Uyu muturage wari utwaye imodoka yo mu bwoko bwa Toyota Picnic, yitwa Hamis Mfizi Pascal akaba yafatiwe mu muhanda Karongi- Muhanga yerecyeza i Kigali apakiye abagenzi batari bafite uruhusa rwo kuva mu Karere.
Umuvugizi wa Polisi mu Ntara y’Iburengerazuba, CIP Bonaventure Twizere Karekezi, avuga ko umushoferi w’imodoka yari yahawe uruhushya (mouvement clearance) ruva i Kigali ajya i Rusizi ku bitaro bya Gihundwe kureba umubyeyi we uharwariye.
Asubira i Kigali, yapakiye abantu mu modoka ye batari babisabiye uburenganzira abaca amafaranga abavana Rusizi abajyana i Kigali Imodoka ayigira taxi, kuko yabaciye buri muntu amafaranga 25000Frw.
Polisi ivuga ko Hamis yafashwe ku mugoroba tariki 9 Nyakanga 2021 ku isaha ya saa kumi n’ebyiri n’igice z’umugoroba.
Abafatiwe mu modoka barimo Asmani Jean de Dieu, Karemera James, Mwanankesa Mwanza na Rugabirwa Rugama.
Polisi ivuga ko abo bari mu modoka baciwe amande y’ibihumbi icumi na Ngali 10,000 buri muntu yo kutubahiriza amabwiriza ya Covid-19, na ho umushoferi we akaba yaciwe 25,000.
Ubu bugizi bwa nabi bwabaye ku wa Kane tariki ya 8 Nyakanga 2021, ubwo uriya mugabo yateye umugore we icyuma ahita apfa .
Umunyamabanga Nshingwabikorwa w’Umurenge wa Rusororo, Nsabimana Matabishi Désiré avuga ko ubu bwicanyi bwatewe n’amakimbirane yo mu ngo, anashimangira ko uwo mugabo yishe umugore we abana babo bareba.
Yakomeje avuga ko nyuma yo kwica umugore we, uyu mugabo yahise acika ndetse ko inzego zitandukanye zirimo iz’umutekano zatangiye igikorwa cyo kumushakisha.
Ubona ibi bigenda bimenyerwa gukoreshwa n’abantu benshi, ku buryo bamwe iyo agihura n’umukobwa yumva afite gahunda yo kumutereta ahita amubwira mu Cyongereza, ku buryo hari n’abo ubanza gukeka ko nta Kinyarwanda yari azi. Nyuma ukaza gusanga ni mugenzi wawe, unazi Ikinyarwanda cyinshi.
Ibi kandi bigaragara nabi cyane, ubwo usanga hari utangiza ibyo biganiro n’Icyongereza atakizi ari amagambo make azi nk’ayo gusuhuzanya, cyangwa kubwira umukobwa ko wamukunze unamusaba ko mwaba inshuti, cyangwa mwazasohokana gusangira, ku buryo uwo musore agize ibyago uwo mukobwa akaba azi Icyongereza cyinshi nyamusore atakara ntanamenye ibyo amubwira.
Ubundi ururimi wabwira umukobwa w’Umunyarwandakazi ukaba ufite nibura icyizere 98% ko ari bukumve ni Ikinyarwanda. Kuki utabanza gutereta mu Kinyarwanda noneho mukabanza mukamenyana neza ukamenya n’indimi azi, cyangwa akunda gukoresha, mbere yo guhita umusomamo ko byanze bikunze yaba azi Icyongereza?
Simvuze ngo kuvuga indimi ni bibi, oya ni byiza kuko buri muntu anagize amahirwe yamenya inyinshi zishoboka. Ariko kwifata ukumva ko buri mukobwa w’Umunyarwandakazi kandi uri mu Rwanda agomba kuba azi icyongereza, byo numva ntabibonera ubusobanuro.
Mu Rwanda hari indimi enye (4) zemerewe gukoreshwa, bivuze ko rero wasanga wenda ku Kinyarwanda hari n’urundi rurimi azi ariko atari icyo Cyongereza. Hari n’igihe numva hirya bavuga ngo hari indimi ziryoshya urukundo, yego reka na byo tunabyemere ko bishoboka, ariko se umuntu yaryoherwa n’ibyo atumva!
Numva ku bwanjye nagira inama umuntu ugiye gutereta wahera nibura ku rurimi waba wizeye neza ko uwo muntu ari bwumve, kuko ushobora no kumutera ipfunwe utangiye kumuvugisha icyo cyongereza ugasanga ntacyo azi, kimwe nawe ko ushobora kwitera ipfunwe utangizanye ikiganiro ya magambo yawe angahe wafashe mu mutwe yo gutereta, ugasanga umukobwa azi cyinshi ku buryo uhita wibura.
Nibwira ko mu Kinyarwanda hari amagambo meza aryoheye amatwi, umuntu yaheraho atereta umukobwa w’Umunyarwandakazi, ubundi mwazamenyana mugasanga mukunze gukoresha izo ndimi zindi mwese mubyumvikanyeho, mukajya muzikoresha uko mubishaka.
Iki ni igitekerezo cy’umunyamakuru Mukazayire Immaculée Youyou
Ubuyobozi bwa Sokola 1 bubitangaje mu kwishimira ibikorwa barimo kugeraho mu guhashya inyeshyamba za ADF zikomeje ibikorwa byo guhungabanya umutekano no kwica abaturage.
Lieutenant Anthony Mwalushayi, umuvugizi wa Sokola1, ntagaragaza igihombo ku ruhande rw’ingabo za Leta, ariko akavuga ko abarwanyi bishwe barenze abo bavuga kuko hari abo ADF yahishe bo batabara.
Ati “Kuva Komanda w’Ikirenga yatangaza ishyirwaho ry’ubuyobozi bwa Gisirikare muri Kivu y’Amajyaruguru no mu karere ka Beni, uyu munsi tumaze kubara imirambo y’abarwayi 45 b’umutwe wa ADF tudashyizemo abo umwanzi yabonaga ko ari ingenzi mu nkambi yabo bakabashyingura”.
Lieutenant Mwalushayi ahamagarira abaturage gufatanya n’inzego z’ingabo n’umutekano mu rwego rwo kurandura burundu ikibazo cya ADF n’abakorana nayo mu karere.
Ati “Twakuyeho intwaro icumi z’umwanzi z’ubwoko butandukanye kandi twongeye kugarura imodoka icumi umwanzi yari yarahaye abo bakorana kugira ngo abakorere, tutibagiwe na moto 14 twafashe mu nkambi y’umwanzi”.
Lieutenant Mwalushayi avuga ko abantu 94 bakorana na ADF bafashwe barimo gutanga amakuru ku mikorere y’uyu mutwe ufatwa nk’iterabwoba.
Uwavuga ko umuceri uri mu biryo by'ibanze mu ngo nyinshi ntiyaba yibeshye.
Iri funguro rifite inkomoko mu bihugu byo muri Aziya nk'Ubushinwa n'Ubuhinde, kuri ubu ryabaye ifunguro rikundwa na benshi mu bihugu b yacu kandi ryoroshye gutegura dore ko n'umuswa mu guteka, umuceri utamugora kuwuteka.
Gusa nubwo kuri ubu uri mu moko agera ku 40,000 ku isi yose (twavuga Kigori, pakisitani, viyetinamu, umutanzaniya, fokaguro, umutayilandi, n'indi myinshi) ariko akamaro kawo ku buzima ni kamwe
Ariko ntitwabura kuvugako akamaro kawo gahera ku buryo utunganyijwemo kuko umuceri usa n'ikigina cyangwa uwo basaruye bagatonora gusa ntuveho agahu k'inyuma ariwo mwiza kuko byose biba bikirimo naho umwe usa n'umweru, dore ko ari nawo uboneka cyane, hari ibyo uba watakaje kandi burya wo si mwiza ku barwayi ba diyabete.
Hano tugiye kurebera hamwe muri rusange akamaro ko kurya umuceri, uko wawutegura kose.
Akamaro k'umuceri ku buzima
1. Isoko y'ingufu
Ukungahaye ku binyasukari binyuranye ukaba ukora nk'ibitanga ingufu ku mubiri kandi ugafasha mu mikorere y'ubwonko. Ibi binyasukari nibyo umubiri utunganya ugakoramo ingufu zo gukoresha.
2. Nta cholesterol ibamo
Ni mwiza kuko nta binyamavuta bibamo, harimo sodiyumu nke cyane kandi nta cholesterol wasangamo. Iyi cholesterol uko iba nyinshi bikaba bigira ingaruka mbi ku mikorere inyuranye y'umutima n'imitsi itwara amaraso.
3. Kurwanya umuvuduko udasanzwe w'amaraso
Nkuko tumaze kubibona hejuru, mu muceri habamo sodiyumu nkeya cyane niyo mpamvu ari ifunguro ryiza ku barwayi b'umuvuduko udasanzwe w'amaraso. Sodiyumu ituma imijyana n'imigarura isa n'iyifunga bityo bigasaba umutima gusunika n'ingufu nyinshi ari byo bitera umuvuduko udasanzwe w'amaraso. Ibi rero bikaba byanatera umutima guhagarara, guturika kw'imitsi n'ibindi byose bijyana n'imitemberere y'amaraso. Kurya umuceri birabikurinda
Umuceri ukiri mu murima utegereje gusarurwa
4. Kurinda kanseri
Umuceri utonoye gusa, umwe usa ikigina uba ukungahaye kuri fiber zinyuranye bityo bikawugira ingenzi mu kurinda kanseri zinyuranye. Uretse izi fibres unabamo vitamin C, vitamin A n'ibindi binyabutabire binyuranye bifasha mu gusohora imyanda mu mubiri ari nayo ishobora kubyara kanseri.
5. Uruhu rwiza
Kugeza ubu abahanga bari gushakisha uburyo hakorwa powder ikoze mu muceri gusa ikajya ikoreshwa mu kuvura indwara zimwe z'uruhu. Ibi biterwa nuko umuceri ukungahaye kuri thiamin cg vitamin B1. Si ibyo ukora gusa kuko unarwanya kubyimbirwa n'uburyaryate, niyo mpamvu amazi yawo (utetse) ari meza mu kurwanya uburyaryate bwo ku mubiri bunyuranye. Ikindi kandi urwanya iminkanyari iza ku ruhu kubera gusaza.
6. Indwara ya Alzheimer
Iyi ndwara ahanini ikunze gufata abageze mu zabukuru ikabatera kwibagirwa. Kuwurya, by'umwihariko uw'ikigina bituma umubiri ukora injyanabutumwa zihagije zigafasha mu kurwanya iyi ndwara.
N'umukecuru usanga azi ko umwana warwaye impiswi umuha amazi y'umuceri ubundi agafuma. Ibi ni byo koko kandi si byo gusa kuko unasanga urwanya kuribwa mu nda ndetse ugatera appetit. Kandi kuwurya bituma wihagarika kenshi bityo bikaba byafasha gutakaza ibiro dore ko burya 4% by'inkari ari ibinure kandi ibinure nibyo bitera kubyibuha.
8. Ukize ku ntungamubiri
Umuceri ni isoko ya vitamin zinyuranye nka vitamin B1, B3, B6, B9 na vitamin D. Urimo kandi imyunyungugu nka karisiyumu, ubutare, manganese, selenium na phosphore. Ibi byose bifasha mu mikorere y'umubiri, kongera ubudahangarwa no gukomeza amagufa.
9. Amidon
Dusangamo amidon/starch idapfa gushwanyagurika ikarinda igera mu mara ikiri yose. Iyi amidon rero ikaba ifasha mu kororoka kwa bagiteri nziza zo mu mara ari na zo zifasha mu gusya no gukamura intungamubiri mu byo turya. Inafasha kandi mu kurwanya impiswi no kuribwa mu nda
Ubusanzwe izi zitwa koi fish nazo n'ubwoko bw'amafi, bivugwa ko ziramba byibuze imyaka 50 kuzamura ariko iyitwa Hanako yapimwe basanze ifite imyaka 226 ndetse iza no gupfa. Abantu benshi bavuga ko imwe mu mpamvu ibinyabuzima byo mu mazi aribyo biramba kurusha ibiba ku butaka cyangwa mu kirere n'ukubera ko izi zigira umwanya uhagije wo kwitabwaho na za nyina ndetse zikaba zibona ahantu heza ho kuba kandi mu mazi meza nko mu Nyanja nini cyane. Ikindi nuko ifi ziri muri bimwe mu binyabuzima biryoherwa n'ubuzima cyane kandi n'impanuka zo mumazi zikaba ari nkeya ugereranyije n'iziba ziri ku butaka cyangwa se mu kirere.
7.Lamellibrachia tube worms, imyaka 250
Ibi ni ibiremwa bimeze nk'iminyorogoto ariko minini cyane, ibi biboneka mu kigobe cya mexique ndetse ibi bikaba bishobora kubaho imyaka irenga 250. Ibi nubwo bikura byirondereza ariko kimwe gishobora gukura hagati ya metero 4 na 5. Bimwe mu bituma bibaho ku bwinshi nuko bigenda bigakora igikudi kinini cyane biba hamwe ku buryo ntakindi kintu gishobora kubimeneramo.
8.Aldabra giant tortoise, imyaka 255.
Iki ni kimwe mu biremwa biramba cyane, utunyamasyo ku isi hose n'ubusanzwe dukunda kuramba igihe kinini cyane kuburyo benshi batabyumva. Aldabra giant tortoise yo rero, ni akanyamasyo kanini cyane kabashije gupimwa bivugwa ko kapfuye gafite imyaka 255. Abashakashatsi bavuga ko kugeza ubu aricyo kinyabuzima kiba ku butaka cyarambye kurusha ibindi dore ko ibindi twabonye byibera mumazi.
Umusore wiyemera cyane mu busore bwe,ugasanga abantu bose bamuziho ubwiyemezi,n'iyo amaze kuba umugabo ntakimubuza kwiyemera kuko hari ubwo nabyo biba ari kamere kuburyo atapfa kubireka,kabone n'ubwo mwaba mukundana umubwira ko bikubangamira we aba yumva ari ishema rye kuburyo atabireka.
4.Amahane
Wa musore uzasanga agira amahane,akunda kuvuga nabi no kurwana kuburyo akubita n'umukunzi we,ntibiba byoroshye ko yabireka kuko kugira amahane cyane akenshi usanga biri mu maraso kuburyo ari kamere ye, utapfa kubikuramo nkuko abakobwa bamwe usanga babyibwira,yamukubita batarabana akumva ko ari amashagaga y'ubusore akibwira ko nyuma yo kuba umugabo bizahinduka, ariko akenshi ntabwo bishoboka,ahubwo nibwo noneho agukubita nk'umwana yabyaye.
Mu rukerera rwo kuri iki cyumweru, taliki ya 11 Nyakanga 2021 ikipe y'igihugu ya Argentine yegukanye igikombe cya Copa America cyaberaga mu gihugu cya Brazil, ni nyuma yo gutsinda ikipe y'igihugu yari yakiriye iri rushanwa, ni umukino warangiye ari igitego kimwe ku busa cyatsinzwe na rutahizamu Angel Di Maria.
Ubwo hakinwaga irushanwa rya Copa America rya 2021 ryaberaga mu gihugu cya Brazil kuva ku italiki ya 13 Kamena kugeza kuya 11 Nyakanga 2021 rikabera mu mijyi 4 itandukanye yo muri Brazil, ryasojwe ikipe ya Argentine ya Lionel Messi yegukanye igikombe yaherukaga mu mwaka wa 1993, kikaba ari igikombe cyayo cya 15 itwaye.
Mu mukino wa nyuma wabereye kuri Estadio do Maracana imbere y'abafana 7800, Brazil yari iri murugo ntabwo yabashije kwitwara neza kuko ikipe y'igihugu ya Argentine yasoje iminota 90 yegukanye iki gikombe ibifashijwemo na rutahizamu w'ikipe ya Paris St Germain yo mu gihugu cy'u Bufaransa, ni igitego Angel Di Maria yatsinze ubwo hari ku munota 22 ku mupira yari aherejwe na Rodrigo De Paul.
Iminota 90 y'umukino ikaba yarangiye ntakindi gitego kibonetse muri uyu mukino hagati y'amakipe yombi, bityo ikipe y'igihugu ya Argentina y'abakinnyi bazwi mu mupira w'amaguru barimo Lionel Messi, Di Maria, Lautaro Martinez na Nicolas Otamendi itsinze iya Brazil ya Neymar, Fred, Thiago Silva, Marquinhos ndetse n'abandi.
Iri rushanwa risojwe ikipe ya Argentine yegukanye iki gikombe mu gihe ku rundi ruhande ikipe y'igihugu ya Columbia yaregukanye umwanya wa gatatu nyuma yo gutsinda ikipe ya Peru ibitego 3 kuri 2 mu mukino wabaye mu rukerera rwo kuri uyu wa gatandatu tariki 10 Nyakanga 2021.
Muri iri rushanwa kandi hahembwe abakinnyi bitwaye neza aho Lionel wa Argantine yabaye umukinnyi mwiza waranze iri rushanwa ndetse kandi we na Luis Diaz wa Columbia batsinze ibitego byinshi aho batsinze bine naho umunyezamu wa Argentine Emiliano Martinez yatowe nk'umunyezamu mwiza w'iri rushanwa.
Copa America yabaye uyu mwaka nyuma yaho yakagombye kuba yarabaye mu mwaka ushize ikabera mu bihugu byari byishyize hamwe aribyo Colombia na Argentina gusa riza kwimurirwa muri Brazil nyuma yuko yo yemeye ko izaryakira.
Kizigenza Lionel Messi wa Argentine yari amaze imyaka 15 yose akinira iyi kipe y'igihugu ariko ntagikombe aratwarana nayo, ni nyuma y'uko yari yakiniye ikipe ye amarushanwa ane y'igikombe cy'isi hamwe n'andi atatu ya Copa America .
Messi na Argentine bategereje kandi ko mu kwezi k'Ukwakira 2022 azakina irushanwa ry'igikombe cy'isi kizabera muri Quatar aha akaba yitezweho kuba yatwarana n'ikipe ye iki gikombe baheruka mu mwaka 1986.
Kuwa 9 Nyakanga 2021 nibwo u Rwanda rwatangiye gahunda yo kohereza muri Mozambique abasirikare n’abapolisi 1000. Icyiciro cya kabiri cyahagurutse ku gicamunsi cyo ku wa Gatandatu.
Aba basirikare n’abapolisi bagiye mu butumwa bwo guhashya umutwe w’iterabwoba wiyise Al Shabab, umaze imyaka irenga itatu ukora ibikorwa byo guhohotera abaturage ndetse abenshi ukanabica ubakase imitwe.
Perezida Nyusi yavuze ko izi Ingabo n’Abapolisi b’u Rwanda bamaze kugera muri Mozambique, aho ngo bari gukorera mu gace ka Mueda.
Yavuze ko Mozambique ariyo yasabye u Rwanda ubufasha. Ati “Ukuza kw’abasirikare b’u Rwanda kwateguwe n’abanyamuryango ba SADC. Twasabye ubufasha inshuti yacu y’u Rwanda, kandi batangiye kuhagera (abasirikare n’abapolisi). Twizeye ko Abanyarwanda bazakorana neza n’urubyiruko rwacu.”
Perezida Nyusi yakomeje avuga ko igihugu cye kitigeze cyanga umusanzu w’amahanga mu kugarura amahoro muri iyi ntara nk’uko byakunze kumvikana.
Ati “Guverinoma ntiyigeze yanga umusanzu w’amahanga mu kurwanya iterabwoba. Icyabaye ni uko twari tucyitegura kwakira uwo musanzu.”
Mu kiganiro Ambasaderi w’u Rwanda muri Mozambique, Claude Nikobisanzwe yagiranye na Radio Rwanda mu ijoro ryo ku wa 10 Nyakanga 2021, yavuze ko Ingabo z’u Rwanda zageze muri iki gihugu, ko ndetse zanatangiye kugera mu birindiro muri iyi Ntara ya Cabo Delgado.
Ati “Ingabo z’u Rwanda kimwe n’abapolisi bahageze bahise bajya mu gace bagomba kuba barimo ariko k’Intara yitwa Cabo Delgado. Ni intara iri mu Majyaruguru ugana kuri Tanzania. Ubu Abanyarwanda bahageze, Ingabo zahageze zatangiye kujya mu birindiro.”
Yakomeje avuga ko abaturage ba Mozambique bakiriye neza kuza kw’Ingabo n’Abapolisi b’u Rwanda kandi yemeza ko bababona nk’abagiye gukemura ikibazo cy’umutekano muke cyari kimaze imyaka irenga itatu muri iriya ntara.
Ati “Abaturage ba Mozambique babyakiriye neza. Nahoze ndeba n’abanyamakuru bahamagara n’abantu b’inararibonye basobanura uko babona ikibazo kigiye kugenda wabonaga bose babyakiriye neza.
Ibintu byose bahurizagaho bavugaga ko babona ibintu bigiye guhinduka, ni nko kuvuga ngo ishyamba si rya rindi turabona ko noneho ikibazo kigiye kuvugutirwa umuti.”
Ambasaderi Nikobisanzwe yavuze ko umubano w’u Rwanda na Mozambique wifashe neza, ari nayo mpamvu iki gihugu cyarusabye ubufasha.
Ati “Umubano w’u Rwanda na Mozambique umaze kugera ku ntera ishimishije kubera ko buriya iyo igihugu kigeze aho kikakwitabaza kiti ngwino udufashe guhangana n’ikibazo gikomeye nk’iki, umubano uba uri gukura.”
“Ubundi umubano wacu ushingiye ku bintu byinshi. Muribuka ko twasinye amasezerano menshi y’ubufatanye mu 2018, nyuma twakomeje kwagura umubano tureba ibintu byinshi twafatanya byaba mu bukungu korohereza ishoramari no gufatanya mu bintu bitandukanye.”
Kuba u Rwanda rwohereje abasirikare n’abapolisi muri Mozambique byashimwe kandi n’Umuryango wa Afurika Yunze Ubumwe, aho Perezida wa Komisiyo yawo, Moussa Faki Mahamat abinyujije kuri Twitter yavuze ko ari igikorwa cyerekena ukunga ubumwe hagati y’Abanyafurika.
Kuri uyu wa Gatandatu, ubwo hahaguruka icyiciro cya kabiri cy’Ingabo n’Abapolisi b’u Rwanda, Umuvugizi wa RDF, Col Ronald Rwivanga yavuze ko mu butumwa aba basirikare bagiye bafite inshingano zitandukanye zirimo no kurwana igihe bibaye ngombwa.
Ati “Akazi turi bukore ni akazi dusanzwe dukora, harimo kurwana bibaye ngombwa, ariko no kubaka ubushobozi. Ntabwo tugiye kurwana gusa hari n’ibindi bikorwa birimo kubaka ubushobozi binyuze mu mahugurwa, nabyo biri mu nshingano zacu.”
Ingabo n’Abapolisi b’u Rwanda bagiye muri Mozambique mbere ho icyumweru ngo hagere iz’umuryango w’ibihugu byo mu Majyepfo ya Afurika (SADC) zo zitezweho kuhagera kuwa 15 Nyakanga 2021.
Perezida wa Mozambique, Filipe Nyusi yahaye abasirikare n’abapolisi b’u Rwanda umukoro wo gukorana neza n’urubyiruko rwo muri iki gihugu
Ingabo z’u Rwanda zatangiye ibikorwa byo gucunga umutekano mu Ntara ya Cabo Delgado