Ibi yabigarutse kuri uyu wa 09 Gicurasi 2025, mu gikorwa cyo kwibuka abarezi, abakozi n'abanyeshuri bigaga muri Kaminuza y'u Rwanda Ishami ry'i Gikondo bazize Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994.
Mu kiganiro kigaruka ku mateka y'u Rwanda yatanze, Dr. Gakwenzire yasobanuye ko uko Jenoside yateguwe kugeza ishyizwe mu bikorwa, agaragaza ko kwibuka ari umwanya wo guhozanya, gufatana mu mugongo no kwiyomora ibikomere basigiwe.
Yagize ati 'Ntidushobora guhindura amateka ariko umurongo w'ejo hazaza wo dushobora kuwufatira icyemezo ubu. Aha ni ho wa mutwaro w'amateka mabi twanyuzemo twagenda tuworoshya, tugakomeza urugendo rwo kubaka igihugu kizira Jenoside, irondabwoko, amacakubiri ukundi.'
Yakomeje ati 'Amateka akwiriye kutubera urufunguzo rudufungurira n'umuryango ukurikiraho. Ibi biganiro tugira ku mateka yacu n'ibindi bidukomeza ni icyomoro ku bikomere byacu.'
Nyinawumuntu Clarisse yari hafi kugira imyaka umunani mu gihe cya Jenoside yakorewe Abatutsi, nyuma aza kurokoka asigara wenyine mu muryango.
Yaje kwiga asoreza muri Kaminuza y'u Rwanda, abifashijwemo na FARG, ari na ho urugendo rwo kwiyubaka rwatangiriye.
Mu buhamya yatanze yakomeje ati 'Muri kaminuza nahaboneye abavandimwe, bambereye umuryango mu rugendo rwanjye aho abanjye batari bari. Ubu nishimira ko nize neza, igihugu cyacu kimenyera byose ntacyo nigeze mbura. Nanjye ndi gutanga umusanzu mu iterambere nyuma y'amateka mabi twavuyemo.'
Tengera Kayitare Françoise uri mu bayobozi ba UR yavuze ko iyo kaminuza yatakaje abantu benshi bishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, ariko kandi ari na ko abayobozi n'abanyeshuri na bo bagize uruhare rukomeye mu bwicanyi.
Yavuze ko ibyabaye bikwiriye kubera isomo urubyiruko mu kurwanya ingengabitekerezo ya Jenoside, ingingo yahurijeho na Senateri Ngarambe Télésphore.
Uyu musenateri yabwiye urubyiruko rw'abanyeshuri biga muri UR gukaza ingamba zo kurwanya ingengabitekerezo ya Jenoside ikigaragara mu miryango, aho bagenda hose no ku mbuga nkoranyambaga kuko ari bo u Rwanda rw'ejo hazaza rwishingikirijeho.
Yasabye abarezi gushyira imbaraga mu gukora ubushakashatsi butomoye mu kurushaho kubafasha kwiga no kumenya neza amateka.
Dr. Gakwenzire Philbert yavuze ko kwibuka byomora ibikomere abarokotse Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994
Mu bitabiriye igikorwa cyo wibuka abarezi, abakozi n’abanyeshyuri bigaga muri Kaminuza y’u Rwanda, ishami rya Gikondo barimo Dr. Charles Murigande
Byabereye Mudugudu wa Rubona, Akagari ka Nyarusange, Umurenge wa Kirimbi, Akarere ka Nyamasheke ku wa 9 Gicurasi 2025.
Umugabo yasabye umugore ko bajya gusarura ikawa umugore yanga ko bajyana avuga ko atagiye gukomeza kuvunikira bakeba be kuko yakekaga ko umugabo ahonga inshoreke amafaranga.
Umugabo abonye yanze, ahamagara undi mugore wo mu Kagari ka Jarama, Umurenge wa Gihombo uhana imbi na Kirimbi, aza kumufasha kuzisarura agomba kumuhemba, ariko mu nshoreke umugore akeka n'uwahawe akazi akabamo.
Saa tatu za mu gitondo umugore wa nyakwigendera yari ahishije ibiryo abishyira umugabo ariko ari mu buryo bwo kuneka ngo arebe niba koko bari gusarura kawa nk'umukozi n'umukoresha yahaye akazi cyangwa bitwaza kawa bakabona umwanya wo gusambana.
Yagezeyo asanga bari gusambana ashaka gukata uwo mugore aramucika akata umugabo we, amuca imitsi yo ku kizigira cy'akaboko, aguma iruhande agaragurika ataka yanga kumutabara no kumutabariza, bituma atakaza amaraso menshi.
Umugore we wakurikiraniraga hafi ibiba ku mugabo we yabonye moto imujyanye kwa muganga, na we ashaka uburyo agerayo, umugabo ashiramo umwuka na we ahageze avuga ko ari we umwishe n'impamvu amwishe muri icyo gitondo, ni bwo yahitaga atabwa muri yombi.
Umunyamabanga Nshingwabikorwa w'Umurenge wa Kirimbi, Habimana Innocent yabwiye IGIHE ko uyu mugore yahageze abaturage bagashaka kumugirira nabi kuko bari bamaze kumenya ibyo yakoze, ubuyobozi bumucungira umutekano kugeza RIB na Polisi bahageze bamuta muri yombi.
Umurambo wahise woherezwa ku Bitaro bya Kibogora gukorerwa isuzuma kugira ngo hakorwe raporo izifashishwa mu bugenzacyaha, naho umugore ajya gufungirwa kuri RIB sitasiyo ya Kanjongo.
Ati 'Ntawungukira mu kwica uwo bashyingiranywe kuko nk'aba bari babyaranye abana 9 banuzukuruje. Umugabo arishwe, umugore agiye gufungwa, abana bateragirane nubwo dutekereza ko abato bazagenda basanga bakuru babo bashatse, ariko ntibyari bikwiye.''
Gitifu Habimana yihanganishije umuryango avuga ko ari inkuru ibabaje ku muryango no mu murenge asaba abaturage kwirinda amakimbirane kuko byagaragaye ko wari umuryango usanzwe ufitanye amakimbirane ashingiye ku mitungo no gucana inyuma.
Umugore yishe umugano we yari afatiye mu ikawa asambana
Mu gace ka Kabembe, Cheferi ya Kaziba, Teritware ya Walungu, Intara ya Kivu y'Amajyepfo muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, abaturage baratabaza basaba ko ihuriro ry'ingabo za Leta ryirukanwa muri aka gace kuko rikorera abaturage ihohoterwa rishingiye ku gitsina.
Ubutumwa aba baturage bageneye ubwanditsi bwa Kasuku Media mu ijoro ryo ku wa Gatanu rishyira ku wa Gatandatu, tariki ya 10 Gicurasi 2025, bugaragaza ko hari ibice bya grupema ya Kabembe bikiri mu maboko y'ingabo za Leta, cyane cyane mu misozi ya Bumbu na Rhanga.
Aba baturage bavuga ko ingabo za FARDC, FDLR, iza Leta y'u Burundi ndetse n'imitwe ya Wazalendo zikomeje kubanyanyasa, zibambura ibyabo, zikanafata abagore n'abakobwa ku ngufu.
Bagira bati: 'Abaturage bakomeje kugirirwa nabi i Rhanga na Bumbu. Baradusambura, badutwara ibyo dufite byose, banafata ku ngufu abagore n'abakobwa.'
Basoza basaba ko umutwe wa M23 wabatabara, ukanirukana burundu ingabo zose za Leta ziri muri ako gace. 'Turasaba ko M23 iza ikadukiza izi ngabo zitugirira nabi. Aho M23 yageze hagiye hagaruka amahoro, natwe tuyikeneye.'
Mu butumwa bwatanzwe mu Giswahili, baragize bati: 'Wa pumbafu wanatesa watu huko mu vilima, ya faa kuwafukuza kabisa wote waliotoka Uvira. Na wasirudi tena huku.'
Aba baturage, banze ko amazina yabo atangazwa ku mpamvu z'umutekano, banavuze ko hari benshi bari guhunga ibice bikigenzurwa na Leta bakerekeza mu byafashwe na M23.
Uwahoze ari Umukinnyi wa 'Real Housewives of New Jersey' Siggy Flicker Avuga ko Karma Igiye Kugwa kuri Kanye West Kubera Imvugo ye Isesereza Abayahudi
Uwahoze ari umwe mu bakinnyi b'uruhererekane rwa televiziyo rwakunzwe cyane 'The Real Housewives of New Jersey' (RHONJ), Siggy Flicker, yatangaje ko karma (ingaruka z'ibikorwa bibi) iri hafi kugwa kuri Kanye West kubera imvugo ye idashira isesereza Abayahudi ndetse n'indirimbo ye nshya yise 'Heil Hitler', benshi bafata nk'isesereza ry'urugomo rwakozwe n'Abanazi.
Â
Ibi Siggy yabivuze nyuma y'uko Perezida Donald Trump amutoranyije ngo ajye mu nama y'igihugu y'Urwibutso rw'Abazize Jenoside yakorewe Abayahudi (Holocaust Memorial Council). Mu kiganiro yagiranye n'TMZ binyuze kuri Zoom, Siggy yavuze ko nubwo yemera uburenganzira bwa Kanye bwo kuvuga ibyo atekereza, imvugo ye yuzuyemo ibitekerezo by'Abanazi izamugaruka.
Siggy yongeyeho ko Kanye atabasha kugera ku 'mpano nyakuri y'ubuzima,' kuko atari we urera abana be bane yabyaranye na Kim Kardashian. Ahubwo, avuga ko Kanye ari mu byaha byo kugaragaza umugore we mushya, Bianca Censori, wambaye ubusa cyangwa hafi yo kubura uburanga imbere y'abantu mu ruhame ku isi hose.
Kanye West
Uretse ibyo birego bireba Kanye, Siggy yavuze ko yishimiye kuba yarahawe inshingano zo kuba umunyamuryango mushya w'Inama y'igihugu y'Urwibutso rwa Jenoside yakorewe Abayahudi, aho yabaye igikorwa gikomeye kuri we nk'umukobwa w'umwe mu barokotse Jenoside yakorewe Abayahudi. Yavuze ko yiteguye kwigisha Abanyamerika amateka ya Jenoside, nubwo hari ibihuha bigenda bivuga ko Abayahudi miliyoni 6 n'abandi batabarika batishwe nk'uko amateka abivuga.
Uyu mwamamare wa televiziyo akaba n'umwanditsi yavuze ko ibyo biguhu bitamushobora kuko se yamutoje kwirwanaho no kurwanya urwango rushingiye ku idini kuva akiri muto.
Abafana be baracyibuka igihe yahagarariraga Abayahudi byimazeyo muri 2017, ubwo bari muri RHONJ, aho yatonganye bikomeye na mugenzi we Margaret Josephs wari wazanye izina rya Adolf Hitler ashaka kugaragaza ikintu mu mpaka zari zifitanye ubukana. Icyo gihe Siggy yagaragaye nk'umuntu w'inyangamugayo uharanira kwigisha ibijyanye na Jenoside yakorewe Abayahudi.
Nubwo yagaragaje impamvu zikomeye, yaje kugirana ibibazo n'abandi bakinnyi ndetse n'abatunganyaga gahunda kubera ukutita ku bijyanye n'ayo mateka, bituma afata icyemezo cyo kuva muri iyo gahunda ya televiziyo.
Siggy yavuze ko kwinjira muri RHONJ byari kimwe mu bintu byamubereye byiza ariko kandi binamugiraho ingaruka mbi. Ariko nta na rimwe yigeze yicuza icyemezo yafashe cyo kwirwanaho no kugaragaza aho ahagaze.
Icyo cyemezo nticyamugizeho ingaruka mbi, kuko ubu ni umwe mu bantu bahawe inshingano zikomeye mu bijyanye no kwibuka Jenoside yakorewe Abayahudi, akaba yiteguye gutangira akazi nta gutinya abamuca intege cyangwa abagerageza kumuhagarika.
Amakuru aturuka mu Rugezi aravuga ko mu gitondo cyo kuri uyu wa gatandatu havyukiye imirwano ikaze hagati y'impande zihanganiye muri kariya gace. Ni nyuma y'uko ku munsi w'ejo ku wa gatanu habaye imirwano yahuje umutwe wa Twirwaneho n'ihuriro ry'ingabo zirwana ku ruhande rwa Leta ya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo.
Iryo huriro rigizwe n'ingabo za FARDC, iz'u Burundi (FDNB), n'indi mitwe yitwaje intwaro irimo FDLR na Wazalendo.
Aba bose bashinjwa na Twirwaneho na M23 kugira uruhare mu bwicanyi bukorerwa abaturage bo mu bwoko bw'Abanyamulenge, Abatutsi n'Abahema mu Burasirazuba bwa Congo.
Kasuku Media yamenye ko iyo mirwano yatangijwe n'ingabo za Leta ya Congo, ubwo zagabaga ibitero ku ngabo za Twirwaneho na M23 mu bice by'i Rugezi basanzwe bagenzura.
Aho hantu harimo ibice bya Mundegu, ku w'Ihene na Nyakirango, ahabereye imirwano ikaze. Twirwaneho na M23 ngo bahanganye n'iryo huriro, bararisubiza inyuma kugeza ubwo baryambuye uduce rwarimo harimo n'utwo mu gace ka Gasiro aho ryari ryarahungiye nyuma y'uko Twirwaneho na M23 bafashe Rugezi mu mpera z'ukwezi kwa gatatu uyu mwaka.
Imirwano ikaze yasubukuriwe i Rugezi hagati ya Twirwaneho, M23 n'Ingabo za Leta ya Congo
Nubwo Twirwaneho na M23 batsinze bikomeye izo ngabo za Leta n'abafatanyije na zo, biragaragara ko izo ngabo zitacitse intege, kuko zakomeje kugerageza gusubira mu duce zari zarirukanywemo.
Ibyo nibyo byatumye imirwano isubukurwa, aho buri ruhande rwazindukiye mu bushamirane. Ingabo za Leta n'abo bafatanyije baherereye mu duce twa Gasiro, naho Twirwaneho na M23 bakaba bakiri mu duce bagenzura twa Rugezi.
Imirwano yatangiye mu masaha ya saa kumi n'imwe za mu gitondo ikomeza kugeza mu masaha ya nyuma ya saa sita. Amakuru amwe avuga ko n'ubwo habayeho kurasana, ingabo za Leta zarashe amasasu menshi atagize icyo amaze. Gusa haracyari impungenge z'uko imirwano ishobora kongera ku isaha ku isaha.
Impamvu Papa wa mbere w'Umunyamerika yahisemo kwitwa Leo wa XIV
Ubwo Robert Francis Prevost w'imyaka 69, ukomoka i Chicago, yatangazwaga nk'uwatorewe kuba Papa mushya, amateka yari akoze. Ku nshuro ya mbere mu mateka, Umunyamerika ni we uyoboye Kiliziya Gaturika ku isi.
Ariko icyatangaje benshi si uko ari Umunyamerika, ahubwo ni izina yahisemo kwitirira Papa Leo wa XIV ari na ryo ryahaye iyi papacy umurongo n'icyerekezo. Nk'uko bamwe babivuga, iri zina si uko ari umuco gusa, ahubwo ririmo ubutumwa.
Gukora Amateka
Mu minsi yari ishize, isi yose yari ibereye maso, amaso yose areba ku bacunga umwotsi hejuru ya Vatikani. Abatari bake bari bafite amatsiko menshi, ndetse n'agahinda, mu gihe Kiliziya Gaturika yiteguraga gutangaza umuyobozi wayo mushya. Ku itariki ya 8 Gicurasi, nibwo byabayeâ”umwotsi w'umweru waturutse muri Chapelle ya Sistine, bisobanura ko Papa mushya yari amaze gutorwa.
Nyuma y'akanya gato, abantu bari bateraniye ku rubuga rwa Bazilika ya Mutagatifu Petero bacitse ururondogoro ubwo imiryango y'igitambaro cy'umutuku yasamurukaga, haje kugaragara Papa mushya. Ni ho hatangajwe ko Robert Prevost ari we watowe n'Inama y'abakaridinali 133, agahabwa izina rya Papa Leo wa XIV. Nubwo izina rye ryari ryaravuzwe mu banyamahirwe, Prevost ntabwo ari we wari uhabwa amahirwe menshi.
Hari abandi benshi bari bifuzwa n'abantu ariko ntibabashije kubona amajwi ahagije.
Imibanire na Trump
Abatuye isi benshi barimo gutinda ku kuba Papa Leo wa XIV akomoka muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika, ibintu byishimirwa cyane n'Abanyamerika barenga miliyoni 50 b'Abagatolika.
Bamwe banavuga ko ashobora no kugabanya urumuri Perezida Donald Trump yari afite.
Ntibyatinze, Donald Trump ubwe yatanze igitekerezo kuri aya mateka, ayita 'ishema rikomeye' ku gihugu cye.
Yifashishije urubuga rwe rwa Truth Social, yanditse ati: 'Ndashimira Karidinali Robert Francis Prevost, wahawe izina rya Papa. Ni ishema rikomeye kubona Umunyamerika wa mbere abaye Papa. Ni ibyishimo bikomeye, kandi ni ishema ku gihugu cyacu. Ntegereje guhura na Papa Leo wa XIV. Icyo gihe kizaba icy'agaciro gakomeye!'
Mu gitondo cyo kuwa Kane, Trump yabwiye abanyamakuru ko yahawe telefoni n'abahagarariye Papa mushya.
Yagize ati: 'Bamaze kumpamagara. Twavuganye, none turareba uko bizagenda.'
Niba aba bayobozi bombi bazagera ku bumvikane biracyari urujijo. Ariko muri Vatikani, Prevost afatwa nk'umukandida w'impuzandengoâ”uwumvikana hagati y'Abanyamerika b'aba konservatifu n'Abanyaburayi n'Abanyaziya batekereza ku buryo bugezweho. Mu Kiliziya itandukanye cyane ku bitekerezo, ashobora kuba ari we wari utemeranywaho na benshi.
Pope Leo wa XIV
Iyo bigeze ku bitekerezo no ku bya politiki, ntawabyirengagiza Papa ni umuntu wa politiki. Biteganyijwe ko Papa Leo wa XIV azakomeza umurongo wa Papa Francis mu kurengera impunzi n'abatagira kivurira.
Mu ijambo rye rya mbere, Papa Leo wa XIV yagize ati Kiliziya ye izahagarara ku ruhande rw'abababaye. Yanagaragaje ubushake bwo kwagura ubufatanye, atambutsa ubutumwa bw'ubwiyunge no kuganira ku rwego mpuzamahanga, anashishikariza abantu bo mu yandi madini ndetse n'abatari abakirisitu kugirana ubufatanye na Kiliziya.
Izina yahisemo, Leo wa XIV, rirasa n'irigaragaza ko yifuza kubaka umubano n'ubufatanye. Nubwo guhindura izina atari itegeko, abapapa bose mu myaka irenga 470 ishize barabikoze akenshi bahitamo izina ry'undi Papa wababayeho mbere, nk'uburyo bwo kumwubaha no gutanga icyerekezo bifuza guha Kiliziya.
Papa wa nyuma witwaga Leo yari Leo wa XIII, wayoboye kuva 1878 kugeza 1903. Uwo yari Umunyitali witwaga Gioacchino Vincenzo Raffaele Luigi Pecci, uzwiho kuba yarari umuntu w'inararibonye mu bitekerezo no mu nyigisho z'ubutabera bw'imibereho.
Leo wa XIII yasohoye inyandiko izwi cyane yitwa Rerum Novarum, ivuga ku burenganzira bw'abakozi: igaragaza uburenganzira ku mushahara ujyanye n'akazi, uburyo bwo gukora butekanye, no kwishyira hamwe mu mashyirahamwe y'abakozi. Icyo gihe kandi, iyo nyandiko yashyigikiye uburenganzira ku mutungo bwite n'ubucuruzi bwigenga, ariko yanga burundu ubusosiyalisiti n'ubukungu bwishyira bukizana burenze.
Leo wa XIII yiswe 'Papa w'imibereho' cyangwa 'Papa w'abakozi' kubera uruhare yagize mu ishingwa ry'inyigisho z'imibereho muri Kiliziya Gaturika.
Nk'uko Padiri Vito Crincoli yabibwiye televiziyo ya ABC News:
'Iyo turebye amateka, abitwa Leo bari abapapa b'inkorokoro. Leo wa XIII yakundaga abantu be. Abantu yabafataga nk'abantu, atari imashini. Akazi k'umuntu ni ishusho y'icyubahiro cye. Ntabwo turabimenya neza, ariko birashoboka ko izina Leo rifite igisobanuro gikomeye kuri we.'
Avuga Icyesipanyolo n'Igitaliyani neza
Mu buryo bwa politiki, Papa Leo wa XIV ashobora kwitwara nka Papa Francis mu kwita ku bakene n'abibasiwe. Uburyo yahisemo izina na bwo birabyerekana.
Gusa kandi, biragaragara ko afite imyumvire ya gikonservatifu by'umwihariko ku bijyanye n'uburenganzira bwa LGBTQ no ku ruhare rw'abagore muri Kiliziya. Yigeze no kugaragaza ko atemera burundu ishyingiranwa ry'ab'igitsina kimwe.
Papa Leo wa XIV yabaye Umwepiskopi wa Chiclayo muri Peru kuva 2015 kugeza 2023, ndetse yayoboye Ihuriro ry'Abatagatifu Augustin (Order of Saint Augustine) kuva 2001 kugeza 2013.
Avuga neza Icyongereza, Icyesipanyolo, n'Igitaliyani, kandi yigisha muri ayo ndimi uko ari atatu. Yavukiye kandi arererwa i Chicago, afite impamyabumenyi y'icyiciro cya mbere cya kaminuza yakuye muri Villanova University muri Pennsylvania aho yize Imibare, atari iyobokamana.
Tom Cruise yagaragaje ko agifitiye icyubahiro uwahoze ari umugore we, Nicole Kidman nubwo batandukanye hashize imyaka irenga 20 nyuma yo kumushimira cyane ubwo yavugaga ku mukino wabo w'inkuru 'Eyes Wide Shut' wo mu 1999, wavuzweho cyane.
Mu kiganiro yagiranye n'ikinyamakuru gishya cya Sight and Sound cy'umuryango British Film Institute, Cruise yavuze ko ari we wasabye umuyobozi w'uyu mukino, Stanley Kubrick, ko Nicole Kidman yaba ari we mukinnyi wamuhanganye na we muri filime, avuga ati: 'Byari ukuri ko ari umukinnyi w'umuhanga cyane.'
Icyo cyemezo cyaje kugaragara ko cyari gikwiye nubwo hari abantu batishimiye amwe mu mashusho y'iyo filime yagaragayemo ubusambanyi, Nicole na Tom bashimiwe cyane ku buryo bitwaye. Ariko, byaje kurangira batandukanye hashize imyaka mike gusa.
Aya magambo ya Tom Cruise ku wahoze ari umugore we, bari bamaze imyaka 11 babana, aje mu gihe hibazwa byinshi ku bucuti budasanzwe yaba afitanye na Ana de Armas, umukinnyi wa filime nawe uzwi cyane.
Bombi bamaze igihe baboneka bari kumwe mu bice bitandukanye aheruka kugaragara bari kugera i London n'indege y'akataraboneka mbere gato y'isabukuru ye y'amavuko.
Nta makuru yemeza ko bari mu rukundo aratangazwa ku mugaragaro ⦠ariko ibimenyetso by'uko bamara igihe kinini bari kumwe biriyongera. Guma hafi kugira ngo wumve ibizakurikiraho.
Â
Umukinnyi w'umunya-Cuba w'amazina azwi muri sinema, Ana de Armas.Umukinnyi w'umunya-Cuba w'amazina azwi muri sinema, Ana de Armas na Tom cruise
I Kabembe, muri Cheferi ya Kaziba, Teritwari ya Walungu mu Ntara ya Kivu y'Amajyepfo, abaturage barasaba ko ihuriro ry'ingabo za Leta ya Congo (FARDC), FDLR, iz'u Burundi n'imitwe ya Wazalendo rirukanwa muri ako gace, bazira kubanyaga no kubakorera ubundi bugizi bwa nabi.
Ibi bikubiye mu butumwa aba baturage batuye muri ako gace bagejeje ku Bwanditsi bwa Minembwe Capital News mu ijoro rishyira kuri uyu wa Gatandatu tariki ya 10 Gicurasi 2025.
Aba baturage batangaje ko hari uduce tugize grupema ya Kabembe M23 itarageramo, cyane cyane utwo mu misozi ya Bumbu na Rhanga.
Bagaragaza impungenge ko aho ingabo za Leta zituruka i Uvira ziyongera, ari nako abaturage bagirirwa nabi, banyagwa ibyabo, ndetse abagore n'abakobwa bagafatwa ku ngufu.
Ubutumwa bwabo bugira buti: 'Abaturage bakomeje guteswa hano i Rhanga na Bumbu. Barya bajinga baratunyaga uko bishakiye, batunyaga guhera ku cyo bagusanganye, ntibareka no gufata abagore n'abakobwa ku ngufu, bakabasambanya.'
Bakomeza basaba ubufasha bagira bati: 'Turasaba ko M23 iza ikabirukana, kandi ikabirukana iteka ryose ku buryo batongera kutugeraho.'
Basoza ubutumwa bwabo bageneye Minembwe Capital News bagira bati: 'Banyamakuru ba Minembwe Capital News, mudutabarize nyabuna M23 ize hano yirukane FARDC, FDLR, ingabo z'u Burundi na Wazalendo. Turabizi ko aho yafashe nko muri centre ya Kaziba n'ahandi, amahoro yarahagarutse. Natwe nize idutabare idukure mu kaga ko kuyoborwa n'aba bajinga.'
Abaturage ba Kabembe muri Kaziba basabye Ingabo za FARDC n'abafatanyabikorwa kurekera imirwano
Mu rurimi rw'Igiswahili, ubutumwa bwabo bugira buti: 'Hao wa pumbafu wanatesa watu huko mu vilima, ya faa kuwafukuza limoya na limoya wote wakutaniwe huko Uvira. Na wasirudi tena uku hata limoya.'
Aba baturage, banze ko amazina yabo amenyekana ku mpamvu z'umutekano wabo, banagaragarije Minembwe Capital News ko hari abaturage benshi bari guhunga bihishe bava mu bice bikigenzurwa n'ingabo za Leta, berekeza mu bice byamaze gufatwa na M23.
Umwe muri bo yagize ati: 'Abaturage benshi bari guhungira mu bice byamaze kubohozwa. Bagenda bihishe.'
Tubibutse ko Cheferi ya Kaziba imaze gufatwa ku kigero kinini n'umutwe wa M23, nubwo hakiri uduce two mu misozi tukirimo ingabo za FARDC, FDLR, Wazalendo n'ingabo z'u Burundi. Uduce two muri Kaziba dutuwe n'Abanye-Congo bo mu bwoko bw'Abashi, Abasharishari, n'Ababangubangu bake
Ni igikorwa cyabaye ku wa 9 Gicurasi 2025 ubwo abakozi ba AOS bibukaga ku nshuro ya 31 Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994. Iki gikorwa cyabereye ku rwibutso rwa Mwulire ruherereye mu Karere ka Rwamagana.
Munyakazi Jean Bosco uri mu bahawe inka, yavuze ko yishimiye iryo tungo yahawe, arakomze ati 'Izabyara maze abana banywe amata, iterambere riboneke mu rugo kandi n'abaturanyi nabo tubahe amata.''
Bagwaneza Emiliana we yavuze ko iyo nka igiye kumufasha kubona ifumbire, abone amata ateze imbere umuryango we. Ati 'Nayishimiye cyane kuko ije isanga inzu baheruka kunyubakira, ubu ubuzima bwanjye bugiye guhinduka bube bwiza.''
Umuyobozi Mukuru wa AOS, Kevin BC Koo, yavuze ko bagiye i Mwulire kugira ngo bifatanye n'abaho kwibukwa Jenoside yakorewe Abatutsi, no gufata mu mugongo abayirokotse.
Yavuze ko nka AOS batanze inka icumi kugira ngo zifashe imiryango yarokotse gukomeza kugira ubuzima bwiza.
Ati 'Kwibuka ni igikorwa cy'abantu twese. Ni ukuzirikana amateka yabayeho ariko na none no kwiyemeza ko ibyabaye bitazongera kubaho. Ntabwo bivuze ko ari ukwibuka ngo duhereyo. Ni uguhuza amateka y'aho turi ndetse no kureba uko ejo hazaza twahagira heza kurushaho, tugomba kwigira ku mateka kugira ngo duhuze n'ibyo sosiyete ikeneye uyu munsi.''
Muzungu Theoneste usanzwe ari na Perezida wa IBUKA mu Murenge wa Mwulire, yagaragaje uburyo Umusozi wa Mwulire wari wahungiyeho Abatutsi benshi, ariko baricwa harokoka mbarwa.
Muzungu yanashimiye Inkotanyi zabohoye Igihugu asaba abakiri bato kurangwa n'urukundo, bakirinda amacakubiri n'ibisa na yo kuko byagejeje u Rwanda ahabi.
Umuyobozi w'Akarere ka Rwamagana Wungirije ushinzwe Iterambere ry'Ubukungu, Kagabo Richard, yashimiye AOS ku nka yageneye imiryango icumi y'abarokotse Jenoside yakorewe Abatutsi avuga ko zizabafasha mu mibereho yabo.
Yashimiye kandi iyi sosiyete kuba yajyanye abakiri bato kwiga amateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi ku musozi wa Mwulire.
Abarokotse Jenoside yakorewe Abatutsi bo mu Murenge wa Mwulire borojwe inka
Imiryango icumi ni yo yahawe inka kugira ngo zibafashe mu iterambere
Umuyobozi w’Akarere ka Rwamagana wungirije ushinzwe Iterambere ry’Ubukungu, Kagabo Richards, yashimiye AOS yatanze inka ku miryango icumi y’abarokotse Jenoside yakorewe Abatutsi
AOS yiyemeje kugira uruhare mu kubaka Urwibutso rwa Mwulire
Muzungu Theoneste usanzwe ari Perezida wa IBUKA mu Murenge wa Mwulire ni we watanze ubuhamya bw’ibyabereye ku musozi wa Mwulire
Abakozi ba AOS bashyira indabo ku mva ishyinguyemo imibiri irenga ibihumbi 27 by’Abatutsi biciwe ku musozi wa Mwulire
Umucamanza yahagaritse gahunda nini yo kugabanya abakozi ba Leta yari yatangijwe na Perezida Trump
Umucamanza wo muri leta ya California yategetse ko guverinoma ya Donald Trump ihagarika gahunda yayo nini yo kugabanya cyane abakozi ba Leta ya Amerika.
Iri tegeko ryihutirwa ryatanzwe n'umucamanza Susan Illston wo mu mujyi wa San Francisco kuri uyu wa Gatanu, nyuma y'uko impuzamiryango z'abakozi hamwe n'imijyi imwe ishyikirije urukiko ikirego cyamagana gahunda ya Perezida Trump yo kugabanya cyane ingano ya guverinoma y'Amerika, aho ayita ihenze kandi irimo ubunebwe bukabije.
Mu cyemezo cye, umucamanza Illston yagize ati: 'Urukiko rubona ko Perezida agomba gusaba ubufatanye bwa Kongere kugira ngo abashe kugera ku mpinduka ashaka, bityo rusohora itegeko ryo guhagarika by'agateganyo gahunda yo kugabanya abakozi ku bwinshi.'
Iryo tegeko ryo guhagarika by'agateganyo risaba ko ibigo byinshi bya Leta bihagarika gushyira mu bikorwa amabwiriza Perezida Trump yasinye muri Gashyantare, hamwe n'andi mabwiriza yasohowe n'Ibiro bishinzwe Gahunda yo Kunoza Imikorere ya Leta (DOGE) hamwe n'Ibiro bishinzwe Abakozi ba Leta (OPM).
Iryo tegeko rizamara iminsi 14, kandi ntirisaba ko ibigo bigomba gusubiza mu kazi abakozi bamaze kwirukanwa. Ahubwo abasaba b'iki kirego basabye ko itariki yo gutangira gushyira mu bikorwa ayo mabwiriza yasubikwa, ndetse ko ibigo bihagarika kwihutira cyangwa gukomeza gushyira mu bikorwa iryo tegeko rya perezida, harimo no gufata izindi ngamba.
Basabye ko iri tegeko rishingirwa gusa ku bigo aho gahunda yo gusenywa cyangwa kugabanywa kw'abakozi yatangiye cyangwa igiye gutangira. Harimo nk'Ikigo gishinzwe Ubuzima n'Imibereho Myiza (Department of Health and Human Services), cyatangaje muri Werurwe ko kizirukana abakozi 10,000 kandi kigashyira hamwe amwe mu mashami yacyo.
Umucamanza Illston, washyizweho na Perezida Bill Clinton wo mu ishyaka ry'Abademokarate, yavuze mu rukiko kuri uyu wa Gatanu ko Perezida afite uburenganzira bwo gusaba impinduka mu bigo na za minisiteri zashyizweho na Kongere.
Ariko yongeyeho ati: 'Agomba kubikora mu buryo bwemewe n'amategeko. Agomba kubikora mu bufatanye na Kongere, kuko Itegeko Nshinga ryubatswe mu buryo bubisaba.'
Perezida Trump yakunze kuvuga ko abamutoye bamuha uburenganzira bwo kuvugurura imikorere ya guverinoma, ndetse yashyize Elon Musk, umuherwe uzwi cyane, ku isonga y'iyo gahunda biciye muri DOGE.
Ibihumbi by'abakozi ba Leta bamaze kwirukanwa, abandi bavuye mu kazi binyuze muri gahunda zituma umuntu asezera akazi agategereza igihe runaka, abandi bajyanywe mu kiruhuko cy'igihe kirekire, kubera iyo gahunda yo kugabanya ubunini bwa guverinoma. Nta mubare nyakuri watangajwe w'abamaze gutakaza akazi, ariko nibura abakozi 75,000 boherejwe muri gahunda yo gusezera gahoro gahoro, abandi benshi bari mu gihe cy'igeragezwa bamaze kwirukanwa.
Mu cyemezo cye, umucamanza Illston yatanze ingero zigaragaza uko iyo gahunda yo kugabanya abakozi imaze kugira ingaruka:
Umuryango w'abakozi bakora ubushakashatsi ku ngaruka z'ubuzima ku bakozi b'amabuye y'agaciro watangaje ko ushobora gutakaza abakozi 221 kuri 222 bakoreraga mu biro byo i Pittsburgh, muri Pennsylvania.
Umuhinzi wo muri leta ya Vermont ntiyabonye igenzura ku gihe kugira ngo ahabwe inkunga yo kugoboka abahuye n'ibiza, maze atakaza igihe cy'ihingwa cy'ingenzi.
Uyu mucamanza yibukije ko ibigo byose byagize ingaruka byashyizweho na Kongere.
Abavoka ba Leta basobanuye ko amabwiriza ya Perezida n'impapuro zasohowe zisaba kugabanya abakozi no gukora igenamigambi ry'impinduka atari amategeko yemewe ahubwo ari amabwiriza rusange agomba kuyoborwa n'ibyo ibigo ubwabyo bifata nk'ibikwiye.
Umwavoka Eric Hamilton, ushinzwe gukurikirana imanza mu Rwego rw'Ubutabera, yagize ati: 'Iri tegeko rirasaba ibitekerezo n'inyandiko z'ubufatanye ku rwego rwa politike iyo ibigo bishaka gushyira mu bikorwa ayo mabwiriza. Ni amabwiriza agena umurongo.'
Ariko Danielle Leonard, uhagarariye abatanze ikirego, yavuze ko bigaragara neza ko Perezida, ibiro bya DOGE na OPM bari gufata ibyemezo birenze ububasha bafite, batabanje kugisha inama ibigo.
Yagize ati: 'Ntabwo barimo gutegereza ko inyandiko z'igenamigambi zinyura mu nzira zisanzwe. Ntabwo basaba uruhushya, kandi ntabwo banaritondeye.'
Iri tegeko ryo guhagarika by'agateganyo rishyirwa ku mashami ya Leta arimo: Minisiteri y'Ubuhinzi, Ingufu, Umurimo, Ubutaka, Ububanyi n'amahanga, Igenamigambi n'Imari, n'iyita ku Ntwari n'Abahoze ku rugamba.
Rinareba ibigo nka National Science Foundation, Small Business Association, Social Security Administration n'Ikigo gishinzwe kurengera ibidukikije (EPA).
Hari n'izindi mpuzamiryango z'abakozi hamwe n'imiryango itari iya Leta nayo iri mu kindi kirego kiri imbere y'undi mucamanza wo muri San Francisco, kijyanye n'iyirukanwa ry'abakozi bari bataramara igihe cy'igeragezwa. Muri icyo kirego, umucamanza William Alsup yari yategetse ko abo bakozi basubizwa mu kazi muri Werurwe, ariko Urukiko rw'Ikirenga rwa Amerika rwaje guhagarika icyo cyemezo.
Abari mu bashyikirije urukiko iki kirego harimo imijyi ya San Francisco, Chicago na Baltimore; ishyirahamwe ry'abakozi ba Leta rizwi nka American Federation of Government Employees; n'imiryango itari iya Leta nka Alliance for Retired Americans, Center for Taxpayer Rights na Coalition to Protect America's National Parks.