Author: webrwanda

Muri abo bamaze gutabwa muri yombi, 19% ni abana bari munsi y'imyaka 18, abagera kuri 61% bafite hagati y'imyaka 19 na 30, naho 20% basigaye bafite hejuru y'imyaka 30.

Inkuru z'ubujura hirya no hino mu gihugu ni zo zigezweho ndetse abatuye mu duce tumwe twibasiwe nabwo babayeho mu buzima bw'umuhangayiko.

Ibi bituma benshi batangiye kwibaza icyaba cyihishe inyuma y'ubu bujura budasigana n'ubugizi bwa nabi.

Umuturage mu Murenge wa Gatsata, Habimana Shadrack, yagize ati 'Muri iyi minsi dutewe ubwoba n'uburyo abari gukora ubujura batari gutinya n'abantu. Dore bari gutega abantu hakiri kare rwose natwe turi kwibaza impamvu yabyo. Ubundi ibintu nk'ibi tubimenyereye mu minsi yo gusoza umwaka ariko byarakabije.'

Hari abatangiye kugaragaza ko biri guturuka ku kuba icyaha cy'ubujura usanga gifatwa nk'ikidateye ibibazo cyane muri sosiyete nubwo nyamara iyo gikomeje gukorwa bikuriramo ibibazo by'umutekano w'igihugu.

Ahantu 10 hari ubujura buteye ubwoba mu Mujyi wa Kigali

Aho ni naho Polisi y'u Rwanda ihera igaragaza ko igiye guhagurukira iki kibazo ngo gishakirwe umuti.

Ubwo yari mu kiganiro n'itangazamakuru cyateguwe n'Umujyi wa Kigali, Umuyobozi wa Polisi mu Mujyi wa Kigali, ACP Gumira Desiré, yavuze ko inzego zishinzwe umutekano n'iz'ibanze ziteguye guhangana n'ikibazo cy'ubujura bukorwa n'insoresore muri Kigali n'ibindi bice by'igihugu.

Ati 'Inzego z'umutekano zirahari, ubushobozi turabufite n'ibikoresho. Icyo tubasaba gusa ni amakuru, muduhe amakuru.'

'Mutubwire abana batagiye mu ishuri, dufatanye n'ubuyobozi bw'ibanze basubireyo, mutubwire abakora ubusa birirwa mu bipangu bakagenda nijoro bakagaruka basinze, tubabaze, turebe ibyo bakora koko. Icyo tubasaba ni ubufatanye.'

Amategeko y'u Rwanda agena ko umuntu wese uhamijwe n'urukiko icyaha cyo kwiba, ahanishwa igifungo kitari munsi y'umwaka umwe ariko kitarenze imyaka ibiri, ihazabu y'amafaranga y'u Rwanda atari munsi ya miliyoni imwe, ariko atarenze miliyoni ebyiri, imirimo y'inyungu rusange mu gihe cy'amezi atandatu cyangwa kimwe muri ibyo bihano.

Ingingo ya 168 yo iteganya ko kwiba hakoreshejwe kiboko cyangwa ibikangisho bihanishwa igifungo kitari munsi y'imyaka itanu ariko itarenze imyaka irindwi n'ihazabu y'amafaranga y'u Rwanda atari munsi ya 3.000.000 Frw ariko atarenze 5.000.000 Frw.

Ni ikibazo cy'amategeko cyangwa ni ubukene?

Nubwo bimeze bityo ariko usanga hibazwa impamvu ubujura bukomeje kwiyongera bikaba byatuma umuntu yibaza niba amategeko yaba arimo ikibazo ku buryo byatuma ubujura bucibwa amazi n'ababukora.

Umushinjacyaha waganiriye na IGIHE yagaragaje ko imwe mu mpamvu ituma ubujura buri gukomeza gukorwa ishingiye ku kuba inkiko zidatanga ibihano bikomeye.

Ati 'Impamvu ahanini ubujura buri kwiyongera ni uko usanga mu nkiko bari gutanga ibihano bito ku buryo hari n'aho usanga umucamanza atanga igihano kiri no munsi y'igiteganywa n'itegeko.'

'Ibi bituma abantu bumva ko batatinya gukora icyo cyaha ari naho gikomeza gukururuka bikagera no ku kuba cyaba ikibazo cy'umutekano ku gihugu.'

Yagaragaje ko ikindi giteye impungenge ari uburyo icyaha cy'ibiyobyabwenge nacyo gikomeje kwiganza mu bakiri bato kandi ari kimwe mu ntangiriro z'ibindi bikorwa bibi.

Umuyobozi Mukuru w'Umuryango uharanira kubaka igihugu kigendera ku mategeko (CERULAR), John Mudakikwa, yabwiye IGIHE ko hakwiye gukazwa ibihano kuri ibi byaha ariko bitari ugufungwa.

Ati 'Urebye uko bimeze muri iyi minsi byo birarenze, aba bantu bakwiye rwose guhanwa. Ndakubwiza ukuri ko utabahannye mu buryo burimo no gukosora ibintu byakomeza kuba bibi.'

Yagaragaje ko nka Sosiyete Sivili guhanishwa igihano cy'igifungo bidahagije kuko ariho n'abagisoje bafungurwa ariko bakabisubiramo kubera ko bagorowe.

Ati 'Icyo njye navuga ntabwo ari ugufungwa muri gereza, dufite ibigo by'igorora, ibyo bikwiye gufasha uru rubyiruko ngo rutozwe kandi runigishwa imirimo itandukanye. Igamije kurufasha kwihangira imirimo.'

Ku rundi ruhande yerekana ko ubukene bumeze nabi by'umwihariko mu rubyiruko na cyane mu rubyiruko ariko ko hakenewe ingamba zikomeye zatuma ubujura buhashywa.

Hakenewe kunozwa uburyo bw'igorora

Mu mibare Polisi y'u Rwanda iheruka kugaragaza yerekana neza ko 10% by'abafatirwa mu bujura ari abavuye mu bigo by'igororamuco nka Iwawa n'ahandi.

Mudakikwa yagaragaje ko nubwo ibi bigo aribyo muti ushobora kugabanya ubujura, hakenewe gutekerezwa uburyo nyabwo bwo kubaherekeza mu rugendo rwo kwiteza imbere.

Ati 'Ku bajyana muri ibyo bigo biragaruka nanone ku kuba baherekezwa mu gukoresha bwa bumenyi, nubaha ubumenyi ntihashyirweho uburyo bufatika uturere tuzajya tubafasha, nta kabuza bazabisubiramo kandi ibyo ntabwo byazaramba. Hakenewe gukora ibishoboka byose kugira ngo uturere duhabwe uburyo bwo kubaherekeza n'igihe basoje ayo masomo yabo.'

Polisi y'Igihugu yerekana ko kugira ngo ubujura buhashywe burundu, byaba byiza hashyizweho irondo ry'umwuga mu bice byose by'igihugu.

Ibi ariko kandi bizasaba gushyiraho irondo rivuguruye kuko n'uyu munsi usanga hari bamwe mu baturage bashinja abanyerondo gufatanya n'abajura no kubugiramo uruhare.

Benshi bahuriza ku kuba umuzi w'ubujura ukomoka ku burere budahagije abana bahabwa, amakimbirane yo mu miryango, ibiyobyabwenge n'ibindi hagasabwa uruhare rw'ababyeyi n'inzego z'ibanze mu gukemura iki kibazo.

Mudakikwa John yagaragaje ko hakwiye kubaho uburyo bushya bwo kugorora abakoze ibi byaha

Imyaka ibaye 29 akarere k'ibiyaga bigari kugarijwe n'intambara z'urudaca ziterwa n'imitwe y'iterabwoba n'iyitwaje intwaro yabonye indiri muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo.

Muri yo harimo umutwe wa FDLR. Loni yemeje ko ari uw'iterabwoba ugomba kurwanywa, ndetse hagiye hashyirwaho imyaka ntarengwa yo kuba wahindutse amateka ariko bikarangira nta gikozwe.

Mu nama rusange y'Akanama ka Loni gashinzwe Umutekano yiga ku karere mutekano mu Biyaga Bigari kuri uyu wa 19 Mata 2023, Amb. Gatete Claver yagaragaje ko FDLR yasize ikoze Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda ikomeje gukwirakwiza ingengabitekerezo ya Jenoside, ari na yo ntandaro y'urugomo n'ubwicanyi bimaze iminsi bigaragara mu karere.

Ati 'Mu gihe Abanyarwanda n'Isi bibuka Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, nashakaga kubibutsa ko umutwe w'iterabwoba Loni yafatiye ibihano wa FDLR wakoze Jenoside, ucyidegembya muri RDC. Ikindi kandi FDLR ihabwa inkunga ikanakingirwa ikibaba muri politiki na Guverinoma ya RDC, yirengaije ibihano Loni yawufatiye.'

'Kuva wahungira muri RDC mu myaka 29 ishize, uyu mutwe wakomeje gukwirakwije ingengabitekerezo ya Jenoside muri RDC, ari na yo ntandaro y'ubwicanyi bukorerwa Abatutsi bo muri RDC. Ibi kandi byiyongera ku bitero uyu mutwe wagiye ugaba k'u Rwanda.'

Amb. Gatete yagaragaje ko imyitwarire n'imbwirwaruhame za Perezida wa RDC, Félix Antoine Tshisekedi Tshilombo, atera icyuhagiro uyu mutwe w'iterabwoba ziteye inkeke, ndetse zisubiza inyuma amahoro n'umutekano mu karere.

Yatanze urugero rw'ikiganiro Tshisekedi aheruka kugirana n'itangazamakuru ari kumwe na Perezida w'u Busuwisi.

Icyo gihe yavuze ko kwitwaza ko FARDC ifasha FDLR, ari ikinyoma. Ati 'FDLR ni umutwe warangiye uteje ikibazo gusa RDC kuko ntibakigaba ibitero k'u Rwanda ndetse nta n'inyungu za politiki bashaka mu Rwanda.”

Yanibukije ko Umujyanama wihariye mu Ishami ry'Umuryango w'Abibumbye rishinzwe Kurwanya Jenoside, Ibyaha by'Intambara n'Ibyibasiye Inyokomuntu [UNOSAPG], Alice Wairimu Nderitu, yagaragaje neza ko umutwe wa FDLR ukiriho kandi ukora, anatanga impuruza ku bimenyetso bya Jenoside mu Burasirazuba bwa RDC.

Ikibazo cya RDC kiroroshye kugikemura

Amb Gatete yagaragaje ko ibibazo by'umutekano muri RDC bisa n'ibigoye gukemura ariko kandi byakoroha, imbogamizi ikaba ubuyobozi bw'iki gihugu n'umutwe w'iterabwoba wa FDLR by'umwihariko.

Ati 'Uko ibintu bimeze muri RDC biragoye ariko biroroshye kubikemura. Ariko ibyo abayobozi ba RDC bavuga kuri iki kibazo na FDLR byose ni urucantege ku ngamba zishyirwaho n'akarere n'inzira zo kugarura amahoro zashyizweho.'

'Gusa Guverinoma ya Congo [Kinshasa] ikomeza kwinangira mu gushyira mu bikorwa amasezerano yasinywe mu kugarura amahoro mu karere.'

Yashimye ko M23 ikomeje kuva mu bice bitandukanye ibishyikiriza ingabo z'umuryango wa Afurika y'Iburasirazuba.

Yongeyeho ko mu gihe M23 izaba imaze kuva mu bice byose yafashe, ibiganiro ntibihite bitangira bizatuma ibibazo by'umutekano muke mu Burasirazuba bwa RDC bikomeza kuba byinshi.

Ati 'Ibyo RDC ivuga biteye inkeke ku karere, kuko bibangamiye ingamba z'akarere n'umugabane zigamije kugarura amahoro mu Burasirazuba bwa Congo Kinshasa.'

'Isi yose itegereje ubufatanye bwa RDC nyuma y'uko M23 ivuye mu bice byose ngo hagarurwe amahoro arambye mu Burasirazuba bw'icyo gihugu. Nihatabaho ibiganiro mu gihe M23 izaba ishoje gutanga ibyo bice, ingamba zo kugarura amahoro ntizizubahirizwa, kandi bizatuma ibyaha bikomeye byongera gukorwa.'

Mu kiganiro n'abanyamakuru aherutsemo ubwo yari kumwe na Perezida w'u Busuwisi, Alain Berset, tariki 13 Mata 2023 i Kinshasa, Tshisekedi yavuze ashize amanga ko adateze kuganira na M23.

Icyo gihe yagize ati “Nta biganiro na bimwe bya politiki bizabaho hagati yacu n'uyu mutwe. Niba koko ari Abanye-Congo nk'uko babivuga, bakwiriye gushyirwa muri gahunda yo kubasubiza mu buzima busanzwe, bagasubira mu buzima bwa gisivile.”

RDC yakunze kumvikana ishinja u Rwanda gutera inkunga M23, rwo rukabihakana ndetse n'abayobozi ba M23 bihe bitandukanye bahamije ko nta n'urushinge bari bahabwa n'u Rwanda.

Ku rundi ruhande, u Rwanda rugaragaza ibimenyetso by'uko RDC itera inkunga FDLR yasize ikoze Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda, inayifasha mu bitero bitandukanye uyu mutwe w'iterabwoba wagiye ugaba mu Rwanda.

Amb Gatete Claver yagaragaje ko u Rwanda rubangamiwe n’ubufasha leta ya Congo ikomeje guha umutwe wa M23