Author: webrwanda

  • #Kwibuka29: Abayobozi n’abakozi ba Fortebet b… – #rwanda #RwOT

    Kuwa 12 Mata 2023 ni bwo abakozi n’abayobozi bakorera kompanyi ya Fortebet basuye Urwibutso rwa Jenoside yakorewe Abatutsi rwa Kigali, basobanurirwa amateka yaranze Jenoside yakorewe Abatutsi muri Mata 1994.

    Nyuma bunamiye banashyira indabo aharuhukiye inzirakarengane za Jenoside yakorewe Abatutsi, banafata umwanya wo kungurana ibitekerezo ku cyo bungutse n’icyo bagiye gukora.

    Mu kiganiro na InyaRwanda, Mugabo Steven ushinzwe Iyamamazabikorwa muri Fortebet wari unahagarariye iyi kompanyi y'imikino y'amahirwe ikorwa hifashishijwe ikoranabuhanga, yasobanuye byinshi.

    Yatangiye asobanura Kwibuka n’akamaro kabyo, ati:'Kwibuka, tubifate nk'ikintu gikomeye cyane kubera ni amateka yac,u ni amateka atari meza y'igihugu cyacu nkatwe nk'urubyiruko tuba duhanira ko bitazongera, kandi kwibuka bikaba ari ikintu cy'ingenzi kigomba guhoraho kugira ngo abanyarwanda tutazibagirwa.'

    Yageneye ijambo ry'ihumure abarokotse Jenoside, ati:'Ubutumwa twagenera abanyarwanda by'umwihariko abarokotse twababwira ‘mukomere, muhumure igihugu kirabakunda’, kandi ni ugukomeza guharanira guhesha ishema inzirakarengane za Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994.'

    Agaruka ku cyo bungukiye mu gusura uru rwibutso rwa Jenoside yakorewe Abatutsi, ati: 'Twungutse byinshi, twasobanuye byisumbuyeho amateka yaranze Jenoside yakorewe Abatutsi, byadufashishije cyane mu buryo bwo kumenya aho tuva n’aho tujya.'

    Yijeje abanyarwanda ko binyuze mu ikoranabuhanga bakoresha umunsi ku wundi, bazaba intumbwa nziza mu kugaragaza amateka nyayo yaranze Jenoside yakorewe Abatutsi muri Mata 1994.

    Ati:'Nk’abakora ibikorwa bifite aho bihuriye n'ikoranabuhanga rinifashishwa na benshi bapfobya banahakana Jenoside yakorewe Abatutsi, twiteguye kwerekana ukuri nyako no gutanga ubutumwa bwiza bwubaka abanyarwanda.'

    Basuye ibice bitandukanye bigize Urwibutso rwa Jenosid rwa Kigali ari na ko basobanurirwa amateka yaranze Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994Mugabo Steven ni we wari uhagarariye Fortebet akaba asanzwe ashinzwe iyamamazabikorwa n’umuvugizi w’iyi kompanyi Bafashe umunota wo kuzirikana inzirakarengane zazize Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994Steven yatangaje ko Fortebet izakora igishoboka cyose igahangana n’abapfobya Jenoside yakorewe Abatutsi, yerekana amateka nyayoBafashe umwanya wo kuganira banumva ubuhamya bw’umwe mu bakozi ba Fortebet, Kayitesi Amina, wagizwe impfubyi na Jenoside yakorewe Abatutsi

    KANDA HANO UREBE ANDI MAFOTO

    AMAFOTO: NATHANAEL NDAYISHIMIYE-INYARWANDA.COM

    Source : https://inyarwanda.com/inkuru/128014/kwibuka29-abayobozi-nabakozi-ba-fortebet-basuye-urwibutso-rwa-jenoside-rwa-kigali-amafoto-128014.html

  • #Kwibuka29: Bahavu Jannet arasaba abanyarwand… – #rwanda #RwOT

    Usanase Bahavu Jannet, yageneye abanyarwanda ubutumwa bw’ihumure muri iki gihe cyo kwibuka ku nshuro ya 29 Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994.

    Uyu mukinnyi wa filime unafite filime ye bwite “Impanga Series” ikunzwe bikomeye, yashishikarije abanyarwanda kwirinda amacakubiri.

    Yabasabye kandi kwimika urukundo mu mitima yabo no kurandura amoko kuko ariyo yagejeje u Rwanda kuri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994. Aragira ati:

    Nk'abanyarwanda twese cyane cyane urubyiruko, twimakaze ubupfura n’urukundo mu bo tungana ndetse no mu bakiri bato, duharanire kurandura burundu amoko yashyizwe muri twe akatuzanira amacakubiri yabyaye Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994.

    Bahavu yasabye kurwanya ingengabitekerezo ya Jenoside, ati 'Twirinde tunamagane icyadusubiza mu macakubiri no guhembera ingengabitekerezo ya Jenoside, kandi Twibuke Twiyubaka'.   

    Bahavu arakunzwe cyane muri sinema nyarwanda ndetse aherutse guhiga abandi mu bihembo Rwanda International Movie Awards aho yegukanye ibihembo bitatu birimo n’icyamuhesheje imodoka nshya.


    Bahavu arasaba abanyarwanda kwimika urukundo

    Source : https://inyarwanda.com/inkuru/128016/kwibuka29-bahavu-jannet-arasaba-abanyarwanda-kurandura-burundu-amoko-bakimika-urukundo-128016.html

  • Basambanyije n'imirambo: Bumwe mu bwicanyi bwakorewe Abatutsi ku wa 13 Mata 1994 – #rwanda #RwOT

    Iyicwa ry'Abatutsi muri College Saint André i Nyamirambo

    Mu Murenge wa Nyamirambo mu kigo cy'ishuri rya St André no muri Kiliziya yitiriwe Mutagatifu Karoli Lwanga hiciwe Abatutsi benshi bari bahahungiye baturuka za Butamwa, Nyamirambo (Kivugiza, Mumena), Nyakabanda, Rwezamenyo, Kabusunzu, Nyarugenge (Biryogo). Bamwe muri bo bagiye mu Kiliziya abandi bajya muri St André, abandi bajya mu kigo cy'abafurere cya St Joseph kiri i Nyamirambo.

    Muri Kiliziya ya Karoli Lwanga hiciwe Abatutsi bake ugereranyije n'abiciwe muri St André nubwo na bo bari bake ugereranyije n'abiciwe mu kigo cya St Joseph kuko abari aho hose bavuzwe haruguru bumvaga amakuru y'uko St Joseph hari benshi kandi abihayimana babafashe neza nta wabakoraho bose bagahita bagerageza kuba ari ho bajya.

    Nyuma yo kwica abari bahungiye muri St André no muri Karoli Lwanga, bagiye kwica abari muri St Joseph kugeza n'aho bishemo bamwe mu bafurere bari banze ko abo Batutsi bicwa.

    Abaharokokeye bahamya ko Abatutsi bari bahahungiye barengaga 2,000 kuko na nyuma yo kubica imirambo yari myinshi cyane igerekeranye.

    Iyicwa ry'Abatutsi i Kanyinya, Komini Nyarugenge

    Mu 1994 ku Murenge wa Kanyinya Abatutsi benshi baho n'abahahungiye baturukaga mu Murenge wa Jali, Akarere ka Gasabo bahungiye ku Murenge wa Kanyinya. Uwari konseye Nzabamwita Joseph abasaba ko babwira n'abandi bataricwa bakaza kugira ngo babarindire umutekano.

    Ku wa 13 Mata 1994, abicanyi bamaze kubona ko nta bandi batutsi basigaye, konseye yababwiye ko agiye kubazanira abajandarume bakabashakira aho babashyira ababeshya ko ari ukugira ngo bacungirwe umutekano. Baraza bababwira ko babajyanye ahitwa i Kana mu gakombe kari hagati y'imisozi bakabarindiramo kuko nta nterahamwe yahamenya.

    Barabashoreye babagejejeyo barahabasiga bababwira ko bagiye kubashakira ibyo kurya. Bigeze ku mugoroba babazanira interahamwe zirabatemagura ijoro ryose abasirikare bajya hejuru y'umusozi kureba ko hari ubasha kubacika kugira ngo bamurase.

    Barabishe bose harokoka abana bagera muri bane bari kumwe n'imirambo y'ababyeyi babo bahindutse amaraso bakagira ngo bapfuye.

    Iyicwa ry'Abatutsi ku Kiliziya ya Gishaka, i Bumbogo na Kigali

    Mu Murenge wa Bumbogo mu Kagari ka Nkuzuzu hari Abatutsi benshi bari bahatuye mbere ya Jenoside. Mu gitondo cyo ku wa 07 Mata 1994 Interahamwe zabyutse zivuza amafirimbi yo gutangira kubica bariyegeranya bishyira hamwe ku gasozi ka Nkuzuzu.

    Bakoresheje amabuye, amacumu n'imiheto. Izo nterahamwe zabicaga zarimo abitwa Nyundo, Vianney, Rubanguza, Karangwa, Gashumba, Rwiyamirira Michel, Habarurema, Emile, Ruhamanya na Rwabuhihi.

    Barwanye na bo kuva ku wa 7 Mata 1994 nimugoroba, interahamwe zibonye ko zigiye kuneshwa ku wa 12 Mata 1994 nimugoroba zihuruza abasirikare ba Habyarimana kuwa 13 Mata 1994 babarasira kubamara ari na yo tariki yabaye mbi cyane mu mateka yabo.

    Ababashije kuharokokera uwo munsi bahungiye kuri Paruwasi ya Gishaka, bagezeyo bahasanze umupadiri w'umuzungu witwaga Michel abasangisha abandi bari bahungiye mu kiliziya bari baturutse Rutunga, Rubungo, Nduba na Jurwe muri Ndera.

    Padiri atangira kubashakira ibibatunga no kubasengera kuva mu ijoro ryo kuwa 13/04/1994. Bigeze kuwa 14/04/1994 interahamwe zirabatera zarimo abapolisi ba Komine Gikomero bitwaga: Nyarwaya Michel wari Burigadiye wa Komine Gikomero, Rubanguka Mathias wari umucungamutungo wa Komini Gikomero, Rusatsi wari umuganga ku Kigo Nderabuzima cya Gishaka n'interahamwe yari ikomeye cyane yitwaga Sevara.

    Aba bose bakaba barafatanyaga na Burugumesitiri Rutaganira Telesifori wa Komini Gikomero n'abapolisi ba Komini Gikomero.

    Iyicwa ry'Abatutsi kuri Paruwasi gatolika ya Musha, Kigali

    Ku wa 12-13 /04/1994 Paruwasi ya Kiliziya Gatolika ya Musha hiciweho Abatutsi basaga 8,000 ubwo uwari Burugumesitiri wa Komini Gikoro Bisengimana Paul, Mukemba wari Umushoferi wa Komini na Makombe wari umukangurambaga w'urubyiruko bari ku isonga mu bwicanyi bwahabereye. Komini Gikoro yari iyobowe na Burugumesitiri Bisengimana kuva mu 1981.

    Paul Bisengimana yayoboye interahamwe zibanza gukorera abakobwa n'abagore ibikorwa by'urukozasoni imbere y'ababyeyi babo, hari n'abo bajyanye mu byobo byacukurwagamo amabuye nyuma y'ibyo bikorwa bakanabiciramo.

    Paul Bisengimana ufite umugore n'abana icumi yaburaniye mu Rukiko Mpuzamahanga Mpanabyaha rwashyiriweho u Rwanda (TPIR) yemera ibyaha by'ubwicanyi yakoze, akatirwa igifungo cy'imyaka cumi n'itanu.

    Iyicwa ry'Abatutsi ku Muhororo, Kibirira muri Ngororero

    Mu cyari Komini Kibirira, Jenoside yabanje kugeragezwa mbere ya Mata 1994 cyane cyane mu 1992 nyuma y'imbwirwaruhame ya Dr Mugesera Léon yavugiye ku Kabaya muri mitingi y'ishyaka rya MNRD aho abenshi bishwe harimo n'abo mu Makomini ya Ramba na Gaseke muri Ndaro.

    Na mbere y'ijambo ryo ku Kabaya, muri Kibirira habaye ubwicanyi hagati ya tariki ya 11 na 13/10/1990 hicwa Abatutsi benshi, barongera muri Mutarama 1993, muri Komini Giciye, Satinskyi, Ramba, Kanama, Kayove na Kibirira mu yahoze ari Perefegitura ya Gisenyi.

    Hari n'abaroshywe mu mugezi wa Nyabarongo ahitwa ku Cyome i Gatumba, abiciwe i Kibirira ku bitaro bya Muhororo harimo abarwayi, abarwaza n'abaganga n'abandi bakozi bo mu bitaro, abiciwe ku kiliziya ya Muhororo no ku icumbi ry'abihayimana harimo ababikira n'abapadiri.

    Abatutsi ba Kibirira kandi bamwe bafungiwe mu yari IGA (Ikigo gihugura abaturage) Gatumba iri hafi y'ahari icyicaro cy'Umurenge wa Gatumba, bashaka kubatwikiramo ariko Abatutsi bamena ikirahuri baca mu kadirishya gato barahunga.

    Inama zitegura ubwicanyi zaberaga mu biro bya za Komini Ramba na Kibirira, ku biro by'amashyaka MRND, CDR na MDR no ku biro bya 'Inspecteur d'arrondissement' n'ahandi mu ngo z'abari abategetsi icyo gihe, hafi y'ahahoze Komini Kibirira, hari akabari 'Bar Ituze' ka Abishuka Charles kari i Gatumba, akabari k'uwitwaga Rwanyagatare.

    Ku Kiliziya ya Muhororo hiciwe ababikira n'abapadiri batandukanye nubwo abihayimana bo mu muryango w'Abenebikira yo ku Muhororo bo babanje kwirwanaho ariko nyuma baganzwa n'amasasu y'imbunda zazanywe n'uwari burigadiye wa Komini Kibirira witwaga Mutabaruka alias Libenge n'izatanzwe na Hondero, Rwanyagatare na Dusabemungu bari batuye muri centre ya Rusumo/Gatumba.

    Iyicwa ry'Abatutsi kuri Kiliziya gatolika ya Rukara, Kayonza

    Ku kiliziya ya Paruwasi gatolika ya Rukara, hafi y'i Gahini, hahungiye Abatutsi benshi baturutse ahantu hatandukanye. Ku ikubitiro hishwe Abatutsi 12 bari bagiye kurwana n'interahamwe ngo zireke kubatwarira inka zabo kuko bari bazihunganye.

    Hamaze kwicwa abo nibwo n'ibyo bahunganye byose byatwawe, abandi nabo bahita bicwa ku wa 13/04/1994. Ubwicanyi bwayobowe ba Burugumesitiri wa komini Rukara Mpambara Jean, ndetse n'Interahamwe zari ziturutse Murambi ziyobowe na Gatete Jean Baptiste.

    Nubwo Jean Mpambara yagizwe umwere n'urukiko mpuzamahanga rwa Arusha, abacitse ku icumu bemeza ko yari ku isonga ry'ubwicanyi akaba yarakoranaga bya hafi na Minisitiri Justin Mugenzi na we ukomoka i Gahini. Mpambara yanabonetse mu Bufaransa aho aba ashinjura Ngenzi Octavien na Tito Barahira bayoboye jenoside i Kabarondo bakaba barakatiwe igifungo cya burundu n'Urukiko rw'i Paris mu Bufransa.

    Iyicwa ry'Abatutsi i Ruharambuga, Nyamasheke

    Interahamwe za Rukoma ziyobowe na Gasarasi Wellars ku wa 13/04/1994 zagose Abatutsi baho barenga 60 zibahuriza kwa Nyirandimubenshi Asterie, zirahabicira.

    Nyuma yo kwica aba Batutsi, Gasarasi yahuje interahamwe zari zimaze kubica arazishimira ku bw'igikorwa bakoze ababwira ko ibyabo abibahaye kandi bakwiye gukomeza guhiga Umututsi aho ava akagera.

    Na none mu cyahoze ari Segiteri Ruharambuga ya 1 muri Serire ya Kigabiro hafashwe abana 41 n'abagabo babiri bakuye iwabo babeshya ababyeyi ko babahungishije, abandi babakuye mu ngo ku gahato, babajyana mu cyobo cyari cyaracukuwe n'abahutu mu mwaka wa 1992 ku ishyamba rya Sarabuye bakabatamo ari bazima. Nyuma yaho bazana ibishangara byinshi babatwikira muri cya cyobo bari babajugunyemo ari bazima, bagerekaho amabuye ngo n'utarashiramo umwuka yicwe n'amabuye.

    Iyicwa ry'Abatutsi i Nyakanyinya, Mururu, Rusizi

    Mu Murenge wa Mururu, ahitwa Nyakanyinya, kuwa 13/04/1994 hakozwe ibarura ry'Abatutsi bari bamaze guhungira i Nyakanyinya, rikaba ryarakozwe na Patrice mwene Gatukura. Icyo gihe hari hamaze kugera Abatutsi nka 800, inka zabo zatwawe na Konseye Harerimana Jean Bosco, Sendege n'izindi nterahamwe.

    Haje igitero cy'interahamwe nyinshi zari zivuye i Mururu, Nyakanyinya, Miko n'Abajandarume bari baturutsi i Gihundwe bahurira ahitwa Hangari baza kwica i Nyakanyinya. Barahageze batangira kwica n'ubugome bwinshi bakoresheje gerenade, imbunda n'intwaro gakondo kuko interahamwe zari zamaze kugota Abatutsi bari bahahungiye kandi zari nyinshi, bamaze kubambura intwaro bari baje bitwaje, mbese byari bikomeye.

    Nyuma abagore n'abana bahungiye mu mashuri no mu rusengero rwari ruhari, interahamwe zirurira zikuraho amategura zikata umuriro mu nzu kugira ngo Abatutsi bari bihishe mu nzu basohoke babone uko babica. Babonye badasohoka nk'uko babishakaga nibwo bazanye umuzinga w'inzuki bawubaturamo noneho bakwira imishwaro barabica.

    Abandi barimo abagore n'abana babatwikira mu rusengero. Aha hakoreshejwe iyicarubozo ribi cyane kuko interahamwe zaricaga zigasubira inyuma zigasambanya imirambo y'abakobwa b'Abatutsikazi. Urugero: Umwarimukazi witwaga Thacienne bamwishe nabi barangije bamujyaho baramusambanya ngo akiri muzima yari yarabimye.

    Iyicwa ry'Abatutsi i Kirinda, Karongi

    Kirinda iherereye mu cyahoze ari Komine Bwakira muri Perefegitura ya Kibuye ubu ni mu Murenge wa Murambi mu Karere ka Karongi. Hari hubatse ibitaro n'icyicaro cy'Itorero rya EPR. Mu gihe cya Jenoside Burugumesitiri wa Bwakira yitwaga Kabasha Tharcisse.

    Muri Jenoside, Abatutsi benshi bahungiye mu ishuri ryisumbuye, abandi bahungiye mu Bitaro. Bijejwe gucungirwa umutekano ariko nyuma yaho baje kwicwa ndetse imirambo yabo bakajya kuyijugunya mu mugezi wa Nyabarongo.

    Umwe mu bari bayoboye Interahamwe zabishe yitwaga Nyiringabo Amani afatanyije by'umwihariko n'umucuruzi witwaga Semirindi Moïse wagize uruhare rukomeye mu kugura imihoro yo kwica Abatutsi ndetse n'imodoka ye yarifashishijwe cyane mu gutwara imirambo kuyijugunya mu mugezi wa Nyabarongo.

    I Kirinda hazwiho by'umwihariko bariyeri yitwaga 'intebe y'urupfu' naho hiciwe Abatutsi benshi.

    Jenoside kandi i Kirinda yahuriranye n'inama y'Itorero rya EPR ku rwego rw'Igihugu yari ihateraniye, bamwe mu ba Pasitori bari bitabiriye inama barishwe hamwe n'imiryango yabo, uwari Umuyobozi wa EPR ku rwego rw'igihugu, Pasitori Twagirayesu Michel yagize uruhare rukomeye mu kubicisha.

    Iyicwa ry'Abatutsi muri Chapelle ya Gitwa, Rutsiro

    Chapelle Gatulika ya Gitwa yahungiyemo ndetse yiciwemo Abatutsi benshi mu gihe cya Jenoside yakorewe Abatutsi. Mbere hitwaga mu Gitwa ariko nyuma haje kwitwa i Nyamagumba mu cyahoze ari Cellule Bugina, Segiteri Kibingo, Komine Mabanza muri Perefegitura ya Kibuye. Iyo Chapelle yari ishamikiye kuri Paruwasi Gatulika ya Congo Nil yari iyobowe n'umupadiri w'umufaransa witwa Maindron Gabriel na we wagize uruhare muri Jenoside.

    Mu Gitwa hari hatuye Abatutsi benshi b'abagatulika ari nayo mpamvu nyamukuru bahungiye kuri Chapelle ya Gitwa bari bizeye kuzaharokokera ariko si ko byagenze. Ikindi ni uko hari mu mpinga y'umusozi ku buryo bumvaga byabafasha kureba neza ibitero no kwirwanaho bibaye ngombwa. Abatutsi bahungiye kuri Chapelle ya Gitwa bari baturutse mu bice bitandukanye birimo mu Gitwa nyirizina, Selire za Gitarama, Buhoro, Ruhingo, Kabiraho zo muri Komine Mabanza n'ahandi.

    Kuwa 11/04/1994 kugeza 13/04/1994 nibwo ibitero byagabwe kuri Chapelle ya Gitwa ndetse uwari Burugumesitiri wa Komine Mabanza Bagirishema Ignace yagiyeyo agezeyo abaza aho Abatutsi bahungiye bamubwira ko bagiye kuri Chapelle ya Gitwa 'aravuga ngo bahungiye mu mpinga y'umusozi wa Nyamagumba' kubera umusozi wari mu Ruhengeri naho biciraga Abatutsi benshi guhera 1,959 na nyuma yaho.

    Uko niko hahise hitwa i Nyamagumba ku buryo n'uyu munsi hari abakihita gutyo. Ubuhamya buvuga ko muri Jenoside hiciwe Abatutsi barenga 9,304 bakaba bose bashyinguye mu Rwibutso rwa Jenoside rwahubatswe.

    Abatangabuhamya bakomeje guhamya ko Burugumesitiri Bagirishema yagize uruhare rukomeye mu kubicisha, nubwo yaje guhanagurwaho icyaha n'urukiko rwa TPIR. Abandi bagize uruhare mu kwica Abatutsi i Gitwa harimo uwari Brigadier Rwamakuba Emmanuel, Hakizimana Deo wari Umunyamabanga wa Komine Mabanza, Benimana Raphaël wari Burugumesitiri wa Komine Rutsiro, Maburakindi Isidore wari Burugumesitiri wa Komine Kayove n'abandi.

    Iyicwa ry'Abatutsi ku mashuri abanza ya Mbogo, Kinyamakara, Gikongoro Kuri Komine Kinyamakara, ku mashuri ya Mbogo n'umusozi wose wa Mbogo muri rusange. Ku wa 13/4/94 hakusanyirijwe Abatutsi benshi b'iyari komine Kinyamakara n'abari bavuye Gikongoro mu mugi n'ahandi barahicirwa. Komini Kinyamakara yayoborwaga na Burugumesitiri Munyaneza Charles.

    Niwe wagiye guhuruza abasirikare n'abajandarume barimo Colonel Simba Aloys barabarasa bafatanyije n'interahamwe zari zitwaje imihoro, ubuhiri na n'ibyuma byo gutema ibyatsi, byose bishyashya n'udufuni. Kuri 13/04/1994 hishwe Abatutsi bagera ku 3,000. Abari ku isonga mu bwicanyi ni Mugemana wari Brigadier, Munyakanyinya yari OPJ, Gasasira Alphonse yari ashinzwe urubyiruko, Gasirabo Jonathan yari umwarimu mu mashuri abanza, n'abandi.

    Iyicwa ry'Abatutsi ahiswe kuri “escalier”, Muhima, Nyarugenge, n'i Nkomangwa ya Kayonza

    Kuva tariki ya 13 kugeza tariki 14/04/1994 abantu b'igice kimwe cya Muhima munsi y'ahahoze gereza ya Nyarugenge, ahitwa mu Mudugudu w'Umwezi mu cyahoze ari Serire Ruhurura, hari interahamwe n'abasirikare bakusanyaga Abatutsi muri icyo gice bakabamanura babajyana ahiswe kuri 'Escariye' bakazibamanuraho babatemagura, babahonda imitwe mu muhanda wa kaburimbo, abandi bakabarasa.

    Aho hantu hiciwe Abatutsi benshi kuko kuri uwo muhanda bari bahashyize na bariyeri itega abanyura muri kaburimbo na bo bakahicirwa bakabarunda mu muhanda. Kugeza ubu ikibabaza abafitanye isano n'abiciwe aha hantu ni uko iyo mirambo batazi aho yajyanywe ngo bayishyingure mu cyubahiro.

    Zimwe mu nterahamwe zagize uruhare mu kwica aba bantu zabashije kumenyekana: Ndemeye Nicodemu wari umukuru wazo, Gashayija Etienne, Charles, Rurangirwa Jean Paul wakatiwe igifungo cya burundu n'inkiko Gacaca, akaba afungiye muri gereza ya Mageragere n'abandi.

    Mu Kagari ka Nkomangwa, mu Murenge wa Kayonza, ku wa 13-14/04/1994 hajugunywemo Abatutsi benshi cyane banabwira abana bari bakiri bato ngo nibaze babajyane ku mashuri kandi babajyanye muri Muhazi.

    Bivugwa ko haguye abari hejuru ya 136 bo mu Murenge wa Munyiginya n'abandi batazwi umubare bari baturutse imihanda yose.


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/basambanyije-n-imirambo-bumwe-mu-bwicanyi-bwakorewe-abatutsi-ku-wa-13-mata-1994

  • Amasaka n'urufunzo ntibyibagiranye mu Busitani bwo Kwibuka i Nyanza ya Kicukiro (Amafoto) – #rwanda #RwOT

    Bamwe bihishe mu mashyamba, mu mfunzo, mu nsengero, mu bitaro, mu masaka n'ahandi, ku buryo uwagize amahirwe akarokoka iyo akuganirije uko byari bimeze wumva birenze ubwenge bwa muntu.

    Mu buryo bwo kurinda amateka no kwereka abavutse nyuma ya Jenoside amateka nyayo, ku Rwibutso Jenoside rwa Nyanza ya Kicukiro rushyinguyemo abasaga ibihumbi 105, hubatswe Ubusitani bwo Kwibuka.

    Rubumbatiye ibihe bitandukanye Abatutsi banyuzemo muri Jenoside n'akamaro gakomeye ibidukikije by'umwihariko ibimera byagize mu kurokora Abatutsi mu gihe abantu bo bari babaye inyamaswa.

    Ni ubusitani bwafunguwe ku mugaragaro ku wa 11 Nzeri 2022 na Madamu Jeannette Kagame, aho buri kintu kiburimo kibumbatiye ubutumwa n'amateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi.

    Ibiti bibumbatiye ubutumwa butandukanye

    Igice kimwe cyabwo cyatewemo ibiti ijana bishushanya iminsi ijana jenoside yamaze, ibiti byatewe n'abayobozi bakuru batandukanye, ba ambasaderi b'ibihugu byabo mu Rwanda, abacitse ku icumu rya Jenoside n'abandi.

    Birimo icy'umuvumu cyatewe na Madamu Jeannette Kagame, agiherekeza ubutumwa bugira buti “Rubyiruko bana bacu, ubu busitani bw'urwibutso bwafumbiwe n'abacu, abatangana. Twatabawe n'abacu bwite, bato batari gito. Uko butoshye tubutambagira tubibuka. Duharanire kubaka ubuzima butazima.”

    Uretse umuvumu, hatewe umunyinya nka kimwe mu biti cyafashaga Abanyarwanda gukemura ibibazo byabaga bibugarije bijyanye n'uko gikura cyikora nk'umutaka, abantu bashobora kwihishamo izuba.

    Uwo munyinya usobanuye ko nyuma ya Jenoside ibibazo Abanyarwanda bahura na byo ari bo bagomba kubyikemurira badategereje ak'imuhana ka kandi kaza imvura ihise.

    Hatewe kandi igiti cy'umuko cyifashishwaga mu kugarira urugo ari yo mpamvu gifite igisobanuro cy'umurinzi, cyane ko Abanyarwanda banizeraga ko kigira uruhare mu kwirukana ikibi.

    Ni na ko kamaro gifite mu Busitani bwo Kwibuka kuko kirinda amateka y'Abanyarwanda.

    Urumuri rw’icyizere rwashyizwe mu gihugu hose kuko Jenoside yageze mu bice byose by’igihugu

    Mu Busitani bwo Kwibuka hashyizwemo ishusho y’urumuri nk’ikimenyetso cy’icyizere cy’ubuzima

    Iyo uteye intambwe nke uva mu gice cy'ibiti ugera ahantu hateganyirijwe kwakirira abashyitsi hifashishwa mu gihe Urwibutso rwaba rwakiriye abantu benshi, kuko hafite ubushobozi bwo kwakira abantu ibihumbi bitatu.

    Ishusho y'Abatutsi bazize Jenoside n'abayirokotse

    Mu rubavu rw'ubusitani ahagana hirya mu ruhande ruteganye n'aho urwibutso rwubatswe, hashyizwemo ishusho nini iriho umugabo ibumoso bwayo n'umugore iburyo. Uruhande ruriho umugore rwiswe 'Nemye', ururiho umugabo rwitwa 'Mpagaze'.

    Muri iyo shusho yashushanyijwe n'umunyabugeni w'Umufaransa, Bruce Clarke iyo uyitegereje neza ubonamo imisozi igize u Rwanda, igasobanura abazize Jenoside n'abayirokotse no kugaragaza ko nubwo bishwe hari imiryango yashibutse.

    Ibimera bishushanya umurava w'Inkotanyi n'ubudaheranwa ku barokotse

    Munsi y'iyo shusho, uteye intamwe nke hari igice cyiswe 'Dry Garden' ndetse cyashyizwe ku mpande zombi zo Kwibuka.

    Ni igice kigizwe n'ibimera bikunze kugaragara mu butayu, bya bindi byihanganira izuba, cyane ko mu butayu nta buzima bubamo.

    Ubusanzwe ibimera iyo bibuze amazi ahagije biruma, bitandukanye n'ibiba mu butayu kuko byo bigerageza kubaho kabone nubwo biba biri mu buzima bugoye.

    Ibyo bimera bibumbatiye ibisobanuro by'ubudaheranwa no kwihangana kw'Inkotanyi zakoze uko zishoboye zititaye ku buke bwazo, zigahagarika Jenoside yakorerwaga Abatutsi.

    Hafi y'ibyo bimera hashyizwemo icyumba cyagenewe gufasha abagize ihungabana, aho hashyirwamo umukozi ubizobereye, mu gihe hagira urigize agafashirizwa mu buryo bumwe cyangwa ubundi.

    Mu busitani bwo kwibuka hashyizwemo inzira yateguriwe kugendwamo mu gihe umuntu yaba ari gutekereza ku byo amaze gusobanurirwa cyangwa ibyo yiboneye. Izengurutse ubusitani bwose.

    Mu Busitani kandi hashyizwemo ibigaragaza uko u Rwanda ruteye, imisozi, ibibaya ibishanga, ibice bitandukanye Abatutsi barokokeyeho nubwo byari bigoye cyane.

    Hashyizwemo urufunzo kuko ruri mu bintu byarokoye bamwe mu Batutsi barwihishemo.

    Uretse kuba rwarabaye ubwihisho bw'Abatutsi, urufunzo runagaragaza ukudaheranwa no kwihangana kwaranze abari barwihishemo kuko mu busanzwe atari imyaka yose ishobora kwera mu rufunzo.

    Hari abamaze amezi agera kuri atatu bihishamo, ari rwo rwabaye inzu zabo, bakihanganira ubwo bukonje n'ayo mazi kugira ngo barokore ubuzima. Uko kwihangana no kudaheranwa, iyo urebye urwo rufunzo byose ubibonamo.

    Hashyizwemo n'ishyamba rigaragaza amashyamba yagiye yihishwamo n'Abatutsi mu gihe abicanyi batabaga bababonye, bakarokoka. Byose bigaragaza uko ibidukikije byafashije Abatutsi kurokoka.

    Iyo ukomeje ukagenda usubira aho urwibutso rwubatse, ugera ku gishushanyo kinini kigaragaza urumuri rw'icyizere, urumuri rutazima ndetse urumuri rw'ubuzima, rwakozwe mu cyuma.

    Urwo na rwo rugaragaza ko Abatutsi bazize Jenoside bazahora bibukwa iteka, ariko rukanagaragaza ubutumwa bw'icyizere cyo kubaho nyuma y'ibihe by'umwijima banyuzemo mu 1994.

    Ubufasha bw'amasaka ntibwibagiranye

    Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 yabaye mu bihe amasaka yari ari kujya kwera mu bice bitandukanye by'igihugu. Icyo gihingwa bijyanye n'uko cyerera hejuru, cyasimbuye inzu umunsi ku munsi kuko benshi bayihishagamo.

    Biragoye kuba waganira n'uwarokotse Jenoside yakorewe Abatutsi ngo uve ku wa mbere ugere ku wa cumi atakubwiye akamaro amasaka yagize mu kurokoka kwe, kuko aho kujya ku muturanyi ngo amuhishe yizeraga amasaka ko amurinda kurusha abantu.

    Mu Busitani bwo Kwibuka hagenwe umwaka wo guhingwamo amasaka nk'ikimenyetso cyibutsa uruhare yagize mu 1994, akarokara Abatutsi aho abantu bo bari barushije inyamaswa ubunyamaswa.

    Amasaka yahawe umwihariko mu Busitani bwo Kwibuka buri ku Rwibutso rwa Jenoside yakorewe Abatutsi rwa Nyanza ya Kicukiro

    Muri cya gice kindi na cyo kirimo ibimera byihanganira ubuzima bwo mu butayu, hashyizwemo n'amabuye 100 agaragaza iminsi Jenoside yakorewe Abatutsi yamaze ndetse ngo hari gahunda yo gushyiramo amabuye miliyoni agaragaza ubuzima bwa buri Mututsi wishwe muri Jenoside.

    Ni igice kirimo n'ibuye rinini risumba ayandi riri ukwaryo riri mu ishusho y'u Rwanda. Ryashyizweho na Madamu Jeannette Kagame ubwo yafunguraga Ubusitani bwo Kwibuka.

    Ribumbatiye ubutumwa bugira buti 'Nk'uko ibuye ribaho ibihe n'ibihe ni na ko ibihe byose tuzahora tuzirikana abazize Jenoside yakorewe Abatutsi ndetse n'Inkotanyi zayihagaritse zikarokora Abatutsi bahigwaga.'

    Igice cya nyuma gisoza Ubusitani bwo Kwibuka kigizwe n'ahantu hiswe 'Open Plaza' hagizwe n'imbuga ikozwe neza ishobora kwakira abantu bakeya baje mu bikorwa byo Kwibuka.

    Urwibutso n'Ubusitani bwo Kwibuka byose bigaragaza Jenoside yakorewe Abatutsi, binagamije kwerekana amakuru nyakuri no guhangana n'abapfobya ndetse n'abayagoreka nkana bagamije ko yasibangana.

    Ya shusho igaragaza umugabo n’umugore bashushanya abazize Jenoside yakorewe Abatutsi ndetse n’abayirokotse

    Urwibutso rwa Jenoside yakorewe Abatutsi rwa Nyanza ya Kicukiro rushyinguyemo abarenga ibihumbi 105

    Icyo giti kinini cyatewe na Nyakubahwa Jeannette Kagame ndetse agiherekasha ubutumwa bw’ihumure

    Ibuye ryashyizwe mu Busitani bwo Kwibuka na Nyakubahwa Jeannette Kagame nk’ikimenyetso cy’uko Abatutsi bishwe muri Jenoside bazahora bibukwa

    Hafite ubushobozi bwo Kwakira ibihumbi bitatu hakaba hategurirwa imihango itandukanye yo kwibuka yitabiriwe n’abantu benshi

    Aya mabuye ni Ijana agaragaza iminsi ijana Jenoside yakorewe Abatutsi yamaze ndetse hari gahunda yo kuzashyiramo agera kuri miliyoni nk’ikimenyetso cy’Abatutsi barenga Miliyoni bazije Jenoside

    Aho abo bakozi ba Rwanda Switch bahagaze ni ha hantu hashobora kwakira abantu ibihumbi bitatu mu gihe urwibutso rwasuwe n’abantu benshi

    Ako gashyamba kari imbere y’Abakozi ba Rwanda Switch ni kamwe bigaragaza uruhare amashyamba yagize mu kurokora Abatutsi. Munsi yako harimo urufunzo


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/amasaka-n-urufunzo-ntibyibagiragiranye-mu-busitani-bwo-kwibuka-i-nyanza-ya

  • Uburyo Tshisekedi na leta ye bimitse ikinyoma mu miyoborere ya RDC (Video) – #rwanda #RwOT

    Tshisekedi ubwo yiyamamazaga, yasezeranyije abaturage ba Congo ko azaharanira ko iki gihugu cya kabiri mu bunini muri Afurika kizazamura ubukungu bwacyo ku buryo kizahinduka u Budage bwa Afurika.

    Magingo aya, byabaye nka ya mabati, iterambere ryagumye mu byifuzo ku buryo n'ibikorwa remezo by'ibanze bitaraboneka mu gihe manda y'Umukuru w'Igihugu iri kugana ku musozo.

    Nyuma y'iminsi mike atangiye kuyobora, yasezeranyije abaturage ko agiye gukemura ikibazo cy'umutekano muke. Mu ngamba zihuse yashyize mu bikorwa, harimo gushyiraho ibihe bidasanzwe mu Burasirazuba bw'igihugu.

    Ni gahunda yajyanye no gukuraho ubuyobozi bwa gisivile bugasimbuzwa ubwa gisirikare. Aho kugira ngo amahoro aboneke, ibintu byarushije kudogera, imitwe yitwaje intwaro ivuka ubutitsa kandi imwe iterwa inkunga na leta.

    Mu gushaka kujya kure y'ukuri, Tshisekedi na leta ye, bahise bashaka ikinya bagomba gutera abaturage, babumvisha ko ibibazo byose igihugu gifite bituruka ku Rwanda, ko arirwo ruri inyuma ya M23 n'ibindi nk'ibyo.

    Ni mu gihe M23 na mbere y'uko yubura imirwano, ibintu byari agatogo mu gihugu.

    Umusesenguzi Tite Gatabazi, yakoze isesengura ryimbitse agaragaza uburyo Tshisekedi na leta ye biyemeje kwimika ikinyoma.


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/uburyo-tshisekedi-na-leta-ye-bimitse-ikinyoma-mu-miyoborere-ya-rdc-video

  • Perezida wa Sena Dr Kalinda yagaragaje impungenge ku bihugu bidakurikirana abakekwaho Jenoside – #rwanda #RwOT

    Ni ubutumwa yatanze kuri uyu wa Kane tariki 13 Mata 2023, mu muhango wo gusoza icyumweru cy'icyunamo wabereye ku rwibutso rwa Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, rwa Rebero, umunsi wahuriranye no kwibuka Abanyapolitike bishwe bazira ko barwanyije umugambi wa leta y'Abicanyi wo kurimbura Abatutsi.

    Dr Kalinda yavuze ko kwibuka abanyapolitiki banze amacakubiri, ivangura no kurwanya ingengabitekerezo ya jenoside, ari ukuzirikana urugero rwiza rwo kwitandukanya n'ikibi kuko Jenoside itari gushoboka iyo itaza gutegurwa n'abanyapolitiki, cyane ko ari nabo bayihagarikiye igakorwa.

    Yashimye ibihugu bigerageza gukora inshingano bifite mu rwego rw'amategeko mpuzamahanga bigeza mu butabera abakekwaho uruhare muri Jenoside yakorewe Abatutsi, asaba ko n'abatarabikora bakwikubita agashyi.

    Ati 'Turifuza ko ibihugu byose ndetse n'ubutabera mpuzamahanga bushyira imbaraga muri iki gikorwa kuko uko imyaka igenda ishira, ni nako abakekwaho Jenoside basaza batabajijwe ibyo bakoze'.

    Dr Kalinda yagaye ibihugu bikomeje gukingira ikibaba abakurikiranyweho uruhare muri Jenoside yakorewe Abatutsi.

    Ati “Ibi bigaragaza ko amahanga atarumva uruhare akwiye kugira mu kurwanya Jenoside n'ingengabitekerezo yayo”.

    Mu 2021, Ubushinjacyaha bwagaragaje ko ku muri Afurika, igihugu cyoherejwemo impapuro nyinshi zisaba ko abakekwaho uruhare muri Jenoside yakorewe Abatutsi bafatwa ni Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, yoherejwemo izigera kuri 408. Muri Uganda hoherejweyo 277 mu gihe ibihugu bimaze koherezwamo nke ari Ghana na Benin, rumwe kuri rumwe.

    Nubwo bimeze bityo ariko usanga ibi bihugu byo muri Afurika bitaratera intambwe ngo biburanishe abakurikiranyweho icyaha cya Jenoside yakorewe Abatutsi nubwo harimo bike byagiye byohereza mbarwa.

    Muri rusange hari impapuro zisaba gufata abantu bakoze Jenoside zirenga 1000 zoherejwe mu bihugu by'amahanga bitandukanye harimo n'ibya Afurika.

    Kugeza ubu ku mugabane w'u Burayi igihugu kirimo impapuro nyinshi ni u Bufaransa bwohererejwe 47, igihugu cyanihaye intego nibura ko buri mwaka hazajya haburanishwa abakoze Jenoside babiri, u Bubiligi bwoherejwemo impapuro 40, u Buholandi 26, Canada 14 n'ahandi.

    Muri rusange aboherejwe mu Rwanda baturutse mu mahanga ni 26, uheruka ni Jean Paul Micomyiza uzwi nka Mico, woherejwe na Suède kugira ngo akurikiranwe n'ubutabera bw'u Rwanda ku byaha bya Jenoside akekwaho gusa hari n'abandi baburaniye mu bihugu bitandukanye.

    Dr Kalinda yagaragaje ko ibikorwa by'ihakana n'ipfobya rya Jenoside yakorewe abatutsi bikigaragara mu gihugu ndetse no mu karere, bigizwemo uruhare runini n'Umutwe wa FDLR, by'umwihariko abifashisha imbuga nkoranyambaga bihimbye amazina.

    Ati “Buri wese arasabwa kurwanya abo bose batifuriza u Rwanda amahoro. Ndasaba urubyiruko kubigiramo uruhare kuko ari bo bagize igice kinini cy'abanyarwanda kandi ni narwo rukoresha cyane imbuga nkoranyambaga. Abato n'abakuze tugomba gushyira hamwe tukarwanya ingengabitekerezo ya jenoside”.

    Umuvugizi w'Ihuriro ry'Igihugu Nyunguranabitekerezo ry'Imitwe ya Politiki, Depite Elisabeth Mukamana, yavuze ko Abanyapolitiki bibukwa uyu munsi bishwe bazira ubutwari bwo kwanga ikibi, kurwanya igitugu no guharanira imiyoborere iha agaciro abanyarwanda bose nta vangura.

    Yanenze ubutegetsi bubi bwateguye bukanashyira mu bikorwa jenoside, kuko bwananiwe gushishoza ngo burenge politiki y'umukoloni, y'amacakubiri n'ivangura.

    Aya akaba ari amwe mu makuba u Rwanda rwagize, yo kugira abayobozi babi n'abanyapolitiki nk'abo.

    Ati “Twe abanyapolitiki bariho muri iki gihe n'abazaza dufite inshingano yo gukomeza gutoza abayoboke n'abanyarwanda muri rusange, kubana neza mu mahoro, gukomeza kubumbatira ubumwe bw'abanyarwanda mu byo dukora byose”.

    Yasabye Abanyapolitiki gushyira imbere ubumwe bw'igihugu kuko ari bwo shingiro rya byose, ashishikariza urubyiruko gukomeza gukunda igihugu kurwanya abaharabika u Rwanda n'abayobozi barwo bakoresheje imbuga nkoranyambaga kuko baba bashaka gusubiza inyuma u Rwanda n'ibyo rwiyemeje.

    Minisitiri w'Ubumwe bw'abanyarwanda n'inshingano mboneragihugu, Dr Bizimana Jean Damascène, yerekanye ko Jenoside yakorewe abatutsi yatewe na politiki mbi yamaze imyaka irenga 30 mu gihugu, n'abanyapolitiki bayiyobotse.

    Dr Bizimana yatanze ingero z'uburyo abanyapolitiki babi bashyize imbere ivangurabwoko n'amacakubiri bikageza kuri Jenoside, yamagana abiyita abanyapolitiki bagamije kubiba amacakubiri, gutanya abanyarwanda.

    Ati “Umunyapolitiki wese ushaka kubitugaruramo tugomba kumurwanya…hari abashaka kubikora bifashishije imbuga nkoranyambaga, bagashaka ko abaturage bivumbagatanya, abo nta mwanya bagifite mu Rwanda rwa nyuma ya Jenoside.”

    Yakomeje avuga ko iyo haza kubaho abanyapolitiki beza benshi nk'abibukwa none, hatari kwicwa abatutsi barenga miliyoni mu mezi atatu gusa.

    Ati “Abanyapolitiki dufatane urunana mu gushimangira kubaka u Rwanda rwa none”.

    Mu buhamya bw'umurinzi w'igihango Aloys Uwemeyimana, uvuka mu Murenge wa Nzahaha, Akarere ka Rusizi mu ntara y'Uburengerazuba, yavuze uburyo yagizweho ingaruka na politiki mbi ubwo yatsindiraga kwiga mu mashuri yisumbuye, ariko umwanya we ugahabwa umwana w'umwarimu.

    Akarengane yakorewe ni ko katumye ajya mu miryango ya Croix-Rouge n'abasaveri. Indangagaciro yakuye muri iyi miryango zamufashije kurokora abantu basaga 120 abahungishirije muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC).

    Urwibutso rwa Rebero ruruhukiyemo imibiri y'abarenga ibihumbi 14 barimo Abatutsi biciwe muri Kigali mu minsi ya mbere ubwo Jenoside yatangiraga ndetse na bamwe mu banyepolitiki bamaganye umugambi wa Jenoside bakanga akarengane.

    Abanyapolitiki bashyinguye mu rwibutso rwa Rebero ni Landouard Ndasingwa (PL), Charles Kayiranga (PL), Jean de la Croix Rutaremara (PL), Augustin Rwayitare (PL), Aloys Niyoyita (PL), Venantie Kabageni (PL), Andre Kameya (PL), Frederic Nzamurambaho (Yari Perezida wa PSD na Minisitiri w'Ubuhinzi), Felicien Ngango (PSD), Jean Baptiste Mushimiyimana (PSD), Faustin Rucogoza (MDR) na Joseph Kavaruganda wari Perezida w'Urukiko rw'Ikirenga.

    Perezida wa Sena Dr Kalinda yunamira inzirakarengane zishyinguye mu rwibutso rwa Rebero

    Minisitiri Dr Bizimana yunamira abazize Jenoside bashyinguye mu rwibutso rwa Rebero

    Perezida w’Urukiko rw’Ikirenga Dr Faustin Ntezilyayo yunamiye inzirakarengane zishyinguye mu rwibutso rwa Rebero

    Umugaba Mukuru w’Ingabo z’u Rwanda, Gen Jean Bosco Kazura yahaye icyubahiro abashyinguwe mu rwibutso rwa Rebero

    Minisitiri w’umutekano Alfred Gasana yunamiye abazize Jenoside yakorewe Abatutsi bashyinguwe ku Rebero

    Minisitiri w’Intebe Dr Ngirente Edouard yashyize indabo ahashyinguye abazize Jenoside yakorewe Abatutsi

    Perezida wa Sena Dr Kalinda yasabye ibihugu bikigenda biguruntege mu guhana abakekwaho Jenoside kwisubiraho

    Umurinzi w’igihango Uwemeyimana Aloys yarokoye abarenga 120 muri Jenoside yakorewe Abatutsi

    Depite Elisabeth Mukamana yasabye abanyarwanda gukomeza kunga ubumwe

    Minisitiri Bizimana yagaragaje ko politiki mbi ari yo yabyaye Jenoside yakorewe Abatutsi

    Amafoto: Igirubuntu Darcy}


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/perezida-wa-sena-dr-kalinda-yagaragaje-impungenge-ku-bihugu-bidakurikirana

  • Impuruza ku bwicanyi bukomeje kurenzwa ingohe muri RDC – #rwanda #RwOT

    Ni ibaruwa ndende yanditswe na Adama Dieng na Prof Gareth Evans, bagaruka ku mwuka mubi urimo mu burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo.

    Uyu Dieng yabaye Umujyanama wihariye w'Umuryango w'Abibumbye ndese ari mu bashinze umuryango Alliance Panafricaine pour la Transparence et l'État de droit anabereye umuyobozi, mu gihe Prof Gareth Evans yabaye Minisitiri muri Australia ndese yayoboye umuryango International Crisis Group.

    Muri iyo baruwa bavuga ko mu gihe muri Mata Isi yose iba izirakana ku mahano ya Jenoside yagwiriye Isi haba mu Rwanda, Srebrenica, Cambodge, Arménie n'ahandi; ari umwanya mwiza wo gushyira ahabona ibirimo kubera muri RDC, usanga bidahabwa agaciro bikwiye

    Bati “Mu gihe turi mu kwezi kwahariwe kurwanya no gukumira Jenoside, ni ngombwa ko twigira ku byahise kandi tugafata ingamba zifatika zo gukumira impamvu zose zishobora gusembura ubugizi bwa nabi bwisabira imbaga kugira ngo urandure ihohoterwa n'umuco wo kudahana.”

    Bavuga ko mu myaka hafi 30, muri RDC hakomeje kuba ubugizi bwa nabi bukorerwa abaturage, by'umwihariko abo mu burasirazuba bw'igihugu mu bice bihana imbibi n'u Rwanda, Uganda, u Burundi na Tanzania.

    Bavuga ko muri ibyo bice, Ingabo za Congo, iz'abanyamahanga n'imitwe yitwaje intwaro bakoze ibyaha bitandukanye umuntu yagereranya n'ibyaha by'intambara cyangwa ibyaha byibasiye inyokomuntu.

    Bati “Umuco wo kudahana ibyo byaha, ruswa yabaye karande, imiyoborere mibi n'imvugo zihembera urwango n'izihamagarira ubugizi bwa nabi byakomeje kugira uruhare mu byaha bikorerwa abasivili, ukwiyongera kw'ibibazo bishingiye ku bwoko n'ibibazo bya politiki, n'umubare munini w'abaturage bavanwa mu byabo.”

    Bavuga ko uruzinduko Akanama k'Umuryango w'Abibumbye gashinzwe umutekano gaheruka kugirira muri RDC na raporo z'Umunyamabanga Mukuru w'Umuryango w'Abibumbye, Antonio Guterres, ku bwicanyi buteye inkeke burimo kuba, byashyize umucyo ku kibazo gihari, ariko hakenewe gukora byinshi bijyanye n'uburemere bw'ikibazo.

    Ni ibibazo kandi birushaho kwiyongera, byibasira igice kimwe cy'abaturage.

    Ibihe bidasanzwe nibyakemuye ikibazo

    Kuva muri Gicurasi 2021, Perezida Félix Tshisekedi yashyizeho ibihe bidasanzwe mu duce tumwe, Intara za Ituri na Kivu y'Amajyaruguru zihabwa abayobozi bashya, abasirikare n'abapolisi basimbura abasivili.

    Aho gukemura ikibazo, iyi nyandiko igaragaza ko ubugizi bwa nabi bwiyongereye, n'ibitero by'imitwe yitwaje intwaro bifata indi ntera nk'ibya CODECO (Coopérative pour le développement du Congo (CODECO) n'Umutwe wa ADF (Allied Democraic Forces).

    Bakomeza bati “Kuva mu Ukwakira 2022, abantu barenga 1300 bishwe muri Ituri na Kivu y'Amajyaruguru honyine. Mu gihe cy'ibihe bidasanzwe, umuco wo kwihanganirana warakendereye, abayobozi ba Kivu y'Amajyaruguru na Ituri bagakoresha imbaraga zabo mu gucecekesha amajwi y'ababarwanya.”

    Abayobozi b'igisirikare n'igipolisi ngo bakomeje gukoresha imbaraga z'umurengera mu gutatanya abaturage, no guhonyora uburenganzira bwo kwishyira hamwe mu mahoro.

    Ku rundi ruhande, miliyoni z'abaturage nazo ngo zihura n'akaga kubera intambara ya M23 n'Ingabo za Leta, mu gihe uyu mutwe wakomeje kwigarurira uduce twinshi, nubwo ubu urimo kudushyikiriza Ingabo za EAC.

    Byatumye Ingabo za Leta zihanga amaso imitwe yiwaje intwaro muri uiyi ntambara.

    Ibaruwa ikomeza iti “Muri icyo gihe, kugira ngo ibashe guhangana n'ibitero bya M23, Ingabo za Congo (FARDC) zitabaje imitwe yitwaje intwaro yagize uruhare mu bindi bikorwa bibi, nka FDLR. Iyi FDLR ni umutwe ahanini ugizwe n'Abahutu b'Abanyarwanda, aho abayobozi bawo bagize uruhare muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, mu Rwanda.”

    Ni umutwe kandi ngo mu bihe bitandukanye wishe abantu muri RDC, ufata abagore ku ngufu, n'ubundi bugizi bwa nabi bwakorewe abasivili mu Ntara za Kivu y'Amajyepfo na Kivu y'Amajyaruguru.

    Bavuga ko kuva iyo ntambara yatangira, ubuyobozi bwa RDC bwashinje u Rwanda gufasha M23, binazamura imvugo z'urwango, ivangura n'ubugizi bwa nabi byibasira Abatutsi, abavuga Ikinyarwanda n'abandi bakekwaho ko ari Abanyarwanda cyangwa bafite inkomoko mu Rwanda.

    Ni abantu kenshi bibasirwa bitwa 'abanyamahanga', cyangwa se ko bashaka kwigarurira RDC.

    Ibyo ngo byatumye mu bice bimwe birimo abasivili b'Abatutsi bakomeza gutotezwa bashinjwa ko bari inyuma ya M23, bakomeje guhunga.

    Mu bihe bitandukanye, hakomeje kugaragazwa bamwe mu bavuga Ikinyarwanda bagirirwa nabi, bamwe bakicirwa mu ruhame.

    Izi mpuguke zivuga ko nk'uko byagaragaye na mbere, kuvangura igice kimwe cy'abaturage ukabafata nk'aho bateje ikibazo cyangwa batareshya n'abandi, aribyo byagejeje ku mahano ya Jenoside yaba iyakorewe Abayahudi cyangwa iyakorewe Abatutsi mu Rwanda.

    Ni ibintu nko mu Rwanda byahembewe n'imvugo zakwirakwizwaga na radiyo RTLM, ku buryo itangazamakuru ryakoreshejwe cyane mu kubiba urwango, Abatutsi bakabita inyenzi n'andi mazina.

    Bavuga ko kubura imirwano kwa M23 kutateje ikibazo ku buzima bw'abantu gusa, ahubwo byanahungabanyije umubano wa RDC n'u Rwanda.

    Basaba ko u Rwanda na RDC byagirana imishyikirano, kuko umwuka mubi ushyira mu kaga amahoro mu gihugu no mu karere.

    Bakomeza bati 'Ni ngombwa by'umwihariko kuri Guverinoma ya RDC, gufata ingamba zo kurinda abaturage bose na vangura, no gukurikirana abagira uruhare mu bugizi bwa nabi aho buva kukagera.'

    Basabye ko Inteko Ishinga Amategeko ya RDC itora itegeko rirwanya ivangura iryo ari ryo ryose, ndetse igafatira ibihano abantu bose bagira uruhare mu gukwirakwiza imvugo z'urwango n'izihembera amacakubiri.

    Harimo kandi guhagurukira ibikorwa byose by'imitwe yitwaje intwaro, by'umwihariko muri ibi bihe igihugu cyegereje amatora.

    Dieng yabaye Umujyanama wihariye w'Umuryango ndese ari mu bashinze umuryango Alliance panafricaine pour la transparence et l'État de droit anabereye umuyobozi

    Prof Gareth Evans avuga ko ubwicanyi burimo kubera muri RDC budahangwa amaso uko bikwiye


    Source : http://igihe.com/amakuru/u-rwanda/article/impuruza-ku-bwicanyi-bukomeje-kurenzwa-ingohe-muri-rdc

  • Kwibuka 29#Uko Leta yiyise iy'Abatabazi yatumye ubwicanyi bufata indi ntera i Gitarama #rwanda #RwOT

    Abarokokeye Jenoside yakorewe Abatutsi mu bice by'Amajyepfo bavuga ko kuva Guverinoma y'Abatabazi yahahungira tariki ya 11 Mata 1994, yahise itegura umugambi wo kwica Abatutsi muri ibi bice byari byaranze kwijandika muri jenosie yarimo gukorerwa Abatutsi.

    Nyuma y'urupfu rw'uwari Perezida w'u Rwanda Habyarimana Juvenali tariki ya 6 Mata 1994, hashize iminsi 3 gusa maze maze hahita hashyirwaho Guverinoma yiyise iy'Abatabazi tariki ya 9 Mata.

    Theodore Sindikubwabo icyo gihe niwe wahise abaperezida wa Repubulika naho Yohani Kambanda aba Minisitiri w'Intebe. Aba bose kandi bakomokaga mu Majyepfo.

    Ukwimurira imirimo yabo mu cyahoze ari Perefegitura ya Gitarama cyari ikindi kimenyetso cyo gutsindwa kwabo ariko ngo Amajyepfo yari agushije ishyano.

    Saa tanu zishyira saa sita z'manywa nibwo abaturage bagiye kubona babona imodoka zuzuye abasirikare berekeza i Murambi mu kigo cya RIAM

    Bamwe mu barokokeye muri aka gace bavuga ko mu matariki yakurikiye iya 11 na 12 Mata iyi guverinoma ikigera i Gitarama, hahise hashingwa bariyeri zitandukanye mu cyahoze ari komine Nyamabuye ndetse hanakorwa inama n'abari bahagarariye amakomini.

    Zari inama zo kwica Abatutsi mu bice by'Amajyepfo.

    Byabaye ngombwa ko Inkotanyi zirukana iyi Guverinoma ihungira ku Gisenyi birangira yambutse ijya mu cyahoze ari Zaire ari cyo Repubulika Iharanira Demukarasi ya Congo uyu munsi.

    Ibitekerezo bibi by'ivanguramoko ndetse n'iby'irondakarere by'abari bagize Iyi Guverinoma y'Abatabazi ndetse n'abandi bababanjirije, byatumye mu gihe cya Jenoside yakorewe Abatutsi hicwa Abatutsi benshi cyane mu cyahoze ari Perefegitura ya Gitarama, Butare ndetse na Gikongoro.

    Source : https://umuryango.rw/amakuru/mu-rwanda/article/kwibuka-29-uko-leta-yiyise-iy-abatabazi-yatumye-ubwicanyi-bufata-indi-ntera-i

  • Perezida Kagame ategerejwe mu bihugu bya Bénin na Guinée-Conakry #rwanda #RwOT

    Uzaba ari umwanya mwiza wo kugirana ibiganiro n'abategetsi nka Patrice Talon na Colonel Mamadi Doumbouya bayoboye ibyo bihugu.

    Umukuru w'Igihugu agiye gusura Bénin, mu gihe umubano ushingiye kuri dipolomasi umaze igihe ugenda uba mwiza hagati ya Kigali na Cotonou.

    Ibihugu byombi byatangiye kugenderana muri 2017, ubwo Perezida Patrice Talon wa Bénin yagiriraga uruzinduko rw'akazi hano mu Rwanda.

    Ni uruzinduko mu mwaka ushize wa 2022 rwakurikiwe n'ibiganiro byahuje ba Perezida Paul Kagame na Talon, ubwo bahuriraga i New York aho bombi bari bitabiriye inama yahuzaga Leta Zunze Ubumwe za Amerika n'umugabane wa Afurika.

    Mu gukomeza gushimangira umubano n'u Rwanda, muri Nyakanga umwaka ushize kandi Brigadier General Fructueux Candide Ahodegnon GBAGUIDI usanzwe ari Umugaba Mukuru w'Ingabo za Bénin yagiriye uruzinduko rw'akazi i Kigali, rukurikirwa n'urwo muri Nzeri rw'Umuyobozi Mukuru wa Polisi ya Bénin, Soumaila Allabi Yaya.

    Source : https://umuryango.rw/amakuru/mu-rwanda/politiki/article/perezida-kagame-ategerejwe-mu-bihugu-bya-benin-na-guinee-conakry