikorwa ry'uyu mushinga.

    Ni umushinga watangiye mu 2023, iyi ndangamuntu ikazatangira gutangwa muri Nyakanga 2026. Ni agace k'umushinga mugari u Rwanda rufatanyijemo na Banki y'Isi washowemo agera kuri miliyari 200 Frw.

    Umushinga w'indangamuntu y'ikoranabuhanga biteganyijwe ko uzashyirwa mu bikorwa mu gihe cy'imyaka itatu. Ibikorwa byo kubaka Sisitemu y'Indangamuntu y'ikoranabuhanga bizashorwamo asaga miliyari 40 Frw.

    Mu mwaka wa 2024/2025 uyu mushinga wari wagenewe ingengo y'imari ingana na 5.397.688.170 Frw. Muri 2025/2026 wagenewe ingengo y'imari y'angana na 12.265.253.074 Frw.

    Abarenga ibihumbi 20 bakumiriwe kubona indangamuntu


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/abarenga-ibihumbi-20-bakumiriwe-kubona-indangamuntu

  • Abanyeshuri barenga ibihumbi 200 batangiye kugaburirwa ibishyimbo byongerewe intungamubiri – #rwanda #RwOT

    Ibi bigo by'amashuri byasabwe gutangira gukoresha ibi bishyimbo mu mwaka w'amashuri wa 2025/2026 uzatangira muri Nzeri.

    Ibi bishyimbo byongerwamo intungamubiri binyuze mu kubihuza (breeding) n'ibindi bishyimbo bisanzwe bikungahaye ku butare na zinc, bikabyara imbuto na yo ikungahaye ku butare na zinc.

    Ibi bishyimbo byatangiye kutangwa ku bigo by'amashuri binyuze muri gahunda y'imyaka itatu kugeza mu 2026 ya SSFI (Sustainable School Feeding Innovations in Kigali). Yatangiye mu 2024. Imaze kugera ku bana 277.566 bo mu bigo by'amashuri 195 byo mu Mujyi wa Kigali.

    Raporo yakozwe kuri uyu mushinga yagaragaje ko 73% by'ibigo by'amashuri byamaze gushyiraho imirima izahingwamo ibi bishyimbo.

    Impuguke muri gahunda yo kugaburira abanyeshuri ku mashuri muri MINEDUC, Sam Ngabire, yavuze ko muri iyi gahunda ibigo bimwe byatangiye kubona imbuto z'ibi bishyimbo ndetse byatangiye no gutegura imirima bizahingwamo.

    Ati 'Ibigo bimwe byatangiye kugerwaho n'iyi gahunda ndetse mu Mujyi wa Kigali yatangiye gukorwa, ku buryo ibigo bimwe byatangiye guhinga ibi bishyimbo mu mirima yabyo.'

    Minisitiri w'Ubuhinzi n'Ubworozi, Dr Mark Cyubahiro Bagabe, yavuze ko iyi gahunda yo guha abana ibishyimbo bikungahaye ku ntungamubiri biri mu murongo mugari wo kugira ibihingwa byiza, bikungahaye ku ntungamubiri, kandi bihingwa mu buhinzi bugezweho.

    Ati ' Icyo twibanzeho ni gushaka uburyo bwo kuziba icyuho kiri mu buhinzi kijyanye no kubona imari, kuzamura ubuhinzi bugezweho burimo guhinga ibishyimbo byongerewe intungamubiri, ndetse no gutera ibihingwa bitanga umusaruro mwinshi kandi birwanya indwara.'

    Imibare igaragaza ko ibishyimbo biri mu biribwa bikunzwe cyane mu gihugu aho umuntu umwe abarirwa ko akoresha ibilo 34 by'ibishyimbo ku mwaka.

    Ibigo by’amashuri byasabwe kugaburira abana ibishyimbo byongerewe intungamubiri


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/abanyeshuri-barenga-ibihumbi-200-batangiye-kugaburirwa-ibishyimbo-byongerewe

  • I&M Bank Rwanda yungutse miliyari 11,6 Frw mu mezi atandatu – #rwanda #RwOT

    Kugeza muri Kamena 2025, umutungo wose w'iyi banki wabarirwaga muri miliyari 916 Frw. Wazamutseho 12% kuva mu Ukuboza umwaka ushize. Amafaranga yatanze nk'inguzanyo yageze kuri miliyari 440 Frw, zingana n'izamuka rya 24%.

    Muri izi nguzanyo, izigera kuri 50% mu nshya, zatanzwe n'amashami ya Banki ari mu bice bitandukanye by'igihugu, ndetse ziganjemo izahawe abakiliya bashya, ibishimangira icyizere iyi banki ikomeje kugirirwa.

    Amafaranga y'abakiliya yari abitse muri I&M Bank Rwanda kugeza muri Kamena 2025 yabarirwaga muri miliyari 737,7 Frw. Yazamutseho 12% kuva mu Ukuboza umwaka ushize.

    Kuzamuka kw'amafaranga abakiliya babitsa byatewe ahanini no kongera umubare w'amashami y'iyi banki hirya no hino mu gihugu, ndetse no kunoza imikorere yayo.

    Iyi banki yagaragaje kandi ko ikomeje kwesa umuhigo yihaye wo gukoresha neza amafaranga yinjiza, kuko ikoresha gusa 45% by'amafaranga iba yacuruje.

    Amenshi muri aya mafaranga akoreshwa muri gahunda zo kwita ku bakozi, cyane ko yanazamutseho 27%. Ibi biterwa ahanini no kuba iyi banki yariyemeje kubakira ubushobozi abakozi binyuze mu mahugurwa, kwita ku mibereho yabo n'ibindi.

    Umuyobozi Mukuru wa I&M Bank Rwanda, Benjamin Mutimura, yavuze ko bishimiye umusaruro babonye, ashimangira ko bawukesha icyizere cy'abakiliya bayo.

    Ati 'Twishimiye gutangaza ibyo twagezeho mu gice cya mbere cy'umwaka wa 2025, twubakiye ku ntambwe yatewe umwaka ushize. Amahitamo yacu yo kuba aba mbere ku isoko muri uru rwego turimo, kubaka ubufatanye bw'ingenzi ndetse no gukora kuri gahunda yacu yo gushyira abakiliya imbere, bikomeje gutanga umusaruro.'

    Uretse kandi inyungu yabonetse, Mutimura yakomeje avuga ko ikibateye ishema ari uko ibikorwa byabo byagize uruhare mu guhindura ubuzima bw'abarenga 200,000, binyuze muri gahunda zitandukanye iyi banki isanzwe ikora zo guteza imbere Abaturarwanda.

    Ati 'Iyi ntambwe ishimangira umuhate dufite mu bijyanye n'iterambere ritagira uwo riheza, n'uburumbuke busangiwe. Nta na kimwe muri ibi cyari gushoboka iyo hatabaho abafatanyabikorwa bacu b'ingenzi, kwitanga kw'abakozi bacu, n'icyizere gihoraho cy'abakiliya bacu. Mu bihe biri imbere, Tuzakomeza gushyira imbere guhanga ibishya, imikorere inoze no kubakira byose ku bakiliya.'

    I&M Bank (Rwanda) Plc yatangiye gukorera mu Rwanda mu 1963, icyo gihe ikaba yaritwaga BCR. Ni yo banki y'Ubucuruzi imaze igihe kinini ikorera mu Rwanda. Ni banki kandi ibarizwa ku Isoko ry'Imari n'Imigabane ry'u Rwanda, guhera muri Werurwe 2017.

    I&M Bank Rwanda yungutse miliyari 11,6 Frw mu mezi atandatu


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/i-m-bank-rwanda-yungutse-miliyari-11-6-frw-mu-mezi-atandatu

  • Hemejwe imiti mishya ya Malaria igenewe abana bari munsi y'imyaka itanu – #rwanda #RwOT

    Ibi iki kigo cyabitangaje mu itangazo cyashyize hanze ku wa 16 Kanama 2025, kivuga ko uyu muti wageragejwe mu bihugu bitandukanye byo muri Afurika birimo Burkina Faso, Côte d'Ivoire, Kenya, Malawi, Mozambique, Nigeria, Tanzania, na Uganda.

    Umuyobozi Mukuru wa Africa CDC, Dr. Jean Kaseya, yavuze ko kwemezwa k'uyu muti ari intambwe ikomeye ku buvuzi bwo muri Afurika cyane cyane mu guhashya malaria.

    Yagize ati 'Kwemezwa k'uyu muti ni intambwe ikomeye mu kurwanya malaria. Ibi bitanga icyizere ko n'abana bato ubu bagiye kujya babona ubuvuzi kandi bwizewe.'

    Ubusanzwe abana bari munsi y'imyaka itanu bahabwaga imiti y'abantu bakuru ariko iri ku rugero ruto, ku buryo byasabaga nko gucamo ikinini kabiri.

    Ubu buryo ntabwo bwari bwizewe kuko hari igihe byatumaga urugero rw'imiti uhabwa umwana ruba rudahagije cyangwa se rukaba ari rwinshi ku mubiri we.

    Iyi miti mishya ishobora gushyirwa mu mashereka bivuze ko ari ibinini byoroshye, ndetse biryohereye ugereranyije n'ibinini bisanzwe bya Malaria.

    Imibare y'Ishami ry'Umuryango wa Abibumbye ryita ku Buzima, OMS, igaragaza ko mu 2023 abangana na miliyoni 246 million barwaye Malaria, ndetse ibihumbi 569 bikicwa nayo, muri bo 76% bari abana bari munsi y'imyaka itanu.

    Imiti ya malaria ihabwa abana bari munsi y’imyaka itanu yemejwe


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/imiti-ya-malaria-y-abana-bari-munsi-y-imyaka-itanu-yemejwe

  • Rubavu: Uruganda rwa Gihira rwahagaritse gutanga amazi – #rwanda #RwOT

    Iki kibazo cyatewe n'imvura nyinshi yaguye mu ijoro rishyira ku wa 20 Kanama 2025, yanduje imigezi ya Sebeya na Pfunda.

    Umuyobozi wa WASAC Ishami rya Rubavu, Mwambutsa Celestin, yabwiye IGIHE ko abaturage batari kubasha kugerwaho n'amazi meza babihanganira.

    Ati 'Uruganda rutunganya amazi rwa Gihira rwahagaze kuva saa munani z'ijoro, kubera imigezi ya Pfunda na Sebeya yandujwe n'imvura nyinshi yaguye muri iri joro ryakeye. Hari abaturage bamwe akiri kugeraho kubera ko hari ibigega byari bikiyafite, ari na yo mpamvu tubasaba kuyakoresha neza, abayabuze bakaba bihanganye.'

    Yakomeje avuga ko bategereje ko imigezi yongera gucayuka, uruganda rwa Gihira rukongera gutanga amazi meza nk'uko bisanzwe.

    Iri bura ry'amazi ryagaragaye by'umwihariko rihita ryiganza ku bo mu Mirenge ine igize igice cy'Umujyi wa Rubavu, Umurenge wa Rugerero, Nyamyumba na Gisenyi.

    Uruganda rutunganya amazi rwa Gihira nta minsi ishize na bwo rugize ikibazo nk'iki, kuko mu ijoro rishyira tariki 18 Kanama 2025 na bwo amazi rwayahagaritse, amasaha ane.

    Uruganda rutunganya amazi rwa Gihira rufite ubushobozi bwo gutanga metero kibe ibihumbi 23 ku munsi.

    Ubushakashatsi bwa EICV7 bwagaragaje ko abaturage 95.79% bo mu Karere ka Rubavu bagerwaho n'amazi meza.

    Uruganda rutunganya amazi rwa Gihira, rwahagaritse gutanga amazi kubera imigezi ya Sebeya na Pfunda yanduye


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/rubavu-uruganda-rwa-gihira-rwahagaritse-gutanga-amazi

  • Minisitiri Nsengimana yateguje gushyira imbaraga mu mashuri ya Leta agatsindisha nk'ayigenga – #rwanda #RwOT

    Yabigarutseho ubwo yatangazaga amanota y'ibizamini bya Leta bisoza amashuri abanza n'icyiciro rusange cy'amashuri yisumbuye, ku wa 19 Kanama 2025.

    MINEDUC yerekanye ko ibigo bya Leta byatsinze ku kigero cya 75%, ibifashwa na Leta ku bw'amasezerano bitsindisha ku kigero cya 72% mu gihe ibigo byigenga ari byo byatsinze neza ku kigero cya 99%.

    Urugero rufatika ni urw'uko abana batandatu bahize abandi mu mashuri abanza ku rwego rw'igihugu bose bigaga mu mashuri yigenga.

    Abo ni Arakaza Leo Victor, wigaga muri Wisdom School Musanze wabonye 99,4%, Impano Brave Gloria wigaga muri Excellence Academy School mu Karere ka Bugesera, Ihirwe Kanimba Honnette, wigaga muri New Vision Primary School mu Karere ka Huye, Duhirwe Gall Gavin Darcy wigaga muri Ecole International La Racine yo mu Karere ka Bugesera, Nsengiyumva Joannah Holiness wigaga muri Excellence Academy School mu Karere ka Bugesera na Ashimwe Keza Gerardine, wigaga muri Excellence Academy School Bugesera bose uko ari batanu babonye amanota 98,8%.

    Ibi ni kimwe n'abanyeshuri barangije mu cyiciro rusange cy'amashuri yisumbuye aho biganjemo abigaga mu mashuri yigenga.

    Abo ni Izere Hennock Tresor wagize 98,67% wigaga kuri E.S Kanombe/EFOTEC Kicukiro yo mu Karere ka Kicukiro, abo mu Karere ka Gasabo barimo Uwumuremyi Albert wagize 98,00% wize kuri Hope Haven School, Ineza Flora Elyse wagize 97,89% wigaga muri Hope Haven School, Ndayishimiye Jean D'Amour wagize 97,89% na we wize muri Hope Haven School ndetse na Agaba Happy Jean Eudes wagize 97,78% wize kuri Petit Séminaire St Aloys yo mu Karere ka Rusizi.

    Minisitiri Nsengimana yavuze ko urebye imitsindire mu bigo by'amashuri yigenga ubona ko iri hejuru ariko ko hagiye gushyirwa imbaraga no mu bigo bya Leta.

    Ati 'Iyo turebye uburyo amashuri yigenga yakoze n'uburyo amashuri ya Leta yakoze hari itandukaniro. Urasanga umubare w'abatsinze mu bigo usanga uri hejuru muri aya amashuri yigenga ariko iyo urebye umubare umaze kwiyongera mu mashuri ya Leta na yo ubona ko bigenda bitera imbere.'

    Yavuze ko hari gushyirwa imbaraga muri gahunda nzamurabushobozi igiye kuzatangirana n'umwaka w'amashuri mu gufasha abanyeshuri basigaraga inyuma mu mitsindire.

    Ati 'Icyo Leta iri gushyiraho ni iriya gahunda nzamurabushobozi kugira ngo yaba amashuri ya Leta cyangwa afashwa na Leta binyuze mu masezerano, abanyeshuri bashobore kwiga ndetse banatsinde neza kurusha uko bari basanzwe bakora.'

    Yakomeje ati 'Turi gushyira imbaraga nyinshi mu kuzamura ireme ry'uburezi muri rusange, ariko cyane cyane mu mashuri ya Leta n'amashuri afashwa na Leta mu buryo bw'amasezerano. Ni uburyo tubona buzadufasha kuzamura intera muri aya mashuri ku buryo umwaka utaha, dutangira kubona amashuri ya Leta umubare wabo uzamuka mu bahabwa ibihembo.'

    Minisitiri Nsengimana yagaragaje ko MINEDUC ikomeje gushyira imbaraga mu kubakira abanyeshuri bose ubushobozi no kuzamura ireme ry'uburezi by'umwihariko mu mashuri y'uburezi bw'ibanze bw'imyaka icyenda na 12.

    Minisitiri Nsengimana ahemba umunyeshuri wahize abandi mu bizamini bya Leta bisoza icyiciro rusange

    Minisitiri Nsengimana yateguje gushyira imbaraga mu bigo bya Leta bigatsindisha nk'ibyigenga

    Abanyeshuri bahize abandi mu mashuri abanza biga mu bigo byigenga

    Ibigo byigenga byatsindishije ku kigero cya 99%

    Amafoto: Habyarimana Raoul


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/minisitiri-nsengimana-yateguje-gushyira-imbaraga-mu-bigo-bya-leta-bigatsindisha

  • Kamonyi: Polisi yataye muri yombi bane bakekwaho ubugizi bwa nabi – #rwanda #RwOT

    Byabaye ku wa 19 Kanama 2025, mu murenge wa Rugarika, Akagari ka Kigese, aho Polisi y'u Rwanda yakoze umukwabu ifatanyije n'abaturage n'inzego z'ibanze, bafata abagabo bane babarizwa mu itsinda rikekwaho ibikorwa by'ubugizi bwa nabi.

    Umuvugizi wa Polisi y'u Rwanda mu Ntara y'Amajyepfo, CIP Hassan Kamanzi, yabwiye IGIHE ko ifatwa ryabo ryaturutse ku makuru yatanzwe na bamwe mu baturage bamaze gusobanukirwa neza uruhare rwabo mu gukumira no kurwanya ibyaha.

    CIP Kamanzi yavuze ko ibyo abafashwe bakurikiranyweho ari ibikorwa by'ubugizi bwa nabi bihungabanya umutekano n'ituze by'abaturage birimo ubujura n'urugomo bakorera abaturage aho babatangira mu nzira bakabatwara ibyabo, kwiba amatungo ndetse n'imyaka mu mirima, bataretse no gucukura inzu z'abaturage.

    Ati 'Abafashwe bose ubu bafungiye kuri Polisi, Sitasiyo ya Runda, na ho Urwego rw'Igihugu rw'Ubugenzacyaha (RIB) rwamaze gutangira iperereza ku byaha bakekwaho kugira ngo bashyikirizwe ubushinjacyaha.'

    CIP Kamanzi yashimye ubufatanye bukomeje kuranga abaturage mu kurwanya ibyaha batungira agatoki Polisi aho abagizi ba nabi bari, anaboneraho kuburira n'undi wese ugifite imitekerereze n'imigirire mibi igamije guhungabanya umutekano kubizibukira kuko Polisi itazamwihanganira, kuko izamushaka aho yaba ari hose agashyikirizwa ubutabera, amategeko akamukanira urumukwiye.

    Abafashwe bose bafungiye kuri Poliisi, Sitasiyo ya Runda, mu Karere ka Kamonyi


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/kamonyi-polisi-yataye-muri-yombi-bane-bakekwaho-ubugizi-bwa-nabi

  • Burera: Abiyita Abajangweli bakomeje guteza impungenge mu baturage ba Nyamabuye #rwanda #RwOT

    Kuri uyu wa Gatatu tariki ya 20 Kanama 2025, abaturage bo mu kagari ka Nyamabuye, Umurenge wa Kagogo mu karere ka Burera, bakomeje kugaragaza impungenge zikomeye kubera itsinda ry'abantu biyise Abajangweli rikomeje kubibasira.

    Amakuru yemezwa n'abaturage avuga ko iri tsinda ribategera mu nzira, rikabambura ibintu byabo birimo amafaranga, telefoni ndetse n'ibindi bintu bifite agaciro, bigatuma benshi batakaza umutuzo n'umutekano wabo. Abatuye muri aka gace bavuga ko kugenda nijoro byabaye ikibazo gikomeye, ndetse bamwe batinyuka no kuva mu ngo zabo bagashaka iyo baba berekeje.

    Umwe mu baturage utashatse ko amazina ye atangazwa yagize ati: 'Iyo baje mu nzira baragufata, bakakwambura byose. Ubu twabuze uko tugenda, twese dufite ubwoba bw'iri tsinda ryitwa Abajangweli.'

    Ubuyobozi bwa Polisi y'u Rwanda, ishami rya Burera, bwatangaje ko bwamaze kumenya iki kibazo kandi bugiye kugikurikirana mu buryo bwihuse. Umuvugizi wa Polisi mu Ntara y'Amajyaruguru yavuze ko hashyizweho ingamba zo gukaza irondo ry'umwuga ku baturage no kongera ibikorwa by'iperereza kugira ngo abigize intwali bafatwe.

    Bagize ati: 'Turasaba abaturage gukomeza kudufasha mu gutanga amakuru ku gihe, kugira ngo dushobore gukumira ibi bikorwa by'urugomo bitari bikwiye mu muryango Nyarwanda.'

    Abaturage bo muri Nyamabuye basaba inzego zishinzwe umutekano gubatabarwa vuba, kugira ngo basubirane ituze ryabo ryari risanzwe ribarizwa muri ako gace.

    Abaturage bakomeje kugaragaza impungenge zikomeye kubera itsinda ry'abantu biyise Abajangweli rikomeje kubibasira
    Abaturage bavuga ko iri tsinda ribategera mu nzira, rikabambura ibintu byabo birimo amafaranga, telefoni ndetse n'ibindi bintu bifite agaciro

    Source : https://kasukumedia.com/burera-abiyita-abajangweli-bakomeje-guteza-impungenge-mu-baturage-ba-nyamabuye/

  • Kamonyi: Umunuko w'ubwiherero bwangiritse ubangamira abatishoboye i Kabagesera #rwanda #RwOT

    Abatuye mu Mudugudu w'abatishoboye uri mu Kagari ka Kabagesera, mu Murenge wa Runda mu Karere ka Kamonyi, bavuga ko imibereho yabo ifite ingorane kubera imiryango ifite ubwiherero bwangiritse. Umunuko uva muri ibwo bwiherezo urababangamira, ku buryo bigira ingaruka ku buzima bwabo bwa buri munsi.

    Bamwe mu baturage bagaragaje ko umunuko uturuka muri ubwo bwiherero wibasira cyane abana n'abagore, aho umwuka mubi utera kubabara umutwe, gusinzira nabi ndetse no kurwara indwara zifata mu myanya y'ubuhumekero.

    Abaturage bavuga ko ikibazo cy'ubwiherero bwangiritse cyatewe n'imyaka myinshi bititabwaho ndetse n'ubushobozi buke bwabo bwo kubukemura.

    Abaturage bifuza ko ubuyobozi bw'Akarere n'inzego z'ibanze bwabafasha mu gusana cyangwa kubaka ubwiherero bushya, kugira ngo imibereho yabo yoroherwe kandi ubuzima bwabo butagirwaho ingaruka n'umunuko. Bavuga ko iterambere ryabo rishingiye ku buzima bwiza, kandi ko gukemura iki kibazo ari intambwe ikomeye mu kubaka umuryango utekanye kandi ufite ubuzima bwiza.

    Ni ikibazo gikwiye kwitabwaho byihutirwa kugira ngo abatishoboye mu Mudugudu wa Kabagesera babashe kubaho mu buryo buboneye kandi burimo isuku.

    Abaturage bifuza ko ubuyobozi bw'Akarere n'inzego z'ibanze bwabafasha mu gusana cyangwa kubaka ubwiherero bushya
    Umunuko w'ubwiherero bwangiritse ubangamira abatishoboye i Kabagesera
    Umunuko uturuka muri ubu bwiherero wibasira cyane abana n'abagore

    Source : https://kasukumedia.com/kamonyi-umunuko-wubwiherero-bwangiritse-ubangamira-abatishoboye-i-kabagesera/

  • Ibuye ryagaragaye: Imibare n'Ubugenge bikomeje kuba ingorabahizi ku Banyarwanda byahagurukiwe – #rwanda #RwOT

    Ubwo hatangazwaga amanota y'abakoze ibizamini bya Leta bisoza amashuri abanza n'icyiciro rusange cy'amashuri yisumbuye, kuri uyu wa 19 Kanama 2025, hatangajwe ko mu banyeshuri barenga ibihumbi 200 bakoze ibizamini bya Leta 27% ari bo gusa batsinze imibare.

    Ni imibare iri hasi ugereranyije n'uko abanyeshuri batsinze andi masomo kuko Ikinyarwanda bagitsinda ku kigero cya 98%, Icyongereza kuri 72%, Ubumenyi n'Ikoranabuhanga batsinda ku kigero cya 71% mu gihe ubumenyi rusange n'Iyobokamana babitsinze ku kigero cya 75%.

    Ni ikibazo gikomeje kwibazwa na benshi bagaragaza ko bigoye kumva ko isomo ry'imibare mu mashuri abanza ryabaye ingorabahizi, harebwa ku kibitera ndetse n'igikorwa ngo iryo somo abanyeshuri baritsinde.

    Minisitiri Nsengimana yagaragaje ko isomo ry'imibare bigaragara ko ryatsinze abanyeshuri cyane kandi bigaragarira buri wese hashingiwe ku mibare.

    Ati 'Abanyeshuri 27% ni bo batsinze imibare, iyi ntabwo ari imibare ishimishije kandi muri gahunda nzamurabushobozi imbaraga nyinshi zizashyirwa mu mibare kugira ngo abanyeshuri bashobore gutsinda muri icyo cyiciro.'

    Mu banyeshuri basoza icyiciro rusange cy'amashuri yisumbuye, 27,55% ni bo batsinze isomo ry'ubugenge (Physics).

    Ati 'Ibi birereka ko ugomba gushyira imbaraga muri izi za siyanse, kuzamura ubushobozi mu masomo ya siyanse bizafasha abana kwitegura. Muri bya byiciro bishya twashyizeho (Learning Pathway) twashyize imbaraga nyinshi mu mibare kuko abanyeshuri bose bazaba biga mu cyiciro cya kabiri cy'amashuri yisumbuye baziga imibare nubwo waba wiga indimi.'

    Uretse ubugenge ariko mu cyiciro rusange hari n'andi masomo batsinzwe cyane arimo nk'imibare batsinze ku kigero cya 45,8% n'Ibinyabuzima (Biology) yatsinzwe ku kigero cya 44,75% mu banyeshuri barenga ibihumbi 140 bakoze ibizamini bya Leta.

    Nsengimana yavuze ko imibare nk'iyo iyo igaragaye ifasha mu kumenya uko urwego rw'uburezi ruhagaze n'uburyo hashyirwa imbaraga mu kunoza imyigishirize.

    Ati 'Ibyo twabonye biragaragaza ko tugomba gushyira imbaraga nyinshi kugira ngo tuzamure uburyo abana biga kandi batsinda aya masomo. Kubibona nubwo atari ibintu bidushimishije kubona iyi mibare ariko bituma tubona aho gushyira imbaraga. Ni wa mugani ngo ibuye ryagaragaye ntiriba rikishe isuka ubwo rero tuzi aho dushyira imbaraga.'

    Minisitiri Nsengimana yasobanuye ko hagiye gushyirwa imbaraga nyinshi muri ayo masomo ku buryo hazamurwa urwego rw'imitsindire.

    Ati 'Ari abarimu, REB, Minisiteri cyangwa abayobozi b'ibigo by'amashuri, ubwo imbaraga dushyira muri ayo masomo tugiye kuzongera kugira ngo ubutaha tuzasange iyi mibare yiyongereye.'

    Umunyeshuri wahize abandi mu cyiciro rusange cy'amashuri yisumbuye wigaga muri ES Kanombe/EFOTEC mu Karere ka Kicukiro, Izere Henock Tresor, yabonye amanota 98,67%.

    Izere yabwiye IGIHE ko isomo ry'imibare riri mu masomo yatsindaga cyane ariko avuga ko impamvu ridakunze gutsindwa bishingiye ku myumvire ya bamwe mu banyeshuri batekereza ko rikomera.

    Ati 'Njyewe navuga ko isomo ry'imibare riri mu yo natsindaga ariko usanga benshi barishyizemo ko ari isomo rikomera. Izo ntekerezo zitari zo usanga zinagira uruhare mu gutuma abanyeshuri bataritsinda kuko baba barashyishyizemo.'

    Yavuze ko kuri we isomo ryamugoraga cyane ari Ikinyarwanda ariko ko yashyizemo imbaraga naryo akabasha kuritsinda.

    Nsengiyumva Joannah Holiness wigaga mu Karere ka Bugesera wagize amanota 98,8% we ari mu ba mbere ku rwego rw'Igihugu mu barangije amashuri abanza, yagaragaje ko imibare isaba imbaraga nyinshi no kuyiha umwanya.

    Ati 'Imibare ni isomo rikomera kandi risaba no kuriha umwanya. Ikintu cya mbere ni ukubiha umwanya ugakora imyitozo myinshi ishoboka.'

    Ubusanzwe umunyeshuri warangizaga icyiciro rusange cy'amashuri yisumbuye, atsinze ikizamini cya Leta gisoza umwaka wa Gatatu, yahitagamo impuzamasomo aziga muri 11 zari zihari mu burezi rusange, na Tekiniki, imyuga n'ubumenyingiro agahabwa icyo kwiga bijyanye n'ibyo yatsinze.

    Kuri ubu, MINEDUC igaragaza ko impinduka ziteganyijwe, zizasiga mu burezi rusange abanyeshuri bashobora guhitamo kwiga gusa amasomo akubiye mu byiciro by'imyigire (learning pathways) bitatu, ari byo Imibare na Siyansi, Ubumenyamuntu n'Indimi.

    Abanyeshuri biga mu cyiciro cy'Imibare na siyanse, hazaba harimo ibice bibiri aho kimwe kiziga Imibare, Ubugenge, Ubutabire n'Ibinyabuzima (Maths, Chemistry, Physics and Biology) ikindi cyige Imibare, Ubukungu, Ubumenyi bw'Isi n'Ubugenge (Mathematics, Economics, Geography, and Physics).

    Kuri ayo masomo kandi hazajya hiyongeraho Icyongereza, Igifaransa n'Ikinyarwanda.

    Abiga Ubumenyamuntu bo bazajya biga Amateka, Ubumenyi bw'Isi, Ubuvanganzo mu Cyongereza n'Imitekerereze (History, Geography, Literature in English, and Psychology).

    Abo bazajya bongeraho Imibare, Igifaransa n'Ikinyarwanda.

    Ku rundi ruhande abazajya biga indimi bafite amasomo ane y'ingenzi (Ikinyarwanda, Icyongereza, Igifaransa n'Igiswahili kandi hakigwa igice cy'Ubuvanganzo n'ikibonezamvugo mu buryo bwimbitse muri buri rurimi.

    Andi masomo bazajya bongeraho ni Imibare, Amateka n'Ubumenyi bw'Isi.

    Umuyobozi Mukuru wa NESA, Dr. Bahati Bernard, yagaragaje ko imibare ikomeje kuba ingorabahizi

    Minisitiri w’Uburezi, Nsengimana Joseph, yagaragaje ko imibare igiye guhagurukirwa

    Abanyeshuri bahize abandi mu mashuri abanza

    Abanyeshuri bahize abandi mu cyiciro rusange cy’amashuri yisumbuye


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/ibuye-ryagaragaye-imibare-n-ubugenge-bikomeje-kuba-ingorabahizi-ku-banyarwanda