
Source : https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/rulindo-babiri-bagwiriwe-n-ikirombe

Source : https://www.kigalitoday.com/amakuru/amakuru-mu-rwanda/article/rulindo-babiri-bagwiriwe-n-ikirombe
Abageze mu Rwanda ku mugoroba wo kuri uyu wa 18 Kanama 2022, ni 103 aho bose berekeje mu Nkambi y'Agateganyo ya Gashora [Gashora Emergency Transit Mechanism] mu Karere ka Bugesera.
Ubwo bageraga ku Kibuga cy'Indege Mpuzamahanga cya Kigali ahagana Saa 20:48 , bakiriwe n'abakozi ba Minisiteri Ishinzwe Ibikorwa by'Ubutabazi, MINEMA n'ab'Ishami ry'Umuryango w'Abibumbye ryita ku Mpunzi, UNHCR.
Ni abagore 36, abagabo 56 ndetse n'abana 11. Bahawe ikaze, bafashwa kwinjira mu modoka zibajyana i Gashora. Ubwo twatunganyaga iyi nkuru bari bamaze kugerayo amahoro.
Amakuru IGIHE yamenye ni uko muri iri tsinda ry'impunzi n'abasaba ubuhunzi ryagejejwe mu Rwanda harimo abakomoka muri Eritrea , Sudani, Sudani y'Epfo ndetse n'umwe wo muri Ethiopia.
MINEMA itangaza ko kugeza ubu muri Gashora ETM hacumbikiwe abagera kuri 421 bagiye bazanwa mu bihe bitandukanye.
Amasezerano yo kwakira impunzi, abasaba ubuhunzi n'abimukira yasinywe ku wa 10 Nzeri 2019 hagati ya Guverinoma y'u Rwanda, Umuryango w'Ubumwe bwa Afurika (AU) na UNHCR.
Ni amasezerano yasinyiwe i Addis Ababa ku cyicaro cya AU nyuma y'ubushake Perezida Kagame yagaragaje bw'uko u Rwanda rwakwakira izi mpunzi z'Abanyafurika zageze muri Libya zishakisha uko zakwerekeza ku Mugabane w'u Burayi.
Ni Abanyafurika bagenda baturuka mu bihugu byinshi birimo umutekano muke, bakananiwa kwambuka Inyanja ya Méditerranée ngo bajye i Burayi nk'uko babyifuza, ahubwo bakisanga bafungiwe muri Libya.
Bahise bashyirirwaho inkambi bakirirwamo by'agateganyo mu Rwanda, mu gihe bategereje ko haboneka ibindi bihugu bibakira.
Guverinoma y'u Rwanda n'inzego zifatanya biheruka kongera aya masezerano yo kwakira izi mpunzi n'abimukira, binazamura umubare w'abashobora kwakirwa mu nkambi uva kuri 500 ugera kuri 700.
Mu kiganiro n'inyaRwanda.com, umwe muribo yatangiye asobanura impamvu bahisemo kwiyita 'The 4 Brothers' ati: 'Ni  izina twahitiwemo n'ababyeyi kuko ubwo hazaga igitekerezo cyo gusohora indirimbo ya mbere, twari dufite undi muvandimwe wacu muto twifuza ko nawe azakura akisanga muri team.'
Bakomeza bavuga ko umuziki bawukora ariko atari ukuba abanyempano gusa, ahubwo banawiga. Bati: 'Twatangiye kwiga umuziki mu mwaka wa 2018, gusa hari igihe hazaga imbogamizi bigatuma tumara igihe runaka tutiga. Dutangira kwiga buri wese yari yagiye ahitamo ibyo yifuza kwiga, gusa kuko gitari yaturyaga intoki bituma duhitamo piano twese.'
Umukuru yitwa Ganza Muhire Chris, afite imyaka 14. Asoje umwaka wa mbere w'amashuri yisumbuye. Akurikirwa na Gabiro Muhire Kevin ufite imyaka 11 ugiye kujya mu mwaka wa gatandatu w'amashuri yisumbuye. Uwa gatatu ni Gisa Muhire Brian w'imyaka 10, nawe ugiye kujya mu mwaka wa gatandatu naho Gatete Muhire Nolan w'imyaka 3 yiga mu mashuri y'incuke.
The 4 Brothers gukora umuziki si ikintu bahatirwa ahubwo barawukunda, ngo kuko ubafasha muri byinshi mu buzima bwabo bwa buri munsi, bahamya ko mu gihe hari ababibona nk'ikibazo bo wababereye igisubizo.
Indirimbo 'Ndamushima' niyo ya mbere bashyize hanze ariko baanzwe basubiramo indirimbo z'abandi bahanzi nka 'Holy Spirit' ya Meddy, 'No Body Loves Me Like You' ya Chris Tomlin, '10000 Reasons' ya Matt Redman n'izindi gusa bakaba bafite umuhate kandi biteguye gukomeza gukora umuziki.
Mu babafasha mu muziki wabo harimo ababyeyi babo ndetse n'abarimu babo barimo Albert Mutsinzi, wasoje amasomo ye ku Nyundo agashinga ishuri ry'umuziki kimwe na Kamikazi.
The 4 Brothers, itsinda ry’abaririmbyi bavukana bashyize hanze indirimbo yabo ya mbere yitwa ‘Ndamushima’
Bavuga ko umuziki ubafasha mu buzima bwabo bwa buri munsi
KANDA HANO WUMVE INDIRIMBO ‘NDAMUSHIMA’ YA THE 4 BROTHERS
Â
Â
Ibi bikubiye mu butumwa Polisi y'u Rwanda yanyujije kuri Twitter mu ijoro ryo kuri uyu wa Kane.
Iti 'Polisi y'u Rwanda iributsa abaturarwanda ko umuntu wese wambara ubusa, ukora ibiterasoni mu ruhame ndetse n'uha inzoga umwana uri munsi y'imyaka y'ubukure aba akoze cyaha.'
Yakomeje isaba ababyeyi kwita ku burere bw'abana babo. Iti ' Turasaba ababyeyi kwigisha abana no kubarinda kwishora muri ibyo byaha.'
Ubu butumwa bwa Polisi butanzwe mu gihe hashize iminsi mike mu Rwanda hari impaka ku bijyanye n'imyambarire iboneye ndetse n'ibifatwa nko kwambara ubusa.
Ni nyuma y'uko hagaragaye amashusho y'umukobwa Mugabekazi Liliane witabiriye igitaramo cya Tayc mu myambarire itaravuzweho rumwe ndetse bikaza gutuma atabwa muri yombi.
Uyu mukobwa yagejejwe imbere y'urukiko kuri uyu wa Kane akurikiranyweho icyaha cyo gukora ibiterasoni mu ruhame ndetse Ubushinjacyaha bumusabira gufungwa by'agateganyo.
Uru rubanza rwakuruye impaka, bamwe babinyujije ku mbuga nkoranyambaga batangira kugaragaza ko ibyo uyu mukobwa yakorewe ari ihohoterwa kuko umuntu afite uburenganzira bwo kwambara uko ashaka.
Mu gihe aba bavugaga ibi hari urundi ruhande rw'abantu rwagaragazaga ko Mugabekazi akwiriye kuryozwa ibyo yakoze agahanwa mu buryo bwihanukiriye ku buryo abera abandi isomo.
MUGABEKAZI LILIANE wambaye ubusa muri ARENA arimo kuburana yikwije hose 😂ngayo nguko ndakomeza mbakurikiranire uko bimeze pic.twitter.com/sNBvvHwKiO
â” AGAPIPI 🍁 (@Agapipigato) August 18, 2022
This is exactly what I was talking about. This example here shows that the people who are fighting our country🇷🇼are currently jumping on the current issue and trying to interfere. Be aware! https://t.co/WVcgMsrCPp
â” Marie Kresbach ✝️🇷🇼🇩🇪🇮🇱🙌🏽 (@MarieKresbach) August 18, 2022
Ndumiwe! Someone should remind @Rwandapolice, @RIB_Rw and prosecutors that Rwanda is a country, not a seminarian dormitory. https://t.co/OPi8N7e9ni
â” Ivan R. Mugisha (@RushAfrican) August 18, 2022
Still can’t believe this really happened here in Rwanda in 2022! Our prosecutors really sat, went through their most urgent files and said : “ANHAAAA! Let’s go with this one.” pic.twitter.com/7Fp8pvRItk
â” Fiona Kamikazi Rutagengwa (@Fiona_Kamikazi) August 18, 2022
I am told that the young lady has just been released! All is well that ends well 🙏🏾🙏🏾
â” Gatete Nyiringabo Ruhumuliza (@gateteviews) August 18, 2022
Ibaze kubona iPhoto ya mama wawe mubuto bwe yambaye gutya 🤌💀 pic.twitter.com/IQpcFwxwxG
â” LIVINGMAN➐ (@ish_james1) August 18, 2022
Ingingo ya 143 y'itegeko nimero 68/2018 ryo ku wa 30 Kanama 2018 riteganya ibyaha n'ibihano muri rusange iteganya ko umuntu wese ukora ibiterasoni mu ruhame aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe n'urukiko ahanishwa igihano cy'igifungo kitari munsi y'amezi atandatu ariko kitarenze imyaka ibiri.
Ingingo ya 66 y'itegeko nimero 027/2019 ryo ku wa 19 Gashyantare 2019 ryerekeye imiburanishirize y'imanza z'inshinjabyaha, iteganya ko ukekwaho icyaha akurikiranwa adafunze.
Muri iri tegeko bagaragaza ko ukurikiranwe ashobora gukurikiranwa afunze iyo hari impamvu zikomeye zituma akekwaho icyaha amategeko ahanisha nibura igihano cy'igifungo cy'imyaka ibiri nibura.
Kuri uyu wa Kane Tariki ya 18 Kanama 2022, nibwo MTN Rwanda yahuye n’abafatanyabikorwa bayo batandukanye n’abakiriya bayo mu Karere ka Musanze, ibatangariza gahunda nshya ndetse batangarizwa ko MTN yazanye service nshyashya kubayikoresha.
Uwatsindiye Telefoni ya SmartPhone yahise ayitahana
Innocent Abaho, umuyobozi wa MTN Rwanda mu Ntara y’Amajyaruguru yatangaje ko igikorwa cyabaye gisanzwe kibaho buri mwaka mu rwego rwo gusobanura service nshyashya MTN iba yashyiriyeho abakiriya.
 Innocent yagize ati “Uyu munsi twari dufite ibikorwa byinshi nk’uko bisanzwe buri mwaka, na cyane ko iki gikorwa kibaho kugira ngo abakiriya bacu bongere bibutswe zimwe muri service batari baheruka gukoresha kimwe n’inshyashya, bigendanye n’uburyo bazazikoresha.
Nyuma ya Covid-19, abantu benshi batakaje akazi kabo kuburyo bamwe bahinduye akazi bakajya bakorera mu rugo, ari nabyo byatumye tubazanira internet yo mu rugo mu bigo ndetse n’iz'abantu ku giti cyabo. Twabazaniye ‘MTN Home Fiber’ izajya ibafasha gukoresha internet neza yihuta kandi kuri make, gukoresha uburyo bwo kohereza ubutumwa ku bantu benshi icyarimwe, kugurira abakoze internet mu gihe runaka kuri make, kuba twabafasha kubika amakuru cyangwa bagakorerwa Website zabo (We hosting) na gahunda ya Prestige benshi batazi ariko ibafitiye akamaro gakomeye cyane dore ko ari umunyenga”.
 
Basangiye n’abafatanyabikorwa ndetse n’abakoresha MTN Rwanda
Abaho Innocent, yatangaje ko MTN Rwanda ifite ibikorwa byinshi imaze gukora mu Karere ka Musanze harimo gufasha abadamu babyaye, ibigo by’amashuri,… aha MTN itanga mudasobwa muri ibyo bigo ndetse no gufasha urubyiruko. Abaho yashimiye abakiriya ba MTN, avuga ko MTN Rwanda ihora irwanira icyatuma buri mukiriya wayo anogerwa nayo ndetse akishimira uko imugezaho ibyo akeneye.
Umwe mubahawe impano na MTN witwa Nathan Rulinda, yavuze ko yishimiye impano yahawe na MTN ashimangira ko kuva muri 2008 kugeza ubu akiyikoresha, avuga ko atazigera ayivaho.
Ati “MTN Rwanda turayishimira kuko igeza Service zose kubayikoresha, bityo nkaba ntazigera nyivaho na cyane ko natangiye kuyikoresha muri 2008 ubwo nari ndi mu mashuri ya Kaminuza niga.
Uyu munsi wambereye umugisha ntabwo nari nzi ko bafite internet yo mu rugo, ku bigo bitandukanye n’ahandi. Nza hano nari nzi ko ndataha ngura Sim Card y’indi society ariko ntashye nyuzwe kandi nyishimira uburyo idufasha nk'abakiriya bayo, ntabwo nzigera nyivaho” .
Innocent AbahoÂ
Ubusanzwe MTN Rwanda isanzwe ihura n’abakiriya bayo ndetse n’abafatanyabikorwa bayo rimwe buri mwaka, mu rwego rwo kubereka serivisi nshyashya iba yabateguriye.Â


Kenzo wamamaye mu ndirimbo zirimo 'Stya Loss' yageze i Kigali ku gicamunsi cyo kuri uyu wa Kane tariki 18 Kanama 2022, ari kumwe n'ababyinnyi be 20 ndetse n'umuhangamideli Abyranz uri mu bakomeye muri Uganda.
Ni ku nshuro ya gatatu muri uyu mwaka uyu muhanzi aje mu Rwanda. Ku wa 24 Gashyantare 2022, yaje mu Rwanda gukorana indirimbo na Bruce Melodie.
Icyo gihe uyu muhanzi yavuze ko akunda umuziki wa Bruce Melodie ari na yo mpamvu yahisemo gukorana indirimbo.Â
Yanagarutse mu Rwanda ubwo ku wa 27 Mata 2022 yifatanyaga na Bruce Melodie kumurikira itangazamakuru indirimbo 'Nyola' bakoranye.
Eddy Kenzo watumiwe muri ibi birori yakunzwe cyane binyuze mu ndirimbo zirimo nka Sitya Loss, Tweyagale, Mariaroza n'izindi.
Ni we washinze inzu y'umuziki ifasha bahanzi ya Big Talent Entertainment. Kuva mu 2014 yashyira hanze indirimbo 'Sitya Loss' yamufashije guhatana mu bihembo by'umuziki bikomeye, anafasha itsinda ry'ababyinnyi rya Ghetto Kids kwigaragaza.
Uyu mugabo w'imyaka 33 y'amavuko wavukiye i Masaka, ni umuhanzi mu gucuranga ingoma no mu kuyobora amajwi.
'Bianca Fashion Hub Edition 2' izanitabirwa n'umuhangamideli uzwi cyane muri Uganda, Abryanz, aho azaba ari mu Kanama Nkemurampaka kazatanga amanota ku barushije abandi kwambara bakaberwa.
Uyu mugabo ari mu ruganda rw'imideli kuva mu mwaka w'2009, aho yamuritse ibyo akora mu bihugu birimo Nigeria, Afurika y'Epfo, ibirori by'imideli bya Africa Fashion Week n'ibindi.
Abryanz wize muri Kaminuza ya Kyambogo, mu 2013 yatangije ibihembo ku banyamideli bikomeye bizwi nka 'Abryanz Style and Fashion Awards (ASFAs). Â Â
Kwinjira muri iki gitaramo ‘Bianca Fashion Hub Edition II’ ni 10,000 Frw mu myanya isanzwe, 20,000 Frw muri VIP na 300,000 Frw ku meza y’abantu batandatu.
Ibi birori kandi bizaririmbamo Chriss Eazy, Alyn Sano, Bwiza, Symphony Band na El Cheza. Bizayoborwa na Sheilla Gashumba. 
Eddy Kenzo yasohotse mu kibuga cy’indege ajya mu ihema riri aho abantu basohokera, ategereza abamwakira- Aha yasohokaga mu ihema 

Eddy Kenzo agisohoka mu ihema, yahawe indabo n’abakobwa bo muri Kigali Protocal bamuha ikaze mu Rwanda 
Ni ku nshuro ya gatatu Eddy Kenzo ageze i Kigali muri uyu mwaka muri gahunda z’umuziki 
Alex Muyoboke ni umwe mu bakiriye Eddy Kenzo, barakoranye mu bihe bitandukanye mu kumenyekanisha ibikorwa bye mu Rwanda n’ahandi 
Umusore uzwi nka Ya Ntare ni we wari ucungiye umutekano Eddy Kenzo ubwo yageraga i Kigali 

Titus Brian Ahumuza [Abryanz], umuhangamideli ukomeye muri Uganda yageze i Kigali 

Abryanz yari yizihiwe akigera i Kigali. Ni umwe mu banyamideli bakoze byinshi mu ruganda rw’imideli rwa Uganda 

Abryanz azaba ari mu Kanama Nkemurampaka kazatanga amanota ku bazaseruka neza muri ‘Bianca Fashion Hub Edition II’Â 
Kuva mu 2009, Abryanz ahanga imideli, kandi yamwambukije imipaka 
Abakobwa bo muri Kigali Protocal bakiriye Eddy Kenzo na AbryanzÂ
KANDA HANO UREBE UBWO EDDY KENZO YAGERAGA I KIGALI KURI UYU WA KANE
Kanda hano urebe amafoto menshi
AMAFOTO: Ngabo Serge-INYARWANDA.COM
Ni irushanwa rigiye kuba ku nshuro ya kabiri, aho icyiciro cya mbere cyaryo cyabaye umwaka ushize mu Ukuboza.
Mu kiganiro yagiranye n’itangazamakuru, Jimmy Mulisa washinze Umuri Foundation ari nayo itegura iri rushanwa, yatangaje ko yishimiye uburyo abana bitabiriye ku minsi wa mbere. “Ni irushanwa duteguye bwa kabiri, aho nabwo rigamije kureba impano z’abana ndetse tugashaka n’uburyo twabazamura. Twishimiye uburyo abana bitabiriye ku nshuro ya mbere, biduha ikizere ko aho tuzajya hose bizagenda neza. Iri rushanwa twaryise 'Street Aside Football' bishatse kwerekana ko ahantu hose wahakinira umupira. Tuzazenguruka Kigali yose, aho muri Kicukiro twahisemo i Mburabuturo ari naho twahereye, muri Nyarugenge tuzajya ahantu bita Karama tuhave twerekeza muri Nyabisindu muri Gasabo.”
Abana bavuye mu bice bitandukanye bya Gikondo bari bitabiriye bazanye n’abatoza babo
Iri rushanwa rizamara ibyumweru 2, aho amakipe agera kuri 16 azahurira hano ku mikino ya nyuma izamara iminsi 2.
Karim Kamanzi wakinanye na Jimmy Mulisa mu ikipe y’igihugu akaba nawe arimo kumufasha muri iki gikorwa, yatangaje ko abana yabonye bafite impano zitangaje. Yagize ati ” Harimo abana bafite impano, bafite ishyaka, ndetse bakunze gukina. Hari byinshi bakibura ariko twizeye ko bizagenda neza nibatangira gukura.'
Ikibuga cya Mburabuturo kiba cyaciwemo ibice
Ku munsi wa mbere hatangiye hakina icyiciro cy’abahungu, abakobwa bakaba bazatangira gukina kuri uyu wa gatanu.
Nk'uko ubushakashatsi bwashyizwe ahagaragara na OMS ku ya 4 Kanama bubitangaza, icyizere cyo kubaho /ubuzima muri Afurika cyiyongereyeho imyaka icyenda hagati ya 2000 na 2019, kiva ku myaka 47 kigera ku myaka 56 – ugereranije n'imyaka 64 ku batuye isi muri rusange.
Iterambere riri kure cyane muri Afurika, ugereranyije n'bihugu byateye imbere aho n'icyizere cy'ubuzima kiri hejuru.
Abanyafurika babaho nibura imyaka igera ku icumi 'bafite ubuzima bwiza' hashingiwe ku mpuzandengo. RFI ivuga ko ari ubushakashatsi buherutse gukorwa n'Umuryango w'Abibumbye wita ku Buzima.
Raporo itanga imibare ikurikije uturere ibihugu biherereyemo, ariko ntabwo itanga igihugu kimwe gusa. Afurika y'Iburasirazuba n'ibihugu umunani bya Igad bateye imbere cyane, bava ku ijanisha ry'imyaka 43 na 45 mu mibereho myiza bariho mu 2000 bagera kuri 58 na 57 muri 2019.
Nyamara, ibihugu biri mu ntambara n'umutekano muke utuma ubukene bwiyongera ntihashorwe imari mu buvuzi ariyo mpamvu byaje ku myanya ya nyuma.
Ibihugu nka Repubulika ya Centrafrique, Nigeria, Siera Leone, Tchad na Lesotho biri inyuma kuri uru rutonde rw'ibihugu bifite icyizere cyo kubaho kiri hasi cyane. Repubulika ya Centrafrique niyo ya nyuma ku isi.
Reba urutonde rw'ibihugu Icyizere cyo kubaho kiri hejuru n'ijanisha ry'amafaranga buri muturage yinjiza ku mwaka:

Reba ibihugu iki cyizere cyo kubaho kiri hasi:

Ikipe ya Manchester United iri gushaka abakinnyi bashya batanu mbere y'uko isoko rifunga aho bivugwa ko ishobora kubona umukinnyi wo hagati wa Real Madrid, Casemiro,wemeye kumva ibyo ishaka kumuha.
Amakuru aravuga ko habaye inama hagati ya Florentino Perez usanzwe ari Perezida wa Madrid na Casemiro ejo ku kibuga cy'imyitozo cya Valdebebas.
Real Madrid yabwiye Casemiro ko idashaka kumugurisha, ariko imubwira ko afite uburenganzira bwo guhitamo icyo ashaka
Casemiro ngo yiteguye kwakira icyifuzo cya United igihe cyose yamuha ibyo yifuza birimo umushahara uri hejuru.
The Telegraph ivuga ko United ishaka kuzana abakinnyi 5 barimo Pierre-Emerick Aubameyang,abo hagati 2 barimo:Sergej Milinkovic-Savic na Casemiro, Thomas Meunier, na Christian Pulisic.
United iri ku mwanya wa nyuma muri Premier League ngo iri gukubita inzu ibipfunsi kugira ngo irebe ko yakwiyubaka isko ritarafunga ndetse ngo yiteguye gutanga akayabo ku bakinnyi yifuza.
Umuhanga mu gutangaza amakuru ku isoko w'Umwongereza David Ornstein yavuze ko United iri mu biganiro byihariye na Casemiro ndetse bari hafi kumvikana kugira ngo ayerekezemo.
Byatangiye ari ibihuha ariko uyu munsi iyi nkuru yabaye impamo ko Casemiro umaze gutwara Champions League 5 yifuza kujya muri Premier League.
Amashitani atukura ashimangira ko uyu musore w'imyaka 30, yashyizwe ku rutonde rwabo yifuza mu ntangiriro z'iyi mpeshyi.
United ngo yizera ko, izanye uyu mukinnyi wo hagati wo hagati, yazana impinduka kuri Old Trafford mu bijyanye no kugura abakinnyi ndetse bikanayifasha kubona umusaruro muri Fred.
Ikipe ya Manchester United irashaka gutanga miliyoni 60 z'ama pound kuri Casemiro ndetse akaba umwe mu bahembwa akayabo.
Nyuma y'ibiganiro byo gusinyisha Adrien Rabiot wa Juventus byahagaze kubera ibyo umukinnyi yasabye, United yerekeje amaso kuri Casemiro mu gihe bashaka gukemura ikibazo kiri hagati mu kibuga mu ikipe ya Erik Ten Hag.
Casemiro yageze muri Real muri2013, yegukana ibikombe bitatu bya La Liga na Champions League eshanu.
Bucyibaruta Laurent wavukiye i Musange mu 1944, yabaye Perefe wa Perefegitura ya Gikongoro kuva ku wa 4 Nyakanga 1992 kugera muri Nyakanga 1994.
Ibyaha yahamijwe bishingiye ku nama ziswe iz'umutekano zirimo izo yategetse ko zikorwa cyangwa izo yitabiriye, bivugwa ko zateguriwemo umugambi wo kwica Abatutsi bo mu yahoze ari Perefegitura ya Gikongoro.
Mu kiganiro cyihariye IGIHE yagiranye n'Abanyamategeko Me Richard Gisagara na Me André Martin Karongozi bamaze amezi abiri baburaniraga uruhande rw'abiciwe ababo, bagize igihe gihagije cyo gukurikirana byimbitse uru rubanza, kuri bo bavuga ko rudasanzwe kuko ari urwa mbere mu Bufaransa ruburanishije umwe mu bari mu buyobozi mu nzego nkuru zifata ibyemezo.
Me Karongozi na Me Gisagara bagarutse ku isura nyayo ya Bucyibaruta no ku bikorwa byamuranze haba mbere ya Jenoside yakorewe Abatutsi, mu gihe yakorwaga n'uko Guverinoma y'Abatabazi yaje kumushimira kuko yitwaye neza bijyanye n'ibyo iyo Leta yagenderagaho.
Me Karongozi ni ubwo yari umunyamategeko muri uru rubanza ariko nk'umuntu uvuka aho muri Gikongoro Bucyibaruta yayoboraga ni umuntu wari uzi umuryango wa Me Karongozi.
Uyu yatangajwe n'ukuntu muri Gikongoro Jenoside yatangiye vuba cyane bucyeye bw'ihanurwa ry'indege ya Perezida Habyarimana Juvénal.
Me Karongozi ati “Gikongoro yari kure cyane ya Kigali ku bijyanye no kuba hahita hatangizwa ubwicanyi, byerekana ko ari ahantu bari baramenyereye kwica vuba mu bihe byose byabayeho hatotezwa hakicwa Abatutsi guhera mu gihe cya Revolisiyo ya 1959.''
Ikindi cyatangaje ni ukuntu ubwicanyi bwahise bushyirwa mu bikorwa kandi muri iki gice cy'igihugu Ishyaka ryari ku Butegetsi, MRND ryari ryaratakaje abayoboke benshi, ni ukuvuga ko hari umubare munini w'abatari bacyemera ubutegetsi bwa Perezida Habyarimana.
Yakomeje avuga ko kwihuta kwa Jenoside yakorerwaga Abatutsi ari icyemezo Perefe we ubwe yafashe n'Akanama ka Perefegitura gashinzwe Umutekano (Conseil Prefectorale de Securité).
Ati 'Yari igizwe na Perefe, Komanda wa Gendarmerie, ushinzwe Iperereza, Su-Perefe ushinzwe iby'Imitegekere y'Igihugu, Umushinjacyaha wa Repubulika. Abo bantu ni bo bafataga ibyemezo bakagira n'ububasha bwo gufunga abantu cyangwa kubarekura.'
Me Karongozi yakomeje avuga ko Bucyibaruta yakoze ingendo nyinshi hirya no hino zirimo izo yakoreye mu Cyanika, i Kibeho, i Kigali n'ahandi. Icyo gihe ubwicanyi bwari bwaratangiye kuko nka Kibeho Abatutsi bari barishwe.
Me Karongozi ati 'Ku itariki 17 ni bwo guverinoma yashimye Bucyibaruta ihita ikuraho Perefe wa Butare n'uwa Kibungo. Ku wa 18 Mata, Sindikubwabo yagiye kumusura. Adusobanurira [Bucyibaruta] ko yamusuye amutunguye. Ikikwereka ko yari afite ububasha ni uko mu mwanya muto yahise akoranya ya nama y'umutekano.'
Nyuma yaho ni bwo Abatutsi b'i Murambi bishwe bamaze igihe kirekire barafungiwe amazi, batabona uko bateka ibiribwa bari barahawe na Caritas ku buryo benshi nta mbaraga bari bagifite kubera inzara. Ikindi ni uko bari barabanje gusabwa na Bucyibaruta gutanga ibikoresho byose bashoboraga kwifashisha bitabara kuko bizezwaga umutekano usesuye.
Mu rukerera rwo ku wa 21 Mata 1994 ni bwo Abajandarume bari bagose inkambi bafashijwe n'abaturage bambaye ibirere n'amashara batangiye kwica.
Ibyo ngo byakozwe kimwe n'i Kaduha ariko ngo abaturage b'Abahutu bari batuye inyuma y'Inkambi i Murambi bari babanje guhungishwa bajyanwa mu Ishuri rya ACEPR kugira ngo batazitiranywa n'abagomba kwicwa.
Abarangije kwica i Murambi muri icyo gitondo bahise bajya gukomereza mu Cyanika ku buryo muri icyo gihe hishwe abantu benshi. Bamwe bavuga ibihumbi 76, abandi ibihumbi 90 mu gihe hari n'abavuga abarenga ibihumbi 100.
Me Gisagara Richard wari uhagarariye imiryango y'abiciwe ababo mu rubanza rwa Laurent Bucyibaruta, yavuze ko uyu mugabo w'imyaka 78 yavuye mu Rwanda muri Nyakanga 1994 ajya i Bukavu, akomereza i Tingitingi, inkambi yaho imaze gusenywa mu 1996, akomereza i Bangui muri Centrafrique aho yageze mu 1997.
Mu Ugushyingo 1998 ni bwo yageze mu Bufaransa, asaba ubuhungiro barabumwima akaba yararinze aburanishwa atarabona icyangombwa cy'ubuhunzi.
Me Gisagara yanagarutse ku myitwarire ya Bucyibaruta. Yagize ati “Ni umuntu w'umuhanga usubiza yitonze ibibazo byose abazwa naho yibeshye aragenda ejo akagaruka agashaka uko ahakosora, akavuga neza ururimi abazwamo rw'Igifaransa, akubahiriza gahunda zose ahabwa n'abacamanza, ni umusaza ukuze ugenda yishingikirije inkoni, aza aherekejwe n'abana be n'abuzukuru.''
Uko yasuye abanyeshuri bo muri Marie Merci
Me Karongozi yavuze ko ku wa 4 Gicurasi, ubwo abanyeshuri bahitagamo uwari ubahagarariye ngo abavugire, bari baramwise Doyen w'Abatutsi, bivuze ko bari bageze aho batandukanuya abanyeshuri b'Abahutu n'Abatutsi.
Yagize ati “Iyo delegation ya Bucyibaruta yagiye kubareba nyine mu bice bibiri bitandukanye, Abahutu ukwabo n'Abatutsi ukwabo, ariko ihera ku banyeshuri b'Abahutu kuko bari bavuze ko badashaka kugumana n'ab'Abatutsi. Aba banyeshuri ni ubwo hari mu biruhuko bari baragarutse ku ishuri gusoza amasomo batabashije gukora kubera imyigaragambyo yari yarabaye mu gihe cy'amashuri gisanzwe.”
Uwo munyeshuri wari uhagarariye abandi mu gice cy'Abatutsi abwiye itsinda ryari riyobowe na Bucyibaruta ririmo uhagarariye Kiliziya, Musenyeri Misago, ushinzwe Iperereza, ushinzwe Amashuri na Komanda wa Jandarumori ati “mwebwe nimushaka ko tubaho, twabaho, mutabishatse kandi twakwicwa.''
Bucyibaruta yagirirwaga icyizere n'abaturage
Me Gisagara ati “Impunzi zimaze guhurizwa hamwe i Murambi mu cyemezo cyafashwe n'inama yari iyobowe na Laurent Bucyibaruta wari Perefe wa Gikongoro, bamaze kuhagera ubuzima bwabaye bubi cyane kuko nta mazi yo kunywa; bari barakase itiyo yayajyanagayo, nta byo kurya, babatera, ni bwo bandikiye ibarwa Perefe Bucyibaruta bamubwira bati 'uzaze kudusura no mu rubanza yiyemereye ko koko yagiyeyo tariki ya 15'.”
Mu kubahajyana yari yarababwiye ko ari uburyo bwo kubarinda, amaze kugerayo, Me Gisagara akomeza avuga ko ntacyo yabamariye.
Yavuze ko mu rukiko babajije Bukibaruta niba nk'umuyobozi yarasuye abo baturage bari i Murambi ari na we waboherejeyo, bashakaga kumenya nyuma yo gusanga nta biribwa n'amazi bafite yarabikozeho iki? Bucyibaruta yasubije ko atari we wari ushinzwe amazi.
Tariki 11 Mata 1994 Perefe Bucyibaruta yagiye mu nama ya Guverinoma i Kigali.
Me Karongozi ati “Nibyo koko yatubwiye ko yayigiyemo ariko igitangaje ni uko twamubajije uko byari bimeze mu nzira agasubiza ko we yabonye bariyeri imwe kuva Gikongoro kugera i Kigali.
Muri biriya bihe byerekana ko yari afite ubudahangarwa, yakoraga ingendo nk'izo ndende, afite abamurindiye umutekano ntacyo yishisha, iyo nama yaragiyemo yari iy'aba Perefe, ariko irimo na Minisitiri w'Intebe Kambanda, Minisitiri Nyiramasuhuko.
Abayitabiriye ntiberura ngo bavuge ibyemezo byafatiwemo ariko ikigaragara ni uko havugiwemo amabanga akomeye yakoreshejwe mu minsi yakurikiyeho mbese igatanga umurongo ngenderwaho muri Jenoside yakorerwaga Abatutsi.
Ku Gikongoro bakimara kumva ko indege ya Habyarimana yahanuwe bahise batangira kwica.
Batangiye kwica i Muko, Mudasomwa, mu Ruramba hafi y'Uruganda rw'Icyayi rwa Mata, nyuma tariki ya 13, bica mu Rukondo ahitwa Maheresho, ni ukuvuga ngo uko kwica kwahise gutangira vuba cyane biratangaje kubera ko Gikongoro yari kure ya Kigali.
Kuva rero Bucyibaruta agisohoka muri iyo nama i Kigali, bahise bihutira kubwira abari ku Kigeme, i Sumba aho yari atuye, ngo bajye mu Ishuri ry'i Murambi bagenda baherekejwe n'abajandarume rwose ngo hatagira ubacika, bageze mu Nkambi ya Murambi ntibongeye gusohoka, cyane cyane ko bumvaga bafitiye Perefe wabo Bucyibaruta icyizere.
Bariyeri yo ku Kabeza
Ku bantu bari bayiriho hari Umugerefiye wa Kanto hari kandi Haguma Frodouard wahoze ari Superefe, mu rubanza Bucyibaruta yirinze kuvuga ko bakoranaga kuko yari azi neza amarorerwa yahakorewe.
Kuva tariki 7 kugera ku wa 21 Mata hishwe abantu barenga 100.000.
Me Karongozi yagize ati “Ni ho ubonera ukuntu hari gahunda nyayo yafashwe mu maguru mashya, ngira ngo ni nacyo cyatumye Bucyibaruta na Guverinoma y'Abatabazi imushima ku mugaragaro, inshuro nyinshi.''
Tariki ya 17 Mata 1994, nk'i Kibeho bari bararangije kwica Abatutsi, i Mata ku Ruganda rw'Icyayi hari aba CDR baturuka mu Karere k'Amajyaruguru, harimo abayobozi bo mu Rukiga, hari nk'uwitwa Kamodoka, Bakundukize, cyane ko muri ako karere ka Gikongoro MRND yari yarataye abayoboke benshi, kubera Nzamurambaho Ferederiko wari warahashinze PSD.
Bitangaje ukuntu ubwicanyi bwaho bwihuse kandi kari akarere kari karamaze kwigizayo Habyarimana, kwihuta kwabyo rero amabanga afitwe n'abateguye bakanakora Jenoside.
Ni icyemezo cyafashwe rero n'abitwaga ( Conseil Préfectoral de Sécurité); iri ni itsinda ry'abayobozi b'ibanze bafataga ibyemezo yari igizwe na Perefe, Komanda wa Jandarumori, ushinzwe Iperereza, Superefe ushinzwe iby'Ubutegetsi bw'Igihugu n'Umushinjacyaha mukuru ( Procureur de la République). Aba ni bo bafataga ibyemezo bakagira n'ububasha bwo gufunga no kurekura uwo bashatse.
Perefe Bucyibaruta kubera ukuntu yitwaraga nka Padiri byagiye bituma abantu bamugirira icyizere akabarundira aho ashatse hose kuko bumvaga koko azabarinda.
Me Gisagara yagaragaje ko ku Gikongoro ari ahantu bari bafite ubunararibonye mu kwica Abatutsi.
Ati “Kuva kera na kare ibyo tutagomba kwibagirwa ni uko ibyakozwe mu 1994 byari byarakozwe muri za 1960 kuko ku Gikongoro hishwe abantu benshi, nko kuri Noheli ya 1963 hishwe abantu bagera ku bihumbi 20 kandi ugasanga abantu bari mu buyobozi icyo gihe, ari bo ba Burugumesitiri, Abakonseye, Burigadiye n'abandi ari na bo akenshi bishe muri iyo myaka ya 60, mu 1994 hageze ni ibintu byaboroheye kuko bari babimenyereye.''
Hari umwe mu batangabuhamya wagize uti “mu muryango wacu nta na rimwe twararaga mu nzu yacu kuko twabaga twiteguye kwicwa nko mu 1963.''
Me Gisagara yishimiye uko uru rubanza barwitwayemo nk'Abanyamategeko b'Abanyarwanda, kuko baba bumva neza amateka, kandi bakabasha kungurana ibitekerezo mu Kinyarwanda, no kubonera amagambo amwe n'amwe inyito ikwiye.
Yatangaje ko yanyuzwe n'uruhare rwa Me Karongozi cyane ko uru rubanza rwamurebaga nk'umuntu uvuka mu Gikongoro.
Me Gisagara yavuze ko inkuru nshya ari uko Bucyibaruta yongeye kujurira, urubanza rukazongera gutangira bundi bushya.
Ese Bucyibaruta wajuriye azaburana afunze?
Me Gisagara ati “Kuva tariki ya 12 Nyakanga yahise afatwa arara muri gereza uwo munsi, ni ukuvuga ko ubundi yakagombye kugumayo kugeza igihe icyo cyemezo kizafatwa. Abanyamategeko be bafite uburenganzira bwo gusaba Urukiko ko yafungurwa by'agateganyo mu gihe hategerejwe ko urwo rubanza yajuririye rutangira, birasaba rero ko Urukiko ruhaura babyigaho natwe ababuranira abiciwe bakaduhamagara tukavuga icyo tubitekerezaho.”
Me Karongozi we yavuze ko yishimira ko baburanye urubanza rufite akamaro gakomeye mu mateka y'u Rwanda.
Ati “Ntabwo ari uko turi abanyamategeko, urubanza nk'uru ruba rufite akamaro kuko, icyaha gikorwa mu 1994, abari baragiteguye bakagishyira mu bikorwa bari bazi ko bazamaraho Abatutsi noneho bakaba muri Leta bifuzaga, ariko byarabapfubanye kubera FPR Inkotanyi, kubera abantu babanyuranye bagiye berekana ko ibyakorwaga ari jenoside. Twakwishimira rero ko nubwo abantu bacu batazazuka ariko izi manza zibaho hakaburana abaregwa gukora Jenoside.''
Yakomeje ati “Nko kuri Bucyibaruta kugira ngo agere mu Bufaransa yagiye agira ubufasha bw'abantu batandukanye, barimo Abafaransa kubera umubano wa Leta ya Habyarimana icyo gihe n'abo mu Bufaransa.''
Izi manza rero zizajya zituma abakekwaho cyangwa koko bakoze Jenoside yakorewe Abatutsi aho baherereye hose batumva ko badamaraye. Nubwo bivuna abarokotse, ubuhamya bazitangaho nta kindi cyabusimbura kuko ni bo batanga amakuru nyayo, abajenosideri badashobora kuvuga. Ikindi abantu benshi bakura amasomo mu bivugirwa mu manza, bakabona ko atari mu Rwanda honyine hashobora kuba Jenoside.
Wakurikira ikiganiro cyihariye mu buryo burambuye unyuze hano:
Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/laurent-bucyibaruta