Lorenzo uzwi ho kuba nta bwanwa agira yibasiwe n'uwo bakorana agirwa igitaramo
Umunyamakuru wa RBA Musangamfura Lorenzo uzwi mu byegeranyo bitandukanye akorera kuri Radiyo Rwanda yongeye kwibasirwa na bamwe mu bakoresha urubuga rwa Twitter batijwe umurindi n'umunyamakuru Rigoga Ruth.
Rigoga Ruth abinyujije ku rukuta twe rwa Twitter yagize ati: 'Ngo Kuki abakobwa aribo gusa bagomba kubwirwa ko ari beza? Bwana Lorenzo na we ngo ni Ibogari.
Bamwe mu babonye ibi bahise bihutira kureba ku kananwa ka Lorenzo ubundi bahera aho bamutaramira ho.
Gusa ibi ntacyo byari bimubwiye ubwo yabibonaga kuko byakozwe mu buryo bw'urwenya no kwishimisha.
Ibi ni ubunyamanswa! RIB yataye muri yombi umuganga wafashe kungufu umugore yari agiye kubyaza.
Mu Karere ka kirehe umuganga wakoreraga Ikigo ndera buzima cya Mahama yatawe muri yombi akurikiranyweho icyaha cyo gufata kungufu umubyeyi yari agiye kubyaza.
Amakuru dukesha umuseke, avuga ko uyu mubyeyi w'imyaka 23 yafashwe kungufu n'umuforomo w'imyaka 46 ubwo yari mu gikorwa cyo kumupima yitegura kumubyaza.
Umuvugizi wa RIB, Dr. Murangira B. Thierry, Yagize ati 'Ntabwo RIB izihanganira umuntu wese uzishora mu byaha nk'ibyo. Ni ubunyamwuga buke kandi ni ibikorwa bihanwa n'amategeko, gufatirana umuntu uri mu ntege nke warangiza ukamokorera ibyaha nk'ibyo.'
Ubu uyu muganga ari mu maboko ya RIB mu karere ka kirehe. Ndetse dosiye ye iri gutunganywa ngo ishyikirizwe ubushinja cyaha.
Nyiricyuhahiro Musenyeri Balthazar NTIVUGURUZWA, Umwepiskopi wa Diyoseze ya Kabgayi yasabye abarangije amasomo mu Kigo cya CEFOPPAK (Centre de formation professionelle et de promotion Agro-Ecologique de Kabgayi), ko ubumenyi bahavanye badakwiye kubwicarana, ko babubyaza umusaruro, bakinjira mu buhinzi butangiza ibidukikije bagamije kurinda urusobe rw'ibinyabuzima, bakanigisha abandi uko bakwiye kubikora kandi neza.
Musenyeri Ntivuguruzwa, ibi yabigarutseho mu muhango wo gutanga impamyabumenyi ku banyeshuri 60 barangije amasomo yabo. Ni umuhango wabereye aho iri shuri riherereye i Kabgayi mu kigo cyaragijwe Mutagatifu Andereya Kagwa.
Imirima shuri y'ikigo.
Yagize Ati' Tujya gutangiza iki kigo twashakaga ko gitanga ubumenye ku buhinzi n'ubworozi kandi twamaze kubigeraho namwe murabibona hari abahawe impamyabumenyi z'uko bamenye guhinga neza kandi bakabungabunga ibidukikije ndetse n'ibishamikiye ku rusobe rw'ibinyabuzima bakoresha imiti bakoze mu bindi bimera kandi bitagira icyo byangiza, bagakoresha n'ifumbire itica ubutaka ahubwo ibugira bwiza'.
Akomeza yemeza ko ubu buhinzi bugeze kuri buri muhinzi akabwitabira byatuma abantu barya ibyo bejeje bidahinduriwe imiterere n'amafumbire ya kizungu ndetse bakaba bizeye ko ubutaka bwabo butagundutse. Yashimiye abaterankunga bafashije kugirango iki kigo kibashe kubaho kinatangirwemo ubu bumenyi.
Umuyobozi wa RAB, Ndabamenye Telesphore yashimiye Diyosezi ya Kabgayi uburyo igira uruhare mu guteza imbere ubumenyi bushingiye ku buhinzi, yongeraho ko ubuhinzi n'ubworozi bakora buzakorwaho ubushakashatsi.
Yagize Ati' Turashimira Diyosezi Gatolika ya Kabayi umusanzu itanga mu guteza imbere igihugu biciye mu bikorwa bitandukanye ikora. Ubu buhinzi bukoresha imiti ya kamere n'ifumbire ya Kamere bitangiza ibigize urusobe rw'ibinyabuzima tuzabukoraho ubushakashatsi turebe niba n'abandi baturage bose batabukoresha twese tukagira uruhare mu kubungabunga urusobe rw'ibinyabuzima'.
Umuyobozi wa SECOVED, Anne Simon yashimiye abanyeshuri ndetse n'ubuyobozi bwa Diyosezi ya Kabgayi bwagize uruhare mu kubaka iki kigo kikaba cyaratangiye gutanga ubumenyi ku rubyiruko. Avuga ko batangira bari bafite intego zo gufasha urubyiruko kwiga imyuga, rukagira ubumenyi burufasha kwinjira ku isoko ry'umurimo bakiteza imbere n'imiryango yabo n'Igihugu mu iterambere.
Abarangije bavuga iki ku masomo bahawe?
Aha, bafunguraga ikigo ku mugaragaro.
Manishimwe Laurien warangije amasomo muri iki kigo, avuga ko ubuzima bwamaze guhinduka babikesha ubumenyi bahawe. Yongeraho ko batangiye kwigisha abandi bahinzi borozi kumenya neza uko bakora ubuhinzi butangiza ibidukikije n'urundi rusobe rw'ibinyabuzima.
Hari abangavu basaga 200 bo mu karere ka Gatsibo mu murenge wa Kabarore bahohotewe babyarira iwabo, bavuga ko bagorwa no kubona Serivisi zo kuboneza urubyaro ngo birinde ibyababayeho mbere, bagacibwa intege no kwishyuzwa iyo bagiye kuboneza kandi ubusanzwe ari ubuntu.
Umuryango uharanira uburenganzira bw'umugore n'umukobwa Empore Rwanda,urasaba ko hakongerwa ubukangurambaga, aba bangavu bagasobanurirwa uko bahabwa izi Serivisi kuko iyo banyuze mu kigo cy'urubyiruko bazihabwa k'ubuntu.
Ntihazwi neza imibare y'abangavu bahohotewe bakabyara imburagihe mu mirenge 14 igize akarere ka Gatsibo, ariko umurenge wa Kabarore wonyine habarurirwa abasaga 200.
Bamwe mu batuye muri uyu murenge, bavuga ko bagorwa no kubona Serivisi zo kuboneza urubyaro ngo birinde ibyababayeho mbere,bagacibwa intege no kwishyuzwa iyo bagiye gusaba izi serivise kandi ubusanzwe ari ubuntu.
Ati'service zo kuboneza urubyaro twahuguwe n'umuyobozi w'ikigo nderabuzima cya Kabarore ko izo service tuzajya tuzihabwa ku buntu,ariko iyo tugiye gushaka izo service tukajyenda mu cyumba cyurubyiruko dusangamo umukoz urimo cg se umuganga wamubwira ko uje kuboneza urubyaro akakubwira ko iyo service yishyurwa kandiibyari byatubayeho mbere ntabwo twari twabyiteguye.'
Nyuma y'ibiganiro byahuje inzego zitandukanye, zirebera hamwe uko umubare w'abangavu bahohoterwa wagabanyuka, NIYOMUKIZA Davide, umukozi ushinzwe imiyoborere mu murenge wa Kabarore nka hamwe hari umubare munini w'ababyariye iwabo, avuga ko hagiye guhuzwa amakuru yo ku kigo nderabuzima cya Kabarore, kugira ngo aba bangavu bahohotewe babone serivisi basaba.
Iki kintu tugiye kibafasha twasanze amakuru ajya atangwa nabi abana bakagera ku bigo nderabuzima bakayoba tugiye kureba ukuntu twajya duhuza amakuru ku kigo nderabuzima no mu giturage.ubu butumwa bugatangwa mu nteko n'iminsi ikigo cy'urubyiruko gikoreraho.'
UWASE Joan umukozi w'umuryango uharanira uburenganzira bw'umugore n'umukobwa Empore Rwanda, asaba ko hakongerwa ubukangurambaga, aba bangavu bagasobanurirwa uko bahabwa izi Serivisi kuko iyo banyuze mu kigo cy'urubyiruko bazihabwa k'ubuntu.
Ati'ibyo kuvuga ngo bagerayo bakabishyuza twasanze ari ukutagira amakuru kuko niba umwana yaje aje gushaka akanini gatuma adasama agataha atakabonye ya amasaha ateganyijwe yo kuba yagafata akarenga wa mwana azatwita.twasabye ko habaho ubukangurambaga cyane cyane kuri cyo cyumba cy'urubyiruko gihereze abo bana b'ababakobwa service.'
Mu murenge wa Kabarore gusa, abangavu hohotewe bakabyarira iwabo 100 bigishijwe na Impore Rwanda, 20 muri bo bize gukora imigati n'ibindi bikorwa mu ifarini, 30 bigishwa kudoda na 50 bigishijwe gukora amasabune akomeye n'ay'amazi, abandi 100 nabo bagiye kwigishwa imyuga nka bagenzi babo.
I Nyagatare  Hari abaturage basaba kurenganurwa kuko bavuga ko banyazwe ubutaka n'ubuyobozi bubabwira ko aho bari batuye muri santere ya karangazi ko hagiye kubakwa gare.
Imyaka umunani irashize abaturage 46 bari batuye muri santere ya Karangazi mu karere ka Nyagatare bavanwe mu butaka bari batuyeho.
Undi ati'urabona iyi yari inzu yacu,igihe kimwe abayobozi badutumaho ngo tujye mu nama,tujyezeyo dutungurwa no kumva batubwira ngo tuvemo vuba,twagiye mu nama mugitondo baratubwira ngo ntago bashaka ko saa mu nani tuba tukirimo,jyewe naraje kubera ubwoba bwinshi baduteraga mfata umwana ndangara ni nko kwangara.'
Muri aba baturage harimo abafite ibyangombwa by'ubutaka n'amazu dufitiye kopi.
Baravuga ko barenganijwe ku buryo bakeneye kurenganurwa kugirango basubirane imitungo yabo.
Nyuma y'uko aka gace kari gateganijwe nk'akagiye kubakwaho Gare ya Karangazi ariko bikanga ku mpamvu zitarasobanuka , Hari umuturage wahise ahabwa ubu butaka arabuhinga.
Uyu avuga ko ubuyobozi bwahamuhaye kugirango hatazamera ibihuru.
Ati'jyewe mu kuhahinga narasabye kubera ko nabonaga hari ikinani,nsaba akagari ngo bahampe icyo kinani njye nkikuraho ntabirenze kuko rero sinkodesha.'
Umunyamabanganshingwabikorwa w'umurenge wa Karangazi Madamu Mutesi Hope avuga ko ubu butaka n'amazu babyambuye abaturage kubera ko ubutaka bwari ubwa Leta bityo ko ufite ikibazo yakwerekana ibyangombwa by'ubutaka.
Ati'ahangaha nil eta yahadutije dushyiramo imidara dukoreramo igihe kirashyika tuvamotwubakamo utuzu tw'udusoko gutyo,ariko uyumunsi niba leta ihakeneye,ubutaka ni ubwa leta ,baze rero batubwire uko babonye ubutaka tukareba icyo kibazo uko giteye tukagikemura.
kugeza ubu abaturage bose uko ari 46 bakimara kwirukanwa kuri ubu butaka buri umwe yagiye gushaka aho yatura .
Hari abakomeje gutsimbarara ku mitungo yabo kugeza nubu bakomeje kugendana ibyangombwa mu nzego zitandukanye kugirango barebe ko bagaruza imitungo yabo.
Ubushakashatsi bwagaragaje ko mu 2050 abaturage barenga miliyari imwe n'ibihumbi 300 ku Isi bazaba bafite indwara ya diabète.
Ubushakashatsi bwasohowe kuwa 21 Kamena 2025 mu Kinyamakuru cyibanda ku nkuru z'ubuzima cya Lancet, bugaragaza ko mu myaka 30 iri imbere iyo mibare izava ku barenga gato ½ cya miliyari cy'abayirwaye uyu munsi.
Ni ubushakashatsi bwakozwe bushingiye ku makuru y'ubwakozwe mu 2021 bwari bugamije kwiga ku ndwara zihangayikishije ku Isi, aho ababugizemo uruhare bashakaga kugenzura uburyo iyi ndwara yiyongera mu bantu, umumare w'abayirwara ndetse n'uw'abicwa na yo.
Bwakorewe mu bihugu 204 mu gihe cy'imyaka 31, ni ukuvuga kuva mu 1990 kugeza mu 2021, ibyatumye abo bahanga bagereranya uko bizaba bimeze mu gihe cy'imyaka 30 na none uvuye uyu munsi.
Umuhanga mu bijyanye no kwita ku barwayi bafite iyo ndwara wo muri Kaminuza ya Warwick mu Bwongereza, Stephen Lawrence, yatangarije DW ko ubwo bushakashatsi buherutse gusohorwa bugaragaza ko diabète yo mu bwoko bwa kabiri iziyongera mu bantu.
Ati 'Iyi mibare irenze ibyo twateganyaga mu bihe bishize. Abakoze ubushakashatsi barabwitondeye bashingira ku makuru ari yo, atari bya bindi umuntu apfa kubyuka agashyira hariya ibyo atekereza.'
Aba bashakashatsi babonye ko kugeza mu 2021 abaturage bagera kuri miliyoni 529 ari bo bari bafite iyo ndwara, aho yakwirakwiraga mu bantu ku kigero cya 6,1%.
Bagaragaza ko mu 2050 ibihugu bingana na 43,6% muri 204 byakorewemo ubushakashatsi bizaba bifite 10% rirenga mu bijyanye n'uko iyo ndwara ikwirakwira mu bantu.
Abo miliyari 1,3 biteganywa ko bazaba bafite ubwoko bwa diabète ya mbere n'iya kabiri.
Kuri ubu diabète yihariwe n'abo mu Majyaruguru ya Afurika bafite 8,7% no mu Burasirazuba bwo hagati bufite 9,9% aho biteganywa ko mu myaka 30 iri imbere ibyo bice bizaba bifite 16,8% by'ikwirakwira rya diabète.
Mu bice bya Amerika y'Amajyepfo na Caraïbes biteganyijwe ko iyo ndwara izaba iri ku rugero rwa 11,3%.
Qatar ni yo ifite umubare munini w'ikwirakwira rya diabète, aho ifite 76% mu baturage bari hagati y'imyaka 75-79 bari bafite iyo ndwara kugeza mu 2021.
Kugeza ubu diabète ni indwara ihangayikishije mu rwego rw'ubuzima ku Isi. Nko mu 2017 Leta Zunze Ubumwe za Amerika yatanze miliyari 327$ zo kwita kuri abo barwayi.
Ishami ry'Umuryango w'Abibumbye ryita ku Buzima (OMS) mu 2019, ryatangaje ko diabète ari yo yahitanye abantu benshi ku isi aho abagera kuri miliyoni 1,5 bishwe na yo.
Umuryango Mpuzamahanga ushinzwe Kurwanya indwara ya diabète, IDF ugaragaza ko mu Rwanda abagera kuri 4,5% ari bo bari barwaye diabète mu 2021, bakaba bagera ku bihumbi 297 mu gihugu.
Perezida mushya wa FERWAFA, Munyantwali Alphonse, yatangiye akazi yitabira imikino ya nyuma y'Irushanwa #UmurengeKagameCup iri kubera i Huye kuri iki Cyumweru tariki ya 25 Kamena 2023.
Munyantwali watowe ku wa Gatandatu w'iki cyumweru dusoza, ni umwe mu bayobozi barimo Minisitiri w'Ubutegetsi bw'Igihugu, Musabyimana Jean Claude, batangije umukino wa nyuma w'Umupira w'Amaguru wahuje Umurenge wa Murunda wo muri Rutsiro n'uwa Rwimbogo w'i Rusizi mu bagore.